-D.4/95 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 14/94 ve 15/94
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Celâl Karabacak, Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan.
Yargıtay/Hukuk 14/94
(Lefkoşa Dava N-o: 2463/90)
İstinaf eden: Şaziye Ali Mehmet n/d Şaziye Mustafa, Gönyeli.
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. Ali Mehmet n/d Ali İzmirli n/d
Ali Mehmet İzmirli.
2. Zühre Özyeşil, Lefkoşa.
- A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Menteş Aziz.
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Cahit Yılmazoğlu.
Yargıtay/Hukuk 15/94
(Lefkoşa Dava No: 2449/90)
İstinaf eden: Şaziye Ali Mehmet n/d Şaziye Mustafa, Gönyeli.
ile
-Aleyhine istinaf edilen: Ali Mehmet n/d Ali İzmirli n/d
Ali Mehmet İzmirli, Lefkoşa.
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Menteş Aziz.
Aleyhine istinaf edilen namı-na: Avukat Cahit Yılmazoğlu.
K A R AR
Celâl Karabacak: Bu istinafta Mahkemenin kararını Sayın Yargıç Metin A. Hakkı okuyacaktır:
Metin A. Hakkı: Yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen istinafların kökeninde yatan ihtilâfsız olguları aşağıdaki şekilde özet-lemek mümkündür:
İstinaf Eden Davacı (bundan sonra Davacı diye anılacaktır) aleyhineLlefkoşa Kaza Mahkemesinde 22.11.90 tarihinde Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü Emir 2 Nizam 1 tahtında ikame ettiği 2449/90 sayılı bir dava ile, özetle, Davalı aleyhine £78.-083.44 Sterlin için hüküm, bu miktarın tatmin olması için Davalının adında kayıtlı bukunan BR 802 plâka numaralı Suzuki Samurayi marka araç ile yine Davalı adına İngiltere'de C147 BYV plâka numarası altında kayıtlı olup halen KKTC de bulunan 1985 model Mer-cedes 190E tipi aracın aleni müzayede ile satılması ve elde edilecek paraların yarısının Davacıya ödenmesi ve/veya Davacının Davalıdan olan alacağına mahsup edilmesi, diğer yarısının ise yine Davacıya ödenmesi doğrultusunda Mahkemeden bir emir talep etmişt-ir. Ayni Davcı Davalı 1 sıfatı ile ayni Davalı aleyhine 23.11.90 tarihinde yine Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü Emir 2 Nizm 1'e istinaden dosyaladığı 2463/90 sayılı bir başka dava ile de özetle takriben 22.11.90 tarihinde Davalı tarafından hile ile ve Dava-cının Davalıdan alacağının tahsilini önlemek kastı ile ve bir başka Davalıya satış ve/veya hibe yolu ile yapılan Lefkoşa Kazasında, Kızılbaş Mevkiinde, kayıt No. C2043, Ada C, Parsel 1538 olan gayrımenkulün Tapu işlemlerinin batıl olduğuna dair bir ilâm il-e buna ilâveten söz konusu Tapu muamelesinin iptal edilmesi doğrultusunda Mahkemeden emir talep etmiştir.
Davaların her ikisi de ilgili taraflara tebliğ olup İspatı Vucut varakaları dosyalandıktan sonra Davacı her iki davada da teferruatlı Talep Takriri -dosyalamış akabinde Davalı da Müdafaa Takrirlerini sunmuştur. Dava lâyihalarından, Mahkeme önünde davanın duruşması esnasında ibraz olunan şahadetten, ve davayı dinleyen tam teşekküllü Lefkoşa Kaza Mahkemesinin kararından anlaşılan ihtilâfsız olguları aşağ-ıdaki şekilde daha da açmak mümkündür:
Karı koca olan taraflar 14.8.71 tarihinde Kıbrıs'ta evlendikten sorna İngilter'ye yerleşip, aile yuvasını orda kurdular. Takriben Mayıs 1988 sonuna kadarda birlikte İngiltere'de ikamet ettiler. Taraflar 1976 senesinde- Londra'da Gay Palm Ltd. isimli bir şirketin eşit hisselerle müştereken kamilen sahibi oldular ve söz konusu şirket Kentish Town'da bir balıkçı dükkânının sahibi ve işletmecisi idi. Bu dükkân takriben 1988 yılında sözü edilen şirket tarafından bir 3. şahsa- satıldı ve 3. şahıs, masraflar çıktıktan sonra satıcı sıfatı ile Gay Palm Ltd.'e £156.166.88 Sterlinlik bir çek verdi. Sözü edilen çek Gay Palm Ltd. tarafından alınıp dükkân satıcıya devredildi. Müteakiben Gay Palm Ltd. Davacı ve Davalının isimlerine müş-tereken ayni miktar için bir çek isdar edip, bunu tarafların Londra'da Kıbrıs Kredi Bankasının Harringay Şubesindeki şahsi ve müşterek hesaplarına yatırdı. Bank of Ireland üzerine isdar edilen bu çek, önce karşılığı olmaması nedeni ile ödenmedi, bilâhere d-e Gay Palm Ltd.'in direktörü sıfatı ile Davalının talimatı ile ödenmesi durduruldu. İstinafın Yüksek Mahkemede görüşülmesi sırasında avukatların beyanından sarihtir ki Davalı, sözü edilen miktarın tümünü bilâhare Davacıya ekarte ederek kendi ismine tahsil -etmiş, paranın tümünü kendi tasarrufuna almıştır. Alt Mahkemedeki duruşma esnasında Mahkemenin bir sualine cevaben (Bak: Mavi 36) ihtilâf konusu £156.166.88 Sterling'in tümünü kendi tasarrufuna aldığını duruşma esnasında da teslim etmiştir. Taraflar takrib-en Eylül 1989 da boşandılar, ve tarafların müştereken hissedarı oldukları Gay Palm Ltd. isimli şirketinde İngiltere'de Şirketler Mukayyitliğinden kaydı 22.8.89 tarihinde silinmiş durumdadır. Sözü edilen şirketin İngiliz makamlarına ödenmemiş vergi veya sai-r borçları olup olmadığını kesin olarak söylemek imkânsızdır, ancak öyle anlaşılıyor ki şirketin İngiltere'de üçüncü şahıslara ödenmedik borçları vardır.
Yukarıda sözü edilen davalar Kaza Mahkemesince birleştirilerek dinlenmiş ve Mahkeme 21.10.93 tarihin-de verdiği bir karar ile 2463/90 sayılı davada Davalının Davacının alacağını önlemek amacı ile yakınma konusu yapılan gayrımenkulleri kendi isminden çıkararak aynı davadaki Davalı 2'nin ismine transfer ettiğini gerçek olarak kabul etmekle beraber Davacının- bu Tapu muamelesinin iptali yönündeki talebini reddetmişir. Diğer şeyler meyanında yasal olarak 2449/90 sayılı davadaki Davacının 78083,44 Sterlinlik talebinin Davalıdan değil de Gay Palm Ltd. şirketinden alacağı olabileceği bulgusuna varmıştır. Alt Mahke-me Davacının talebin onun usul yönünden hatalı davrandığı, böyle bir talebin ayrı bir dava yolu ile değil de Fasıl 62 Madde 4'de öngörüldüğü gibi aynı dava içinde istida yolu ile yapılması gerektiğini belirtip talebi bu nedenle de reddetmiştir. Neticede Al-t Mahkeme, Davacının gerek 2463/90 sayılı gerekse 2449/90 sayılı davadaki taleplerinin tümünü de reddetmiştir.
Kendini sözü edilen karardan mağdur hisseden Davacı, ise Yargıtay olarak oturum yapan Yüksek Mahkemeye, yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen dav-alarla istinaf etmiş durumdadır. Sözü edilen istinaflar aynı taraflar arasında olduğundan, aynı Mahkeme kararından neşet ettiğinden, ve gerek içerdikleri kanuni noktalar gerekse olguların benzerliklerinden, Yüksek Mahkemenin 14.12.94 tarihli oturumunda tar-afların muvafakatı ve Mahkemenin emri ile konsolide edilmiş ve birlikte dinlenmişlerdir. Yargıtay/Hukuk 15/94, 12 istinaf sebebi Yargıtay/Hukuk 14/94 ise 5 istinaf sebebi içermektedirler ki bunlar arasında yer alan en mühim 2 istinaf sebebini aşağıdaki şek-ilde özetlemek mümkündür:
1. İlgili zamanlarda karı koca olan taraflar, İngiltere'deki mal varlıklarını satıp, elde edilecek hasılatı eşit şekilde bölüşmek üzere anlaşmalarına rağmen, Davalının Davacıyı ekarte ederek balıkçı dükkânının satışından elde edi-len temiz hasılat olan £156.166.88'nın tümünü Davalının tasarrufuna geçirmesinin ispat olunmasına rağmen, Alt Mahkeme bu paranın ½ miktarı için Davacı lehine hüküm vermemekle hata etti. Alternatif olarak Gay Palm Ltd. Şirketinde Davacı ile Davalı eşit nisb-ette hissedar olmalarına rağmen ve ilgili şirketin kaydı ve varlığı 1989 yılında sona ermiş olmasına rağmen, şirkete ait olan £156,166.88'ın tümünü Davalının tasarrufuna alması ve bu miktarın ½'si için Alt Mahkeme Davacı lehine hüküm vermemekle hata etti.
-
2. Alt Mahkeme, önünde ibraz olunan şahadet muvacehesinde, 2463/90 sayılı Davalının yaptığı hileli tapu muamelesini içeren davayı ve Davacının bu davadaki talebini reddetmekle hata etti.
Bu istinaf sebepleri muvacehesinde istinaf konusu Alt Mahkeme kara-rlarını, istinafın duruşması esnasında her 2 tarafın yaptığı hitabeler ışığında, ve zabıtları tetkik ederek incelediğimizde Davacının bu yakınmalarında haklı olduğuna kanaat getirdik. Gerek KKTC'deki mevzuat (Bak Fasıl 113 Madde 15) gerek İngiltere'deki me-vuzata göre, bir şirket, usule uygun olarak kayıt olunduktan sonra ilgili şirketin hissedarlarından ayrı bi hükmi şahsiyet kazandığı doğrudur, ancak bu ayrı hükmi şahsiyet şirketin kaaydı silinince sona erer (Bak: Palmer's Company Law, 20th ed., page 126).- Bu hukuki gereçek doğrultusunda Gay Palm Ltd.'in kaydı İngiltere'de 22.8.89 da silindiğine göre şirketin hükmi şahsiyeti de sona ermiştir. Önümüzdeki ihtilafsız olgulara göre, Gay Palm Ltd. isimli şirketin kaydı silinmeden önce şirket Davacı ile Davalıya -satıştan elde edilen temiz £156.166.88 p'yi tarafların şahi isimlerine çek isdar ederek ödeme yoluna gitmiş, Davalı şirketin direktörü olarak şirket tarafından isdar edilen bu çekin ödenmesini haksız olarak durdurmuş ve Davalı haksız olarak tüm miktarı Dav-acıyı ekarte ederek, şahsen zimmetine geçirmiştir. İlgili para miktarı şirketten çıkmamış olsaydı, o zaman Davalının Davacıya şhasen borcu olmamış olackatı ve o zaman Davacının alacağı ilgili şirketten olacaktı. Esasında Davacı alacağı olan £78083.44'ün Da-valıdan şahsen olduğunu bizce ispat ettiğine göre bu husus artık bu davalar ve istinaf maksatları bakımında artık akademik kalmıştır. Bir başka deyişle, Davacının, Davalının haksız olarak tasarrufuna aldığı £156.166.88'in ½'sında hakkı vardır. Bu gerçekle-r muvacehesinde Alt Mahkeme Davacı lehine £156.166.88 p'nin ½'sı olan £78083.44 Sterling için hüküm vermemekle hata etti. İstinafa istinaden Mahkemenin bu hatasını düzeltmek Yargıtaya düşmektedir.
2463/90 sayılı Davacının davasının iptal edilmesini ilgil-endiren karara karşı yapılan istinafa gelince, Alt Mahkemenin bu karara varırken 2 hususu gözönünde bulundurduğuna daha önce de değinmiştik. Şöyle ki; Alt Mahkeme Davalının Lefkoşa Kızılbaş Mevkiinde Kayıt No. C 2043 Ada C, Parsel 1538 gayrımenkullerin Dav-alı tarafından 3. bir şahsa Davacıya karşı olan alacağını önlemek amacı ile transfer ettiğini kabul etmiş ancak Davacının £78083.44 Sterlin alacağının Davalıdan değil de Gay Palm Ltd. den olduğuna kanaat getirdikten sonra bu talebi reddetmiş ve keza usul y-önünden Fasıl 62 Madde 4'de öngörülen usule Davacının uymadığını vurgulayıp Davacının talebini reddetmiştir.
Davacının alacağı £78083.44 meblağın Gay Palm Ltd. şirketinden değil de Davalıdan olduğuna kanaat getirdikten ve Davalının balıkçı dükkânının sat-ışından elde edilen paranın tümünü haksız olarak kendinin aldığını kabul ettikten sonra, ve Alt Mahkemenin bunu ilgilendiren kararının hatalı olduğu görüşüne vardıktan sonra ilgili karara da Yargıtay olarak yine müdahalemizi gerekmektedir. Şöyleki; Davalın-ın Davacıya sözü edilen £78083.44 borcu olduğu bir anda Davacının alacağını önlemek amacı ile Davalının sözü edilen gayrımenkulü hileli olarak 3. şahsa transfer ettiği bulgusuna varmak artık kaçınılmazdır. Nitekim Alt Mahkeme de bu hususu böyle kabul etmiş-tir. İlgili tapu muamelesinin hileli olmadığını ispat etmek Davalıya düşerdi ki zabıtlar incelendiğinde bunun yerine getirildiği söylenemez. Usul yönünden Alt Mahkemenin 2463/90 sayılı davada söylediklerine gelince Alt Mahkemenin burada hata ettiği ortadad-ır. Birleştirilmiş Yargıtay/Hukuk 73/88 ve 74/88 (D.2/89) da dendiği gibi bu tip talepler, Fasıl 62 Madde 4 de gösterilen usule ilâveten ayrı dava yolu ile de yapılabilmektedir. Bu husus Yargıtay/Hukuk 32/94 (D.18/94) de tekrar vurgulanmıştı. Dolayısıyle A-lt Mahkemenin bu istinaf konusu davada ayrı bir dava yolu ile yapılamayacağını öngören kararı hatalıdır. Bu hususu da gözönünde bulundurarak Alt Mahkeme kararına müdahalemiz gerekmektedir.
Netice olarak Davacının her iki istinafı da kabul edilerek Alt Ma-hkeme kararları değiştirilir ve:
1) Davacı lehine Davalı aleyhine £78083.44 Sterlin için hüküm verilir.
2) Lefkoşa Kazasında Kızılbaş Mevkiinde, Kayıt No. C 2043 Ada C, Parsel 1538'in mevcut kaydının iptâl edilmesi ve sözü edilen taşınmaz malın kaydını-n status quo ante'ye dönüştürülmesi için emir verilir.
Yargıtay olarak yukarıaki kararlara vardıktan sonra Davacının diğer istinaf sebeplerini tezekkür etmeyi gereksiz bulduk. Ancak şunu söylemeliyiz ki dava konusu 2 motorlu aracın akıbeti ile ilgili ola-rak Alt Mahkemenin verdiği kararın hatalı olduğuna ikna olmadık. Davacı bu taleplerinde haklı olabilmesi için Equity'nin bahçettiği 'tracing' prensibi üzerinde durmalı ve bunu gerektiği gibi ispat etmeliydi. Zabıtlar incelendiğinde bunun gereketiği gibi Al-t Mahkemedeki duruşma esnasında yapıldığı söylenemez. (Bak: Modern Equity, H.G. Hanbury, 8th ed. (1962) page 666). Dolayısıyle halen ara emri ile transfer muamelesi yasaklanan araçlarla ilgili ara emri iptal edilir. Davacı, bu hüküm tahtında Davalıdan olan- alacağını tatmin etmek amacı ile normal icra yollarını denemeye serbesttir.
İstinaf masraflarının ise aleyhine istinaf edilen Davalı tarafından ödenmesine emir verilir. Bu masrafın miktarını Başmukayyit tespit edecektir.
(Celâl Karabacak) - (Metin A. Hakkı) (Nevvar Nolan)
Yargıç Yargıç Yargıç
31 Mayıs 1995
Full & Egal Universal Law Academy