- Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 19/78 ve 20/78
(Dava No. 306/77; Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: -Şakir Sıdkı İlkay, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi.
İstinaf eden: Sait Arif Terzioğlu, Müftü Raci Efendi Sokak, Lefkoşa
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Kemal R-üstem, Girne Caddesi No.50, Lefkoşa
(Davalı)
a r a s ı n d a .
İstinaf eden namına: Menteş Aziz.
Aleyhine istinaf edilen namına: Ergin Uluna-y.
Gıyaben davanın iptali - Davacının hazır bulunmaması nedeniyle davanın
iptali - İlk Mahkemenin tarafların ricası üzerine davayı saat 10'a
tayin etmesi ve saat tam 10'da ele alıp Davacı ve avukatı hazır
bulunmadığı için Davalının istemi üzerin-e davayı iptal etmesi -
Davalının iptal kararına istinaf etmesi ve İlk Mahkemeye de iptal
kararının iptali için müracaat etmesi - İlk Mahkemenin müracaatı
reddi - Bu ret kararından istinaf edilmesi ve iki istinafın
birleştirilerek dinlenmesi - -E.33 n.l, E.33 n.3 ve E.33 n.4 altında
işlem yaparken doğal adalet ve hukuk ilkelerine uygun hareket etme
gereği.
Hukuk Usulû - Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğünün E.33 n.l, n.3 ve
n.4'ü - Mahkemelerin bu nizamlar altında işlem yapar veya davaları-
iptal yoluna giderken katı hareket etmemeleri gereği Hiçbir
toleransa imkân tanımadan İlk Mahkemenin saat tam 10'da davayı
iptal etmesinin adaletsizlik yaratması.
OLAY: Davacı takvim satışından olan alacağını talep eden bir dava
açtı. Duruşm-a günü Davacı Mahkemeden 1 saatlik tehir rica etti ve
tarafların mutabakatı ile davanın duruşmasının saat 10'da
başlamasına karar verildi.
Mahkeme, saat 10'da davayı ele aldı. Davacı veya avukatı hazır
değildi ve Davalının müracaatı üzerine -Mahkeme davayı iptal etti.
Davacı iptal kararına karşı istinaf dosyaladı. Müteakiben de
ihbarlı bir istida ile E.33 n.l altında verilen iptal kararının
değiştirilmesi ve davanın tekrar canlandırılarak işleme konması
için müracaat etti. İlk M-ahkeme bu müracaatı reddetti. Bunun
üzerine Davacı bu ret kararını da istinaf etti. İstinaflar Yargı-
tayda birleştirilerek dinlendi.
Davacı istinaflarında İlk Mahkeme saatinin hatalı olduğunu ve
İlk Mahkemenin Anayasanın öngördüğü şekilde D-avacıya davasını
dinletme fırsatı vermemekle hatalı hareket ettiğini öne sürdü.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, İlk Mahkemenin saat tam 10'da davayı ele
aldığını ve davayı iptal etme yönüne gitmekle ilk nazarda hata
etmediğini, ancak gerek E.33 n.l, gerek- E.33 n.3 ve gerekse E.33
n.4 altında işlem yaparken doğal adalet ve hukuk ilkelerini göz
önünde bulundurmak gerektiğini belirtti. Mahkemelerin bu tüzük
maddelerini uygularken katı bir tutum içine girmelerinin
adaletsizliklere neden olabileceği-ni vurgulayan Yüksek Mahkeme saat
tam 10'da 3-5 dakika gibi gayet kısa bir süre dahi beklemeden ve
Davacının makul olabilecek herhangi bir mazaret beyanına fırsat
vermeden davayı iptal etmekle İlk Mahkemenin hatalı hareket
ettiğini belirtti. Bu- nedenlerle istinafı kabul eden Yüksek Mahkeme
başka bir yargıç tarafından davayı yeniden dinlenmek üzere İlk
Mahkemeye iade etti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar: 1- 9/78 sayılı Yargıtay/Hukuk.
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı -İlkay: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç N. Ergirı Salâhi verecektir.
N. Ergin Salâhi: Davacı, müstenif, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde ikame ettiği 306 77 numaralı davada davalıdan takvim satışı ile ilgili olarak K.L.2l8.750 mils talep etmekte idi.- Taraflarca gerekli dava lâyihalsrı teati edildikten sonra dava duruşma maksadı ile 3.1.1978 tarihindo saat 9.00'a tayin edilmişti. Aynı gün 9.25'de dava yargıç tarafından ele alındığında davacı avukatı bir saatlık tehir rica etmiş ve tarafların mutabakatı- ile dava duruşma maksadı ile aynı gün saat 10.00'a ertelenmişti.
Zabıtlarda görüldüğü kadarı ile dava saat 10.00' da yargıç tarafından tekrar ele alınmış, davacı, davacı avukatı ve onu temsil eden avukatlar teker teker çağırılmışlar ve hazır olmadık-ları tesbit edildikten sonra hazır bulunan davalı avukatının müracaatı üzerine Bidayet Mahkemesi davayı iptal ederek masrafların davacı tarafından ödenmesini emretmiştir. Önümüzdeki 19/78 numaralı istinaf bu iptal kararındarıdır.
Davacı, müstenif ipt-al kararından istinaf ettikten sonra, 10.1.78 tarihinde ihbarlı bir istids ile E.33 n.l altında, verilen iptal kararının değiştirilmesi ve davanın tekrar canlandırılarak işleme konması için müracaat etmiştir. 24.1.1978 tarihinde istidanın duruşması yapılmı-ş ve reddedilmiştir. Davacı bu ret kararından da 20/78 numaralı istinafı dosyalamıştır.
İstinafta yapılan müracaat üzerine 19/78 ve 20/78 numaralı istinaflar birleştirilerek dinlenmiştir.
19/78 numaralı istinaf 6 istinaf sebebi içermekle berabe-r müstenif avukatı özellikle l. istinaf sebebi üzerinde durarak diğer istinaf sebeplerine hep birlikte değinmiştir. Müstenife göre Bidayet Mahkemesi yanlış vakit tutan saat kullanmış ve bu saata göre tam 10.00' da davayı iptal etmekle davacıya adaletsizlik- olmuş, dava iptal edilmeden önce, davacı, davacı svukatı veya onu temsilen bulunan avukatlar duyurulur şekilde veya lâyıkı ile çağrılmamış ve Bidayet Mahkemesi K.T.F.D. Anayasasının öngördüğü şekilde davacıya duruşmada dinlenme fırsatı vermemiştir.
-Müstenif vakit hususundaki istinaf sebeblerini desteklemek için dosyaladığı yemin varakasında saat 10.00'da temin etmesi gereken evrakları temin edip Mahkemeye geldiğini ve Bidayet Mahkemesi Yargıcı odasına girdiği zaman Hâkimin kendisine 5 dakika geciktiğ-i için davayı iptal ettiğini söylemiş, teşekkür edip oradan ayrıldığında ise saatına baktığında vaktin 10.02 olduğunu iddia etmiştir.
Aleyhine istinaf edilenin avukatı ise istinafta vakit hususunda dosyaladığı yemin varakasında Bidayet Mahkemesinin d-avayı sast 10.10 veya 10.15'de ele alıp iptal ettiğini ileri sürmektedir.
Mahkeme zabıtlarına göre dava 3.1.1978'de saat 9.00'a duruşma için konmuş, 9.25' de dava ele alınmış, davacının müracaatı ve tarafların mutabakatı ile saat 10.00'a ertelenmişti-. Aynı gün saat tam 10.00'da dava tekrar Mahkeme tarafındsn ele alınmış ve davacı, davacı avukatı ve onu temsil eden avukatlar teker teker çağrılmışlar ve o anda hazır değillerdi. Hazır bulunan davalı avukatının müracaatı üzerine dava Mahkeme tarafındsn ip-tal edilmiştir.
Biz Mahkeme zabıtlarında yazılanların ve gösterilen vakitlerin doğru olduğunu kabul ederek istinafı incelemiş bulunuyoruz.
Bidayet Mahkemesi davayı iptal etmekle ilk nazarda hata etmiş değildir. Ancak gerek E.33 n.l, gerek E.33 -n.3 ve gerekse E.33 n.4 altında işlem yaparken doğal adalet ve hukuk ilkeleri söz konusu olduğu için mahkemelerin çok katı bir tutum içine girmeleri birçok kez adaletin tecellisini rencide edebilir. =Gör: Yargıtay/Hukuk 9/78.
Önümüzdeki meselede dava-cı ve avukatı sabah saat 9.25' de dava ilkin ele alındığında Mahkemede hazır idiler. Dava saat 10.00'a ertelenmişti. Bidayet Mahkemesi davayı ikinci defa saat tam 10.00'da ele aldığında davacı ve avukatları hazır değillerdi. Bidayet Mahkemesi Yargıcı 3-5 d-akika gibi gayet kısa bir süre dahi beklemeden ve davacının makul olabilecek herhangi bir mazaret beyanına fırsat vermeden katı bir tutumla derhal davayı iptal etme yönüne gitmiştir. Bilhassa aynı gün sabahleyin davacının Mahkemede hazır bulunduğunu da göz- önünde tutarsak davacının makul ve mevcut olabilecek bir mazareti için kendisine 3-5 dakikalık bir mehil tanınmalı ve derhal davayı iptal etme yönüne gitmemeli ve gereken makul esnekliği göstermeliydi. Bu mülâhaza ışığında Mahkemenin davayı derhal iptal e-tme kararı oldukça katı bir tutum arzettiği cihetle adil ve doğru olmadığı gibi müstenife de adaletsizlik yapıldığı kanaatindeyiz.
Tabiatı ile davaların tesbit edilen gün ve saatte ele alınmaları, serian görülmeleri, bilhassa avukatların da bu husust-a mahkemelere yardımcı olmaları arzu edilen bir husustur. Birçok ahvalde, tarafların, mahkemenin gösterdiği toleransı suistimal etmeleri, lûzumsuz ve makul sayılamayacak gecikmeler ile davaların görülmesini engellemeleri veya savsaklamaları halinde mahkeme-lerin, ilgili mevzuat altında davayı iptal etme yönüne gitmesi doğal ve bazı ahvalde elzem olan çaredir.
Netice olarak 19/78 numaralı istinaf kabul edilir ve Bidayet Mahkemesinin 3.1.1978 tarihinde verdiği karar iptal edilir.
20/78 sayılı istin-afa gelince, yukarıda 19/78 sayılı istinafta verilen karar ışığında, bu istinafın içerdiği sebepler üzerinde durularak ayrı bir karar vermek lûzumsuzdur.
Bidayet Mahkemesi 20/78 sayılı istinafa konu teşkil eden istidada şahit dinlediği ve bazı konula-rda bulgu yaparak görüş belirttiği cihetle davanın başka bir Kaza Mahkemesi Yargıcı tarafından dinlenmesi uygundur.
Masraflar hususuna gelince, müstenif 19/78 numaralı istinafı dosyaladıktan sonra 24.1.1978 tarihinde kararın iptali için 20/78 numaral-ı istinafın konusunu teşkil eden istida görülürken müstenif avukatı dosyalanan istinafın neticeleninceye kadar sözü edilen istidanın ertelenmesi için müracaat etmiştir. Aleyhine istinaf edilen ise istidanın dinlenip neticelenmesinde ısrar etmiş ve müstenif-i bilâhare istidada verilen karardan lûzumsuz olarak ikinci bir istinaf dosyalama durumunda bırakmıştır. Bu mülâhazalar ışığında 20/78 numaralı istinaf masraflarının, aleyhine istinaf edilen tarafından ödenmesine karar verilir.
(Şakir Sıdkı İlkay) - (Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi)
Yargıç Yargıç Yargıç
16 Haziran, 1978
- 239 -
Full & Egal Universal Law Academy