(765 S. K. m. 59, 345) (647 S. K. m. 4) (5271 S. K. m. 238) (5320 S. K. m. 8) (1412 S. K. m. 307, 308, 320)
Özel evrakta sahtecilik suçundan sanık O.'ın 765 sayılı TCY'nın 345, 59/2 ve 647 sayılı Yasanın 4. maddeleri uyarınca 3.300 Lira adli para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin, Manavgat 2. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 08.05.2008 gün ve 281-435 sayılı hükmün, sanık müdafii tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen 11. Ceza Dairesince 08.06.2011 gün ve 3932-2669 sayı ile;
06.12.2007 günlü oturumda, şikayetçinin katılma talebine karşı, hazır bulunan sanık ve müdafiinden diyecekleri sorulmadan, katılma kararı verilmek suretiyle 5271 sayılı CMK'nın 238/3. maddesine aykırı davranılması isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.
Yargıtay C. Başsavcılığı ise 29.07.2011 gün ve 74211 sayı ile;
5271 sayılı CMK'nın 238/3. maddesi Cumhuriyet savcısının, sanık ve varsa müdafiinin dinlenmesinden sonra davaya katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verilir şeklindedir.
1- Madde metninden de anlaşılacağı gibi, katılma istemi, Cumhuriyet savcısı, sanık ve varsa avukatının bu hususta dinlenmelerinden sonra verilecek bir karar olup, verilen karara karşı ancak esas hükümle birlikte temyiz yoluna gidilebilecektir.
2- Sanık ve varsa avukatının katılma konusundaki dinlenilmesi fiilinin, bir usul hükmü olduğu açıktır.
3- Bozma sebeplerinin düzenlendiği, 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 8/1. maddesi gereğince yürürlükte bulunan 1412 sayılı CMUK'nın 307. maddesinde;
Temyiz ancak hükmün kanuna muhalif olması sebebine müstenit olur. Hukuki bir kaidenin tatbik edilmemesi yahut yanlış tatbik edilmesi kanuna muhalefettir denilerek hukuki bir kaidenin tatbik edilmemesi veya yanlış tatbik edilmesi hallerini kanuna aykırılık olarak düzenlenerek bozma sebebi sayılmıştır.
CMUK'nın 308. maddesi ile de 8 bent halinde mutlak bozma sebepleri sayılmıştır. Bu hallerdeki her yasaya aykırılık, başkaca bir sebebe bakılmaksızın, hükmün tek başına bozulma sebebidir.
4- Öte yandan temyiz mahkemesince tetkik edilecek noktalar başlıklı CMUK'ın 320. maddesinde ise temyiz talebi usule ait noksanlardan dolayı olmuş ise temyiz istidasında bu cihete dair beyan edilecek vakıalar hakkında tetkikler yapabileceği gibi hükme tesiri olacak derecede kanuna muhalefet edilmiş olduğunu görürse talepte mevcut olmasa dahi bu hususu tetkik eder şeklinde olup, temyiz incelemesi aşamasında, usul eksikliğinin hükme tesiri olacak derecede kanuna muhalefet edilmiş olma halinde bu hususun incelenmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Bu durumda, yukarıda sayılan ve mutlak bozma sebepleri dışında yer alan tüm usule ilişkin aykırılıklar kamu düzeni gerekçesiyle bozma sebebi sayılacak mıdır? Yoksa sayılmayacak mıdır? Sayılacak ise ölçüt ne olmalıdır? Hususlarının irdelenmesi gerekecektir.
5- 15.02.1950 gün ve 21/1 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında 1412 sayılı CMUK'nın 308. maddesinde yazılı mutlak bozma sebebi sayılan haller dışındaki usule ilişkin kanuna aykırılıkların bozma sebebi yapılıp yapılmayacağı yargıcın takdirine bırakılmıştır. Diğer bir değişle, hükme etkili olmayacak usuli yanılgıların bozma sebebi yapılmaması benimsenmiştir.
Yine 20.05.1957 günlü İçtihadı Birleştirme Kararında da aynı husus desteklenerek sadece hükmün esasına tesir etmiş veya etmesi muhtemel görülmüş usul hükümlerinin bozma sebebi yapılması kabul edilmiştir.
Ceza Genel Kurulunun 1995/6-238 Esas 1995/305 Karar 10.10.1995 sayılı hükmüne konu karşı oy görüşlerin de de belirtildiği gibi; bu görüş öğretide birbirine çok benzer şekildeki görüşler ile Prof. Dr. N. K., B. Ö. ve F. Y., Ö. T., E. Y.'lar ile B. K. tarafından da kabul edilmiştir.
Bu açıklamalar ışığında somut olay incelendiğinde;
6- Özel daire tarafından bozulan hüküm, CMUK'nın 308. maddesinin ilk 7 bendinde sayılı mutlak bozma sebeplerinden olmadığı gibi 8. bentte sayılan mutlak bozma sebebine ilişkin de bulunmamaktadır. Şöyle ki 308/8. maddesi Hüküm için mühim olan noktalarda mahkeme kararı ile müdafaa hakkının tahdit edilmiş olması mutlak bozma sebebi sayılmıştır. Oysa sanık veya müdafii tarafından beyanda bulunulması istenilen husus, şikayetçinin suçtan zarar görüp görmediği, dolayısıyla suça katılma hakkı olup olmadığına ilişkin beyanlarının alınmamasından ibarettir. Bu hususun sanığın savunma hakkının kısıtlanması ile doğrudan ilgisi bulunmamaktadır.
7- Bu durumda sanık ve müdafiinin katılma sonucundaki beyanlarının alınmamasına ilişkin usul hükmüne aykırılığın, hükmün esasına tesir etmiş veya etmesi muhtemel görülmüş bir usul eksikliği olup olmadığı hususuna bakılması gerekecektir.
Sanık hakkında özel evrakta sahtecilik yapmak fiili uyarınca ceza tayin edilmiştir. Sübuta ilişkin esaslı delil sahte belgedir. Katılma ise suçtan zarar görenin davaya katılıp, bir kısım yasal haklarını kullanmasına imkan veren bir müessesedir. Yukarıda da açıklandığı gibi, sanık veya müdafii tarafından beyanda bulunulması istenilen husus, şikayetçinin suçtan zarar görüp görmediği dolayısıyla suça katılma hakkı olup olmadığına ilişkin beyanlarının alınması olup, beyan alınmadan hüküm kurulması, usulü bir aykırılık ise de hükmün esasına tesir eden veya etmesi muhtemel görülen bir eksiklik olmadığı anlaşılmaktadır.
8- Öte yandan; sanık ve müdafiinin bulunduğu 14.06.2007 tarihli oturumda, mahkeme tarafından CMK'nın 238/3. maddesi hükmüne uygun anılan kişilere katılma talebi hakkında diyecekleri sorulmamış ise de; takip eden celselerde de beraber bulundukları anlaşılan katılan ve vekilinin bu sıfatlarına ilişkin sanık ve müdafiinin bir itirazlarının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Ayrıca şikayetçinin, açılan kamu davasında katılan sıfatının koşullarını taşıdığı konusunda bir tereddüt de bulunmamaktadır.
Bu durumda usulüne uyulmadan verilen kararın usule uygun hale geldiğinin kabulü gerekecektir.
Anlatılan sebeplerle Özel Daire tarafından hükmün 5271 sayılı Yasanın 238/3. maddesine aykırılık yönünden bozulması kararı yasaya aykırı olup hükmün esastan incelenmesi gerekir görüşüme itiraz yasa yoluna başvurarak, Özel Daire bozma kararının kaldırılmasına ve dosyanın esasının incelenmesi için Özel Daireye gönderilmesine karar verilmesi isteminde bulunmuştur.
Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.
Sanığın özel evrakta sahtecilik suçundan cezalandırılmasına karar verilen olayda, Yargıtay C. Başsavcılığı ile Özel Daire arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık, şikayetçinin suçtan zarar gören sıfatıyla davaya katılma isteminde bulunması üzerine duruşmada hazır bulunan sanık ve müdafiinin diyecekleri sorulmadan şikayetçinin davaya katılmasına karar verilmesinin ve bu hususun temyiz incelemesi aşamasında dosyanın esasına girilmeden bozma nedeni yapılmasının isabetli olup olmadığının belirlenmesine ilişkindir.
İncelenen dosya içeriğine göre;
Özel evrakta sahtecilik suçundan açılan kamu davasının, sanık ve müdafii ile şikayetçinin katıldığı 06.12.2007 tarihli oturumda şikayetçinin davaya katılma isteminde bulunduğu, yerel mahkemece katılma isteminden sonra C.savcısının görüşü alınarak, ancak sanık ve müdafiinden diyecekleri sorulmadan katılma isteminin kabulüne, şikayetçi Ö.'in davaya katılmasına karar verildiği, sanık ve müdafiinin devam eden oturumlara katıldığı,
08.05.2008 tarihli son oturumda, esas hakkındaki mütalaadan önce dosyada mevcut şikayet dilekçesi ve tüm dosya kapsamı okunarak sorulduğunda sanığın okunan dosyaya bir diyeceğimiz yoktur, önceki bilgilerimi tekrar ederim şeklinde beyanda bulunduğu, müdafiinin de katılma konusunda bir itirazının bulunmadığı,
Temyiz dilekçesinde de mahkemece verilen katılma kararı hakkında bir itirazın gündeme gelmediği,
Anlaşılmaktadır.
CYY'nın Kamu davasına katılma başlıklı 237. maddesi,
(1) Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikayetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.
(2) Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz. Ancak, ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır şeklinde olup, aynı Yasanın Katılma usulü başlıklı 238. maddesinde ise,
(1) Katılma, kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur.
(2) Duruşma sırasında şikayeti belirtilen ifade üzerine, suçtan zarar görenden davaya katılmak isteyip istemediği sorulur.
(3) Cumhuriyet savcısının, sanık ve varsa müdafiinin dinlenmesinden sonra davaya katılma isteminin uygun olup olmadığına karar verilir.
(4) Sulh ceza mahkemesinde açılmış olan davalarda katılma hususunda Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaz hükmü ile katılma isteminin şekli ve istem üzerine yapılacak işlemler ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Anılan yasa düzenlemeden açıkça anlaşıldığı üzere, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, şikayetçi olduklarını belirterek davaya katılma isteminde bulanabilirler. Katılma istemi üzerine Ceza Yargılaması Yasanın 238/3. maddesi uyarınca Cumhuriyet savcısı, sanık ve varsa müdafii dinlendikten sonra mahkemece katılma istemi hakkında karar verilmesi gerekmektedir. Duruşmada hazır bulunan Cumhuriyet savcısı, sanık ve varsa müdafii dinlenmeden katılma istemi konusunda karar verilmesi 5271 sayılı CYY'nın 238/3. maddesine aykırılık oluşturacaktır. Diğer bir ifadeyle, duruşmada hazır bulunan Cumhuriyet savcısı, sanık ve varsa müdafii dinlenmeden katılma istemi konusunda karar verilmesi hukuka aykırıdır. Ancak 5320 sayılı Yasanın 8. maddesi uyarınca yürürlükte bulunan 1412 sayılı CYUY'nın 308. maddesinde sayılan hukuka mutlak aykırılık halleri dışındaki aykırılıkların bozma nedeni sayılabilmesi için esasa etkili olması gerekir. Esasa, yani yerel mahkemece verilen hükme etkisi olmayan nispi hukuka aykırılık halleri ise bozma nedeni oluşturmayacaktır. Ceza Genel Kurulunun ve Özel Dairelerin istikrar kazanmış uygulamaları da bu yöndedir.
Nitekim, 20.05.1957 gün ve 5-13 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında; Bir hükmün bozulmasını istilzam eylemesi bakımından, sureti mutlaka da kanuna muhalefet kafi olmayıp kanuna vuku bulan muhalefetin hükmün esasına ve neticesine tesir etmiş veya etmesi mümkün bulunmuş olması icap eylediği, duruşmada, hazır bulunan hükümlüye TCK'nın 94. maddesinde yazılı ihtaratın yapılmamasının, esasa ve sonuca etkili olmaması bakımından hükmün bozulmasını gerektiren hallerden olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Öğretide de; Haksız kararın kaldırılması demek olan bozmanın işe yaraması, yani sonunda başka ve haklı bir karar verilmesi lazımdır. Eğer önceki hükümden başka bir karar verilemeyecekse bozmanın manası yoktur. Onun için aykırılığın son karar tesirini araştırmak gerekir. Son karar doğru ve haklı bulunduğunda, ona tesir etmediği kabul olunan aykırılıklar bozma nedeni sayılmamalıdır (Nurullah Kunter, Ceza Muhakemesi Hukuku, 9. bası, s. 529), Maddi hukuka aykırılıklar daima bozma nedeni olurken, muhakeme hukukuna aykırılıklar kural olarak her zaman bozma nedeni sayılmazlar. Muhakeme hukukuna aykırılıklar verilmiş kararı etkilememişlerse hukuka aykırı olsalar bile bozma nedeni sayılmazlar. Bu kuralın istisnası CMUK'nın 308. maddesindeki mutlak bozma nedenleridir. Verilecek kararı etkilememiş olan muhakeme hukukuna aykırılıklar için son kararın bozulmasına gerek yoktur(Öztekin Tosun, Suç Muhakemesi Hukuku Dersleri Muhakemenin Yürüyüşü, İstanbul 1973, s. 200-201), CMUK'nın 308. maddesinde sayılanlar dışındaki muhakeme hukukuna aykırılıklar mutlak olmayan temyiz sebepleri olarak ifade edilir. Mutlak temyiz nedenleri bulunduğunda hüküm mutlaka bozulacaktır. Mutlak olmayan temyiz nedenlerinin varlığı halinde ise, hükmün bozulabilmesi için söz konusu temyiz sebebinin hükmü etkilemiş olup olmadığına bakılacaktır(Bahri Öztürk, Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku, 3. bası, s. 611), Temyiz sebebi ile bozma sebebi birbirlerinden farklı kavramlardır. Hükme tesiri bulunmayan aykırılıklar bozma sebebi teşkil etmezler(Feridun Yenisey, Duruşma ve Kanun Yolları, 2. bası, s. 184), Son kararda var olan hukuka aykırılık, mahkemenin son kararını etkilemiş, hukuki ihlal kararın temellerini oluşturan hukuk normlarının aykırılığından doğmuş ise, bunun bir temyiz nedeni olarak kabul edilmesi ve kararın bozulması gerekir. Aksine son kararda bir hukuku zedeleme olmasına karşılık, bu aykırılık kararı etkilememiş, mahkemenin son kararı bu ihlal olmadığı takdirde de değişmeyecek durumda olursa bir temyiz nedeninden söz edilemez. Nispi temyiz nedenlerinden söz edildiğinde, yargılama hukuku ihlalinin son karar nispeti, yani etkisi araştırılmalıdır.(Erdener Yurtcan, Ceza Yargılaması Hukuku, 4. Bası, s. 443), Hükmün usulden bozulması için kanunun ihlal edilmiş olması kafi değildir. Hükmün, kanunun ihlaline de istinat etmiş olması lazımdır. Yani kanun ihlal edilmiş olduğu içindir ki, hüküm bu suretle verilmiştir. Eğer kanun ihlal edilmemiş olsaydı, hüküm verildiği gibi verilmeyecek idi. Diğer bir tabirle, hükmün bozulması için, hüküm ile kanunun ihlali arasında bir rabıtanın mevcut olması icap eder. (Baha Kantar, Ceza Muhakemesi Usulü, 4. bası, s. 365), Hükmün sonucunun başka türlü olabileceği, yani hükmün değişebileceği kabul edilmeyen durumlarda usule aykırılık, bozma nedeni sayılmamaktadır. Açıkçası, kendisine aykırı davranılan kural, ister mahkemece kendiliğinden göz önünde tutulması gereken, ister iddia yahut itiraz üzerine uygulanması gereken bir kural olsun hükmün sonucunu değiştirecek nitelikte olmadıkça bozma sebebi değildir (Recai Seçkin, Yargıtay Tarihçesi ve İşleyişi, s. 82), Her hukuka aykırılık, temyiz nedeni, dolayısıyla bozma nedeni sayılmaz. Sadece hükme esas teşkil eden hukuka aykırılıklar temyiz nedeni o/arak ileri sürülebilir. Başka bir değişle, bir hukuka aykırılığın temyiz nedeni sayılabilmesi için, hukuka aykırılık ile hüküm arasında sebep sonuç ilişkisi bulunması gerekir. Bu tür hukuka aykırılıklar, bir muhakemede hükmü etkilerken, başka bir muhakemede hükmü etkilemeyebilir. Bu nedenle her somut olayda hukuka aykırılıkların hükmü etkileme ihtimali ayrıca araştırılmalıdır. Şu halde, mutlak temyiz nedenleri dışında kalan ve son karara etkisi olmayan hukuka aykırılıklar temyiz nedeni sayılamazlar(Nur Centel-Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 6. bası, s. 707), Bir hukuka aykırılık halinde hükmün bozulabilmesi için, bu hukuka aykırılığın hükmü etkileyip etkilemediği araştırılır. Hükmü etkilememiş hukuka aykırılıklar dolayısıyla hüküm bozulmaz(Yener Ünver-Hakan Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, 5. bası, s. 864), Şayet bir hukuka aykırılık hali sanığın lehine bir şekilde hükme etki ediyor veya lehte ya da aleyhte herhangi bir etkide bulunmuyorsa, bu halde ortada bir temyiz sebebinin olduğundan bahsedilemez(Özbek-Kanbur-Doğan-Bacaksız-Tepe, Ceza Muhakemesi Hukuku, Ankara 2011, 2. bası, s. 719) şeklindeki görüşler ileri sürülmek suretiyle, hükmün esasına etkisi bulunmayan ve hukuka kesin aykırılık hallerinden sayılmayan aykırılıkların tek başına bozma nedeni sayılmaması gerektiği düşüncesi benimsenmiştir.
Hükmün esasına etkisi bulunmayan yargılama hukukuna ilişkin aykırılıkların, temyiz incelemesi aşamasında dosyanın esasına girilmeden önce bozma nedeni yapılması, Anayasanın 141. maddesinin 4. fıkrasının davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir şeklindeki hükmüne ve usul ekonomisine aykırı olacak, yargılamanın uzamasına ve yeni yargılama giderlerine yol açacak, aynı zamanda Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca iç hukuk normu haline gelen ve yasaların aynı konuda farklı düzenleme getirmesi durumunda bile uygulanması zorunlu olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Adil Yargılanma Hakkı başlıklı 6. maddesinin herkes gerek medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili nizalar, gerek cezai alanda kendisine karşı serdedilen bir isnadın esası hakkında karar verecek olan kanuni, müstakil ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde hakkaniyete uygun ve alanı surette dinlenmesini istemek hakkını haizdir şeklindeki düzenlemesine de aykırılık oluşturacaktır.
Bu durum karşısında, hükmün esasına etkili bulunmayan ve bozmadan sonra kurulacak hükmü de değiştirmeyecek olan yargılama hukukuna ilişkin aykırılıklar, temyiz incelemesi sırasında hükmün esasının incelenmesine geçilmeden önce bozma nedeni yapılmamalı, ancak hükmün bozulmasını gerektiren başka bir hukuka aykırılığın bulunması durumunda, anılan hukuka aykırılığa da yer verilmek suretiyle hükmün bozulması yoluna gidilmelidir.
Somut olay bu açıklamalar ışığında değerlendirildiğinde;
Hazır bulundukları duruşmada şikayetçinin davaya katılma istemi üzerine sanık ve müdafiinin diyecekleri sorulmadan katılma isteminin kabulüne karar verilmesi hukuka aykırılık oluşturmakta ise de; sanık ve müdafiinin katılma kararından haberdar olmaları, katılma kararı verildikten sonra yapılan duruşmalarda hazır bulunmalarına rağmen katılma kararı konusunda bir itirazda bulunmamaları hükmü temyiz eden sanık müdafiinin temyiz dilekçesinde de bu konuya ilişkin bir itirazın olmaması karşısında, nispi nitelikteki bu hukuka aykırılığın esasa etkili olduğundan ve savunma hakkının kısıtlandığından söz edilemeyecektir.
Bu itibarla, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının kabulüne, Özel Daire bozma kararının kaldırılmasına ve dosyanın esastan inceleme yapılması için Özel Daireye gönderilmesine karar verilmelidir.
Açıklanan nedenlerle;
1- Yargıtay C. Başsavcılığı itirazının (KABULÜNE),
2- Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 08.06.2011 gün ve 3932-2669 sayılı kararının (KALDIRILMASINA),
3- Dosyanın, hükmün esasının incelenmesi amacıyla Yargıtay 11. Ceza Dairesine gönderilmek üzere Yargıtay C. Başsavcılığına (TEVDİİNE), 28.02.2012 günü yapılan müzakerede oybirliği ile karar verildi. (¤¤)
Full & Egal Universal Law Academy