-D.3/84 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 22/83 ve Yargıtay/Hukuk 54/83
(Dava No. 1089/83; Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut-.
İstinaf eden: Aksigorta A.Ş. Lefkoşa
(Davalı)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: Mehmet Macit İleri, Lefkoşa
(Davacı)
- A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Riza
Aleyhine istinaf edilen namına: Ali Dana
Üçüncü şahıs namına: Gürsel Kadri.
Salih S. Dayıoğlu: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargı-ç N. Ergin Salâhi verecektir.
N. Ergin Salâhi: Davacı Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açtığı 265/78 sayılı bir dava ile davalı İsmail Adem'in P099 plâkalı aracını 4.9.1977 tarihinde Mağusa-Lefkoşa anayolu üzerinde dikkatsiz ve ihmalkârane ve/veya kanuni vecibel-erini yerine getirmeden kullanarak bir kazaya sebebiyet verdiğini ve bu kaza netice- sinde davacının ağır surete yaralanarak zarar ziyan kaybına neden olduğunu ileri ssürerek zarar ziyan talebinde bulunmuştur. neticelenen bu davada tarafların rızası ile üç-üncü şahıs aleyhine 472.190TL ve dava masrafları için hüküm verilmiştir. Hüküm alındıktan sonra davalının arabasının sigortalı bulunduğu Aksigorta A.Ş.'nden davacı bu parayı talep etmiş ve bu para ödenmediği için Sigorta Şirketi aleyhine Lefkoşa Kaza Mahke-mesinde işbu istinaf konusu davayı açmıştır.
Davacı talep takririnde özetle davalının Kıbrıs'ta sigortacılıkla iştigal eden bir şirket olduğunu, ilgili zamanlarda Lefkoşalı İsmail Adem'in sürücüsü olduğu P999 plaka numaralı motorlu taşıt vasıtasının 3. ş-ahıs sigorta kanunu Motor Vehicles (Third Party Insurance) Law Fasıl 33 hükümleri mucibince davalı nezdinde sigortalı bulunduğunu ve bu sigortanın ilgili zamanlarda iptal edilmemiş olup yürürlükte olduğunu iddia ederek son açılan davada 3. şahıs durumunda- bulunan İsmail Adem'in ödemekle yükümlü olduğu meblâğın davalı sigorta şirketi tarafından ödenmesi gerektiğini iddia etmiştir.
54/83 sayılı istinafa gelince özetlenen 1. istinaf sebebini ele alırken talep takriri ve müdafaaya verilen cevaba göz atıldığı-nda yukarıda A başlığı altında ileri sürülen ilgili poliçe sertifikasının kaza tarihinden önce isdar edildiğinin layihalarda yer almadığı hususu talep takririnde arzu edilen açıklıkla belirtilmemekle beraber talep takririnin 2. paragrafında İsmail Adem'in -ilgili zamanalrda kullandığı P999 plâkalı aracın Kıbrıs Kanunları Fasıl 333 altında ve bu kanun maksatları bakımından sigortalı bulunduğu açıklıkla ileri sürülmüş ve yine talep takririnin 3. ve 5. paragrafında sigorta poliçesinin mevcut olduğu iddia edild-iği gibi içeriğinden de bahsedilmektedir. Keza müdafaaya verilen cevabın 2. paragrafında İsmail Adem'in 3. şahıslara karşı sigortalı olduğu ve poliçe sertifikası verildiği de ileri sürülmüş ve bu husus açıklığa kavuşturulmuştur. Bu durumda A başlığı altınd-aki iddia ileri gidemez.
1(B) başlığı altında ileri sürülen hususa gelince; talep takririnin 1. paragrafında davalının Kıbrıs'ta sigortacılıkla iştigal eden bir şirket olduğu iddia edilmektedir. Keza talep takririnin diğer paragrafları bir bütün olarak m-ütalâa edildiğinde Fasıl 333 altında 3. şahıs sigorta poliçesini yapmağa yetkili olduğu da gözükmektedir. Aynı nedenle bu iddianın da ileri gitmemesi gerekir.
1(C) paragrafına gelince talep takririnde özellikle 3 ve 5. paragrafta isdar edilen poliçenin -3. şahıs rısklerine karşı isdar edilmiş bir poliçe olduğunun iddia edildiği görülmektedir. Bu durumda bu başlık altında ileri sürülen idialar da mesnetsizdir.
Netice olarak 1. istinaf sebebi reddolunur.
2. istinaf sebebine gelince; 3. şahıs durumunda b-ulunan İsmail Adem lehine kaza tarihinde Fasıl 333 madde 4(1) uyarınca isdar edilmiş 3. şahıs risklerine karşı bir sigorta mevcut odluğu açıklıkla görülmektedir. Durum böyle olmakla beraber İsmail Adem'in poliçe kapsamına girebilmesi için poliçenin şaart b-endi uyarınca bir sürüş ehliyeti olması gerektiği hususu üzerinde durulmuştur. Poliçenin ilgili şart bendi ise şöyledir:
"Provided that person driving holds a licence to drive the Motor Vehicle or has held and is not disqualified for holding or obtaining -such a licence. The term "licence" means a licence or other permit required by the licensing or other laws or regulations."
Yukarıda alıntısı yapılan şart bendi hemen bütün poliçelerde yer alan bir şart bendidir. Aynı şart bendi İngiltere'deki poliçelerd-e de mevcuttur. Tek faark 'licence'a verilen anlama Kıbrıs'taki poliçelerde bir açıklık getirilmek istenmesi ile yapılan ilâvedir. Bak Bingham's on Motor Claims Cases 6. Edition s.627.
Müstenif avukatı, ismail Adem'in Kıbrıs'ta verilmiş ve geçerli sayıla-bilecek bir sürüş ehliyeti bulunmadığını müafaasında ileri sürmüştür. İstinafta da aynı husus üzerinde durarak İsmail Adem'in Kıbrıs'ta verilmiş geçerli ir sigortası bulunmadığını ancak Yol Trafik Kanununun madde 45 altına girebilen ve esas sürüş ehliyetle-rine bir istisna teşkil eden İngiltere'de verilmiş ve kaza gününde sona ermiş bir sürüş ehliyeti mevcut olduğunu, ancak sona ermemiş dahi olsa Kıbrıs'ta ikamet ettiği için 45. madde anlamında dahi bir ruhsatı bulunmadığını bu nedenle yukarıda alıntısı yapı-lan poliçe şartını ihlâl ettiği ve buna bağlı olarak sigortanın kendisini kapsamadığını ileri sürmüştür. Aleyhine istinaf edilen ise Motorlu Araçlar Yol Trafik Kanunu ve nizamının 45. maddesi altında İsmail Adem'in bir sürüş ehliyeti bulunduğunu, bu sürüş- ehliyetinin 1978 senesinde sona ermiş olamsına rağmen kendini kapsadığını ileri sürmüştür. Ayrıca Kıbrıs'ta ikamet etmemiş olması ve bu nedenle sigortanın kendisini kapsamadığı hussularının müdafaa laayihasında ileri sürülmediğini iddia etmiştir. Her halû-karda aleyhine istinaf edilenin iddiasına göre bu gibi konuların Fasıl 333 madde 10(3) kapsamında olduğunun davalı sigorta şirketi tarafından lk dava açılmazdan önce ileri sürülmesi gerektiğini, bu yapılmadığı cihetle şimdi geç kalındığı için ele alınamaya-cağını ileri sürerek bu hususta destekleyici içtihat kararlarına değinmiştir.
Fasıl 333 madde 10(3) aynen şöyledir:
"(3) No sum shall be payable by an insurer under the provisions of this section if in an action commenced before or within three months -after the commencement of the proceedings in which the judgement was given he has obtained a declaration that apart from any provision contained in the policy. he is entitled to avoid it on the ground that it was obtained by the non-disclosure of a metrial- fact, or by a representation of fact which was false in a material particular or, if he has avoided the policy on the ground that he was entitled to do so apart from any provision contained in it:
Provided that an insurer who has obtained such a declara-tion in an action shall not thereby be entitled to the benefit of the provisionss of this subsection in respect of any judgment obtained in any proceedings commenced before the commencement of that action, unless before or within seven days after the comme-ncement of that action he has given notice thereof to the person who is plaintiff in the action under the policy specifying the non-disclosure or false representation on which he proposes to rely and that he intends to seek a declaration and any person to -whom notice of such action is given may, if he desires, be made a party thereto."
-Bu madde, açıklıkla görülebileceği gibi, poliçe şartları dışında yapılan esasa müteallik yanlış, eksik beyan veya yanıltma gibi benzeri durumlarla ilgili sigorta şirketinin 3. şahsın tazminatına karşı mesuliyetten kurtulmak için takip edilecek yöntemi anl-atır. Bu madde poliçe şartlarının ihlâli hussularını kapsamamaktadır. Önümüzdeki meselede bir yanıltma veya yanlış bir beyan söz konusu değildir. Bu durumda aleyhine istinaf edilenin bu yöndeki iddiaları geçersizidir.
-
Önümüzde karar verilmesi gereken konu ilgili poliçenin şartı uyarınca sigortalı kişinin geçerli veya sigorta maksatları bakımından iddialarını tezekkür etmek kalmaktadır.
Geçmişte Anastasis Theori Pyrelli and Other v. The Police (1963) CLR p.96'da sigo-rta poliçesinde mevcut olan aynı şart bendi incelenmiş ve 'licence'a verilen anlam bitmiş öğrenci ehliyetini kapsamamakla beraber "other permit required by the licensing or other laws or regulations" deyimi içerisinde mütalâa edilebileceği ve bu nedenle ye-nilenmemiş öğrenci ehliyetinin geçerli bir ehliyet olmamakla beraber sigorta maksatları bakımından geçerli bir ehliyet sayıalcağı karara bağlanmıştır.
Önümüzdeki mesele sigortalı kişi olan İsmail Adem'in de İngiltere'de verilmiş ve Motorlu Araçlar Yol Tr-afik Kanunun 45 maddesi kapsamına girebilen bir sürüş ehliyeti olduğu ve bu ehliyetin 1978 senesinde bitmiş olduğu göz önünde tutulduğunda ilk nazarda az önce iktibası yapılan Prille davasındaki kararla bir paralleliği mevcut olduğu söylenebilir. Ancak ilg-ili poliçenin şart bendi dikkatlice incelendiğinde 'licence'a verilecek anlam Kıbrıs makamları tarafından ve Kıbrıs mevzuatı altında verilen sürş ehliyetini kastettiği görülmektedir. Ayrıca Kıbrıs Kanunları altında verilmiş ve bitmiş sürüş ehliyet- lerini -de kapsadığı görülür. Yabancı ülkelerde verilen ve madde 45 kapsamına giren sürüş ehliyetleri bir istisna olup belirli şartlara tabi olmak kaydı ile geçerli oldukları cihetle bu gibi sürüş ehliyetleri bitmiş olanlara teşmil edilmesi en azından konu poliçen-in şartları göz önünde tutulduğunda olanaksıdır. Bu durumda İsmail Adem'in konu poliçe şartına uygun geçerli sayılabilecek bir sürüş ehliyeti olduğu söylenemez ve bu nedenle sigortanın kendisini kapsamadığı sonucuna varılması gerekir.
Sigorta meselelerin-de sigortalı kişiyi sigortanın 3. şahıs risklerine karşı kapsayıp kapsamadığı hususu tezekkür edilirken esas alınması gereken sigorta şarlarıdır. Bu şartlar sarih olması ve birden fazla tefsire açık olmaması halinde mahkemelerin tefsir yoluna gidemeyecekle-ri birçok davada vurgulanmıştır. Örneğin Carnill v. Rowland 1953 1 All England Law Reports sayfa 486'da bu hususta şöyle denmektedir:
"Where a condition in a policy was cclear and could anly be construed to exclude the liability of the insurers, the cour-t was bound to act on that construction notwithsstabding a statement by the insurers that they regarded themselves as being "on risk", but where, as here, the mmaning of the words was doubtful and the insureres expressed the view that what was atatched to -the motor cycle satisfied the conditions of the policy and stated that they would have accepted liability if an accident had occurred, the respondent could not be found guilty of driving an uninsured vechile, and the justices had rightly dismissed the char-ge against him."
-Bu davada motosiklete raptedilmiş tekerlekli bir araç kullanmması için kişi sigortalanmıştı. Bu şahıs raptedilmiş araç olmadan sadece motosikleti kullanmış ve ilgili sigorta şirketi de sigortanın bu şahsı kapsadığı görüşünü ceza daavsında beyan etmişti. B-öyle bir beyana rağmen davada belirtilen görüşlerde baş hakim Lord Goddard sigortalı şahsın ilgili sigorta şirketi tarafından kapsamadığı kabul etmesi üzerinde verilen beraatın doğru olduğunu ancak ilgili sigorta şartlarına bakıldığında bu şartların birden- fazla mana ifade edemeyeceği ve tefsir yoluna gidilemeyeceği hallerde, sigorta şirketi mesuliyeti kabul etse dahi sanığa beraat verilemmeyeceği görüşünü belirtmiştir. Keza daha açık bir lisanla hakim Lynskey s.488'de bu hususta şöyle demiştir:
-"If that was a construction of the meaning of a sidecar which was impossible on the wording of the policy, one would be able to say that the justices had no right to find as they did, but it seems to me that the meaning of "sidecar permmanently atatched" i-s open to two constructions. The insurance company were on risk and the respondent was covered. In those circumstances, I agree that this appeal should be dismissed."
-Önümüzdeki meselede de yukarıda değindiğimiz gibi ilgili sigorta poliçesinin şartları tefsire muhtaç olmadığı ve taraflar bu şarta sıkı skıya bağlı odluğu cihetle bizim tefsir yolu ile aleyhine istinaf edilen 3. şahsı sigortanın kapsadığını söylememiz bu -gerekçe ışığında olanaksızıdır. Bu durumda 2. istinaf sebebinin kabul edilmesi gerekir.
-
Sonuç olarak 54/83 sayılı istinaf kabul edilir. 22/83 sayılı istinafın reddedildiği de göz önünde tutularak istinaf masraflarının yarısının, ilk mahkeme masraflarının ise tümünün, aleyhine istinaf edilen tarafından ödenmesine emir verilir.
(Salih S. Da-yıoğlu) (N.Ergin Salahi) (Niyazi F. Korkut)
Yargıç Yargıç Yargıç
29 Şubat 1984
-
-6-
-
Full & Egal Universal Law Academy