Yargıtay Dairesi: 1. Ceza Dairesi
Sanıklar ..., ..., ... ve ... hakkında nitelikli kasten öldürme ve yağma suçuna teşebbüsten açılan kamu davalarında yapılan yargılama sonucunda, eylemlerinin kasten öldürme ve bir hukuki alacağın tahsili amacıyla tehdit suçunu oluşturduğu kabul edilerek sanıkların kasten öldürme suçundan TCK'nın 37/1. maddesi delaletiyle TCK'nın 81/1, 62, 53, 63 ve 54 maddeleri uyarınca 25'er yıl hapis cezası ile cezalandırılmalarına; bir hukuki alacağı tahsil amacıyla tehdit suçundan TCK'nın 150/1 yollamasıyla 106/2-c, 62, 53, 63 ve 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 6'şar ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına, hak yoksunluklarına, mahsuba, müsadereye ve ayrıca sanık ... hakkında TCK'nın 58/6. maddesi uyarınca cezasının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ilişkin ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 30.11.2017 tarih ve 161-356 sayılı kasten öldürme suçu yönünden resen istinafa tabi olan hükümlere karşı, sanıklar ..., ... ve ... müdafileri ile katılanlar vekili tarafından da istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince duruşma açılarak yapılan yargılama sonucunda, 01.11.2018 tarih ve 1060-2371 sayı ile; sanıklar ..., ... ve ... hakkındaki kasten öldürme suçundan verilen hükümler hakkında istinaf başvurularının esastan reddine, ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin sanıklar hakkındaki bir hukuki alacağın tahsili amacıyla tehdit ve sanık ... hakkındaki kasten öldürme suçundan verilen hükümlerin kaldırılarak sanıkların yağma suçuna teşebbüsten CMK'nın 223/2-e maddesi uyarınca ayrı ayrı beraatlerine, sanık ...'ün eyleminin kasten öldürme suçuna yardım etme olarak kabul edilerek TCK'nın 81/1, 39/2-c, 62, 53 ve 63. maddeleri uyarınca 8 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluklarına ve mahsubuna karar verilmiştir. ... Bölge Adliye Mahkemesince verilen esastan red kararı ile kurulan hükümlerin sanıklar müdafileri, katılanlar vekili ve Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 02.07.2019 tarih ve 931-3558 sayı ile;
“...Üçüncü kişiler adına tehdit ve zorlama yoluyla aralarında herhangi bir hukuki ilişki bulunmayan maktul ve ailesinden alacak tahsil etmeye çalışan sanıkların, yağmaya teşebbüs suçundan ayrı ayrı cezalandırılmaları yerine delillerin takdirinde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde sanıkların beraatlarına karar verilmesi,
Maktulü olay yerine getirip fiili hâkimiyetleri altına alan tüm sanıkların, 'fail' sıfatıyla ve yağma suçunu işleyememekten dolayı duydukları infialle fiillerini işledikleri anlaşıldığı hâlde, sanıklar Hacı ..., ..., ... ve ...’in TCK’nın 37. maddesi delaletiyle 82/1-i maddesi ile cezalandırılmaları yerine, suç niteliğinde ve sanık ... yönünden ise iştirakin derecesinde yanılgıya düşülerek, yazılı şekilde sanıklar ..., Hacı ... ve ...’ın TCK’nın 37, 81. maddeleri uyarınca kurulan hükümler yönünden istinaf talebinin esastan reddine, sanık ...'in ise aynı Kanun'un 81, 39. maddeleri uyarınca cezalandırılmasına karar verilmesi," isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.
... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi ise 13.11.2019 tarih ve 3801-2842 sayı ile bozmaya direnerek önceki gibi hükümler kurmuştur.
Direnme kararına konu bu hükümlerin de sanıklar müdafileri, katılanlar vekili ve Cumhuriyet savcısı tarafından da temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 28.04.2020 tarih ve 25904 sayılı "bozma" istekli tebliğnamesiyle dosya 6763 sayılı Kanun'un 36. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK'nın 307. maddesi uyarınca kararına direnilen Daireye gönderilmiş, aynı madde uyarınca inceleme yapan Yargıtay 1. Ceza Dairesince 09.02.2021 tarih ve 2534-675 sayı ile direnme kararının yerinde görülmemesi üzerine Yargıtay Birinci Başkanlığına gönderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca değerlendirilmiş ve açıklanan gerekçelerle karara bağlanmıştır.
TÜRK MİLLETİ ADINA
CEZA GENEL KURULU KARARI
Özel Daire ile Yerel Mahkeme arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlıklar;
1- Sanıklar ..., ..., ... ve ...'ın maktul ...'yü öldürme eyleminin TCK'nın 82/1-i. maddesine mi yoksa TCK'nın 81/1. maddesine mi uyduğunun,
2- Sanık ...'ün, sanıklar ..., ... ve ...'ın kasten öldürme suçuna iştirakinin TCK'nın 37. maddesi kapsamında "müşterek faillik" mi yoksa TCK'nın 39. maddesi kapsamında "yardım eden" niteliğinde mi olduğunun,
3-Sanıklar ..., ..., ... ve ...'ın yağmaya teşebbüs eylemlerinin sabit olup olmadığının belirlenmesine ilişkin ise de; Yargıtay İç Yönetmeliği'nin 27. maddesi uyarınca öncelikle; hükümler kurulmadan önce usulüne uygun olarak Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki görüşünün alınıp alınmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
İncelenen dosya kapsamından;
Sanıklar ..., ..., ... ve ... hakkında nitelikli kasten öldürme ve yağma suçuna teşebbüsten açılan kamu davalarında yapılan yargılama sonucunda, eylemlerinin kasten öldürme ve bir hukuki alacağın tahsili amacıyla tehdit suçunu oluşturduğu kabul edilerek sanıkların kasten öldürme suçundan TCK'nın 37/1. maddesi delaletiyle TCK'nın 81/1, 62, 53, 63 ve 54 maddeleri uyarınca 25'er yıl hapis cezası ile cezalandırılmalarına; bir hukuki alacağı tahsil amacıyla tehdit suçundan TCK'nın 150/1 yollamasıyla 106/2-c, 62, 53, 63 ve 54. maddeleri uyarınca 2 yıl 6'şer ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına, hak yoksunluklarına, mahsuba, müsadereye ve ayrıca sanık ... hakkında TCK'nın 58/6. maddesi uyarınca cezasının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesine ilişkin ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 30.11.2017 tarih ve 161-356 sayılı kasten öldürme suçu yönünden resen istinafa tabi olan hükümlerin, sanıklar ..., ... ve ... Çoşkun müdafileri ile katılanlar vekili tarafından da istinaf başvurusunda bulunulması üzerine ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince duruşma açılarak yapılan yargılama sonucunda, 01.11.2018 tarih ve 1060-2371 sayı ile; sanıklar ..., ... ve ... hakkındaki kasten öldürme suçundan verilen hükümler hakkında istinaf başvurularının esastan reddine, ... 1. Ağır Ceza Mahkemesinin sanıklar hakkındaki bir hukuki alacağın tahsili amacıyla tehdit ve sanık ... hakkındaki kasten öldürme suçundan verilen hükümlerin kaldırılarak sanıkların yağma suçuna teşebbüsten CMK'nın 223/2-e maddesi uyarınca ayrı ayrı beraatlerine, sanık ...'ün eyleminin kasten öldürme suçuna yardım etme olarak kabul edilerek TCK'nın 81/1, 39/2-c, 62, 53 ve 63. maddeleri uyarınca 8 yıl 4 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına, hak yoksunluklarına ve mahsuba karar verildiği,
Bu hükümlerin sanık müdafileri, katılanlar vekili ve Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 1. Ceza Dairesince 02.07.2019 tarih ve 931-3558 sayı ile;
“...Üçüncü kişiler adına tehdit ve zorlama yoluyla aralarında herhangi bir hukuki ilişki bulunmayan maktul ve ailesinden alacak tahsil etmeye çalışan sanıkların, yağmaya teşebbüs suçundan ayrı ayrı cezalandırılmaları yerine delillerin takdirinde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde sanıkların beraatlarına karar verilmesi,
Maktulü olay yerine getirip fiili hâkimiyetleri altına alan tüm sanıkların, 'fail' sıfatıyla ve yağma suçunu işleyememekten dolayı duydukları infialle fiillerini işledikleri anlaşıldığı hâlde, sanıklar Hacı ..., ..., ... ve ...’in TCK’nın 37. maddesi delaletiyle 82/1-i maddesi ile cezalandırılmaları yerine, suç niteliğinde ve sanık ... yönünden ise iştirakin derecesinde yanılgıya düşülerek, yazılı şekilde sanıklar ..., Hacı ... ve ...’ın TCK’nın 37, 81. maddeleri uyarınca kurulan hükümler yönünden istinaf talebinin esastan reddine, sanık ...'in ise aynı Kanun'un 81, 39. maddeleri uyarınca cezalandırılmasına karar verilmesi," gerekçeleriyle bozulmasına karar verildiği,
Bozmadan sonra dosyanın gönderildiği ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesince 03.10.2019 tarihli 1. oturumda bozma ilamı okunarak sanıkların ve Cumhuriyet savcısının bozmaya karşı diyeceklerinin sorulduğu, 24.10.2019 tarihli 2. oturumda da Cumhuriyet savcısının bozmaya ilişkin olarak; "...Usul ve yasaya uygun olan Yargıtay ilamına uyulmasına karar verilmesi," şeklinde beyanda bulunduğu, son oturum olan 13.11.2019 tarihli duruşmada Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki görüşünün sorulmadan ve hazır bulunan sanıklar ve müdafilerinin esasa ilişkin savunma yapma imkânı tanınmadan duruşmaya son verilip direnme kararına konu hükümlerin kurulduğu,
Anlaşılmaktadır.
Ceza muhakemesinin amacı olan somut gerçeğin ortaya çıkarılması için delillerin duruşmada ortaya konulmasından sonra, bu delillerden sonuç çıkarma, yani tartışma safhası başlamaktadır. Böylece ortaya konulan delillerle ilgili taraflara 5271 sayılı CMK'nın 216/1. maddesinde belirtilen sıraya göre söz hakkı verilecek ve tartışma imkânı sağlanacaktır.
Delillerin tartışılmasında hazır bulunan taraflardan kimin hangi sıra ile söz alacağı, cevap haklarını nasıl kullanacakları ve duruşmanın en son kimin sözü ile bitirileceğine ilişkin CMK'nın "Delillerin tartışılması" başlıklı 216. maddesi;
“1) Ortaya konulan delillerle ilgili tartışmada söz, sırasıyla katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine veya kanunî temsilcisine verilir.
2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcisinin açıklamalarına; sanık ve müdafii ya da kanunî temsilcisi de Cumhuriyet savcısının ve katılanın veya vekilinin açıklamalarına cevap verebilir.
3) Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir. ” şeklinde düzenlenmiş iken, 25.08.2017 tarihli ve 30165 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 694 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmündeki Kararname'nin 148. maddesi ile üçüncü fıkraya “Bu aşamada zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez. ” cümlesi eklenmiştir.
Buna göre; delillerin tartışılmasında ilk önce söz katılana veya vekiline, daha sonra Cumhuriyet savcısına ve en son olarak da sanığa ve müdafisine veya kanunî temsilcisine verilir. Görüldüğü üzere kanun koyucu, önce iddia, daha sonra da savunma makamında bulunan kişilerin söz alıp görüşlerini açıklaması gerektiğini kabul etmiştir. Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanığın, müdafisinin veya kanuni temsilcisinin açıklamalarına; sanık ve müdafisi ya da kanuni temsilcisi de Cumhuriyet savcısının ve katılanın veya vekilinin açıklamalarına cevap verebilir. Bu kurallar tez (iddia) ile antitezin (savunmanın) çatışmasıyla sonuca (karara) ulaşılan bir sürecin karşılığı olan muhakeme sonunda sağlıklı bir karara ulaşabilmenin gerekli ve zorunlu şartıdır.
1412 sayılı CMUK’nın 251. ve 5271 sayılı CMK’nın 216. maddeleri benzer şekilde düzenlenmiş olmalarına rağmen her iki Kanunda da, Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki mütalaasının ne şekilde olacağına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak ceza yargılaması kurallarının her konuyu ayrıntısıyla düzenlemesi beklenmemelidir. Bu nedenle usul yasalarının düzenlemediği alanlar kişi hak ve özgürlüklerine aykırı olmamak ve yasanın ruhuna uygun olmak koşuluyla yorum ve kıyasla doldurulmakta ve bu uygulamalar benimsendikçe teamüle dönüşmektedir. Uygulamada esas hakkındaki görüşün mahkûmiyet yönünde olması durumunda, uygulanması talep edilen yasa ve maddelerinin açıkça belirtilmesi yerleşik ve benimsenmiş bir yöntemdir.
Öte yandan, iddia makamının esasa ilişkin görüşünü anlaşılır ve açık bir biçimde sunmasının savunma hakkının kullanılmasıyla da ilintili olduğunda kuşku yoktur. Zira sağlıklı bir savunma ancak sağlıklı bir iddia üzerine oturtulabilir.
Kamusal iddia makamını temsil eden Cumhuriyet savcısı, karar verilmeden önce, toplanan kanıtlara göre esasa ilişkin görüşünü açık ve anlaşılır bir biçimde ve eğer görüşü mahkûmiyete ilişkin ise mevzuatta yer alan yasa ve maddelerini de göstermek suretiyle açıklamak zorundadır.
Bu konuda öğretide; “İddia makamı, muhakeme boyunca, mütalaa mahiyetindeki hükümleri ile hâkime ışık tutacak, muhakemede tez ileri sürüp sentez elde edilmesine çalışacaktır... Savcılık son kararın nasıl olması gerektiği hakkındaki görüşünü esas hakkındaki mütalaası ile açıklayacak ve artık şüphesi kalmayıp mahkûmiyet kararı verilmesini düşünüyorsa o zaman, sanığın cezalandırılmasını isteyecektir... Tartışma sadece maddi meseleye taalluk etmez; muhakeme hukuki meseleyi de çözeceğinden, bu mesele hakkındaki görüşler de iddiada yer alacaktır. ” (Prof. Dr. Nurullah Kunter, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yayınları, 9. bası, ..., ....193, 936-937); “Ceza muhakemesi hükmünün kollektif olması gerekmesi sebebiyle, savcının son soruşturma safhasının sonuç çıkarma devresinde düşüncelerini bildirmesi yani esas hakkındaki mütalâasının serd etmesi, vazgeçilmez bir zarurettir. Diğer ilgililerin bir şey söylemeksizin işi mahkemenin kararına terk etmeleri mümkün görülebilmekle beraber, savcı bakımından böyle bir şey söz konusu olamaz; savcı her halde en son iddialarını söylemelidir. Bu itibarla, savcılık talep veya iddia durumunda olduğu konularda keyfiyeti hâkime (veya hâkimin takdirine) bıraktığını beyan ile yetinemez... Savcının esas hakkındaki mütalâasının alınması mecburî olmakla beraber, yargıcın bu ödevini yerine getirmekten kaçınan savcıyı zorlamak yetkisi bulunmadığından, bu gibi hallerde son kararın esas hakkındaki mütalâa alınmadan verilebilmesi de kabul edilmektedir. Ancak böyle bir durum ceza muhakemesi hükmünün kollektif olmasına engel teşkil edeceğinden, yargıç veya mahkeme başkanı hiç olmazsa makamın başı olan savcıya müracaat edebilmeli ve esas hakkındaki mütalâasını vermeyi red eden yardımcı yerine bir başkasının duruşmaya çıkarılmasını talep edebilmelidir... Esashakkındaki mütalaanın sadece sübuta yani maddi meseleye değil, hukuki meseleye de taalluk etmesi gerekir. Muhakemenin aynı zamanda hukuki meseleyi de halletmek zorunda olması, savcının bu konudaki düşüncelerini de bildirmesini gerektirmektedir. ” (Dr. Selahattin Keyman, Ceza Muhakemesinde Savcılık, Sevinç Matbaası, ..., 1970, ....258-262) şeklinde görüşler bulunmaktadır.
Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki mütalaasının alınmasından sonra yine CMK’nın 216. maddesinde yer alan sıralama gözetilerek taraflara söz hakkı tanınacağından, Cumhuriyet savcısının, davanın esasına ilişkin görüşü alınmaksızın ve hazır bulunan sanığa esas hakkında savunma yapma imkânı tanınmaksızın hüküm kurulması, ceza muhakemesinde sanığın en önemli haklarından biri olan savunma hakkının kısıtlanması sonucunu doğuracaktır.
Bu açıklamalar ışığında ön sorun değerlendirildiğinde;
Kamusal iddia makamını temsil eden Cumhuriyet savcısı, esas hakkındaki görüşünü açık ve anlaşılır bir biçimde ve uygulanması talep edilen yasa ve maddelerini de göstermek suretiyle açıklamak zorunda olduğundan, incelemeye konu dosyada 03.10.2019 ve 24.10.2019 tarihli oturumlarda Cumhuriyet savcısı tarafından beyan edilen ve CMK’nın 216. maddesinin 1. fıkrası uyarınca duruşmada ortaya konulan delille yönelik olan “Usul ve yasaya uygun olan Yargıtay bozma ilamına uyulmasına karar verilmesini talep ediyoruz” şeklindeki sözlerin esas hakkında mütalaa olarak geçerli ve yeterli kabul edilmesi olanağı bulunmamaktadır. Dolayısıyla Yerel Mahkemece Cumhuriyet savcısının esasa ilişkin görüşü alınmadan ve hazır bulunan sanıklar ve müdafilerine esasa ilişkin savunma yapma imkânı tanınmadan direnme kararına konu hükümlerin kurulduğu kabul edilmelidir.
Yukarıda açıklanan bu usule aykırılık nedeniyle ... Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesinin sanıklar hakkında kurduğu direnme kararına konu hükümlerin, Cumhuriyet savcısından esas hakkındaki görüşü sorulmadan ve hazır bulunan sanıklar ve müdafilerine esasa ilişkin savunma yapma imkânı tanınmadan yargılamaya son verilip hüküm tesis ve tefhim edilmesi isabetsizliğinden, diğer yönleri incelenmeksizin bozulmasına karar verilmelidir.
SONUÇ :
Açıklanan nedenlerle;
1- ... Bölge Mahkemesi 1. Ceza Dairesinin 13.11.2019 tarihli ve 3801-2842 sayılı direnme kararına konu hükümlerinin, Cumhuriyet savcısından esas hakkındaki görüşü sorulmadan ve hazır bulunan sanıklar ve müdafilerinin esasa ilişkin savunmaları tespit edilmeden yargılamanın bitirilmesi isabetsizliğinden diğer yönleri incelenmeksizin BOZULMASINA,
2- Dosyanın, mahalline gönderilmek üzere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİ EDİLMESİ, 18.05.2022 tarihinde yapılan müzakerede oy birliği ile karar verildi.