-D.13/91 Yargıtay/Hukuk 15/91
(Dava No: 898/88; Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Niyazi F. Korkut, Celâl Karabacak, Özkan Tunçağ
İstinaf eden: Ahmet Güçsav, veki-li Ergün Aydoğan
vasıtasıyle, Lefkoşa.
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Tahsin Karagözlü, Şht. Mustafa Ruso
Sokak, Eski Kaymaklı Mezarlığı Yolu,
İnzibatlık Karşısındaki Moilya Salon-u, Lefkoşa.
(Davalı)
A r a s ı n d a.
İstinaf- eden namına: Oktay Feridun ve Ortakları.
Aleyhine istinaf edilen namına: Ufuk Atlas.
H Ü K Ü M
Niyazi F. Korkut: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Özkan Tunçağ verecektir.
Özkan Tunçağ: Bu davadaki Müstenif (Bundan böyle Davacı olarak anı-lacaktır) dosyaladığı ve bilâhare tadil etmiş olduğu davası ile aleyhine istinaf edilenden (Bundan böyle Davalı olarak anılacaktır) aralarında yapıldığını öne sürdüğü bir borç senedi tahtında toplam olarak 5 Milyon 500 Bin TL'sı alacaklı olduğunu iddia ede-rek bu meblağ ve faizler için lehine hüküm verilmesine ilişkin istemde bulunmuştur.
Davalı ise Davacının yukarıdaki iddialarına karşın dosyaldığı müdafaa ve mukabil talep takririnde Davacının iddia ve taleplerini reddederek, sair şeyler meyanında, Davacı- ve 3. bir şahıs ile ortaklık esasına dayanan ticari bir ilişkiye bağlı olarak muhtelif tarihlerde yapmış olduğu ödemelerden dolayı Davacıdan 13 Milyon 040 Bin 560 TL'sı alacaklı olduğunu öne sürerek Davacının davasının reddedilmesini ve mukabil talep yolu- ile bu meblağ ve faizler için lehine hüküm verilmesine ilişkin istemde bulunmuştur.
Davacı ise dosyalamış olduğu cevap ve mukabil davaya müdafaa lâyihasında Davalının öne sürmüş olduğu iddiaları reddederek talep takriri doğrultusunda hüküm ve emir veril-mesine ilişkin istemde bulunmuştur.
Davanın yapılan duruşmasında Davacı Ahmet Güşsav bizzat şahadet vererek başka tanık dinletmemiştir. Davalı ise bizzat şahadet vererek üvey kardeşi olan Arif İzmirlioğlu isimli şahsı ve Kıbrıs Vakıflar Bankasında çalışa-n Ergül Aktunç'u tanık olarak dinletmiştir.
Davacı, 25.2.85 tarihli senedi emare 1 olarak, Davalı ise kurulması tasarlanan Fil Ticaret ve Yatırım Şirketi Limited'in ana sözleşme örneğini emare 2 olarak Mahkemeye sunmuştur.
25.2.85 tarihli borç senedini-n içeriği aynen şöyledir:
" Alacaklı: AHMET GÜÇSAV
Borçlu: TAHSİN KARAGÖZLÜ
Borç Miktarı: 7.000.000 TL (Yedi milyon Türk Lirası)
Faiz Oranı: %1 (yüzde bir)
Ben aşağıda imza sahibi, Lefkoşa sakinlerinden Tahsin Karagözlü, 25 Şubat 1985 ta-rihinde (Bugün) Lefkoşa sakinlerinden Ahmet Güçsav'dan 7.000.000 (Yedi milyon Türk Lirası) aldım; borcumdur. İşbu borcumu şu şekilde ödemeyi kabul ve deruhte ederim.
1. Bir milyon Türk Lirası, alacaklı Ahmet Güçsav'ın sahibi bulunduğu Gönyeli Dörtyol -diye bilinen yerdeki iki adet tam arsanın koçanlarının borçlu adına ve/veya borçlunun göstereceği kişiye ve/veya kişilerin adına devredildiği anda nakit olarak ödenecek.
2. Dört miyon Türk Lirası alacaklı ile borçlunun da ortak olacağı Fil Ticaret ve -Yatırım Şirketi Limited kurulup tescil işleri tamamlandığı zaman sözkonusu şirkete alacaklının adına ödenecek.
3. İki milyon Türk Lirası en geç 25 Şubat 1987 (seksenyedi) tarihinde nakten ödenecek.
4. Vadelerinde ödenmeyen borçlar %24 faiz taşır. -İşbu borç yukarıda belirtildiği şekilde ödenmediği takdirde, Mahkeme'ye müracaat halinde dava ve avukat masraflarını da ödemeyi kabul ve deruhte ederim.
Lefkoşa: 25 Şubat 1985
TAHSİN KARAGÖZLÜ
- (Borçlu) "
Dava ile ilili olgular istinafı ilgilendirdiği nispette özetle şöyledir; Davacı, İngiltere'den gelerek takriben 1983 yılında Kıbrıs'ta ikâmet eden Davalı ile tanışmış, kendisine ait olan iki arsanın satışı konusunda- Davalının tavassutunu istemişti. Bu vesile ile yakından tanışma fırsatı bulan Davacı ve Davalı arsaların satışı ile ilgili çabaların sonuçlanmasından sonra aralarına davalının üvey kardeşi Arif İzmirlioğlu'nu da alarak Fil Ticaret ve Yatırım Şirketi Limit-ed adı altında bir şirket kurmayı kararlaştırarak bu hususta gerekli çalışmaları yapmışlardır. Bu arada Davacı ile Davalı emare 1 olan 25.2.85 tarihli senedi yapmışlar, fakat daha sonra aralarında anlaşma olmadığı cihetle anılan şirketi kuramamışlardır. Ar-alarında ihtilâf çıkması sonucu Davacı Davalı aleyhine işbu davayı ikâme etmiştir.
Alt Mahkeme, 12.10.90 tarihli kararında Davalının mukabil talebini red ve iptal etmiş, Davacının ise Davalı aleyhine açmış olduğu davada kısmen başarılı olduğunu belirtere-k Davacı lehine ve Davalı aleyhine olmak üzere Davalının Davacıya 1.5 Milyon TL'sı meblağ ile bu meblağ üzerinden 25.2.87 tarihinden tüm tediye tarihine kadar %24 faiz ve işbu dava masraflarının ödenmesine ilişkin hüküm ve emir vermiştir.
Davacı, Alt Mah-kemenin bu hükmü aleyhine istinaf etmiştir. İstinaf ihbarnamesi 2 sebep içermesine karşın duruşma esnasında bire indirilmiş ve istinaf bu doğrultuda yürütülmüştür.
İstinaf edenin avukatı, emare 1'in içeriğine atıfta bulunarak Davacının Davalıdan 7 Milyon- TL'sı borç para aldığını kabul ettiğini, anılan borç senedinin 1, 2, 3 ve 4. maddelerinin ise borcun ödeme şekline ilişkin maddeler olduğunu, bu hususta Alt Mahkemenin de bulgusu olduğunu, Davalının Davacıdan 7 Milyon TL'sı borç aldığının sabit olduğunu, -şirketin kurulma ihtimali olmadığına ilişkin Alt Mahkemenin bulgu yaptığını, şirketin kurulma ihtimali olsa idi belki o zaman davada talep edilen 5.5 Milyon TL'nın muaccel olmayabileceğini, şimdi ise ortada bir imkânsızlığın bahis konusu olduğunu, 5.5 Mily-on TL'nin ödenmesi gerektiğini, Alt Mahkemenin kararına mesnet kıldığı bulgu ve gerekçelere göre esasen 5.5 Milyon TL'nin Davacıya ödenmesi hususunda emir ve hüküm vermemekle hatalı davrandığını, Alt Mahkemenin sadece 1.5 Milyon TL'nin muaccel olduğu husus-unda bulgu yapıp bu meblağın ödenmesine emir vermekle yetindiğini, bunun ise eksik ve hatalı olduğunu, tüm bu nedenlerle istinaf ihbarnamesinde belirtilen hususlar ışığında istinafın kabul edilmesine ilişkin istemde bulunmuştur.
Davalı avuktaı, şirket hi-ç kurulamayacaksa belki o takdirde başka bir dava ile zarar ziyanın talep edilebileceğini, emare 1 senedin bir bütün olarak ele alınması gerektiğini, senedin 2. maddesi uyarınca 4 Milyon TL'sının şirket kurulduğu zaman ödenmesi hususunda tarafların iradele-rinin gayet belirgin olduğunu, esasen Alt Mahkemenin de 4 Milyon TL'sı ile ilgili talebin henüz muacceliyet kesmetmediği görüş ve bulgusu ile Davacının bu talebini reddettiğini, bu talebi reddetmekle doğru hareket etmiş olduğunu ve tüm bu nedenlerden dola-yı istinafın reddedilmesini talep etmiştir.
Davacı ile Davalı arasında aktedilen 25.2.85 tarihli senede göre Davacının Davalıya 7 Milyon Türk Lirası borç para verdiği ve 1. 2. 3. ve 4. maddelere göre Davalı tarafından ödemeler yapılacağı anılan borç sene-ndinin içeriğinden açık ve seçik bir şekilde görülmektedir.
Anılan borç senedine konu olan 7 Milyon TL'sı meblağın Davacı ile Davalı arasındaki arsalar konusundaki ilişkiden kaynaklandığı hususunda Alt Mahkeme huzurunda ihtilafsız şahadet olduğu görülmke-tedir. Esasen Alt Mahkeme de bu hususta bulgu yapmıştır. Görüleceği gibi, davalı taraf da bu hususun aksini iddia etmemiş ve istinafta da yakınma konusu yapmamıştır.
Bu senedin 1. maddesine göre 1 Milyon TL'sı Davacının sahibi bulunduğu Gönyeli - Dörtyol- diye bilinen yerdeki 2 adet tam arsanın koçanlarının borçlu adına veya borçlunun göstereceği kişi veya kişilerin adına devredildiği anda nakit olarak ödenecekti.
1.madde uyarınca davalının Davacıya ödemesi gereken 1 Milyon TL'sı davadan önce Davalı taraf-ından ödendiği cihetle bu davada konu olmamıştır.
Senedin 2. maddesi uyarınca 4 Milyon TL'sı Davacı ile Davalının da ortak olacağı Fil Ticaret ve Yatırım Şirketi Limited kurulup tescil işleri tamamlandığı zaman söz konusu şirkete davacının adına ödenecek-ti. Davacı ile Davalı arasındaki anlaşmazlıktan ötürü şirketin kurulamaması ve bu durumda nasıl hareket edileceğine dair ilgili maddede provisyon olmadığı nedenleri ile anılan 4 Milyon Türk Lirası meblağın muaccel olmadığı ( is not due and payable) gerekçe-si ile Alt Mahkeme, anılan 4 Milyon Türk Lirası meblağın senet tahdında talep edilemeyeceği hususunda bulguya vararak bu konuyu hükme bağlamıştır. İstinafta esas yakınma konusu olan husus budur.
Emare 1'in 3. maddesine göre 2 Milyon TL'sı en geç 25 Şubat- 87 (Seksenyedi) tarihinde ödenmiş olacaktı. Davadaki ihtilâfsız şahadete göre bu paranın yarım milyonu daha önce ödenmişti. 1.5 Milyonu için ise davacı leyhine ve davalı aleyhine Mahkeme hüküm vermişti.
Biz bu istinafta, esas yakınma konusu olan, emare -1 senedin 2. maddesinde öngörülen 4 Milyon TL talep ile ilgili Alt Mahkeme hükmünü inceleyeceğiz.
Alt Mahkeme hükmünde, anılan senet tahdındaki borç ile ilgili kısmi bir ödeme yapıldığını ve senedin ilgili kısmının icra edildiğini belirttikten sonra, sen-ette önemli olan hususun Davalının Davacıya 7 Milyon Türk Lirası borçlu olduğu gerçeği olduğunu, geriye kalan maddelerin ise konu borcun ödeme şekline ilişkin olduğunu, senedin 2. maddesinde belirtilen ödeme şeklinin yerine getirilmiş olmamasının senedin g-eçerliliğinde veya işlerliğinde "fatal" bir eksiklik olmadığını, tarafların anlaşamaması nedeni ile söz konusu şirketin tescil işlemlerinin gerçekleşmesinin imkânsız hale geldiğini, 2. maddedeki öngörülen ödemenin Fil Ticaret ve Yatırım Şti. Ltd.'in tescil- işlemlerinin tamamlandığı zaman ödemenin yapılacağına ilişkin olduğunu, bu nedenle 4 Milyon TL tutarındaki borcun muacceliyet kazanabilmesi için söz konusu şirketin tescil işlemlerinin tamamlanmasının gerekli olduğunu vurguladıktan sonra aşağıdaki görüşle-re yer vermiştir:
" Emare 1 olan borç senedi ise sözkonusu şirketin kurulamaması halinde Davacının 4.000.000TL'sı tutarındaki alacağının akıbetinin ne olacağı veya ne şekilde ödeneceğine dair hüküm içermemektedir. Dolayısı ile bu husus ile ilgili de pek s-alim bir bulguya veya neticeye varmamız mümkün değildir.
Davacı borç senedini Emare (I) yapmakla, borç senedinin 2'nci maddesine dayanarak düzenlemenin canlılık veya işlerlik kazanacağı ve 4.000.000TL'sı tutarındaki alacağını bu madde tahtında Davalıdan -Talep edemeyeceği aşikardır. Bu bakımdan Davacı huzurumuzda Emare I olan borç senedinin 2'nci maddesine dayanarak Davalıdan 4.000.000 TL'sını ödemesini talep edemez."
Yukarıdaki alıntıdan da görülebileceği gibi, Alt Mahkeme kendi adil takdir ölçüleri ve -gerekçeleri ışığında emare borç senedinin 2. maddesi tahtında Davacının 4 Milyon TL alacağının henüz muaccel olmadığı nedeni ile Davalıdan talep edemeyeceği bulgusuna varmış ve bu hususu hükme bağlamıştır.
Dava tutanaklarını esaslı bir şekilde inceledik.- Borç senedinin taraflar arsında yapıldığı günlerde gerek Davalı ve gerekse Davacının arsa satışları ile ilgili çalışmalarını tamamlamak üzere oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca taraflar ticari gaye ile, anılan Ltd. şirketi kurma gayretleri içerisinde bulun-uyorlardı. Emare 1 senedi esaslıca inceledik. Alt Mahkemenin de hükmünde belirttiği gibi, 7 Milyon TL'sı nakit olarak Davacı tarafından Davalıya verlmiştir. Bu paranın ikisi arasındaki arsa konusundan kaynaklandığı ihtilâfsız bir olgudur. Esasen Davalı şah-adetinde bu hususu teslim etmiştir. Emare 1 senedin yapılmasından sonra arsa işleri halledilmiş ve senedin 1. maddesi uyarınca 1 Milyon Türk Lirası Davacıya ödenmiştir.
Bahis konusu şirketin kurulmasının, tarafların anlaşamamaları sonucu imkânsız hale ge-ldiği Alt Mahkemenin hükmünde mevcuttur. Bu husus istinafta yakınma konusu olmadığı cihetle doğruluğu aynen kabul edilmelidir. Anılan senedin 3. maddesi uyarınca en geç 25 Şubat 87 tarihine kadar 2 Milyon TL'sının Davalı tarafından Davacıya ödenmesi gerekm-ekteydi. Davalı bu borcun yarım milyonunu ödemiş, 1.5 Milyonu ise borç olarak kalmıştır. Bu husus Alt Mahkeme tarafından Davacı lehine ve Davalı aleyhine hükme bağlanmıştır.
En geç 25 Şubat 87 tarihine kadar son 2 Milyonluk meblağın ödenerek tüm borcun t-ediyesinin öngörüldüğü görüşünden hareket ederek emare borç senedinin 2. maddesinde anılan şirketin kurulamaması ve kurulmasının da esasen imkânsız hale geldiği nedeni ile 4 Milyon TL'lık meblağın henüz muaccel olmadığı yargısına varıldığı takdirde senedin- 3. maddesinin bir anlamı kalmaz. Kuşkusuz ki, taraflar bu senedi düzenlerken 2 Milyonun en geç 25 Şubat 87 tarihine kadar ödenmesi gerektiği hususunda anlaşmaya varmakla 1 ve 2. maddelerinde öngörülen hususların en geç o güne kadar gerçekleşeceği ve buna -bağlı olarak ödemelerin de yapılacağı niyeti ile hareket etmişler ve bu nedenlerle anılan borç senedini düzenlemişlerdir. Kanımızca emare borç senedini bir bütün olarak ve taraflar arasındaki ilişkiler ile bu ilişkilerin ceryan ettiği zaman ve tarafların g-erçek niyeti açısından incelediğimizde varılabilecek sonucun bu olması gerekmektedir. Anılan şirketin kurulamaması nedeni ile Davacının 4 Milyon TL talebinin muaccel olmadığı ve bu dava ile talep edilemeyeceği hususunda Alt Mahkeemnin vermiş olduğu hükümle- hemfikir olmadığımızı da belirtiriz. Her ne kadar da, 2. maddede şirketin kurulamaması halinde 4 Milyon TL'lık meblağın akıbetinin ne olacağı hususunda Alt Mahkemenin de hükmünde belirttiği gibi bir provizyon yok ise de, biraz önce emare borç senedi ile i-lgili yapmış olduğumuz yorum ve görüşümüz ışığında, ayrıca hukukun genel ilkeleri ile nisfet hukuku (equity) çerçevesinde konu tezekkür edildiğinde 4 Milyon TL'lık talebin, 1987 senedinden bugüne hayli zaman geçtiği de göz önünde bulundurularak, talep edil-ebileceği ve makûl sürenin fazlasıyle geçmiş olduğunu göz önünde bulundurarak Alt Mahkemenin hükmünün hatalı olduğu kanaatindeyiz.
Makûl süre ile ilgili olarak (Hukuk İstinaf No: 1/71 Fadıl Sami Efe ile Hasan Kahraman arasındaki davada sayfa 6'da şu görü-şlere yer verilmiştir:
" Bir akitte borcun ne vakit ödeneceği hususu tespit olunmayan hallerde borcun makûl bir zaman zarfında ödenmesi gerekir kanısındayız.
Bu hususta Bak: Fasıl 149 Mukavele Kanunu madde 46 veya Chitty on Contracts 23. baskı sayfa 538- paragraf 143 makûl müddetin ne olduğu hususu her meselenin kendi özelliğine bağlıdır."
Tüm bu nedenlerden dolayı yapılan istinaf kabul edilir. Alt Mahkemenin Davacının 4 Milyon TL ile ilgili talebini reddeden hükmü iptal edilir. Bunun yerine Davacı leyh-ine ve Davalı aleyhine Alt Mahkemenin vermiş olduğu 1.5 Milyon TL ve faizlere ilişkin hükme ilaveten 4 Milyon TL ve bu miktar üzerinden 25.2.87 tarihinden tüm tediye tarihine dek %24 faiz ödenmesi için hüküm verilir.
Aleyhine istinaf edilenin istinaf mas-raflarını ödemesine emir verilir.
(Niyazi F. Korkut) (Celâl Karabacak) (Özkan Tunçağ)
Yargıç Yargıç Yargıç
27 Haziran 1991
-
Full & Egal Universal Law Academy