-D.12/82 Yargıtay/Hukuk 15/82
- (Dava No. 456/82; Lefkoşa)
-
Yüksek Mahkeme Huzurunda
-Mahkeme Heyeti: N.Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
-
İstinaf eden: Osman M. Yılmazoğlu, Güzelyurt.
(Davalı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Ahmet Terzi, Yaylâ
(Davacı)
- A r a s ı n d a.
-
İstinaf eden namına: Cahit Yılmazoğlu ve Hüseyin Malyalı.
Aleyhine istinaf edilen namına: İbrahim Hakkı Alpagut
Ara emrine riayetsizlik nedeniyle hapislik - Davacının Davalının narenciye bahçesine müdahale etmemesi için geçici ara emri alması ve emrin- kesinleşmesi içim istidanın 30.4.1982 tarihine ertelenmesi - Davacının emri Davalıya tebliğ ettirmesi ve 22.4.1982 tarihinde Davalının emre uymadığı gerekçesiyle Hukuk Muhakemeleri usulü Tüzüğü E.48 n.2, E.42A n.3(2) ve 9/76 sayılı Yasanın 50 ve 52. Madde-leri altında tek taraflı bir istida dosyalayarak Davalının hapisliğini istemesi - Davalının 28.4.1982 tarihinde ara emri istidasına itiraz ve yemin varakası dosyalaması - İlk Mahkemenin tek taraflı olarak dosyalanan istidayı Davalının yokluğunda dinleyerek- Davalıyı 1 ay hapse göndermesi.
Usül - Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü E.42A - Hangi hallerde hapislik müeyyidesinin uygulanacağı ve izlenecek yöntem.
Writ of Attachment (Şahıs Zapt Müzekkersi) - Hapislik talep edilmesi için çift taraflı ve yemin varaka-sı ile desteklenmiş bir istida ile Mahkemeye müracaat edilmelidir - Acil durum olması veya telâfisi imkânsız veya ciddi zararlar doğurabilecek durumların meydana geleceği hallerde , pek nadir hallerde tek taraflı bir istida altında Mahkeme hapislik müracaa-tının yapılmasına izin verebilir.
Çift taraflı istidanın karşı tarafa tebli edilmesi gerekir - Çift taraflı istidada belirlenen günde karşı taraf Mahkemeye gelmezse writ of atachment dosyalayabilir.
OLAY: Davacı 456/82 sayılı davada Davalı aleyhine geç-ici bir ara emri aldı ve ara emrinin kesinlemesi için istida 30.4.1982 tarihine ertelendi. Emri davalıya tebliğ ettiren Davacı, 27.4.1982 tarihinde Davalının emre uymadığını iddia ederek tek taraflı bir istida dosyaladı ve Davalının hapisliğini istedi. Bu -arada Davalı 28.4.1982 tarihinde ara emrine itiraz dosyaladı. Tek taraflı oalrak yapılan istidayı 29.4.1982 tarihinde dinleyen İlk mahkeme Davalının yokluğunda karar vererek 1 ay hapse gönderilmesini emretti.
-Davalı İlk Mahkemenin ara emri ve bu emre riayetsizliğe ilişkin hukuku yanlış uyguladığını ileri sürerek istinaf etti.
-
SONUÇ: Yargıtay, ara emrine riayetsizlikten ötürü izlenecek yöntemin Emir 42A'nın 1'den 7'ye kadar olan paragraflarında açıkca görüldüğünü belirtti.
-Yargıtay, hapislik talep edilebilmesi için çift taraflı yemin varakası le desteklenmiş bir istida ile müracaatın yapılması ve karşı tarafa tebliğ edilmesi gerektiğini ve karşı tarafın Mahkemeye gelmemesi halinde writ of atatchment dosyalayabileceğini be-lirtti.
-Davalının hapsiliği istenmeden önce çift taraflı bir isyida ile aleyhine writ of attachment müracaatı yapılmadığını vurgulayan Yargıtay, tek taraflı bir istida ile davalının hapisliğinin istendiğini ve davalıya söz hakkı bile verilmediğini belirterek is-tinafı kabul etti.
-H Ü K Ü M
-
N. Ergin Salâhi: Lefkoşa Kaza Mahkemesi, müstenifin, daha önce verilen bir ara emrine itaat etmediği gerekçesi ile bir ay süre ile haspedilesi için emir verdi. istinaf bu emirden yapılmıştır.
Aleyhine istinaf edilen davacının davalı müstenif aleyhine Le-fkoşa Kaza Mahkemesinde açtığı 456/82 numaralı davada Mahkeme dava konusu edien narenciye ürününün korunması için davalının narenciye bahçesine herhangi bir şekilde müdahale etmemesi, söz konusu ürünü kesmekten veya toplamaktan e/veya toplanmış ürünü bahçe-den kaldırmadan men edilmesi, kendisinin veya müstahdemlerinin, hizmetkârlarının ürünü kaldırmaktan men edilmesi veya narenciye bahçesine herhangi bir şekilde müdahale edilmemesi yönünde geçici bir ara emri vermiş ve ara emrinin kesinleşmesi için de istida-yı 30.4.1982 tarihine ertelemiştir.
Aleyhine istinaf edilen davacı aynı gün emri (drawn up order) davalıya tebliğ ettirmiş ve bir gün sonra 27.4.1982 tarihinde davalının bu emre uymadığı gerekçesi ile tek taraflı bir istida dosyalayarak davalının Hukuk M-uhakemeleri Usulü E.48 n.2, E.42A n.3(2) ve 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 50 ve 52. maddelerine dayanarak iki ay hapisliği veya uygun görülecek bir süre hapsedilmesini talep etmiştir.
Bu arada davalı 28.4.1982 tarihinde ara emri istidasınıa karşı itir-az ve yemin varakası dosyalamıştır. Bu yemin varakasında davalı aleyhine dava açılmazdan önce narenciye ürünlerini başka 3. bir şahsa sattığını ve toplanmakta olan söz konusu narenciye ürünü üzerinde hernagi bir kontrolü bulunmadığını belirtmekteydi.
Tek- taraflı olarak yapılan istidaya davalının gıyabında 29.4.1982 tarihinde dinlenmek yönüne giden Bidayet Mahkemesi davacıyı ve ona ek başka bir şahit daha dinleyrek davalının Mahkeme emrine riayet etmediği nedeniyle 1 ay hapse gönderilmesine emir vermiştir.-
Bu emre karşı yapılan istinaf 6 istinaf sebebi içermekle beraber üzerinde durulan istinaf sebepleri aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
1. İlk mahkeme davalıyı gıyabımda yürüttüğü bir duruşma ve kendisine müdafaa hakkı tanınmadan itham edildiği fiilden s-uçlu bulmak ve hapse mahkum etmekle hataya düşmüştür.
2. İlk Mahkeme kararını verirken dava dosyasındaki davalının ara emri istidasına yaptığı itiraza ekli yemin varakasında ileri sürdüğü ve mahkeme huzurundaki şahadeti cerheden veya bu şahadete gölge dü-şüren iddiaları dikkate almamakla hataya düşmüştür.
3. İlk Mahkeme, ara emrini ve bu emirlere riayetsizliğe ait hukuku yanlış anlamışve yanlış uygulamıştır.
Mahkeme emrine riayetsizlikten ötürü ne gibi hallerde hapislik müeyyi- desinin uygulanacağı ve -böyle bir hapislik emri verilmezden önce takip edilecek yöntemler E.42(A)'da sıralanmaktadır. Bu nedenle 13 paragraftan oluşan E.42(A)'yı hapislik emri verilmesi ile ilgili olan 1'den 7'ye kadarki paragraflardan aynen iktibas etmeyi uygun buluyoruz. Emir 4-2(a)'nın 1'den 7'ye kadar olan paragrafları aşağıdaki gibidir:
"ORDER 42(A).
1. Where any order is issued by any Court directing any act to be done or prohibiting the doing of any act there shall be endorsed by the Registrar on the copy of it, to be se-rved on ther person required to obey it, a memorandum in the words or to the effect following:
'If you, the within-named A.B., neglect to obey this order, by the time therein limited, you will be liable to be arrested and to have your property seque-stered.'
2. An office copy of the order shall be served on the person to whom the order is directed. The service shall, unless otherwise directed by the Court or a Judge, be personal.
3. (1) Where such an order has been issued by any Court and the pers-on directed to do or prohibited from doing an act (hereinafter referred to as 'the respondent') refuses or neglects to do or abstain from doing it, according to the directions of such order, the person in whose favour such order has been given (hereinafter- referred to as 'the applicant') may apply to the Court for a writ of attachment.
(2) Such an application shall be made by summons supported by affidavit and an office copy thereof shall, unless otherwise directed by the Court or a Judge, be served on- the respondent personally. But the Court or a judge if satisfied that the delay caused by proceeding in the aforesaid way would or might entail irreparable or serious mischief, may make an order ex-parte upon such terms as to costs or otherwise, and subje-ct to such undertakimg, if any, as the Court or Judge may think just; and any party affected by such order may move to set it aside.
4. On the return day of the summons, if the respondent doers not attend and the Court is satisfied that he has been duly -served, the Court may order that a writ of attachment be issued against him.
5. The Court may enlarge the time for the appearance of the respondent, or may, on the return day of the summons, direct that the writ of attachment shall issue only until after- a certain time and in the event of his continued disobeldience at that tine to the order in respect of which he has been guilty of disodedience.
6. If the respndent shall not establish sufficent excuse for not attending on the return day of the summons,- or if he attends and does not show cause to the satisfaction of the Court why be should not be punished for disobedience the Court may order him to pay such fine, or to be committed to prison for such time as the Court directs.
7. The Court may order th-at a person committed to prison for disobedience to an order shall be detained in prison till he has obeyed such order in all th-ings that are to be immediately performed and given such security as the Court things fit to obey the other parts of the order, if any, at the time or times when they are to be performed."
Yukarıda iktibası yapılan emirde, hapislik emrine kadar takip edi-lmesi gerken işlmeler aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
1. Bir işemin yapılması veya yapılmaması ile ilgili bir Mahkeme Emri alındıktan sonra bu emrin Mukayyit tarafından 42(A)'ya uygun oalrak şerh konarak tanzim edilmesi (Drawn up order).
2. Tanzim edi-len mahkeme emrinin tadikli bir suretinin emrin hitap ettiği kişiye, Mahkemenin aksine bir hüküm bulunmaması halinde, şahsen tebliğ edilmesi.
3. Böyle bir emir, emrin hitap ettiği kişiye tebliğ edildikten sonra o kişi emrin gereklerini yerine getirmemesi- veya ihlâl etmesi halinde müstediye iki yol açıktır.
a) İhlâle rağmen hiçbir şey yapmamayı tercih edebilir;
b) Hapislik müeyyidesini uygulamak isteyebilir.
Hapislik müeyyidesi uygulanmasının müstedi tarafından talep edilmesi halinde müstedi ilkin Şahı-s Zapt Müzekkersi (Writ of Attachment) isdr edilmesi için Mahkemeye çift taraflı ve yemin varakası ile desteklenmiş ve telâfisi imkânsız veya ciddi zararlar doğurabilecek durumların hasıl olabileceği hallerde Mahkeme (Writ of Attachment) müracaatının tek t-araflı istida ile yapılabilmesi hususunda emir verebilir.
Müstedi bu şekilde Mahkemeye müracaat ettikten sonra çift taraflı istidanın yukarıdaki istisnalar dışında karşı tarafa tebliğ edilmesi yönüne gidilir. Çift taraflı istidada belirlenen günde karşı -tarafın Mahkemeye gelmemesi halinde, Mahkeme karşı tarafa böyle bir istidanın tebliğ edildiğine tatmin olursa Şahıs Zapt Müzekkeresi isdar edebilir veya çift taraflı istidanın süresini müstedaaleyhin bulunması için uzatabilir veya müstedaaleyhin itaatsızlı-ğı devam etmesi halinde ona makul bir mehil tanıyabilir. mehil verilmesi halinde mehil verildiği günün hitamından sonra (Writ of Attachment) istidası başlayabilir.
4. Şayet müstedaaleyh çift taraflı istşdada belirlenen günde Mahkemeye ne sebeple gelmediğ-i için makul sebep bildirmez veya mahkemeye gelir de verilen Mahkeme emrine ne sebeple riayet etmediği hususunda Mahkemeyi tatmin etmzese Mahkeme, müstedaaleyhe para cezası verebilir veya müstedaaleyhi mahkemeye riayetsizlikten hapse gönderebilir.
5.Mahk-eme müstediyi emre riayetsizlikten hapse göndermeye karar verirse belirli bir süre için hapse gönderir veya Mahkeme emrine riayet edinceye kadar hapislik cezasının devam edeceği hususunda kayıt koyabilir.
Esasen E.42(A). Emir 43(A)'nın konu edildiği Yarg-ıtay/Hukuk 37/79 da esaslıca tetkik edilerek bu gibi meselelerde hapislik istidası verilmeden önce (writ of Attachment) çıkarılması gerektiğine işaret edilmiştir.
İlkin 3. istinaf sebebini ele almayı uygun buluyoruz. Bu mezelede Mahkeme ara emri verdikte-n sonra bu ara emrinin 42(A)'ya göre tanzim edilmiş ve şerh düşülmüş (drawn up order) bir sureti müstedaaleyhe tebliğ edilmiştir. Bilahare yapılan bir tek taraflı istida ve ona ekli yemin varakası ile müstedaaleyhin verilen emre riayet etmediği nedeniyle h-apisliği istenmiştir.
Görülüyor ki müstedaaleyhin hapisliği istenmeden önce çift taraflı bir istida ile müstedaaleyhe Şahıs Zapt Müzekkeresi (Writ of Attachment) çıkarılması için müracaat edilmemiştir. Bu durum yukarıda iktibas ettiğimiz ve özetini yaptı-ğımız kanuni durumla tamamen terstir. Hapislik istidası istenmezden önce yuakrıda sıralanan yöntemler uygulanmalıydı. Bu nedenle 3. istinaf sebebinin kabul edilmesi gerekir.
1. ve 2. istinaf sebepleri üzerinde durmamız gerekmemekle beraber şunları söylem-ek yerinde olur.
Bir şahsın hapisliği istenmesi gibi önemli durumlardaa E.42(A)'nın hükümleri sıkı sıkıys ve harfiyen uygulanmalıdır. Kaldı ki bu meselede bunların uygulanmadığı bir yana tek taraflı bir istida ile hapislik müracaatı yapılmış ve müstenife- söz hakkı tanınmamıştır. Writ of Attachment için yapılacak müracaatların çift taraflı istida ile yapılması gerekir ancak pek nadir hallerde ve Mahkemenin müsaadesi ile tektaraflı istida ile yapılabilir. Halbuki önümüzdeki meselede Writ of Attachment çıkar-ılmadığı gibi Writ of Attachment çıkarılması için müracaat dahi edilmedi. Tek taraflı bir istida ile müstedaaleyh gıyabında ve ona söz hakkı tanınmadan alınan bir kararla müstedaaleyh bir ay hapse gönderilmiştirç Bu son derece hatalıdır. 2. istinaf sebebin-de belirtildiği gibi dosyaya hakikaten göz attığımızda müstedaaleyhin daha önce ara emrine verdiği yemin varakasında kendisinin bu narenciye ürünü üzerinde kontrolü bulunmadığını, ara emirden önce bunları sattığını belirttiği cihetle Mahkemenin bunları da -değerlendirme yönüne gitmesi gerekirdi. Ancak yukarıda değindiğimiz gibi Mahkeme E.42(A)'nın öngördüğü safahatı takip ederek Writ of Attachment çıkarılması hususunda bir emir vermeden bu yönde gittiği için esasen yapılan işlemler tamamen mevsimsizdir ve bu- husus üzerinde daha fazla durmayı uygun bulmuyoruz, sadece işaret etmekle yetinmeyi kâfi görmüyoruz.
Söylenenlerden de anlaşılacağı gibi istinaf kabul edilir ve müstedaaleyh aleyhine verilen hapislik emri iptal edilri.
(N. Ergin Salâhi) - (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
8 Haziran 1982
Full & Egal Universal Law Academy