- Yargıtay/Hukuk 17/77
(Dava No. 384/75; Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Mahkeme Heyeti: M.Necati Münir Ertekün, Başkan, Ülfet Emin ve
Şakir Sı-dkı İlkay.
İstinaf eden: Kıbrıs Meyve Sebze (Cypfruvex) İşletmecilik Ltd.,
Lefkoşa.
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Topkapı Trading (Cyprus) Ltd., Lefkoşa.
- (Davacı)
a r a s ı n d a .
İstinaf eden namına.: Oktay Feridun ve Gürsel E. Kadri. Aleyhine istinaf edilen namına: Ali Dana, Fuat Veziroğlu ve Şefika
- Durduran.
Mahkeme hükmünün düzeltilmesi - Düzeltme için istida - İlk Mahkeme,
niyet ve murat ettiği manayı doğru olarak aksettirmesi amacı ile
talep edildiği şekilde hükmü düzeltmesi - İstinaf İlk Mahkemenin
yetkileri dışına çıkarak böyle -bir değişikliği yapmakla ve Davalıya
müdafaa hakkı tanımamakla hata ettiği nedeniyle istinaf -
Mahkemelerin H.M.U. Tüzüğü E. 25, n.6 ya göre bîr hüküm veya emirde
yer alan yazı hatalarını ve kazaeen meydana gelmiş yanlışlık veya
eksiklikleri dü-zeltme yetkisi - Mahkemelerin hükmün esas niyet ve
anlamını açıklığa kavuşturmak amacı ile hükümleri tadil edip
düzeltme doğal yetkisine (inherent power) sahip olması.
Yetki - Mahkemenin hükmü düzeltme yetkisi ve sınırları - Hukuk
Muhakemeleri Us-ulü Tüzüğü Emir 25, nizam 6 - Mahkemenin hükmünü
düzeltme yetkisi.
Müdafaa hakkı - Hükmün düzeltilmesi için yapılan istidada Davalıya
müdafaa hakkı tanınmadığı iddiası - Tehir talebi kabul edilmemekle
beraber esas istidada Davalıya söz hakkı veri-ldiğini ve meselenin
hukuki noktalar üzerinden karara bağlandığını gözönünde bulunduran
Yargıtayın, Davalıya adaletsizlik olmadığı kanısına varması ve
istinafı reddetmesi.
OLAY: Davacı Davalı aleyhine açtığı davada, taraflar arasında yapılmış
-sözleşme uyarınca, Davalıya teslim etiği 350,000 adet karton
kutudan zay olanların bedeli olan K.L.40.000.-nin ödenmesini talep
etti.
İlk Mahkeme Davacıyı haklı bularak talep takririnin 14(a)
paragrafı uyarınca hüküm verdi. Ancak bu hükme ya-ni diye başlayarak
bir de açıklama getirdi. Bu açıklamada zay edilen veya elden
çıkarılan 100.000 adet karton kutunun Davalı tarafından Davacıya
verilmesini veya bedeli olan K.L.40.000.-nın ödenmesini emretti.
Halbuki davada 100.000 adet karton- kutunun iadesi talep
edilmemişti.
Bu nedenle Davacı İlk Mahkemeye müracaat ederek hükümden
"100.000 adet zay edilen veya elden çıkarılan karton kutunun davacı
şirkete verilmesi" sözcüklerinin çıkarılmasını talep etti. İlk
Mahkeme bu tale-bi uygun bularak hükmü talep edildiği şekilde tadil
edip düzeltti.
Davalı İlk Mahkemenin yetkilerini aşarak ve Davalıya müdafaa hakkı tanımadan hükmü düzeltmekle hata ettiğini ileri sürerek hükmü tadil eden emri istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkem-e, çoğunluk kararında, Mahkemenin, Hukuk
Muhakemeleri Usulü Tüzüğü E.25, n.6'ya göre hükümdeki yazı
hatalarını düzeltebileceğini ayrıca Mahkemenin esas niyet ve
kastettiği manayı açıklığa kavuşturmak amacı ile hükmü tadil edip
düzeltme doğal ye-tkisine de (inherent power) sahip olduğunu
belirtti. İlk Mahkemenin Davacı lehine talep takririnin 14(a)
paragrafı uyarınca hüküm vermek istediğinin açık olduğunu, talep
takririnin 14(a) paragrafında zay ve kayıp olduğu iddia edilen
kutuların i-adesi için değil de bedeli olan K.L.4O.000.-nin ödenmesi
için hüküm talep edildiğini, bu nedenle İlk Mahkemenin esas
niyetini ve murat ettiği manayı açıklığa kavuşturmak amacı ile
yapılan düzeltmesinin hatalı olmadığını dikkate alan çoğunluk
ka-rarı istinafın reddedilmesi gerektiği sonucuna vardı.
İstidanın dinleneceği gün Davalının itirazname dosyalamak için
tehir talebinin İlk Mahkemece kabul edilmesini uygun bulmamakla
birlikte Davalının esas istidaya hitap etmesine izin verildiğin-i,
istidanın hukuki noktalar üzerine kararlaştırıldığını gözönünde
bulunduran çoğunluk kararı Davalıya gerektiği şekilde müdafaa hakkı
tanınmadığına ilişkin istinaf sebebini de reddetti.
Azınlık kararı İlk Mahkeme hükmünün dava lâyihasında o-lmayan bir
talebi kapsadığını, böyle bir hatayı düzeltmenin İstinaf
Mahkemesinin yetkisine girdiğini, dolayısıyle hatanın İlk Mahkeme
tarafından düzeltilemeyeceği görüşünü benimsedi.
Azınlık kararında Müstedaaleyh Davalının itirazname dosyal-amak için tehir müracaatını kabul etmeyen İlk Mahkemenin hata ettiği görüşü de belirtildi.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
Thynne v. Thynne (1955) 3 All E.R. s.129 sayfa 145 ve 147. 2-
Lawrie v. Lees 7 App. Cases.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtih-atlar:
Supreme Court Practice 1973 Vol I., sayfa 342-344, Rules of
Supreme Court 20/11.
Halsbury's Laws of England, 3rd Edn. Vol.22, sayfa 786-788,
para.l666.
H Ü K Ü M
Necati Münir Ertekün, Başkan: Bu istinaf Lefkoşa Kaza -Mahkemesinin, daha önce verilen bir hükmün tadil edilip düzeltilmesi hususunda, 4 Nisan 1977 tarihinde vermiş olduğu bir emirden yapılmıştır.
Aleyhine istinaf edilen (davacı) Lefkoşa Kaza Mahkemesi huzurunda açmış olduğu davada müstenif (davalı) ile -arasındaki bir sözleşmeye istinaden müstenife teslim ettiği 350.000 adet komple karton kutudan müstenifin sözleşme şeraitine aykırı olarak zay ettiğini ve muhafaza etmeyip elden çıkardığını iddia ettiği 100,000 adet karton kutunun bedeli olarak K.L.40,000.-- talep etti. Davayı dinleyen Lefkoşa Kaza Mahkemesi davacının davasında haklı olduğuna kanaat getirerek 21 Mart 1977 tarihinde aşağıdaki şekilde hüküm ve emir verdi:
"Netice olarak davacı lehine, davalı aleyhine Talep
Takririnin 14(a) para-grafı mucibince hüküm verilir. Yani 100,000
adet zay edilen veya elden çıkarılan karton kutunun davacı
şirkete verilmesi veya bedeli olan K.L.40,000 (Kırk bin Kıbrıs
Lirası) ödenmesi hususunda hüküm veririz. Dava mssrafları davalı
taraf-ından ödenecektir."
Davacı 23 Mart 1977 tarihinde dosyaladığı bir istida ile hükmü veren Mahkemeye müracaat ederek hükmün, bundan "100,000 adet zay edilen veya elden çıkarılan karton kutunun davacı şirkete verilmesi" ibaresinin çıkarılsrak tadil edil-mesini talep etti. İstidayı dinleyen Lefkoşa Kaza Mahkemesi 4 Nisan 1977 tarihinde müracaatı kabul ederek daha önce verilen hükmü, Mahkemenin esas niyet ve murat ettiği manayı doğru olarak aksettirmesi amacı ile, talep edildiği şekilde tadil edip düzeltti.- İstinaf bu hususta verilen emirden yapılmıştır.
İstinaf ihbarnamesinde aşağıdaki iki istinaf sebebi ileri sürülmüştür:-
l. Bidayet Mahkemesinin 21 Mart 1977 tarihinde vermiş olduğu
kararı 4 Nisan 19i7 tarihinde değiştirmesi hatalıdır. -Çünkü
Bidayet Mahkemesi böyle bir değişikliği yapmakla yetkileri
dışına çıkmış ve İstinaf Mahkemesi olarak da karar vermiştir.
2. Bidayet Mahkemesinin davalılara müdafaa hakkı tanımaması
hatalıdır.
Birinci istinaf sebebi- Mahkemenin sözü edilen düzeltmeyi yapmaya yetkili olup olmadığı hususu ile ilgilidir.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü E.25, n.6 altında bir mahkemenin, vermiş olduğu bir hüküm veya emirdeki yazı hatalarını veya bunlarda kazaen yer alan yanlışlık vey-a eksiklikleri düzeltmeye yetkisi vardır. Buna ilâveten bir mahkemenin vermiş olduğu bir hükmü veya emri, buna sarahat getirip mahkemenin esas niyet ve kastettiği manayı açıklığa kavuşturmak amacı ile, tadil edip düzeltmek doğal yetkisine (inherent power) -sahiptir. Gör.-The Supreme Court Practice, 1973, Vol.I, sayfa 342-344, Rules of The Supreme Court, 20/11; Halsbury 's Laws of England, 3rd Edition, Vo1.22, sayfa 786-788, pars.l666 ngiltere İstinaf Mahkemesi Thynne v. Thynne, (1955) 3 All E.R. 129 davasınd-a vermiş olduğu hükümde s.145'te Lawrie v. Lees (7 App. Cas.) davasına atıfta bulunarak o davadaki hükümden şu iktibası yaptı: -
"I cannot doubt that under the original powers of the court,
quite independent of any order that is made under -the Judicature
Act, every court has the power to vary its own orders. . . . . .
. . . . . . . to vary them in such a way as to carry out its own
meaning and, where language has been used which is deubtful, to
make it plain. I think that- power is inherent in every court."
Yine Thynne v. Thyrme davasında sayfa 147' de İstinaf Mahkemesi şunları söyledi:-
- ".......... it seems to me that in order that the decrees
may express the intention of the court, which was to bissolve the
marriage, the decrees can be amended so that they accurately
express and carry out the intention of the court.-"
Önümüzdeki meselede Kaza Mahkemesinin davacı lehine Talep Takririnin 14(A) paragrafı uyarınca hüküm vermek istemiş olduğu aşikârdır. Esasen, Mahkeme, niyetinin bu olduğunu davacı lehine "Talep Takririnin 14(a) paragrafı mucibince" hüküm verdiğini b-elirtmekle izah etti. Mamafih, Mahkeme bu kararla yetinmeyerek, hükmünden daha önce yapılan iktibastan görüleceği gibî, verdiği hükmü izah yoluna yöneldi ve bunu yaparken de verilen hükmün 100,000 adet karton kutunun davacı şirkete verilmesi veya bunun bed-eli olan K.L.40,000.-nın ödenmesi mealinde olduğunu söyledi.
Mahkemenin esas niyeti davacı lehine Talep Takririnin 14(a) paragrafı uyarınca hüküm vermek olduğuna göre yapılan bu ek izahatın bu niyetle bağdaşıp bağdaşmadığı hususunun tezekkür edilmesi- gerekir. Talep Takririnin 14(a) paragrafı şöyledir:-
14(a)"Yukarıda zikredildiği veçhile zarar ziyan ve/veya
kayıp ve/veya tazminat olarak ve/veya 100 bin karton kutunun
bedeli olarak ve/veya ahar surette K.L.40,000.- (kırk bin Kıbrıs-
lirası)."
Görüleceği gibi bu paragraftaki istem, gayet düzgün bir şekilde kaleme alınmış olmamakla beraber, zay veya kayıp olduğu iddia edilen kutuların iadesi için değil de bu kutuların bedeli olan K.L40,000.için idi. Bu paragraftaki istemin s-adece K.L.40,000.- için olduğu paragrafın metninden açıkça anlaşılabileceği gibi, Talep Takririnde, ve bilhassa 8. paragrafta, ileri sürülen iddialardan da yeterince anlaşılmaktadır. Bu durumda sözü edilen ve Kaza Mahkemesinin esas hükmünde yer alan ek iza-hat Kaza Mahkemesinin esas niyeti ile bağdaşmayacak bir nitelik arzetmektedir. Bu böyle olduğuna göre de Mahkemenin esas niyetini ve murat ettiği manayı açıklığa kavuşturmak amacı ile verdiği hükmü huzurundaki istidada talep edildiği şekilde tadil edip düz-eltmeye, kanımca, yetkisi vardı ve binaenaleyh bunu yapmakla hata etmiş değildir.
Sırası gelmişken şunu belirtmek yerinde olur ki ileri sürülen birinci istinaf sebebini reddederken bu karara sadece yukarıda belirtilen prensip ve bu meselenin kendisin-e has olguları ışığında varmış bulunuyorum. Tabiidir ki yazı hatası veya kazaen yer alan yanlışlık ve eksiklikler mevzu bahis olmayan hallerde verilen hüküm mahkemenin esas niyetini gerektiği şekilde aksettirirse hükümde yer alan bir yanlışlık ancak istina-fen düzeltilebilir.
İkinci istinaf sebebi müstenife gerektiği şekilde müdafaa hakkı tanınıp tanınmadığı hususu ile ilgilidir.
Davacı, daha önce belirtildiği gibi, söz konusu istidayı 23 Mart 1977 tarihinde yaptı. Bu istida müstenife (davalıya)- aynı gün tebliğ edildiği halde, davalı istidanın dinlendiği 1 Nisan 1977 tarihine kadar buna herhangi itirazname dosyalamadı. 1 Nisan 1977 tarihinde ise itirazname dosyalamak maksadı ile duruşmanın tehirini talep etti. Mahkeme bu müracaatı reddetmekle ber-aber, esas dilekçenin kabul edilip edilmemesi hususunda müstedaaleyh-davalının avukatına söz hakkı tanıdı ve davalı avukatı Mahkemeye gerekli hitapta bulundu. Meselenin mahiyetî göz önünde tutulduğunda, Bidayet Mahkemesi davalı müstedaaleyh tarafından yapı-lan tehir müracaatını kabul etmesi kanımca daha uygun olurdu. Mamafih -davacı-müstedinin istidası sadece hukuki noktalar üzerine kararlaştırılmış olduğu ve bu yapılmazdan önce de davalı-müstedaaleyh avukatına söz hakkı verildiği gözönünde tutulunca yapılan- tehir müracaatının reddedilmesi neticesi müstenif, kanımca, herhangi bir haksızlığa uğramış değildir.
Netice itibarı ile istinafın reddedilmesi ve masraflar hususunda herhangi bir emir verilmemesi gerektiği görüşündeyim.
Ülfet Emin: Hukuk Muhakemel-eri Usulü Tüzüğünün E.25'in 6. nizamına göre bir mahkeme, verdiği hüküm veya emirlerde, yapılan kitabet hatalarını veya kazaen yapılan veya eksik bırakılan hataları, istinaf yapılmaksızın, mahkemeye yapılan müracaat üzerine düzeltebilir. İstinaf konusu ola-n ve düzeltilmesi istenen hükmün kitabet hatası olmadığına şüphe yoktur. Kanımca yapılan hata da kazaen yapılan bir hata değildir. Bu nedenle İlk mahkemenin yapmış olduğu düzeltme Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü E.25 n.6'da öngörülen hususlara giremez. Aca-ba mahkeme kendi doğal yetkisini (inherent) kullanarak bir hüküm veya kararda yaptığı hataları kendisi düzeltebilir mi? Her iki tarafın da iktibas ettiği içtihatlardan görülüyor ki mahkeme bu gibi hallerde esas niyetinin ne olduğunu göstermek için kazaen y-aptığı her hatayı düzeltebilir. Ancak kanımca mahkemenin esas hükmü okunduğunda esas niyetinin 100,000 karton kutunun iadesi hususunda emir vermek olduğu aşikardır. Çünkü Mahkeme esas hükmünde davacının talebinin "100,000 adet kutunun iadesi veya bedelinin- ödenmesi" olduğundan bahsetmektedir. Hiç şüphe yoktur ki ilk mahkemenin bu bulgusu davacının dava lâyihasında olmayan bir talebi kapsamaktadır. Mahkeme bu bulguyu yapmakla bir hata işlemiştir. Mahkemenin esas hükmü ve istidada verdiği hüküm okunduğunda es-as hüküm verildiği zamanlarda mahkemenin esas niyetinin 100,000 adet kutunun iadesi hususunda ve iade edilmediği takdirde K.L.40,000.-nın ödenmesi idi. Dava lâyihaları, davada verilen şahadet ve şahadetle ilgili mahkeme bulguları göz önünde tutulduğunda 10-0,000 adet kutunun iade edilmesine mahkeme hüküm veremezdi. Böyle bir hüküm vermekle mahkeme bariz bir hata işledi. Bu hatasını mahkeme kendisi düzeltemez. Kanımca bu gibi hatalar sadece İstinaf Mahkemesi tarafından düzeltilebilir.
İstinaf eden kend-isine müdafaa hakkı tanınmadığını ileri sürdü. Bu hususta ilk mahkeme müstedaaleyhin itirazname dosyalamak için yapmış olduğu müracaatı kabul etmemekle hata etmiştir. Çünkü mahkeme huzurunda müstedaaleyhin davayı uzatmak için kasıtlı hareket ettiği hususun-da herhangi bir şahadet yoktur.
Bu nedenle istinafın kabul edilmesi taraftarıyım.
Şakir Sıdkı İlkay: Sayın Başkanın vermiş olduğu hükümle hemfikirim.
M.Necati Münir Ertekün, Başkan: Netice olarak istinaf oy çokluğu ile reddolunur. Masraflar hususun-da, oybirliği ile, herhangi bir emir
verilmez.
(M.Necati Münir Ertekün) (Ülfet Emin) (Şakir Sıdkı İlkay)
Yargıç Yargıç Yargıç
4 Ağustos, 1977
- 63 -
Full & Egal Universal Law Academy