- Yargýtay/Hukuk 10/75
(Dava No. 444/72 Lefkoþa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M.N. Münir Ertekün Baþkan, Ülfet Emin ve Ahmet Ýzzet.
Ýstinaf eden: Yeþilýrmaklý Aysel Cahit, babasý ve en yakýn arkadaþý Cahit Hilmi vasýtasýyle, Yeþilýrmak.
(Davacý)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Salâhi Kâzým ve diðerleri, Yeþilýrmak.
(Davalýlar)
a r a s ý n d a
Ýstinaf eden namýna.: H. Cahit Yýlmazoðlu.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Ümit Süleyman.
Ýstinaf etme süresinin uzatýlmasý istidasý - Ýstidanýn Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüðü Emir 35 Nizam 2, Emir 48 Nizam 2 ve Emir 57 Nizam 2'ye dayandýrýlmasý - Bu tür istidalarýn sadece Emir 35 Nizam 2'ye dayanarak yapýlabilmesi.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüðü - Tüzüðün 35. Emrinin 2. Nizamý - Mahkemelerin verdiði hükümlere karþý istinaf süresini uzatma emri alýnmadýkça hüküm tarihinden itibaren 6 hafta geçmesinden sonra istinaf edilememesi.
Hukuk Usulü - Mahkemelerin süre uzatma konusunda.ki takdir yetkisi - Süre uzatma taleplerinde makul ve ikna edici sebepler yoksa. Mahkemenin takdir hakkýný sürenin uzatýlmamasý yönünde kullanmasý gerekir - Sürelerin konulmasýndaki amaç sürelere uyulmasý olduðuna göre zararý süreye uymayan taraf çeker.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzûðü - Tüzüðün 48. Emrinin 8(3) Nizamý - Tek taraflý olarak yapýlan istidalarda Mahkemenin veya hakimin uygun görmesi halirýde ilgili taraflara ihbar verilmesini emredebilme yetkisi ve takdir hakký.
Hukuk Muhakemeleri Usulû Tûzüðü - Tüzüðün 48. Emrinin 8. Nizamý - Hangi istidalarýn tek taraflý yapýlabileceði - Bu nizama göre 35. Emrin 4, 6, 18, 20, 21, 27 ve 31. Nizamlarý gereðince yapýlan istidalarýn tek taraflý yapýlabilmesi - 35. Emrin 2. Nizamýnýn münhasýran istinaf etme süresinin uzatýlmasý için yapýlan istidalarý kapsadýðýndan ve Emir 48 Nizam 8'de tek taraflý istida þeklinde yapýlabilecekler içinde sayýlmadýðýndan bu tür istidalarýn tek taraflý yapýlamamasý.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüðü - Tüzüðün 57. Emrinin 2. Nizamý - Bu Emir ve Nizamýn baþka bir emir veya nizamda özel olara.k belirtilmeyen müddet uzatma. veya kýsaltma için kullanýlan ve Mahkemelere bu konuda yetki veren genel bir madde olma.sý ve istinaf etme süresinin uzatýlmasý istidalarýnýn buna dayandýrýlamamasý.
Hukuk Usulü - Ýstinaf - Ýlk Mahkemenin istinaf etme süresinin uzatýlmasý emrine karþý istinaf - Ýlk Mahkemenin verdiði emrin, makul ve ikna edici sebepler olmadýðýndan, hatalý olmasý ve Yargýtayýn emri iptali.
OLAY: Ýlk Ma.hkeme bir tazminat davasýnda Davalý aleyhine hüküm verdi. Davalý bu hükme karþý istinaf süresini geçirdi. Davalý Ýlk Mahkemeye bir istida dosyalayarak 15 Temmuz 74'den sonra Lefkoþa'ya gelemediðinden avukatýna istinaf etmesi için talimat veremediðini ve bu nedenle istinaf süresini geçirdiðirýi iddia etti. Ýlk Mahkeme müracaatý kabul ederek istinaf süresini uzattý.
Davacý/Müstedaaleyh kararýn hatalý olduðunu iddia ederek süreyi uzatma kararýna karþý istinaf dosyaladý.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, Ýlk Mahkemenin tüzükte belirtilen süreleri uzatma yetkisi bulunmakla birlikte bunun için makul ve ikna edici bir gerekçenin bulunmasý gerektiðini belirtti. Bu davada sürenin 9 ay 8 gün gibi çok uzun bir zaman geçirildiðini dikkate alan Yüksek Mahkeme, Davalýnýn makul bir gerekçe gösteremediði kanýsýrýa vardý ve istinafý kabul ederek istinaf süresini uzatma kararýný iptal etti. Yüksek Mahkeme istinaf süresini uzatma istidalarýnýn tek taraflý yapýlabilip yapýlamýyacaðý konusunu da inceleyerek bunun mümkün olmadýðý kanýsýna vardý.
Atýfta Bulunulan Yargýsal Ýçtihatlar:
l. Edwards v. Edwards (1967) 2 All E.R. s.1032 sayfa 1034.
2. Georghios Christifi v. Polyvios Socratous (1963) 2 C.L.R. s.71.
3.Areti Pavlou and Another v. George P. Cacoyiannis and Others (1963) 2 C.L.R. s.405 sayfa 406.
4.Stavros Louca.ides and Co. of Nicosia v. The Principal Officer for Land Registr-a.tion for the District of Nicosia 16 C.L.R. s.103 sayfa 108 ve 109.
_________________
H Ü K Ü M
M. N. Münir Ertekün: Bu istinafýn hükmünü Sayýn yargýç Ü. Emin verecektir.
Ülfet Emin, Y: Ýþbu istinaf Lefkoþa Kaza Mahkemesinin, 444/72 sayýlý davada davalý 1 ve 3'ün Kaza Mahkemesinin 21/6/74 tarihinde verdiði hükme karþý istinaf edebilme süresinin temdit edilmesini talep eden 29 Mart 1975 tarihli istidada 31.3.1975'de Müstedi Davalý 1 ve 3'ün istinaf etmeleri için karar tarihinden istinaf süresinin 14 gün uzatýlmasý hususunda verdiði emre karþý yapýla.n bir istinaftýr.
Kaza Mahkemesi 444/72 sayýlý davada 21.6.1974' de davalýlarýn davacýya bir miktar tazminat ödemesi için hüküm vermiþtir. Davalý 1 ve 3 29.3.1975 tarihinde Kaza Mahkemesinde dosyaladýkla.rý tek taraflý istida ile hükme karþý istinaf etmek için Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnýn E.35 n.2'de belirtilen istinaf edebilme süresinin uzatýlmasýný talep etmiþlerdir. Kaza. Mahkemesi 31 Mart 1975 tarihinde istida ile yemin varakasýný inceleyerek Müstedi-davalý 1 ve 3'ün en geç 14 güne kadar istinaf etmeleri için istinaf edebilme süresini uzatmýþtýr. Davacý müstedaaleyh Kaza Mahkemesinin iþbu uzatma. kararýnýn, diðer þeyler meyanýnda, aþaðýdaki sebeplerden dolayý hatalý olduðunu ileri sürerek emre karþý istinaf eylemiþtir.
l. Kaza Mahkemesi konuyu ihata eden gerçekleri konunun gerektirdiði ciddiyet ve titizlikle incelememiþ ve kararýný hadiselerin normal seyrinin bir icabý imiþ gibi (as a matter of course) vermiþtir.
2. Kaza Mahkemesi Müstedilerden hüküm tarihi olan 21.6.74 ile dilekçe tarihi olan 29.3.75 arasýnda geçen uzun gecikmenin tatminkâr surette izahýný istememiþ, bir emir isdarý için, münhasýran davalý No.l'in müphem ve kaçamaklý ifadelerle dolu yemin varakasýný yeter görmüþtür.
3. Kaza Mahkemesi istinaf süresini uzatýp uzatmama mevzuunda haiz olduðu takdir hakkýný hukuka uygun surette (judicially) kullanmamýþtýr.
4. Bu kadar önemli bir meselede davacý avukatýný da. müracaattan haberdar ederek ona istidanýn duruþmasýnda hazýr bulunmak ve gerekli itirazý yapmak olanaðýný saðlamýþtýr.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnýn 35. Emrinin 2 nizamýna göre bir davada ma.hkemenin verdiði hükme karþý hüküm tarihinden 6 haftanýn geçmesinden sonra istinaf edilemez. Meðer ki hükmün verildiði gün veya daha sonra hükmü veren Mahkeme veya Ýstinaf Mahkemesi belirtilen müddetin uzatýlmasý için emir versin. 35. Emrin 19. nizamýna. göre herhangi bir nizam tahtýnda herhangi bir istida Ýlk Mahkemeye veya Ýstinaf Mahkemesine veya onlarýn bir hakimine yapýlabildiði hallerde böyle bir istida ilk önce ilk mahkemeye veya onun hakimine yapýlmalýdýr.
Müstediler istinaf edebilme süresinin uzatýlmasý için dosyaladýklarý 29 Mart 1975 tarihli istidalarýný 28 Mart 1975 tarihli davalý 1'in yemin varakasýna dayandýrmýþlardýr. Sözü geçen yemin varakasýnda davalý 1 hüküm verildiðinden takriben 3 hafta sonra hükme karþý istinaf etmek için davalýlarýn karar verdiðini ancak avukatlarýna gerekli talimatý vermek üzere iken 15 Temmuz 1974'te Makarios'a yapýlan darbe nedeni ile Lefkoþaya gelemediklerini, darbeden sonra 20 Temmuz 1974 Barýþ Harekâtýnýn ba.þladýðýný ve Lefkoþa ile köyleri arasýnda irtibatýn kesildiðini, birkaç ay köylerinden ayrýlamadýklarýný ve bu nedenle istinaf etmek için avukatlarýna gerekli talimatý zamanýnda vermediklerini belirtti. Ayni yemin varakasýnda davalý 1 köyü olan Yeþilýrmak'ýn halen Türk kontrolünde bulunmakla beraber ancak Ýkinci Barýþ Harekâtýndan bir müddet sonra Lefke bölgesi ile birleþtirilebildiðini ve imkânsýzlýkla.r yüzünden Lefkoþaya yenile geldiðini, davalý 3'ün hadiselerde rahatsýzlandýðýný ve yemin varaka.sý yapýldýðý gün Ýngilterede bulunduðunu belirtmiþtir.
Mahkeme kendisine verilen uzatma yetkisini kullanýrken, bir takdir hakkýna sahiptir. Ancak iþbu takdir hakkýný kullanýrken hukuk ilkelerine uyarak kullanmasý gerekir. Herhangi bir kanunda veya nizamnamede belirtilen bir müddetin uzatýlmasý için makul sebeplerin varolmasý ve bu hususta Mahkemenin tatmin edilmesi gerekir. Herhangi bir meselede makul ve ikna edici sebep yoksa, herhangi bir sürenin -Mahkeme tarafýndan uzatýlmasý gerekir. Çünkü kanun ve kanun gereðince yapýlan nizamlarýn esas amacý bu gibi kanun ve nizamlarda belirtilen zamana uyulmasýdýr. Uyulmadýðý takdirde zararý uymayan taraf çeker. Kanun veya. nizamnamelerde belirtilen süreye uyulma.masý için ýrýakul ve geçerli sebep varsa, Mahkemeler takdir hakkýný kullanarak belirtilen süreyi makul bir müddet için uzatabilirler. Bu hususta Edwards v. Edwards (1967) 2 All E.R. 1032, s.1034'de Sir Jocelyn Sýmon P. þun arý söylemiþtir:"So far as procedural delays are concerned, parliament has left a dicreattion in the courts to dispense with the time requirements in certain respects. That does not mean, however, that the rules are to be regarded as, so to speak, antique timepieces of an ornam'ental value but no chronometric significance, so tha,t lip service only need be paid to them. On the contrary, in my view, the stipulations which Parliament has laid down or sanctioned as to time are to be observed unless justice clearly indicates that they should be relaxed."-
-
Ýstînaf edebilme süresinin uzatýlmasý hususunda 21 Aralýk 1963'e kadar Kýbrýs Yüksek Mahkemesinin vermiþ olduðu iki- hüküm mevcuttur. Bunla-rdan bi-rincisi Georghios Christofi v. Polyvios Socratous (1963) 2 C.L.R. 71 davasýdýr. O istidada istinaf edebilme süresinin uzatýlmasý talep edildi ve sebep olarak da davanýn zabýtlarý verildiðinde Müstedinin avuk-atýnýn Kýbrýs haricinde bulunma-sý ve avukatýn Kýbrýsa döner dönmez istinaf edebilme süresinin uzatýlmasý için Mahkemeye derhal müracaat etmesi gösterildi. Yüksek Mahkeme müstedinin talebini reddetti ve bu hususta Wilson P. þunlarý söyledi:-
-
"The grounds put forward by the applicant do not, in our opinion, justify the Court to grant the relief which has been sought. The appellant ought to have proceeded more promptly if he really desired to appeal and it was too late, after the writ of execution was issued and part payment of the amount recoverable was effected -under it, to bring this applica-tion. Unless there are some very exceptional circumstances, and there were none before this Court in this case, an application of this kind cannot succeed."
Ýkinci hüküm ise -Areti Pavlou and Another v. Geor e P. Cacoyiannis and Others -1963 2 C.L.R. 405 i-st-i-dasýdýr. Bu ýstýdada Yüksek Mahkemenýn verdiði hükümde Kaza Mahkemesinin hükmünün hangi tarihte verildiði, istidanýn ne vakit yapýldýðý hususu belirtilmediðinden esas dosyayý incelemek zorunluluðu hasýl oldu. Esas dosyada istinaf edebilme süresinin uzatýlma.sý için müracaat eden Müstedinin yaptýðý yemin varaka.sýna göre hükme karþý istinaf etme müddeti 24 Nisan 1963' de sona ermekte idi. Mahkeme da.va zabýtlarýný 18 Nisan 1963'de Limasoldaki avukata verdi. Esas avukatý Lefkoþalý olduðu cihetle zabýtlarýn Lefkoþaya gelmesi ve zabýtlarýn tezekkür edilmesi için kâfi müddet bulunmadýðýndan Müstedinin avukatý ilk önce hükmün verildiði Limasol Kaza Mahkemesine 7 Mayýs 1963'de istinaf edebilme mü-ddetinin uzatýlmasý için müraca-at etti. Ýþbu istida Limasol Kaza Mahkemesi tarafýndan 12 Hazi ran 1963'de reddedildi ve bunun üzerine Müstedi 14 Haziran 1963 de Yüksek Mahkemeye istinaf edebilme müddetinin uzatýlmasý için müraca.at etti. Yüksek Mahkeme Müstedinin müracaatýnýn kâfi sebeplere dayanmadýðý kanýsýna vardý ve istidayý reddetti. Býi hususta Vassiliades J. s.406'da þunlarý söyledi:-
"When the matter rests in the discretion of the Court such discretion must be judicially exercised on the facts of the particular case i-n hand. .-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
It is sufficient for us to say that the failure of the a.dvocate or the litigant to take appropriate steps for the filing of an appeal within the time prescribed by the Rules, is not a sufficient ground upon which the discretion of the Court should be exercised in such an application. That as a general statement; but, as already said, the discretion of the Court must be exercised in each case on the facts before it; and in this particula.r case we see nothing, in the facts put forward in support of the application, justifying the exercise of our discretion in favour of the applicant."
-Da-valý 1' in yaptýðý yemin vara.kasý incelendiðinde açýkça görülüyor ki davalýlar hüküm tarihinden 9 ay 8 gün sonra istinaf edebilme süresinin uzatýlmasý için Mahkemeye müracaat ettiler. Esas sebep olarak da imkânsýzlýklar yüzünden Lefkoþaya gelememeleri gösterildi. Mamafih yemin va.raka-sýnda bu imkânsýzlýklarýn kesin -ola-rak neler olduðundan bahsedilmemektedir. Ýstinaf edebilme süresinin uzatýlmasýný saðlamak için gereken emrin verilebilmesi gecikmenin ma.kul ve ta.tminkâr bir þekilde izahýna baðlýdýr. Bunu yapmak da müstedilere düþer. Kanaatýmýzca davalý 1'in yemin varakasý 9 ay 8 gün gibi uzun bir gecikmeyi tatminkâr bir surette izah etmemektedir. Tüm yemin varakasý incelendiðinde istinaf edebilme müddetinin uzatýlmasý için makul bir sebep gösterilmemiþtir. Yegâne gösterilen sebep müddetin geçmiþ olduðu ve davalýlarýn istinaf etmeye karar verdikleridir. Kanaatýmýzca davalýlarýn gösterdiði sebepler makul ve ikna edici sebepler deðildir. Bu nedenle Kaza Mahkemesi takdir hakkýný kullanýrken hata etmiþtir ve Kaza Mahkemesinin uzatma kararýnýn iptal edilmesi gerekir.
-
Vardýðýmýz sonuçtan dolayý diðer istinaf sebeplerini eleþtirmek -g-erekmiyorsa da istinaf edebilme süresinin- -uza-týlmasý -hususunda- yapýlan istidalarda karþý tarafa ihbar ve verilmemesi hususunun- ehemmiyetine binaen ileride Ka-za Mahkemelerine aydýnlatýcý olmasý bakýmýndan yararlý olacaðýný dikkate alarak bu nevi istidalarýn nasýl yapýlmasý gerektiði hususunu eleþtirmeði uygun gördük.
-Ýstinafýn duruþmasý esnasýnda istinaf eden müstedilerin davacý- -müstedaaleyhin avukatýna ihbar vermesi gerektiðini ileri sürdü. Hiç þüphe yoktur ki tek taraflý olarak yapýlabilen istidalarda Hâkim uygun gördüðü takdirde ilgili taraflara ihbar verilmesi hususunda emir verebilir. Bu husýýsta Hukuk- Muhakemeleri Usulü Nizama-týnýn 48. emrinin 8(3) nizamýnda sarih hüküm mevcuttur. Öyle anlaþýlýyor ki istinaf edenin avukatý istinaf sebebini bu nizama istinat ettirmiþtir. Fakat bu nizamdan görüleceði gibi ihbar verme hususu tamamen Hâkimin takdirine býrakýlmýþ bir husustur. Ýstinafýn duruþmasý esnasýnda eleþtirilmemiþ olmakla beraber istinaf edebilme süresinin uzatýlmasý için Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnýn hangi emri tahtýnda yapýlmasý gerektiði ve istidanýn tek taraflý veya ihbarlý olmasý gerektiði hususlarýný aydýnlatmaðý uygun gördük. Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnýn 48. emrinin 8. nizamý hangi istidalarýn tek taraflý yapýlýp yapýlamýyaca.ðýný göstermektedir. Bu nizamýn (l.) (cc) (dd) (ee) .(ff) (gg) (hh) ve (-ii-) nizamlarýna göre 35. emrin sýra ile (4) (6) (18) (20) (21) (27) ve (30)'uncu niza-mlarý gereðince bir istidanýn tek taraflý olarak yapýlabildiðini göstermektedir. 35. emrin (2). nizamý -tahtýndaki bir istidanýn tek ta-raflý olarak yapýlabildiðini göstermemektedir. Davalýlarýn istinaf edebilme süresinin uzatýlma.sýný saðlamak için yaptýklarý istida Hukuk Muhakemeleri Usulü Niza-matýnýn 35. Emrinin 2. ve 19. nizamýna, 57. Emrin 2. nizamýna ve 48. Emrin 2. nizamýna istinat etmektedir. Hukuk Muhakemeleri Nizamatýnýn 57. Em-rinin 2. niza.mýna. göre bir ma-hkeme veya bir hakim Hukuk Muhakemeleri Nizamatýnda belirtilen herhangi bir zamaný uzatmak veya kýsaltmak yetkisine ha.izdir. Bu nizam- tahtýnda bir istida 48. Emrin 8-(1) (qq) nizamýna göre tek taraflý o-larak yapýlabilir. Kanaatýmýzca -Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnýn 35. Emrinin 2. nizamýnda belirtilen müddet münhasýran istinaf edebilme süresinin uza.týlmasý için yapýlan müracaatlarý kapsadýðýndan böyle bir müracaatýn bu nizam tahtýnda yapýlmasý gerekir. Emir 57 n.2'de belirtilen müddetlerin temdidi ise Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnda baþka herhangi bir Emirde özel olarak müddet uzatma veya kýsaltma belirtilmeyen hususlara þamildir. Bu hususta Stavros Loucaides and Co. of Nicosia v. The Princi al Officer or Lan Re ýstratýon or t e Dýstrýct o Nýcosýa 16 C.L.R. 103, s.108'de Crean C.J. þun arý söylemýþtýr:--
-
-"There is no doubt that an ex parte application can be made under Order 48, rule 8, for enlargement of time under Order 57, rule 2. But it is not set out in Order 48 that an application to extend the time for appealing under Order 35, rule 2., can be made ex parte. And it is important to notice that this order sets out seven different cases coming under Order 35 in which an application ex parte can be made, but an application under rule 2 is not one of them.
-
- -.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-..
-
It seems to us that order 57 cannot be the proper order under which to bring- an application of this sort. V-e sayf a 109' da:-
-
"It must be admitted, we think, that a person who holds the judgment of a Court of first instance has a right. It may be thought by some as a somewhat shadowy one until the time for appeal has expired, still it is a right vested in him, and if an application is going to be made to the Court to extend time within which to appeal from the order which conferred upon him that right, surely he is entitled to be present at that application and so given an opportunity of shewing why he should not be deprived of his right, even if it is not a very tangible one.
-
--.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-..
- -
-Having come to the conclusion that there is no authority for making an application of this nature ex parte as plaintiffs' counsel did in this case. . . . . . . . . . . . . " Yukarýda belirttiklerimizin ýþýðýnda açýkça görülüyor ki istinaf edebilme müddetinin temdidi sadece Hukuk Muhakemeleri Usulü Nizamatýnýn 35. Emrinin 2. niza-mý altýnda yapýlabilir. Böyle bir müracaat 48. Emrin 8. nizamý tahtýnda tek taraflý istida ile yapýlabildiði hususunda bir nizam olmadýðý cihetle tek taraflý bir istida ile yapýlamaz.
-
-Netice ola-rak istinaf kabul edilir. Ýstinaf edebilme süresinin uzatýlmasý için verilen emir iptal edilir.
Masraf hususunda herhangi bir emir verilmez.
-
- -M.N. Münir Ertekün -
-( Baþkan)
-
- -Ü-lfet Emin
- -(Yargýç)-
-
- -Ahmet Ýzzet -
- --(Yargýç)
29 Mart,-- --l976.
-
Full & Egal Universal Law Academy