- Yargıtay/Hukuk 2/77
(Dava No. 3/76; Girne)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Ahmet İzzet ve Şakir Sıdkı İlkay.
İstinaf eden: Hüseyin Ri-fat, B15 Karava
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Zalihe Ahmet, Maraş
(Davacı)
a r a s ı n d a.
İstinaf -eden namına: Menteş Aziz.
Aleyhine istinaf edilen namına.: Mustafa Güryel.
Sözleşme - İcar sözleşmesi İfa - İfanın imkânsız hale gelmesi prensibi
(frustration - Bu prensibin kira sözleşmelerini, nadir haller
hariç, kapsamaması.
Kira- Basit kira v-eya icar sözleşmeleri - Kiracının, uyuşulmuş kirayı
verdiği müddetçe kiralanan malı dilediği şekilde kullanmakta
serbest olması - İmkânsızlık prensibinin bu tür sözleşmelere nadir
haller hariç uygulanamaması.
Kira- Tarlanın 1 yıl süre için kiral-anması - Yıl sonunda kira
ödenmediği için açılan dava - Davalının tarlayı 9 1/2 ay
kullandıktan sonra Barış Harekâtının gerçekleşmesi - Davalının bir
süre esir kaldıktan sonra tarlayı 1 1/2 ay daha kullanması -
Davalının Barış Harekâtı nedeniyl-e ifanın imkânsız hale geldiğini
(frustration) iddia etmesi - İlk Mahkemenin bu iddiayı kabul
etmeyerek imkânsızlık prensibinin bu davayı kapsamadığına ilişkin
bulgu yapması - Yargıtayın nadir haller hariç, imkânsızlık
prensibinin kira sözleşme-lerine uygulanamayacağı görüşü.
İmkânsızlık prensibinin terifi (frustratin) - Tarafların kusurları
olmaksızın, hal ve şartlar o kadar değişmiş olmalı ki sözleşmenin
uygulanması tarafların kabul ettikleri taahhütlerden tamamen farklı
taahhütlerin -yerine getirilmesi anlamına gelsin.
OLAY: Davacı Güneyde kalan 28 dönümlük bir tarlayı Davalıya 1 Ekim 73
-30 Eylül 74 arası için 1 yıllığınn icar etti. Davalı tarlaya
buğday, fasulye ve fıstık ekti.
İcar bedeli ödenmediğinden Davacı Kuzeye geld-ikten sonra
Davalıdan icar bedelini talep etti.
Davalı 1974 Barış Harekâtı nedeniyle sözleşmenin ifasının
imkânsız hale geldiğini ileri sürerek Davacıya karşı herhangi bir
yükümlülüğü kalmadığını iddia etti.
İlk Mahkeme ifanın imkânsız hale- gelmesi (frustration)
prensibinin bu davada uygulanamayacağı bulgusuna vardı ve Davacı
lehine ve Davalı aleyhine hüküm verdi.
Davalı İlk Mahkemenin ifanın imkânsız hale gelmesine ilişkin
bulgusunun yanlış olduğunu ileri sürerek istinaf etti.
S-ONUÇ: Yüksek Mahkeme, imkânsızlık prensibinin pek nadir haller hariç,
icar veya kira sözleşmelerini kapsamadığını belirtti. Davalının 28
dönümlük tarladan 16 dönümünden mahsulü topladığını, esir düştüğü 1
ay hariç 10-11 ay tarlayı tasarruf ettiğin-i ve tarlanın düşman
tarafından hiçbir zaman işgal edilmediğini dikkate alan Yüksek
Mahkeme, imkânsızlık prensibinin bu sözleşmeyi kapsamadığı
kanaatine vardı ve istinafı reddetti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
Davis Contractors, Ltd. v. -Fareham U.D.C. (1956) 2 All E.R.
145, sayfa. 160.
Cricklewood Property and Investment Trust Ltd. v. Leighhtons
Investment Trust Ltd. (1945) 1 All E.R. 252 sayfa 256.
H Ü K Ü M
Ület Emin: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın- Yargıç Ahmet İzzet verecektir.
Ahmet İzzet: Aleyhine istinaf edilen (davacı) 8 Ocak 1976 tarihinde Girne Kaza Mahkemesinde açtığı bir dava ile istinaf edenden (davalıdan) icar bedeli olan K.L.180.- talep etti. Davacının iddiasına göre davacı ile davalı a-rasında 16 Kasım 1973 tarihinde Yeşilova köyünde aktedilen bir icar senedi ile davacı Yeşilova'da Anaolutya ve Drimithya mevkiinde 28 dönüm tarlayı 1 Ekim 1973 tarihinden 30 Eylül 1974 tarihine kadar bir sene için davalıya icar etti. İcar bedeli olan K.L.1-80.-nın tamamı 1 Ocak 1974 tarihinde davacıya ödenecekti.
Davalı müdafaasında adıgeçen icarı kabul etmekle beraber, 20 Temmuz 1974 Barış Harekâtı nedeni ile davalının herhangi bir kusur veya kabahatı olmaksızın sözleşmenin ifasının imkânsız hale geldiğ-ini ("frustration") bu sebeple de davalının davacıya karşı herhangi bir yükümlülüğü olmadığını iddia etti.
Davalı şahaadetinde icar ettiği 28 dönümün 6 dönümünü fıstık, 6 dönümünü fasulye ve 16 dönümünü de buğdey ektiğini, buğday mahsulünü Barış Harekâ-tından evvel topladığını, Temmuz ayında esir alındığını, Eylülde köye döndüğünü, döndüğü zaman da fasulye bulamadığını, fıstığın da kuruduğunu söyledi.
Bidayet Mahkemesi, "frustration" prensibinin herhangi bir şekli ile davaya şamil olmadığı kanaatına -vararak davacı leyhine K.L.180.ve dava masrafları için hüküm verdi. Bidayet Mahkemesi Hâkimi hükmünde şöyle dedi:-
"Davalıyı Barış Harekâtının mezkûr gayri menkullerinin
tasarrufundan ve üzerinde ziraat yapmasından mağdur ettiği
hususu-nda herhangi bir şahadet yoktur. Davalının Rumlar
tarafından esir edildiğinin başlangıç tarihinin 20 'Temmuz 1974
olduğunu kabul etsem bile, ki davalının esaretinin başlangıç
tarihi ile ilgili şahadet yine yoktur, davalı pek ala
müstahd-emleri vasıtası ile mezkûr araziyi fiilen tasarruf edip
fasulya ve fıstığının mahvolmasını önleyebilirdi. Nitekim Eylülde
davalı salıverilip köyüne dönmüştür. Tarlaları istimlak
edilmemiştir, mevzuu bahis arazinin herhangi bir kısmı herhangi-
bir şekilde mahvolmamıştır. Tasarrufu da alınmamıştır. Kanaatim
odur ki 20 Temmuz Barış Harekâtı herhangi bir şekilde taraflar
arasındaki icar mukavelenamesi (Emare 1'i) bozmamıştır
(frustrated)".
Davalı bu hükümden istinaf ederek B-idayet Mahkemesinin "frustration" olmadığına dair bulgusunun hatalı olduğunu iddia etmiştir.
İmkânsızlık "frustration" prensibi şöyle izah edilebilir: Sözleşmenin yapılmasından sonra, tarafların kusuru olmaksızın, hal ve şartlar o kadar demişmiştir ki -tarafların yüklendikleri taahhütlere tamamen başka bir anlam verilmiştir. Tarafların bu taahhütleri yerine getirmesi, yüklendikleri teahhütlerinden tamamen farklı taahhütler yerine getirmesi demek olacaktır. Bu gibi hallerde sözleşmenin ifası imkânsız olmu-ştur.
İmkânsızlık (frustration) prensibi Davis Coritractors, Ltd. v. Fareham U.D.C. (1956) 2 Ail E.R. 145 davasında Lord Radcliffe tarafından sayfa 160'da şöyle izah edilmiştir:-
"So, perhaps, it would be simpler to say at the outset that
- frustration occurs whenever the law recognises that, without
default of either party, a contractual obligation has become
incapable of being performed because the circumstances in which
performance is called for would render it a thing ra-dically
different from that which was undertaken by the contract. Non
haec in foedera veni. It was not this that I promised to do
............................ it is not hardship or inconvience or
material loss itself which calls the pri-nciple of frustration
into play. There must be as well such a change in the
significance of the obligation that the thing undertaken
would, if performed, be a different thing from that contracted
for."
İmkânsızlık (frustration) pren-sibi, pek nadir haller hariç, icar sözleşmelerine şamil değildir. Basit icar veya kira sözleşmelerinde icarcı, kararlaştırılan kirayı verdiği müddetçe kiralanan malı dilediği şekilde kullanmakta serbesttir. Bu gibi hallerde imkânsızlık prensibi uygulanamaz-. Bu hallerin bazıları Cricklewood Property & Investment Trust, Ltd. v. Leightons Investment Trust Ltd. (1945) 1 All E.R. 252 davasında sayfa 256'da izah edilmiştir:-
"Where the lease is a simple lease for years at a rent and
the tenant, on- condition that the rent is paid, is free during
the term to use the land as he likes, it is very difficult to
imagine an event which could could prematurely determine the
lease by frustration-though I am not prepared to deny the
possib-ility, if, for example, some vast convulsion of nature
swallowed up the property altogether, or buried it in the depths
of the sea."
-İstinaf konusu davada icar müddeti bir sene idi. İcar mukavelesi altında davalı icar edilen tarlaları teslim alıp ekti. 28 dönümlük arazinin 16 dönümünden mahsülü topladı. Adıgeçen tarlalar davalının tasarrufunda 9 1/2 ay kadar kaldıktan sonra Barış harekâ-tı dolayısı ile davalı Rumlar tarafından esir alındı. Esaret devresinin ne zaman başladığı veya ne zaman sona erdiğine dair şahadet yoktur. Şunu da hatırda tutmak gerekir ki, 1974 Barış Harekâtı neticesi meydana gelen durum davalı ile davacı arasında yapıl-an anlaşmanın ifasını hiçbir surette engellememiştir. Anlaşmaya göre davalı tarlaları almış, 9 1/2 ay esirlikten evvel, 1-1 1/2 ay da esirlikten sonra tasarrufunda bulundurmuştur. Bütün bunlar ve icar edilen malın hiçbir zaman düşman tarafından işgal edilm-ediği, sadece davalının 1 ay esarette kaldığı nazarı itibara alındığında imkânsızlık (frustration) prensibinin bu davaya şamil olamayacağı kanaatına varmış bulunuyoruz.
Bu sebeple istinaf reddolunur. İstinaf masraflarını istinaf eden ödeyecektir.
(Ül-fet Emin) (Ahmet İzzet) (Şakir Sıdkı İlkay)
Yargıç Yargıç Yargıç
15 Nisan, 1977
Full & Egal Universal Law Academy