-D.40/88 Yargıtay/Hukuk 111/87
(Genel İstida No. 66/85, Mağusa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Niyazi F. Korkut, Taner Erginel.
İstinaf eden: Kıbr-ıs Ticaret Bankası Ltd., Lefkoşa.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Ekonomi ve Maliye Bakanlığı ve ona bağlı Gümrük
Dairesi Müdürlüğünü temsilen KKTC Başsavcısı.
- A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Ümit Süleyman Onan
Aleyhine istinaf edilen namına: İsmet Dağlar
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın yargıç Niyazi F. Korkut verecektir.
Niyazi F. Korkut: Bu isti-nafta istinaf eden davacı Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd., Lefkoşa Kaza Mahkemesinde dosyalamış olduğu 688/84 sayılı bir davada davalılar Saygün Ltd. ile Kartex Co. Ltd. aleyhine 28.1.1985 tarihinde 51,209,334TL.- için bir hüküm aldı. Bu hükümde Kartex Co Ltd.-'in bazı menkullerinin, istinafa konu mutfak dolapları dahil, satışı için de emir alarak bu şirket aleyhine 5.2.1985 tarihinde bir menkul eşya satış müzekkeresi isdar etti. Bu arada bu istinaftaki aleyhine istinaf edilen de Kartex Co. Ltd. aleyhine Mağusa -Kaza Mahkemesinde 974/84 sayılı bir dava dosyalayarak 25 Milyon gümrük vergisi alacağı için 21.1.1985 tarihinde hüküm aldı ve 25.3.1985 tarihinde bir menkul eşya satış müzekkeresi isdar etti. Aleyhine istinaf edilenleri temsil eden savcı Mağusa Kaza Mahkem-esine bir yazı göndererek, 48/77 sayılı Kamu Alacakları Yasası'na atıfla, 25.3.1985 tarihli müzekkerelerine öncelik tanınmasını istedi. Bu istem üzerine Mükayyitlik istinaf edene bir yazı göndererek durumu bildirdi. Bu yazı üzerine istinaf eden Mağusa Kaz-a Mahkemesinde 26/85 sayılı Genel İstidayı dosyalayarak savcılığın müzekkeresine nazaran öncelikleri olduğuna, savcılığın öncelik isteminin usulsüz ve gayrı yasal olduğuna ve rehinli alacaklı olan istinaf edenin aleyhine istinaf edilenen nazaran bir önceli-ği olduğuna ilişkin emir verilmesini istedi. İstidayı dinleyen alt mahkeme istidada istendiği gibi emir verdi. Bu emre karşı savcılık bir istinaf dosyalamakla beraber bilâhare dosyalalnan istinafı geri çekti. Bu karara uygun olarak isdar edilen müzekkereni-n icrasına gidildiğinde savcılık bu kez de istinafta konu 66/85 sayılı istidayı dosyalayarak;
(a) Kontrol ve tasarrufunda bulunduğu halde, rızası hilâfına ve hapis hakkı (lien) ileri sürmelerine karşın müstedaaleyh Kıbrıs Ticaret Bankası Ltd'in Mahkemeyi -yanıltarak elde ettiği bir direktife dayanarak Gümrük Dairesinden alınıp görülen 50 adet çelik mutfak dolabının müstediye iadesi; ve
(b) Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 5.2.1985 gün ve 185/85 no'lu haciz müzekkeresi ile kanunsuz ve usulsüz olarak haczedilen 50- adet çelik mutfak dolabı üzerinde müstedinin hapis hakkı (lien) olduğuna ve bu nedenle (lien) hakkını kullanabileceğine ve öncelik esasına göre bu hakkın mahfuz kalması gerektiğine,
ilişkin bir emir verilemsini istedi.
İstidaya ekli ve Gazi Mağusa Gümrü-k Dairesi şube amiri tarafından yapılan yemin varakasında, sair şeyler yanında, Kartex Co Ltd. tarafından ithal edilen ve mülkiyeti bu şirkete ait olan ancak kontrol ve tasarrufu Gümrük Dairesinde bulunan 50 adet çelik mutfak dolabı üzerinde 20,047,332TL.-- tutarında bir gümrük vergisi alacağından kaynaklanan hapis hakları olduğu halde konu mutfak dolaplarının icra memuru tarafından usulsüz ve kanunsuz olarak alındığı ileri sürülerek istidada istendiği gibi bir emir verilmesi istendi.
İstinaf eden müstedaa-leyh Banka bu istidaya bir itirazname dosyaladı. İtiraznameye ekli yemin varakasında müstedaaleyh, sair şeyler yanında, aynı taraflar arasında ve aynı konular ile ilgili olarak Mağusa Kaza Mahkemesinde 26/85 sayılı istidada 16.4.1985 tarihinde karar verild-iği nedeni ile kaziyei muhakeme durumu varolduğunu ve yapılan istidanın ileri gidemeyeceğini ileri sürdü. Müstedaaleyh ilâveten 25.1.1985 tarihinde Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 688/84 sayılı davadaki davalılar Saygün İnşaat Ltd. ve Kartex Co Ltd. aleyhine 51,-209,334TL.- ve dava masrafları için hüküm alıp bu hükümle borcun ödenmesi için borca karşı Şirketler Mukayyitliğinde bu liste uyarınca kaydedilmiş bulunan rehinli malların satılması için emir aldıklarını, istida konusu çelik mutfak dolaplarının da konu lis-tede yazılı olduğunu, konu hüküm uyarınca müzekkere isdar ederek icrasına gidildiğini ve konu müzekkere müstedinin müzekkeresinden önce çıkartıldığı cihetle müstedinin müzekkeresine nazaran öncelikleri olduğunu ve müstedinin Kartex Co Ltd. aleyhine hüküm a-lmakla alelade bir hükümlü alacaklı durumuna girdiğini ve bu nedenle gümrük alacağı için istida konusu çelik mutfak dolapları üzerinde hapis hakkı (lien) kalmadığını ve bu hakkın 26/85 sayılı istidada verilen karardan sonra da ileri götürülemiyeceğini savu-ndu.
Müstedaaleyh keza müstedinin 26/85 sayılı istidada ileri sürdüğü gerçekler yanında bu istidada konu ettiği (lien) hakkını da ileri sürebileceği halde ileri sürülmemekle "duplicity of proceedings" nedeniyle de bu istidanın ileri gidemeyeceğini savund-u.
İstidanın duruşamsı yapıalrak her iki tarafın tanıkalrı dinlendi.
Alt Mahkeme kararında tarafların yemin varakalarının içeriği ile sundukları şahadeti inceledi ve müstedinin savlarının tanıkların şahadeti ile de teyit edildiğini, müstedaaleyhin ise -yemin varakası ile çelişkili şahadet verdiğini ve şahadetinin nazarı dikkate alınamayacağını vurgulayarak istida konusu çelik mutfak dolaplarının 5.7.1985 tarihinde icra memuru tarafından haczedilmek istendiği an müstedinin tasarrufunda olduklarına ve müst-edinin o an konu mutfak dolapları üzerinde bir (lien) hakkı ileri sürdüğüne ilişkin bulgu yaparak icra memurunun müstedinin bu talebini dikkate alarak E.44 n.12(b) uyarınca müstedaaleyhe bir ihbar ya da talebini mesnetsiz bulması halinde E.44 n.12(a) uyarı-nca bir ihbar vermiş olmasının gerekli olduğu kanaatına vardı.
Alt mahkeme müstedinin gümrük alacağından dolayı istida konusu çelik mutfak dolapları üzerinde hapis hakkı talep etmeğe hakkı olup olmadığını da inceleyerek Fasıl 315 Gümrük Yasası madde 149'-a atıfla gümrük resmi ödenmemiş tüm mallar üzerinde Devletin öncelikle hapis hakkı varolduğu ve bu hakkın da Gümrük Dairesinin kontrolunda bulunan mallara şamil olabileceği kanaatına vardı ve daha önce değindiği hususları da yineleyerek konu mallar Kartex -Co Ltd.'in ambarında muhafaza edilmekle beraber ambarın anahtarının gümrük müdüründe olduğuna ve bu hususların müstedinin tanıkları ile de teyit edilip kanıtlandığına ve müstedaaleyhin de bu gerçekleri itiraznamesinde reddetmemekle kabul etmiş sayıldığına -ve müstedaaleyhin itiraznamesine ekli yemin varakasında ileri sürülen savlara ters olan şahadetinin de dikkate alınamıyacağına değindi ve müstedinin tasarruf ile ilgili ispat yükümlülüğünü yerine getirdiğine kanaat getirerek istida konusu 50 çelik mutfak d-olabının gümrük alacağı sonradan tahsil edilmesi ve gümrük vergisi ödeninceye dek Gümrük Dairesinin kontrol ve tasarrufunda kalmaları koşulunda bağlı olarak Kartex Co Ltd.'in ambarlarında muhafaza edildiği ve bu tasarruf ve kontrolun konu dolapların haczed-ildiği tarihe dek devam ettiği ve gümrük alacağından dolayı müstedinin konu mutfak dolapları üzerinde (lien) hakkı olduğu ve müstedinin bu hakkını kaybetmediği gibi Fasıl 315 Gümrük Yasası'nın 149.uncu maddesi uyarınca haczedilen mallar üzerinde öncelik ha-kkı olduğna ilişkin bulgu yaptı.
Alt mahkeme kararında, keza, hapis hakkının kişisel bir hak olduğu ve malın, tasarrufu devam ettiği sürece, icra için haczedilemiyeceği ve haczedilse bile bunun (lien) hakkına tabi olduğu ve konu mallar icra yolu ile satı-ldığında icra memurunun ilk önce (lien) hakkı olanı ödemekle yükümlü olduğu ve müstedinin Kartex Co Ltd. aleyhine gümrük vergisi alacağı ile ilgili olarak hüküm olmakla da varolan (lien) hakkını kaybetmediği ve müstedaaleyhin bu husustaki savının da ileri -gidemeyeceği kanaatına vardı.
Müstedaaleyhin kaziyei muhkeme (Res Judicata) ile ilgili savını da inceleyen alt mahkeme istinaf konusu istidadaki ihtilâflı hususun 26/85 sayılı istidada bir karara bağlanmadığı ve bu nedenle bu savın da ileri gidemeyeceği -kanaatına vardı.
Alt mahkeme müstedinin 26/85 sayılı Genel istidada ileri sürdüğü olgular yanında (lien) hakkını ileri sürmediğine ilişkin müstedaaleyhin itirazını da inceleyerek konu mutfak dolaplarının haczedilmesinin 26/85 sayılı Genel İstidanın karar- tarihi olan 16.4.1985 tarihinden sonra yer aldığını ve bu tarihten önce müstedinin konu dolaplar üzerinde (lien) hakkı bulunduğunu ve tasarrufun da kendilerinde olduğunu 26/85 sayılı istidada ileri sürmelerinin bekleneme-yeceği kanaatına vardı.
Alt mahk-eme son olarak 688/84 sayılı davada istida konusu çelik mutfak dolaplarının satışına ilişkin emir verilmesine karşın bir satış emrinin müstedinin (lien) hakkını ortadan kaldırmadığına ve bu emrin müstedinin (lien) hakkına tabi olduğuna kanaat getirdi ve so-nuçta müstedinin istidasında başarılı olduğu gerekçesi ile konu mutfak dolaplarının satışından elde edilen paranın müstediye ödenmesine ilişkin emir verdi.
Müstedaaleyh bu emre karşı istinaf dosyaladı ve mahkemenin yapmış olduğu bulguların, varmış olduğu- sonucun ve verdiği kararın hatalı olduğunu ileri sürdü.
Bu istinafta ilkin karara bağlanması gerken hususu kaziyei muhkeme savının geçerli olup olmadığıdır. Çünkü müstenifin iddia ettiği gibi ikinci istida konusu, kaziyei muhkeme savı nedeni ile, ileri -gidemeyecek idi ise bu hususta verilecek karar istinafı tamamen neticelendirir ve diğer hususlar üzerinde bir karar vermeğe gerek kalmaz.
Herhangi bir davada 'kaziyei muhkeme' müdafaasının başarılı olabilmesi için aşağıdaki 3 koşulun varolması gereklidir-:
(i) Davaya konu teşkil eden ihtilâflı hususun daha önceki davada karara bağlanmış olması;
(ii) Daha önceki davadaki hükmün nihai olması; ve
(iii) İki davada da tarafların aynı olması.
-Kaziyei muhkeme konusu ile ilgili olarak Y/H 17/78 sayılı istinafta sayfa 4 de bu hususlara ilâveten şu görüşe yer verildi:
-
"Genellikle bir davalı veya davacı tüm meselesini Mahkeme önüne koymalıdır ve ihmal, dikkatsizlik veya kazaen meselesinin bir kısmını Mahkeme önüne koymamışsa bile aynı dava konusunu tekrar açamaz. Böylelikle taraflar dava sebebini veya taleplerini bölem-ezler ve daha önceki davadaki ihtilâflı hususlar altında kendilerine açık olan olguları daha sonraki davada ileri süremezler."
Bu ilkeleri bu meseleye uyguladığımıza, olgulardan da görülebileceği gibi, aleyhine istinaf edilenin aynı davalı aleyhine isda-r edilen iki müzekkereden kendilerine ait olana öncelik tanınmasını istemesi üzerine istinaf eden 26/85 sayılı Genel İstidayı dosyalamıştır. İstidayı dinleyen kaza mahkemesi istnaf edenin çıkardığı müzekkerenin önceliği olduğuna karar verdi. Aleyhine istin-af edilen bu karardan istinaf etmişse de daha sonra istinafı geri çekti ve ondan sonra da hapis hakkı mevcut olduğunu ileri sürerek kendi müzekkersinin önceliği olduğuna dair emir verilmesi için yeni bir istida dosyaladı. 26/85 sayılı istidada konu hangi m-üzekkerenin önceliği bulunduğu konusu idi. Bu nedenle o istidada verilen karar istinaf edeni bağlar ve kendisinin sonradan dosyaladığı istida için bir kaziyei muhkeme oluşturur. Bu durumda aleyhine istinaf edilenin istidası ileri gidemezdi. Bu nedenlerle a-lt mahkemenin istinaf edenin kaziyei muhkeme ile ilgili savının geçerli olmadığına dair bulgusu hatalıdır. Alt Mahkemenin bunun dışındaki bulguları ilk nazarda doğru olmakla beraber istinaf eden "kaziyei muhkeme" ile ilgili istinaf sebebinde başarılı olduğ-u cihetle diğer hususlardaki istinaf sebeplerini ele alıp tezekkür etmemiz gerekmemektedir.
Sonuç olarak istinaf kabul edilerek alt mahkemenin 66/85 sayılı Genel İstidada vermiş olduğu karar iptal edilir.
Masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
-
(Şakir Sıdkı İlkay) (Niyazi F. Korkut) (Taner Erginel)
Başkan Yargıç Yargıç
5 Ekim 1988
-
-6-
-
Full & Egal Universal Law Academy