(765 S. K. m. 59, 80, 240) (647 S. K. m. 4, 5, 6) (1580 S. K. m. 15, 19) (3030 S. K. m. 6) (2886 S. K. m. 1, 2, 35) (Belediye Bütçe ve Muhasebe Usulü Tüzüğü m. 47, 48) (Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında 3030 Sayılı Kanunun Uygulanması ile İlgili Yönetmelik m. 6, 15)
Dava: Zincirleme biçimde görevde yetkiyi kötüye kullanma suçundan sanık Feridun Çelik'in TCY'nın 240/1, 80, 59/2 ve 647 sayılı Yasanın 4, 5 ve 6. maddeleri uyarınca 1.799.160.000 lira ağır para cezası ve 2 ay 27 gün memuriyetten yoksun kılınma cezaları ile cezalandırılmasına, para cezasının taksitlendirilmesine ve cezalarının ertelenmesine ilişkin Yargıtay 4. Ceza Dairesinden verilen 20.11.2003 gün ve 24-50 sayılı hükmün sanık vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine dosya Birinci Başkanlığa gönderilmekle Yargıtay Ceza Genel Kurulunca okundu, gereği konuşulup düşünüldü.
Karar: Diyarbakırspor Kulübü Başkanlığının dilekçe ile Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine başvurarak, Kulübün maddi sıkıntısı olduğunu belirtip 17 adet minibüs hattının kulübe tahsisini istemesi üzerine, talebin Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'ne (UKOME) aktarıldığı, bu kuruluşun ve ardından da İl Trafik Komisyonunun aldığı kararlar ile Diyarbakır ilinde çeşitli güzergahlar için toplam 33 adet minibüs hattı ihdasına karar verildiği, ardından Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı sanık Feridun Çelik'in de katıldığı Büyükşehir Belediye Meclisinin 1.3.2001 günlü toplantısında konunun görüşüldüğü, ..... 33 adet minibüs hattının ihdası ve bu hatlardan bir kısmının işletme hakkının, kentin tanıtımında olumlu katkılar sunan, sosyal hayatta sporun birleştirici ve geliştirici özelliğini topluma yansıtan ve 1. Lige yükselme grubunda şampiyonluğun en güçlü adayı olarak ili temsil eden ve maddi sıkıntılar içinde bulunan Diyarbakırspor'a destek amacıyla İçişleri Bakanlığı onayını müteakip devredilmesi, geri kalanın ise ihale yapılmasını müteakip işletme hakkının devri için Belediye Başkanına ve Encümene yetki verilmesinin kararlaştırıldığı,
33 adet minibüs hattının işletme haklarının devri ile ilgili olarak görüşü sorulan İçişleri Bakanlığının 23.3.2001 günlü yazısında; .... işlemlerin, açıklık ve rekabet ilkesi çerçevesinde 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütülmesi kaydıyla, 33 adet minibüs hattının işletmesinin imtiyazın devri yoluyla yapılmasının uygun görüldüğünü bildirmesine karşın,
Diyarbakır Büyükşehir Belediye Encümenin 29.3.2001 gün ve 102 sayılı kararı ile; ihdas edilen 33 minibüs hattından 17 adedinin, amatör sporun gelişmesine destek olmak amacıyla 1580 sayılı Yasanın 19/5, 3030 sayılı Yasanın 6/A-g madde ve fıkraları uyarınca Diyarbakırspor Kulübüne beheri 250.000.000 lira karşılığında sembolik bedel ile işletme hakkının devredilmesi ve devir sözleşmesini imzalamak üzere Büyükşehir Belediye Başkanına yetki verildiği,
Bu karardan sonra Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi adına sanık başkan Feridun Çelik ile Diyarbakırspor Kulübü adına Sedat Bayhan arasında 1.4.2001 tarihli işletme hakkı devir sözleşmesinin imzalandığı, bu sözleşmeyle işletme hakkının başkalarına devri konusunda da yetki verildiği ve toplam devir bedeli olan 4.250.000.000 lira için tahsilat makbuzu düzenlendiği, bilahare Diyarbakırspor Kulübünün 3 Nisan ve 18 Haziran 2001 tarihleri arasında Diyarbakır 3. Noterliğinde düzenlenen resmi sözleşmelerle bu hatların işletme hakkını üçüncü kişilere her biri 10.000.000.000 lira bedelle toplam 170.000.000.000 lira karşılığında devrettiği, ancak İçişleri Bakanınca ön inceleme için görevlendirilen Mülkiye Başmüfettişi tarafından istenmesi üzerine anılan Kulübün 21.10.2002 günlü yazısı ekinde gönderilen listeye göre toplam 17 minibüs hattının her birinin gerçekte 140.000.000.000 lira ile 86.000.000.000 lira arasında değişen bedellerle toplam 1.940.000.000.000 liraya satılmış olduğu,
Sonuç: Bilahare Diyarbakır'da mevcut özel halk otobüsü hatlarına 50 hat daha ilave edilmesinin aynı komisyonlarca kararlaştırılması üzerine Belediye Meclisinin 3.10.2001 günlü toplantısında, 50 otobüs hattının ihdası ile bu hatlardan 26 adedinin İçişleri Bakanlığının iznini takiben Diyarbakırspor Kulübüne devredilmesine karar verildiği, İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 10.10.2001 günlü yazısında; yetkinin imtiyazen devrinin, açıklık ve rekabet ilkeleri çerçevesinde 2886 sayılı Yasa hükümlerine göre yürütülmesi gerektiği bildirilmesine karşın, Belediye Encümeni tarafından alınan 11.10.2001 günlü kararla, toplam 26 özel halk otobüsü hattı işletme hakkının Diyarbakırspor Kulübüne kentteki amatör sporun gelişmesine destek olması amacıyla her biri 250.000.000. lira sembolik bedelle; 3030 sayılı Yasanın 6/A-g madde ve fıkrası ile 1580 sayılı Yasanın 19/5 maddesi uyarınca devredilmesine karar verildiği, bilahare 12.11.2001 tarihli devir sözleşmesi ile toplam 26 özel halk otobüsü hattının toplam 6.500.000.000 lira sembolik bedel karşılığı Diyarbakırspor'a devredildiği, Kulübün ise bu hatların işletme hakkını 10 Aralık 2001 ve 25 Mart 2002 tarihleri arasında noterde düzenlenen senetlerle üçüncü kişilere devrettiği, resmi senetlerde her bir hattın bedeli 10.000.000.000 lira olarak gözükmesine karşın, Kulüp tarafından Mülkiye Başmüfettişine gönderilen yazı ekindeki listeye göre bu hatların gerçekte 217.500.000.000 lira ile 41.000.000.000 lira arasında değişen bedellerle toplam 3.228.160.000.000 lira karşılığında satılmış olduğu, mülkiye başmüfettişleri tarafından düzenlenen ön inceleme raporu, Belediye Encümeni ve Meclisinin karar fotokopileri ile ilgili sözleşme fotokopileri, düzenlenen tutanak ve dosyadaki diğer belgelerden anlaşılmaktadır.
3030 sayılı Yasanın Büyükşehir belediyelerine ait görevler başlığını taşıyan 6/A-g madde ve fıkrasında; Büyükşehir dahilindeki su, kanalizasyon, her nevi gaz, merkezi ısıtma ve toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek
Aynı maddenin 6/A-f bendinde; .......... spor, dinlenme eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında sayılmıştır.
3030 sayılı Yasanın Uygulanması ile İlgili Yönetmeliğin, İdare, İşletme ve İşlettirme Hak ve Yetkilerinin Kullanılması başlığını taşıyan 6. maddesinde;
Kanunlarla Büyükşehir Belediyelerine tanınmış bulunan idare, işletme veya işlettirme, tesis kurma veya kurdurma hak ve yetkilerinin kullanılmasında;
Özel kanun veya kanunlar hükümleri saklı kalmak üzere ve konusuna göre, 1580 sayılı Belediye Kanununun 19. maddesi hükümleri ile Belediye Muhasebe Usulü Tüzüğünün 47 ve 48. maddeleri hükümlerine uyulması ve diğer ilgili mevzuat hükümlerinin de gözönünde bulundurulması şarttır. hükmü bulunmaktadır.
Anılan Yönetmeliğin Toplu Taşıma başlığı ile düzenlenen 15. maddesi ise;
Büyükşehir bütünlüğü içinde her türlü toplu taşımacılık hizmetlerini yürütmek ve bu maksatla gereken kurum ve kuruluşlar meydana getirerek tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek hak ve yetkisi münhasıran Büyükşehir Belediyesince kullanılır... hükmünü taşımaktadır.
1580 sayılı Yasanın belediyelerin hakları, selahiyet ve imtiyazlarını düzenleyen 19. maddesinin 5. bendinde ise;
Belediye hudutları dahilinde muayyen mıntıkalar arasında yolcu nakil vasıtası olarak otobüs, omnibüs, otokar, tünel, troley, füniküler işletmek ve mezbahalarda kesilen etleri
nakletmek münhasıran Belediyelerin hakkıdır.
Bunların, belediyelerin de iştirak edecekleri şirketler vasıtasıyla yapılması, işletilmesi veya icara verilmesi veyahut imtiyazın devri İçişleri Bakanlığının kararına bağlıdır.
... hükümlerine yer verilmiştir.
Bu yasal düzenlemelerden, Büyükşehir hudutları içinde, toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek yetki ve görevinin Büyükşehir Belediyesine ait olduğu anlaşılmaktadır. Büyükşehir Belediyeleri, taşımacılık görevini, doğrudan doğruya kendileri yerine getirebildikleri gibi, kendilerinin de ortak olacağı ortaklıklar aracılığıyla; icar yoluyla ya da imtiyaz hakkının devredilmesi suretiyle yerine getirebileceklerdir.
Öte yandan, suç tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 2886 sayılı Devlet İhale Yasasının 1. maddesine göre, belediyeler, alım, satım, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerini 4886 sayılı Yasada yazılı hükümlere göre yürüteceklerdir. Bu Yasanın 2. maddesi ihalelerde açıklık ve rekabetin sağlanmasını amir olup, 35. maddesinde ise ihale usulleri gösterilmiştir. Buna göre, yargılamaya konu edilen yolcu taşıma imtiyaz hakkının Diyarbakırspor Kulübüne devredilmesi işleminde, 2886 sayılı Yasa hükümlerine uygun biçimde ihale yapılması gereklidir. Nitekim, 33 adet minibüs hattından Diyarbakırspor Kulübüne sembolik bedelle ihalesiz olarak işletme hakkı devredilenlerin dışındaki 16 minibüs hattı ile sonradan ihdas edilen 50 halk otobüsü hattından aynı Kulübe sembolik bedelle ihalesiz devredilenlerin dışındaki 24 hattın Diyarbakır Büyükşehir Belediyesince 2886 sayılı Yasa hükümlerine uygun biçimde ihale edilmesi de, Belediyenin ita amiri olan sanığın bu yasal zorunluluğu bildiğini ortaya koymaktadır.
Belediye tarafından sembolik bedelle ve usulsüz biçimde devredilen hatların daha sonra Kulüp tarafından çok daha yüksek bedellerle üçüncü kişilere devredildiği göz önüne alındığında, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinin, minibüs hatlarının devri nedeniyle asgari 1.940.000.000.000 lira, halk otobüsü hatlarının devri nedeniyle de asgari 3.228.160.000.000 lira zarara uğradığı, bu miktar paranın dolaylı yolla Kulübe maddi kaynak olarak aktarıldığı anlaşılmaktadır.
Sanık aşamalardaki savunmasında, otobüs ve minibüs hattı işletmeciliği imtiyaz hakkının Diyarbakırspor Kulübüne devrinde, amatör sporun gelişmelerine katkıda bulunmanın yanı sıra, yerel ihtiyaçlar ve toplumsal yararın da gözetildiğini ileri sürmektedir.
Ancak, anılan Kulüp profesyonel bir futbol takımıdır. Her ne kadar anılan kulübün amatör dallarda da faaliyetleri mevcut ise de, ön inceleme sırasında mülkiye başmüfettişi ile kulüp muhasebe müdürü tarafından kulübün muhasebe kayıtları üzerinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen tutanakta, kulübün tüm gelir ve giderlerinin tek muhasebeden yapıldığı, sağlanan gelirler ile yapılan giderlerin tek hesap üzerinden tahsil edilip harcandığı, belediyenin devrettiği 17 minibüs ve 26 halk otobüsü hattının kulüp tarafından özel kişilere devri sonucu elde edilen gelirlerin değişik taksitler halinde kulüp tarafından tahsil edilerek gelir defterine işlendiği, bu gelirlerin sağlanan diğer kulüp gelirleriyle birlikte kulübün konaklama, ulaşım, tedavi, mutfak, sporcu transfer giderleri, banka kredi faizleri, personel maaşları ve diğer gider kalemlerine harcandığı, kulübün alt yapı takımları için ayrı bir muhasebe kaydı bulunmadığı, bu nedenle belediyece devredilen minibüs ve otobüs hatlarının gelirlerinin amatör takımlara harcanması gibi bir tahsisin söz konusu olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.
Öte yandan, 3030 sayılı Yasa ile Büyükşehir Belediyelerine, 1580 sayılı Yasanın 15/33. maddesi ile de belediyelere yüklenen spor yerleri yapmak görevi, belde halkının amatör ve kişisel spor ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olup, yine belde halkının ihtiyaçları için ve ancak yasaların cevaz verdiği biçimde harcanması gereken belediye bütçesinden dolaylı maddi kaynak aktarımı suretiyle profesyonel spor kulüplerine yardım yapılmasının bu görevle bağdaşmayacağı açıktır.
Bu itibarla, 2886 sayılı Yasa hükümlerine göre ihale edilmesi gereken belediyeye ait çok sayıda minibüs ve otobüs hattı işletmeciliği imtiyazını, yasalara aykırı biçimde, yardım amacıyla ve ihalesiz olarak sembolik bedel karşılığı Diyarbakırspor Kulübüne devrini gerçekleştirmek suretiyle profesyonel bir spor kulübüne dolaylı yoldan maddi kaynak sağlayıp başkanı bulunduğu Diyarbakır Büyükşehir Belediyesini zarara uğrattığı anlaşılan sanığın, zincirleme biçimde görevde yetkiyi kötüye kullanma suçundan cezalandırılmasına karar verilmesi isabetli bulunduğundan, sanık vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun bulunan mahkûmiyet hükmünün onanmasına karar verilmelidir.
Sonuç: Açıklanan nedenlerle, sanık vekilinin temyiz itirazları yerinde görülmediğinden Yargıtay 4.Ceza Dairesinin 20.11.2003 gün ve 24-50 sayılı hükmünün ONANMASINA, dosyanın yerine gönderilmek üzere Yargıtay C.Başsavcılığına tevdiine, 17.02.2004 günü oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy