-D.14/82 Yargıtay/Hukuk 19/82
- (Dava No:227/80;Mağusa)
-
Yüksek Mahkeme Huzurunda
-Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
-
İstinaf eden: KTFD Başsavcısı vasıtasıyle KTFD Maliye Bakanlığı, Başsavcılık
Magosa Şubesi, Mahkemeler.
(Davalı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: 1. Ahmet Hüseyin Gülahmet
- 2. Asaf Ahmet Gül - Ziyamet.
- (Davacılar)
- A r a s ı n d a.
-
İstinaf eden namına: İsmet Dağlı
Aleyhine istinaf edilen namına: Oktay Feridun
Usul - Ön itirazın öncelikle dinlenip dinlenemiyeceği tartışması - Hukuksal ve olgusal konuların ayırd edilemeyecek kadar iç içe olması - Müstedilerin 7/80 sayılı yasaya day-anarak dosyaladıkları istidada Müstedaaleyhin ön itirazlarda bulunması - Müstedaaleyhin ön itirazların öncelikle dinlenmesi için istida dosyalaması - İlk Mahkemenin ön itirazları dinlemeyi reddederek davanın duruşmasının normal seyrine devam etmeye karar v-ermesi - Müstedaaleyhin ön itirazların öncelikle dinlenerek karar verilmesi gerektiğini öne sürerek istinaf etmesi - Yargıtayın Mahkemenin takdir hakkı olduğununu belirterek istinafı reddi.
Ön itiraz - Müstedaaleyhin Emir 27 nizam 1'e dayanarak yasal itir-azlarda bulunması ve itiraz konularının karara bağlanmasını istemesi - İlk Mahkemenin ön itirazların kısmen yasal kısmen olgusal konuları içerdiği kanısına vararak davanın normal seyrine devam etmeye karar vermesi - Bir ön itirazın öncelikle dinlenip dinle-meme konusunda Mahkemenin takdir hakkı olması.
-H Ü K Ü M
-
N. Ergin Salâhi: Müstenif Gazi Mağusa Kaza Mahkemesinde açılan 227/80 sayılı hukuk davasında davalı durumundadır. Davacı layihalardan görüldüğü kadarı ile özetle takriben 22.6.1970 tarihinde Mağusa'da Alexsandros Dimitriyu and Sons Ltd. isimli bir Rum şir-ketinden bir icar satış mukavelesi tahtında ME,500 GROWLER DOZER satın almıştır. Bu dozerin fiyatının bir kısmını peşin ödemiş geriye kalan kısmı için de bazı taşınmaz malları teminat veya ödenek olarak bu şirket adına geçici olarak kaydettirmiştir. Bilâha-re bahse konu dozer EU 487 plâka numarası altında müstedi namına kaydedilmiştir. Teminat olarak verilen mallar, layihalara göre, davacı tarafından başka bir Rumdan satın alınmış ancak o günkü şartlar altında kendi üzerine Tapu muamelesi yapılmadığı cihetle- bu Rum şirketine devredilmiş ve konu buldozerin tüm fiyatı ödendiği zaman tekrar bu Rum şirketinden kendi üzerine devredileceği hususunda bir de anlaşma yapmışlardır. Bu arada taşınmaz mallara ilâveten bazı taşınmaz malların üzerinde de teminat olarak Ale-xandros Dimitriyu Ltd. Şirketi memorandum koymuştur. 1974 Barış Harekâtından önce bu buldozer tamirat için adıgeçen Şirkete verilmişti ve Barış Harekâtı sırasında bu şirketin iş yerinde bulunuyordu. Barış Harekâtını müteakip konu buldozer de buluntu ve sah-ipsiz mallar arasında KTFD tasarrufuna geçmiş ancak bilâhare Aidiyet Tesbit Komitesine müracaat eden müstedi konu buldozer üzerindeki mülkiyetini isbat etmiş ve neticede Alexandros Dimitriyu ve Oğullarına borçlu bulunduğu 4000KL.yi 9.11.1979 tarihinde (Ma-liye F.2) A.N.O: 743550 sayılı makbuzla Maliyeye ödeyerek ilgili dozeri geri almıştır. Davacının iddiasına göre konu buldozerin tüm parası ödendiği cihetle üzerinde memorandum bulunan mallardaki memorandumun kaldırılmasını ve aynı zamanda Alexandros Dimitr-iyu üzerine kaydettirdiği malları geri kendisine iade edilmesi gerektiğine dair karar ve/veya ilân (declaratory judgment) talep etmektedir.
Müstedaaleyhler ise müdafaa takririnin 1'den 5'e kadar olan paragraf- larında ön itiraz olarak 5 sebep ileri sürmü-ş ve bu sebeplere binaen davacıların davalarının daha fazla ileri gidemeyeceğini ve reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Bilâhare dava duruşmaya gitmezden önce 22.10.1981 günü müstedaaleyhler dosyaladığı bir ihbarlı istida ile savunmalarında yer al-an itirazların davanın duruşmasından önce dinlenip davacıların davasının esasa gitmeden masraflarla ret ve iptalini ve/veya ön itirazını davanın duruşmasından önce dinllenmesi için gün tayin edilmesini talep etmişlerdir. Bu istidada müdafaada yer alan ve a-şağıda alıntısı yapılan ön itirazlar tekrarlanmıştır.
Müstedi istidasını Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü E.48 n.2, E.27 n.1-3, E.9 n.1-13, 32/75 sayılı Yabancı Taşınmaz Malları Kontrol ve Denetim Yasası, 32/75 sayılı Yasa ile 7/80 sayılı Yabancılardan Sa-tın Alınan taşınmaz Malların Kaydını Düzenleyen Yasaya dayandırmıştır. Müdafaada ileri sürülen ve konu istidada yer alan ön itirazlar şöyledir:
(a) Talep Takririnde ayrıntıları verilen bu istida konusu taşınmaz mallar, tapu kayıtlarına göre, halen yabancı- adına kayıtlıdır ve 1974'den sonra yabancıların terketmiş olması nedeniyle, muhafaza, kontrol ve yönetimi KTFD'ne intikal eden taşınmaz mallardandır. Davacılar, bu tür taşınmaz malların mülkiyetini bu dava ile talep edemezler.
(b) Davacılar mülkiyeti ken-di adlarına kayıtlı olmayan dava konusu taşınmaz mallar üzerindeki memorandumun kaldırılmasını ve/veya mülkiyet haklarına halel getiren diğer tapu işlemlerinin yapılmasını davalıdan talep edemezler.
(c) Davacılar dava konusu taşınmaz malların maliki olmad-ıklarına göre, işbu davada taraf olma niteliğini haiz değildir.
(ç) Davalı işbu davada davacıların dayanacağını ileri sürdüğü "anlaşma senedinin" muhatabı değildir. Böyle bir senet Davalı ile akdolunma- mıştır ve senedin bağlayıcı herhangi bir niteliği yo-ktur.
-(d) Davacıların davasında dava sebebi (cause of actıon) yoktur.
-
Karşı taraf bu müracaata itiraz dosyalamış ve İlk Mahkemece ön itirazın dinlenmesi ile ilgili istidanın duruşmasını 28.10.1981 tarihine tayin etmiş ve müteaddit tehirlerden sonra 18.12.1981 tarihinde bu istidanın duruşması yapılmıştır. Duruşma yapılmazda-n daha önce müstedaaleyh davacının kendi malı olan ve üzerinde memorandum olan malların serbest bırakılmasını kabul etmiş ve bu husus karara bağlanmıştır. Esasen davalılar konu buldozerin şu anda mülkiyetinin davacıda olduğunu ve Alexandros Dimitriyu'ya bo-rcu olan 4000KL.sını Maliyeye ödediği hususunu kabul etmektedirler.
İstidanın duruşmasında şahit çağrılmamış hukuki argümalar üzerinde durulmuş ve neticede İlk Mahkeme ön itirazları dava ile birlikte davanın duruşmasında tezekkür etmeği uygun bulmuştur. -İstinaf bu karardan yapılmakta olup aşağıdaki 4 sebebi içermektedir.
"1. İlk Mahkeme, davalı müstedinin ön itirazlarını incelemeden ve/veya karara bağlamadan yeni konularda bulgu yapmakla hataya düşmüştür.
2. İlk Mahkeme, davacı müstedaaleyhin de kabul-ü ile teyid edilen ve ön itirazının olgusunu, oluşturan gerçeklere yani taşınmaz malların halen Rum adına kayıtlı olduğuna itibar etmeyip davanın esasına girmeyi uygun görmekle hataya düşmüştür.
3. İlk Mahkeme kararına mesned teşkil eden hukuksal bulgula-rda hata yapmıştır.
4. İlk Mahkeme ihtilâfsız bir konudaki olgulara itibar etmemekle veya neden itibar etmediğini açıklamamakla hataya düşmüştür.
1. istinaf sebebi ile ilgili olarak verilen karara göz attığımızda İlk mahkemenin ön itirazların ve konunu-n dışında çıkarak bir bulgu yaptığı gözükmemektedir. Esasen istinafda da bu konu üzerinde durulmamıştır.
2, 3 ve 4. istinaf sebepleri de teker teker alınarak üzerinde uzun boylu durulmuştur. Esas itibarı ile üzerinde durulan noktalar konu malların hiçbir- zaman davacılar adına kayıtlı olmadığı, bir Rum malı olduğu bu nedenle bunlar üzerinde hak talep edilemeyeceğidir. Ayrıca 32/75 sayılı Yasa altında Devletin bu Rum malları üzerindeki hakkının zilyet hakkı olduğu, başkasına devretme olanağı bulunmadığı idd-ia edilmiştir. Konunun 7/80 sayılı Yasa kapsamına da girmediği ve bu nedenlere bağlı olarak istinafın kabul edilmemesi isteminde bulunuldu.
İlk Mahkemenin kararını tezekkür ettiğimizde hakikaten İlk mahkemenin kararında uzun boylu E.27 n.1 ile ilgili ola-rak birçok içtihat kararlarına değinildiği görülmektedir. Bu içtihat kararlarının birçoğu E.27 n.1 altında Mahkemeye verilen takdir yetkisinin ne gibi hallerde kullanılacağına dairdir. Biz bu içtihat kararlarına teker teker değinmeyi lûzumsuz görüyoruz. An-cak Mahkemenin E.27 n.1 altında geniş takdir yetkisi olduğu da açıktır.
Konuyu esaslı bir şekilde inceleyen İlk Mahkeme müstedinin müracaatını reddederken aşağıdaki gerekçeye yer vermiştir.
-"Huzurumuzdaki istida ve de dava, hukusal olduğu kadar olgusal veçhe de içerdiği kanaatindeyiz ve neticede özellikle yukarıda atıfta bulunduğumuz İngiliz İçtihat kararı olan Dyson v. Attorney-General 1911 (1) Kings Bench Division, sayfa 419'da Fletcher Mul-ton'un (L.J.) ifade ettiği görüşleri ışığında huzurumuzdaki davanın içerdiği hukuksal olduğu kadar olgusal veçhe içerdiği kanaatına vardığımız cihetle sıhhatli bir karar vermek için, davanın olgusal veçhesinin vuzuha kavuşması bakımından davanın duruşma ni-teliğinde normal seyrini takip etmesinde adaletin tecellisi bakımından yarar müşahade etmekteyiz ve bu babda bir emir veririz ve binnetice istidayı reddederiz."
-
Hakikaten yapılan ön itirazlara göz attığımızda bilhassa istidanın (b) ve (c) bendlerinde yer alan ön itirazlar büyük ölçüde olgusal olup konu üzerindeki olguların ancak lâyıkı ile değerlendirilmesi neticesi sıhhatli bir karara varılabilir niteliktedir.N-itekim İlk Mahkeme de bu takdir yetkisini kullanarak konunun hukuksal olduğu kadar olgusal veçhe de içerdiği, diğer bir deyimle hukuksal ve olgusal veçhelerin birbirinden ayırt edilemiyeceği kadar iç içe olduğu kanaatına vararak konu üzerinde sıhhatli bir -karara varabilmek için davayı dinledikten sonra bir değerlendirme yapmağı daha uygun bulmuştur. Kanaatimizce Bidayet Mahkemesinin E.27 n.1 altındaki takdir yetkisini tüm davanın kendine has olgularını göz önünde tuttuğumuzda yanlış kullanmış olduğuna ikna -edilmedik. Bilâkis gayet yerinde olarak takdir yetkisini kullanmıştır.
Netice olarak istinaf reddolunur ve dava normal seyrini takip etmesi için dosyanın İlk Mahkemeye iade edilmesi hususunda emir verilir.
Masraflar için herhangi bir emir verilmez.
(-N. Ergin Salâhi) (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
21 Temmuz 1982
Full & Egal Universal Law Academy