-D.1/89 Yargıtay/Hukuk 117/87
(Dava No. 244/87 Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Taner Erginel.
İstinaf eden: Yüksel A. Raşit, Le-fkoşa.
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. Başak & Co. Ltd. Lefkoşa.
2. Maliye ve Gümrükler Bakanlığı vas. Gelir ve
Vergi Dairesi.
(Davalılar)
- A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Av. Önder Gazi.
Aleyhine istinaf edilen 1 namına: Av. Ali Dana.
Aleyhine istinaf edilen 2 namına: Hakkı C. Önen.
H Ü K Ü M
N. Ergin Salâhi: Bu istinaf müstenif- tarafından İlk Mahkemeye yapılan Garnishee İstidası hakkında İlk Mahkemece alınan karara karşı yapılmıştır.
Olgular özetle şöyledir:
-Davacı müstenif 16.2.1987 tarihinde Başak & Co. Ltd. aleyhine 24.000.000 TL. alcak ve 180.000 TL. dava masrafı için hüküm almıştır. Bu hükümlü alacak tahsil edilmemiş ve davalı Şirketin Maliye Bakanlığına bağlı Gelir ve Vergi Dairesinden stopaj vergisinden- doğan vergi iadesi başlığı altında alacağı bulunduğunun öğrenilmesi üzerine, 4 Eylül 1987 tarihinde Sivil Mahkeme Nizamnamesi E.48, n.1, E.43, n.1-3 ve Fasıl 6 madde 73-81'e istinaden, Gelir ve Vergi Dairesine bu dairenin davalıya iade yoluyla ödemesi ger-eken miktarın, müstenif davacıya ödenmesi hususunda bir Garnishee İstidası yapılmıştır. Bu istida 18.9.1987, tarihinde, Gelir ve Vergi Dairesine tebliğ edilmiş, 21.9.87 tarihinde ise konu daire, Başsavcılık vasıtasıyle bir itirazname dosyalamıştır. İtiraza- ilişik yemin varakasında özetle; Gelir ve Vergi Dairesi, davalı Şirket Başak & Co. Ltd.'in 1986 yılına ait hesapları tetkikte, bu şirkete 24.860.000 TL. stopaj vergisi kesintisinin iadesinin söz konusu olduğu, ancak bunun tekemmül etmediği, Şirket yetkili-lerinin evrak sahteleme zannı ile itham edildiğini, konunun polis tarafından incelenmekte olduğu, ayrıca 24/87 sayılı Gelir ve Vergi Yasası'nın 31. maddesi uyarınca geriye dönük olarak vergi talep edilmesinin söz konusu olduğu iddia edilmiştir.
İstidanın- İlk Mahkeme önünde duruşması yapılmış ve Garnishee durumunda olan Gelir ve Vergi Dairesini temsilen müdafaayı yürüten Savcı iddialarını isbat için, Maliye ve Gümrükler Bakanlığına bağlı Gelir ve Vergi Dairesi Müdür Muavini şahit olarak çağrılmıştır. Bu şa-hit şahadetinde özetle, Davalı Şirketin, daireden vergi iadesi başlığı altında alacağı olmadığını, geriye dönük vergi hesaplamalarının yapılmakta olduğunu ve muhtemelen devletin davalıdan vergi olacağı doğacağını iddia etmiştir. Bu şahit tarafından emare n-o:1 olarak sunulan tutanak tetkik edildiğinde, istintaktan çıkan şahadete göre Garnishee istidası yapılıp daireye tebliğ edildiği 18.9.1987 tarihinden önce davalı şirketin hesaplarıın teftiş edildiği ve bu teftiş neticesinde 69.734.832.49 TL ziyan ettiği v-e bu nedenle bu yıl içerisinde emlâk satışlarından kesilen stopaj tutarı olan 24.860.000 TL'nin geriye iade edilmesi öngörüldüğü kabul edilmiştir. Yine bu şahidin istintakından açıklıkla görülebileceği gibi her iki tarafın imzasını taşıyan ve davalı şirket- ile hesapları teftiş eden Gelir ve Vergi Dairesinde Kontrol ve İnceleme Grup Başkanı Ergün Tanaç'ın ilgili şirket direktörü Oğuz Başak ile hazırladıkları hesaplaşma tutanağının neticesinde konu şirketin stopaj vergi iadesi olarak 24.860.000 TL alacağı old-uğu görülmeketdir. Yine aynı günlerde bu alacak için bir çek isdar edilmiş ancak çek konu şirkete verilmeden önce, işbu Garnishee istidası yapılarak Gelir ve Vergi Dairesine tebliğ edilmiştir.
Neticede istidayı dinleyen ve şahadeti değerlendiren İlk Mahk-eme, hükümlü borçlunun müstedaaleyh emanettar (Garnishee) nezdinde bir alacağı olmadığı kararına vararak istidayı reddetmiştir.
İstinaf bu karardan yapılmış olup 8 istinaf sebebi içermekle beraber istinafın duruşmasında birlikte ele alınan ve üzerinde du-rulan istinaf sebepleri başlıca 3 başlık altında toplanabilir:
İlk Mahkeme, emanettar (Garnishee) nezdinde hükümlü davalının alacağı olmadığı neticesine varmak ve müstedinin istidasını reddetmekle hata etmiştir.
İlk Mahkeme, Gelir ve Vergi Dairesi Müdür -Muavini Atilla Apaydın'ın mevcut şahadetine ve 7.9.1987 tarihinde davalı şirket için 24,860.000 TL. tutarında çek hazırlandığı yönünde şahadet ve olgu bulunmasına rağmen istidayı reddetmekle hata etmiştir.
İlk Mahkeme, bir hükümlü borçlunun, emanettar (Ga-rnishee) durumunda olan Gelir ve Vergi Dairesi nezdinde alacağı bulunmadığı hususunu tezekkür edip karara bağlarken istidanın tebliğ tarihini değil de duruşma tarihini esas alma ve şahadeti bu yanılgı içerisinde değerlendirerek Emanettarın muhtemel bir ala-cağı olabileceği iddiasına yeterinden fazla ağırlık vererek davalı şirkete, Emanettarın vereceği bulunmadığı kararına varmak ve istidayı reddetmekle hata etmiştir.
İstinaf sebeplerine değinmeden önce hukuki incelemeyi uygun buluyoruz. Garnishee istidası H-ukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü'nün Emir 43(1), (2) ve (3) istinaden yapılmıştır. Bu husustaki Sivil Mahkeme Nizamatımız İngiliz Mahkeme Nizamatı E.45 n.3 ve E.45 n.6 ile Eski Kıbrıs Mahkeme Nizamatı E.18 n.4'den alınmıştır. Bu husustaki İngiliz mevzuatını -tetkik ettiğimizde Garneshee istidasının tebliğ edildiği Emanettar (Garneshee)'nın davalı borçluya vereceği bulunmadığı iddiasının ileri sürülmesi halinde takip edilecek yöntemi düzenleyen şu nizam yer almaktadır:
"If the granishee disputes his liabilty,- the Court or o judge, instead of making an order that execution shall issue, may order that any issue or question necesarry for determining his liability be tried or determined in any manner in which any issue or question in an action may be tried or dete-rmined, or may refer the matter to a Master."
Bu nizamın mehazı ise 1883'de yapılıp 1901'de tadil edilen 12. nizama dayandırılmaktadır. Bizde ise bu nizamın muadili yoktur. Ancak Emanettar (Garnishee) durumunda olan kişinin davalı borçluya vereceği olup -olmadığını tezekkür etmek Mahkemenin esas görevi olduğuna göre bu nizamın muadilinin Kıbrıs Nizamatında yer almamış olması konunun ilk Mahkemece tezekkür edilmesine büyük bir engel teşkil etmemesi gerekir. Ancak takip edilecek yöntem ve uygulamada bizde me-vcut olmayan ve İngiliz nizamatında yer alan bu nizamın içeriğini harfiyen uygulamak da olası değildir.
1. istinaf sebebi genel mahiyette olup esas üzerinde durulması gereken 2. istinaf sebebidir. Bu istinaf sebebini ele alıp ileri sürülen iddia ve şahadet-i değerlendirdiğimizde, 18.9.987 tarihinde isdar edilip Emanettar (Garnishee) Gelir ve Vergi Dairesine tebliğ edilen istidadan sonra dosyalanan itirazda davalı şirketin emanettar'dan alacağı bulunmadığı iddia edildiği görülmektedir. İstidanın duruşmasında -ise Gelir ve Vergi Dairesi Müdür Muavini Atilla Apaydın şahadet vermiş ve şahadetinde davalı şirket olan Başak & Co.Ltd.'in alacağı bulunmadığını iddia etmiştir. Ancak açıklıkla bu şahidin istintakında verdiği şahadetten görülebileceği gibi konu şirketin 1-986 yılı gelir ve gider hesaplarının teftiş edildiği bir Şirket müdürü ile dairede sorumlu Kontrol ve İnceleme Grup Başkanı Ergün Tanaç ile birlikte bu hususta bir tutanak hazırlandığı ve taraflarca mutabakata varılarak imzalandığı kabul edilmiştir. Bu dur-umu gösteren Emare no.1 tutanak da Mahkemeye delil oalrak ibraz ediliştir. Bu tutanak incelendiğinde Atilla Apaydının şahadetinde şirketin zarar edip etmediği yönündeki iddiaların bir varsayım olduğu, varılan mutabakatta 69.734.832.49 TL bu şirketin zarar -ettiği yönünde mutabakat hasıl olduğu ve bu mutabakat neticesinde ayni şirkete, stopaj olarak ödenen 24,860,000 TL.'nin geri ödenmesi söz konusu olduğu ve bir daha ileri adım atılarak bu miktar için de davalı şirket adına çek isdar edildiği kabul edilmişti-r. Atilla Apaydının şahadetine göre Gelir ve Vergi Yasasının 31. maddesi uyarınca dairenin 12 sene geriye dönük olarak yeniden hesaplama yapma hakkı var olduğu ve hesaplar yapıldıkça Devlet lehine yeni vergi alacakları doğabileceği iddia edilmiştir. Gerek -tutanak ve gerekse sunulan şahadet tetkik edildiğinde davalı şirkete bu miktarın ödenmesi yönüne gidildiği ve bu yönde çek isdar edildiği ancak şu veya bu sebple bu şirketin mali durumunun iyiye gitmediği anlaşıldığından ve özellikle Garnishee istidası Ge-lir ve Vergi Dairesine tebliğ edildikten sonra bu daire, daha ciddi bir surette geçmiş hesapları araştırma yönüne gitmiş ve isdar edilen çeki de bu nedenle yanında tutmuştur. Gelir ve Vergi Dairesinin davalı şirketten alacağı doğabileceği iddia edilmesine -rağmen duruşma gününde dahi iddiadan öteye somut olarak şahadet ibraz edilmedi ve devletin ne miktarda ve nasıl alacağı doğabileceği hususunda yeterli şahadet de verilmemiştir. Emare 1 olarak tanzim edilen ve taraflarca imzalanan tutanağın mevcudiyeti ve b-undan öteye bu tutanağa dayanılarak isdar edilen çekin varlığı dikkate alındığında ilk bakışta Emanettar durumunda olan Gelir ve Vergi Dairesinin davalı şirkete bu miktarı ödemekle yükümlü olduğu görülmektedir ve bu hususta yeterince şahadet mevcuttur.
B-u görüşler ışığında, İlk Mahkeme önünde bulunan şahadeti yeterince ve lâyıkı ile değerlendirmediği ve Gelir ve Vergi Dairesinin davalı Şirketin geriye dönük hesaplarını daha ciddi surette tetkik etmesi halinde devletin alacağının doğabileceği iddialarına y-eterinden fazla ağırlık vererek işbu istidayı reddettiği kanaatindeyiz. Bu nedenlerle 2. istinaf sebebinin kabul edilmesi gerekir.
Aynı nedenlerle 1 ve 3. istinaf sebeplerinin de kanul edilmesi gerekir.
Gelir ve Vergi Dairesinin geriye dönük olarak Baş-ak & Co. Ltd. hesaplarını yeniden tetkik etmesi ve doğabilecek olan alacaklarını tahsil etmesi yasal bir haktır. Ancak yukarıda değindiğimiz gibi esas alınması gereken 18.9.1987 tarihinden önce bu yöne gidilmediği gibi duruşma tarihinde de böyle bir çalışm-a tekemmül ettirilmiş ve bu yönde devletin bir alacağı doğmuş değildir. Bu çalışmayı devlet her zaman yapma hakkına haizdir.
Netice olarak istinaf kabul edilir ve Emanettar olarak Gelir ve Vergi Dairesi elinde Davalı Başak & Co. Ltd. adına bulundurulan ç-ekten, müstedi Garnişora, 16.2.1987 tarihli hükümlü alacağın karşılığı olan 24.000.000 TL. ana para ve 180.000 TL.'nin ödenmesi hususunda emir verilir.
Masraflar hususunda herhangi bir emir verilmez.
(N. Ergin Salâhi) (Niyazi F. Kork-ut) (Taner Erginel)
Yargıç Yargıç Yargıç
10 Ocak 1989
-
-
5
-
Full & Egal Universal Law Academy