-D.18/91 Yargıtay/Hukuk 18/91
(Dava No: 41/90; Girne)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Niyazi F. Korkut, Celâl Karabacak, Özkan Tunçağ
İstinaf eden: Vakıflar ve Din İşleri- Dairesi, Girne.
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. Zehra Erdendoğ, (Gift Bonanza)
Canbolat Sk., Girne.
2. Sadi Erdendoğ, Cambolat Sk., Girne.
- (Davalılar)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Zeki Bayram
Aleyhine istinaf ed-ilen namına: Gürsel Kadri
H Ü K Ü M
Niyazi F. Korkut: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Özkan Tunçağ verecektir.
Özkan Tunçağ: İstinaf eden Davacı (Bundan böyle Davacı olarak anılacaktır) Girne Kaza Mahkemesinde açtığı 41/90 sayılı davada 1-8/1/1990 tarihihinde dosyalamış olduğu Talep Takririnde, sair şeyler meyanında özetle, Girne Karaoğlanoğlu'nda Kervansaray Apartmanında bulunan C-18 nolu Dairenin kiralayanı olduğunu, Davalı 1'e mezkûr apartman dairesini 1/1/1989 - 31/12/1989 tarihleri ara-sında bir yıllığına kiralandığını, Davalı 2'nin ise Davalı 1'in kefili olduğunu, aylık kiranın 120.000.-TL olduğunu, mukavelenin 13. maddesine göre mukavele hitamında davacının daireyi geri alma hakkı olduğunu, davacının avukatı vasıtasıyle Davalılara 15.9-.1989 tarihinde 14.9.1989 tarihli birer ihbar göndererek mukaveleyi yenilemeyeceğini bildirdiğini 7.6.1984 tarihli ve 56 sayılı Bakanlar Kurulu kararına göre Davacının kiralayan durumunda olduğunu, merurun Kira Denetim Yasası dışında tutulduğunu ve bu nede-nle Davalıların kanuni kiracı olmalarının söz konusu olmayıp 1/1/1990 tarihinden itibaren işgalci durumuna geldiklerini belirterek mecurun tahliyesi ve 1/1/1990 tarihinden itiabren ayda 200.000.-TL zarar ziyan (Mesne profits) ödemesini talep etmiştir.
Al-eyhine istinaf edilen Davalılar ise (Bundan böyle sadece Davalılar olarak anılacaktır) dosyalamış oldukları 3.4.1990 tarihli müdafaa takririnde, sair şeyler meyanında özetle, Davacının dava açma yetkisi olmadığını, mecurun takriben 12.6.1989 tarihinden önc-e Girne Kaza Mahkemesinde yapılan duruşma sonucu başkasına ait olduğunun karar bağlandığını ve bu hususun 12.6.1989 tarihli yazılı ihbarla davacı tarafından Davalılara bildirildiğini ve Davalılarıdan o tarihten itibaren kira alınmadığını belirterek davanın- masraflarla ret ve iptalini talep etmişlerdir.
Davacı 12.4.1990 tarihinde dosyaladığı müdafaaya cevap lâyihasında, sair şeyşer meyanında, özetle talep takririnde ileri sürdüğü iddialarını tekrarlayarak Davalıların müdafaa takririnde ileri sürdüğü iddial-arını reddederek davasında ısrarlı olduğunu belirtmiştir.
Daavcı duruşma esnasında davasını kanıtlamak için 6 tanık dineltmiştir. Davalılardan ise sadece Davalı 2 şahadet vermiş, başka tanık dinletmemiştir.
Davayı dinleyen Alt Mahkeme 25.12.1990 tarihi-nde vermiş olduğu hükmünde Davacı Vakıflar ve Din İşleri Dairesinn tasarruf ve zilyetlik hakkının 31.5.1989 tarihinde sona erdiği cihetle o tarihten sonra dava açma sıfatının kalmadığı ve davanın daha ileri gidemeyeceği kanaatine vararak davayı ret ve ipta-l etmiştir.
Davacı işbu hükümden istinaf etmiştir. İstinaf ihbarnamesi 8 istinaf sebebi içermekle beraber bunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür şöyle ki;
1) Davacının dava açıp açamayacağı hususu,
2) Davalıların Davacının ünvanını tartışı-p tartışamayacağı hususu (Estoppel konusu).
Şimdi 1. hususus incelemeye çalışacağız:
Taraflar arasında olgularla ilgili fazla bir ihtilâf olmadığı cihetle istinafı ilgilendirdiği nisbette olgular şöyle özetlenebilir; Davalılar karı koca olup dava konu-su Girne Karaoğlanoğlu'nda bulunan Kervansaray Apartmanındaki C-18 nolu Daireyi Davacı Vakıflar ve Din İşleri Dairesinden 1976'da kiralayarak o tarihten beri bu dairede ikâmet etmektedirler.
23.12.1988 tarihinde Davacı ile Davalı 1 arasında imzalanan 000-027 sayılı Kira Mukavelesi (Emare 1) ile Davalı 1 dava konusu mecuru 1.1.1989 - 31.12.1989 tarihleri arasında bir yıllığına Davacıdan kiraladı. Davalı 2 ise söz konusu mukavele ile Davalı 1'in kira mukavelesi tahtınaki tüm malî sorumluluklarına kefil oldu.- Kira bedeli aylık 120.000.-TL olarak saptandı. Davacı davalı 1'den 31.5.1989 tarihine kadar kiraları tahsil etti. O tarihten sonra Davalılardan kira talep edilmedi. Davacı 12.6.1989 tarihinde Davalı 1'e gönderdiği (Emare 4) yazı ile Girne Kaza Mahkemesind-e sonuçlanan 149/80 sayılı istidadaki Mahkeme kararı uyarınca C-18 nolu dairenin o istidadaki Müstedi Lawrence Arthur Williams'a ait olduğunun karara bağlandığını ve dairenin tasarrufunu o istidadaki Müstedinin yetkili vekili Gülenay Mustafa Çağlar'a devre-tmek için dairenin tahliye edilerek 30.6.1989 tarihine kadar anahtarın kendilerine teslim edilmesini istedi. Davalılar bu talebe uymayınca Davacı Girne Kaza Mahkemesinde 41/90 sayılı işbu davayı açtı.
Yukarıda belirtilen 149/90 sayılı istida 7/80 sayılı -Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasası tahtında yapıldı. Davacının avukatı, 149/80 sayılı istidadaki (Emare 2) karar ile ilgili görüşlerini serdedip hukuki argümanlar yaptığı için sırası geldiğinde bu karar ile ilgili olarak görüşlerimizi b-elirteceğiz.
Tarafların avukatları Kıbrıs ve İngiliz mevzuatı ile içtihadi kararlara da değindikleri hitabelerinde kendi görüş ve mütalâalarını ayrıntılı bir şekilde Mahkemeye sunmuşlardır.
Alt Mahkeme bu meselede taraflar arasındaki esas ihtilâfın Dav-acının dava açma hakkı olup olmadığı hususuna inhisar ettiğini belirterek konuyu detaylı bir şekilde inceledikten sonra Davacının tasarruf ve zilyetlik hakkının 31.5.1989 tarihinde sona ermesi nedeniyle o tarihten sonra dava açma sıfatının kalmadığı kanaat- ve bulgusuna vararak davanın daha ileri götürülmeden ret ve iptal edilmesine karar vermiştir.
Öncelikle Alt Mahkemenin Davacının tasarruf ve zilyetlik hakkının 31.5.1989 tarihinde sona ermesi nedeniyle o tarihten sonra dava açma sıfatının kalmadığı husu-su ile ilgili bulgusunun hatalı olup olmadığını incelememiz gerekmektedir.
Girne Kaza Mahkemesinin 149/80 sayılı Genel İstidadaki kararı aynen şöyledir:
"BU MAHKEME, 1607 - 1612, 1614 - 1619 koçan No.lu arsalar üzerinde inşa edilmiş olan komplexin ve d-e C 18 No.lu dairenin ifraz edilmemiş mülk olması nedeni ile, mevzuata uygun bir şekilde ifraz yapılması için müstedinin gerekli müracaatı, gerekli evraklar ile ilgili mercilere yapması ve C 18 No.lu daire için ayrı koçan isdar edilince, Y/1015/73 ve Y/97/-/1 No.lu yükümlülüklerinde koçana ve Sicile kaydedilmesi ve bu hususlar yerine getirildikten sonra C 18 No.lu dairenin müstedi adına kaydedilmesi hususunda EMİR VERİR."
Bidayet Mahkemesi hükmünde sayfa 7-8'de bu konuda aşağıdaki görüşlere yer vermiştir:
-
"149/80 sayılı genel istida 31.5.89 tarihinde yani davacı ile davalı 1 arasında Emare 1 mukavelenin süresi dolmadan neticelenmiş ve Mahkeme Kararı ile C-18 nolu dava konusu dairenin 149/80 sayılı istidadaki müstediye ait olduğuna karar verilmiş, ancak da-irenin üzerinde inşa edildiği arsalar ifraz edilmemiş mülkiyet nedeniyle Müstedinin müracaatı ile ifraz edilmesine ve ifrazdan sonra C-18 nolu dairenin 149/80 sayılı istidadaki müstedi adına kaydedilmesine emir verilmiştir.
Bu karar 31.5.1989 tarihinde v-erilmiş ve davacı da davalı 1'e 12.6.89 tarihli Emare IV yazıyı göndererek bu karara atıfta bulunularak dairenin tasarrufunun istidadaki müstedinin vekiline teslim etmek üzere dairenin 3.6.89 tarihine tahliyesi talep edilmiştir. Emare II olarak ibraz edile-n 149/80 sayılı istidada verilen karar şartlı bir karar olduğu izlenimi vermekle ise de ifrazatla ilgili şartın 7/80 sayılı yasanın amir hükmü olduğu cihetle hükümde yer aldığı anlaşılmaktadır. Esas karar ise C-18 nolu dairenin 149/80 sayılı istidadaki müs-tediye ait olduğu ve adına kaydedilmesine karar verilmesidir. İfraz işlemi bir formaliteden ibarettir. Fasıl 224 Taşınmaz Mal (Tasarruf Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasında mal sahibi şöyle tarif edilmektedir.
Mal sahibi herhangi bir taşınmaz malın sahibi -olarak kaydedilme hakkına sahip olan kişiyi anlatır ve bu şekilde kayıtlı olup olmadığına bakılmaz denmektedir.
Bu açıklamadan da anlaşılacağı gibi adına kaydedilme hakkı olan bir kişi o malın mal sahibidir.
Yukarıda arzettiğimiz gibi C-18 nolu dava ko-nusu dairenin 149/80 sayılı davadaki istidada müstedi olan kişiye ait olduğu ve adına kadyedilmesi için 31.5.89 tarihinde Mahkeme karar vermiştir.
Bu durumda C-18 nolu dairenin 31.5.89 tarihinden sonra yasal mal sahibi, tasarruf sahibi ve zilyedinin 149/-80 sayılı istidadaki müstedi olduğu isbatlanmıştır, kanaatindeyiz ve bu hususta bulgu yaparız."
Fasıl 224, Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasının 2. maddesi mal sahibi şöyle tanımlanmaktadır:
"'Mal Sahibi' herhangi bir taşınmaz malı-n sahibi olarak kaydedilme hakkına sahip olan kişiyi anlatır ve bu şekilde kayıtlı olup olmadığına bakılmaz;"
Yukarıdaki alıntıdan görülebileceği gibi, kaydedilme hakkı olan kişi o malın sahibi sayılmaktadır. Hal böyle olunca, Girne Kaza Mahkemesinin 149-/80 sayılı Genel İstidadaki kararı ile Lawrence Arthur Williams, davacının iddialarının aksine, söz konusu dairenin mal sahibi olmuştur. Alt Mahkeme de bu şekilde bulgu yapmakla hatalı hareket etmiş değildir.
Davacının Davalı 1'e gönderdiği 12.6.1989 tar-ihli yazıya bakıldığı zaman davacının Lawrence Arthur Williams'ı dava konusu dairenin maliki olarak kabul ettiği ve bu şahsa sözü edilen daireyi devretmek için Davalılardan dava konusu daireyi adı geçen şahsa ve/veya malikine teslim etmek üzere tahliye etm-eleri isteminde bulunduğu görülmektedir.
Kanımızca 149/80 sayılı istidadaki Müstedinin vekili Gülenay Mustafa Çağlar, 31.5.1989 tarihinden itibaren dava konusu daireye ilişkin Davalılarla olması muhtemel herhangi bir ihtilâf halinde yasal mercilere başvu-rulabilecek yegâne kişi durumuna gelmiştir. Davacı Vakıflar ve Din İşleri Dairesinin anılan tarihten sonra böyle bir hakkı olduğunu kabul etmemiz olası değildir. Davacı 12.6.1989 tarihli yazıyı davalı 1'e göndermekle nazik bir şekilde onu uyarmıştır. Bu ya-zının davacı yönünden herhangi bir hukuki değer taşıdığı kanısında değiliz. Alt Mahkemenin de bu nedenle Davacının 31.5.1989 tarihinden itibaren dava açma sıfatının kalmadığına ilişkin bulgusunun hatalı olmadığı görüşündeyiz.
Davacının dava açma ehliyeti- veya sıfatının olmadığı hususunda Alt Mahkeme bulgusunda bir hata bulmayıp istinaf eden bu istinaf sebebinde başarılı olmadıktan sonra sair istinaf sebepleri akademik kalıp incelenmesine gerek olmamakla beraber konunun önemine binaen kiracının kiralayanın- ünvanını tartışıp tartışamayacağı hususundaki istinaf edenin iddialarına değinmekte yarar görüyoruz.
Hukuk İstinaf No. 7/68 Müjgan Refet'in yetkili vekili olarak Mustafa Şemi ile Özbek Celâl arasındaki davada şöyle denmektedir:
"Bir malı işgal eden ve-ya kullanan bir müstecir, o mal ile ilgili icar mukavelesi yapıldığı zaman, ilk olarak o malı müstedinin işgal etmesine müsaade eden mucirin mülkiyet veya tasarruf hakkını (Landlord's title) inkâr etmekten kanunen men olunur (Estopped) ve bu gibi ahvalde -men olunma (Estoppel) katidir (absolute) ancak müstecir mucirin mülkiyet veya tasarruf hakkının sona erdiğini isbat etmekten men olunamaz."
Bu istinafta konu, İngiliz içtihat kararlarına da atıf yapılarak detaylı bir şekilde incelenmiştir. Ayni konu Yarg-ıtay/Hukuk 11/............. Intra Trading Ltd., Girne, 2. Tandoğan Tanlı, Girne ile Fatma M. Demirağ arasındaki istinafta ve Yargıtay/Hukuk 65/85 (D.12/86) 1. Margaret Rita Mackie, 2. Archie Mackie, Warwickshire ile Kemal Utku arasındaki istinafta incelene-rek Hukuk/İstinaf 7/68'deki görüş ve ilkeler benimsenerek uygulanmıştır. Biz de görüş ve ilkeleri benimsediğimizi vurgularız.
Hill and Redman's Law of Landlord and tenant, 11. baskı, s.7 para.4 Title by Estoppel'de şöyle denmektedir:
"As between the aln-dlord and the tenant in their capacities as such, the tenant is estopped from denying the title of the landlord by whom he has been let into possession at the time of the demise......
Where the estoppel arises by delivery of possession, it is absolute ...-...
A tenant is not estopped from showing taht the title of the landlord has determined.
Sayfa 9 "Notes (h)" de ise şöyle denm-ektedir:
Serjeant v. Nash, Field & Coç, 1903 2 K.B. 304, C.A.; 30 Digest 353, 140, whre Collins, M.R., said 'ıt is clear law that though a tenant caznnot deny the title of his landlord to deal with the premises, he may prove tat the title has detemined.'
-
And the tenant may prove that this landlord's title has so determined either before or after the expiration of the term."
Woodfall Landlord and Tenant 27. baskı, 1. cilt, sayfa 19, para.30'da şöyle denmektedir:
"30. Tenant may show landlord's title to -be expired. The tenant may, however, show that his landlord's title has expired, so an actual eviction by title paramount puts an end to the estoppel. It seems that a tenant showing that the landlord's title has expired need not actually have given us poss-ession"
Görülüyor ki, kiracı kiralayanın mülkiyet veya tasarruf hakkını, bir başka deyişle ünvanını inkâr etmekten veya tartış-maktan ilke olarak men olunmakla beraber bu hakkın sona erdiğini kanıtlamaktan men olunmaz.
Huzurumuzdaki meselede ayni durum vardır. 31.5.1989 tarihinde Davacının anılan daire üzerinde mülkiyet veya tasarruf hakkı kalmadığına ve bu hak 149/80 sayılı İst-idadaki Müstediye geçtiğine göre Davalılar bu hususu tartışmaktan ve kanıtlamaktan men olunamazlar görüşündeyiz. Daha açık bir deyişle, Davalıların bu hususu kanıtlamağa hakları vardır. Alt Mahkeme de ayni doğrultuda karar vermekle hata etmiş değildir.
S-onuç olarak istinafın reddine karar verilir.
Masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
(Niyazi F. Korkut) (Celâl Karabacak) (Özkan Tunçağ)
Yargıç Yargıç - Yargıç
10 Aralık 1991
Full & Egal Universal Law Academy