-D.21/83 Birleþtirilmiþ
Yargýtay/Hukuk 2/83 ve 3/83
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayýoðlu. N. Ergin Sal(hi, Niyazi F. Korkut.
Yargýtay/Hukuk 2/83
Ýstinaf eden: Avukat Menteþ Aziz, Lefkoþa
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: 1. KTFD'ni temsilen KTFD Baþsavcýsý, Lefkoþa
2. KTFD Ekonomi ve Maliye Bakanlýðýný temsilen
KTFD Baþsavcýsý, Lefkoþa
A r a s ý n d a.
Ýstinaf eden þahsen hazýr
Aleyhine istinaf edilen namýna: Yaþar Boran.
Yargýtay/Hukuk 3/83
Ýstinaf eden: 1. KTFD'ni temsien KTFD Baþsavcýsý, Lefkoþa
2. Ekonomi ve Maliye Bakanlýðýný temsilen KTFD
Baþsavcýsý, Lefkoþa
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Avukat Menteþ Aziz, Lefkoþa
A r a s ý n d a.
Ýstinaf eden namýna: Yaþar Boran
Aleyhine istinaf edien þahsen hazýr.
H Ü K Ü M
Salih S. Dayoðlu: Birleþtirilmiþ olarak dinlenen iþbu istinafta taraflar arasýnda olgular üzerinde ciddi sayýlabilecek ihtil(f yoktur. Olgular aþaðýda gösterildiði þekilde özetlenebilir.
Bütün ilgili zamanlarda müstedi Lefkoþa'da Avukat olarak çalýþmakta idi. Yine, bütün ilgili zamanlarda Korina Th. Pierides isimli ve Rum Cemaatýna mensup bir kiþi halen Kýbrýs Türk Federe Devleti sýnýrlarý içinde sair taþýnmaz mallarý yanýnda Lefkoþa'da kýzýlbaþ (Trahona) mahallesinde Blok C, Pafta/harita XXI 38. parsel No. 1203, 1204, 1205, 1206, 1207, 1212, 1213, 1214, 1215, 1216, 1217, 1218, 1219, 1267 ve 1268'de k(in onbeþ adet arsanýn kayýtlý mal sahibi idi.
6.8.1973 tarihli yazýlý bir satýþ anlaþmasý ile müstedi yukarýda belirlenen arsalarý ismi geçen Korina Th. Pieridesten 65,000KL mukabilinde satýn aldý. Anlaþma;
(a) Satýþ bedelinin anlaþma tarihinden itibaren iki yýla kadar satýcýya veya onun göstereceði herhangi bir kiþiye ödemesini,
(b) Satýþ bedelinin taþýyacaðý %9 faizin eþit aylýk taksitlerle otuz günlük atýfet süresiyle 6.9.1973'ten itibaren baþlamak üzere her ayýn altýsýnda müstedi tarafýndan ödenmesini,
(c) Sözü edilen arsalarýn kayýtlarýnýn Kýbrýslý Rumlardan gayrý kiþiþerin isimlerine yasal oalrak yapýlabilmesine veya bunu yapabilmek için "Cumhuriyetin ilgili mercilerinden" gerekli iznin müstedi tarafýndan istihsal edilmesini,
(d) Sair þeyler yanýnda "gerekli iznin" müstedi tarafýndan iki yýl zarfýnda alýnmamasý halinde satýcýnýn anlaþmayý sona erdirmeye hemen hakký olacaðý ve o vakte kadar almýþ olduðu faiz tutarlarýný da tazminat olarak alýkoymaða hakký olacaðýný
öngördü.
Her ne kadar da müstedi satýþ bedeline mukabil satýcýya 22250KL ödediðini iddia etmiþse de Ýlk Mahkeme satýcýya sadece 900KL'nin ödendiðini bir bulgu olarak bulmuþtur. Bu bulguya karþý istinaf edilmediðinden bunun üzerinde daha fazla durmayacaðým.
Yukarýda anýlan yazýlý satýþ anlaþmasýndan sonra müstedi sözü edilen onbeþ arsadan bir kýsmýný satmak için veya bunlarý inkiþaf ettirmek amacýyle bazý kuruluþlara müracaat etti. Bunlar yanýnda müstedi Lefkoþa Kaza Ýdare Amirliðine yazdýðý 7.8.1973 tarihli bir yazý ile daha önce bahsi geçen onbeþ arsayý Korina Th. Pieridesten satýn aldýðýný bu arsalarda sýra kuyularýn varolduðunun gözüktüðünü, bu arsalar üzerinde dükk(n ve daire inþa etmek niyetinde olduðundan bu kuyular üzerinde herhangi bir engel bulunup bulunmadýðýný sordu ve yazýsýna iliþkin olarak da kendisi ile Pierides arasýnda aoktolunan anlaþmanýn bir suretini sundu. Lefkoþa Kaza Ýdare Amirliðinden müstediye gönderilen 10.8.1973 tarihli bir yazýda ise müstedinin 7.8.1973 tarihli yazýsýna atýfta bulunularak, gerekli araþtýrmanýn yapýlabilmesi için kuyu dilekçe formasýnýn kayýtlý mal sahibi olan Pierides tarafýndan doldurulmasý gerektiði bildirildi. Müstedinin Lefkoþa Kaza Ýdare Amirliðine yazýdðý 7.8.1973 tarihli yazý ve iliþikte sunduðu satýþ anlaþmaso Kaza Ýdare Amirliðinin Arþivinde bulunmuþtur.
Hükmünü veren Ýlk Mahkeme müstedi ile Pieride-s arasýnda aktedilen yazýlý anlaþmanýn konusu olan onbeþ arsanýn 7/80 sayýlý Yabancýdan Satýn alýnan Taþýnmaz Malalrýn Kaydý Yasasýnýn öngördüðü bir yabancýya ait olduðunu, 2.4.1982 tarihine kadar bunlarýn hal( daha Pieridesin isminde kayýtlý bulunduðunu, istida konusu onbeþ arsa ile birlikte ayni yerde bulunan diðer onaltý arsanýn Kýbrýs Bankasý Ltd.'e Y 897/73 sayýlý ipotekle 4 49,600KL'na ipotekli bulunduðunu, istida konusu mallarýn müstedi tarafýndan sözü edilen yazýlý anlaþa ile satýn alýndýðýný, bu arsalar ile istida konusu edilen arsalarýn ayni olduklarýný, 7/80 sayýlý Yasanýn 6(b)(iii) maddesi anlamýnda olmamakla birlikte yazýlý anlaþma uyarýnca müstedinin 900KL ödendiðini, Lefkoþa Kaza Ýdare Amirliði arþivinde bulunan satýþ sözleþmesinin Yasanýn 6(b)(iv) maddesi anlamýnda bir belge olduðunu birer bulgu olarak bulduý ve istidayý kabul ederek;
(a) Müstedinin ödenmemiþ satýþ bedeli olan 65000KL ile 6.8.1973 tarihinden itibaren nihai tediye tarihine deð,n mebl(ð üzerinden %9 faizleri (bu mebl(ðdan müstedinin ödendiðine dair bulgu yapýlan 900KL faiz düþecektir) Yasanýn 8(c) maddesi gereðince maliye iþleri ile ilgili Bakanlýðýn göstereceði özel bir fona yatýrýlmasýna,
(b) Kýbrýs Bankasý Ltd. lehine mevcut olan 49600KL ipotekli borç ile bu mebl(ð üzerinden 2.3.1973 tarihinden nihai tediye tarihine deðin %9 faizlerin Yasasýnýn 8(d) maddesi gereðince müstedi tarafýndan maliye iþleri ile ilgili Bakanlýðýn göstereceði göstereceði özel bir fona yatýrýlmasýna ve istida konusu arsalar üzerindeki Y 895/73 sayýlý ipoteðin kaldýrýlmasýna,
(c) Ýstida konusu taþýnmaz mallarýn müstedinin adýna kaydedilmesine karar ve emir verdi.
Ýlk Mahkemenin yukarýda özeti verilen hükümden müstedaaleyh müstedi istinaf ettiler.
Müstedaaleyh istinafýný aþaðýya çýkarýlan sebeplere istinat etttirdi:
1. Ýlk Mahkemenin satýþ sözleþmesini Yasanýn 6(b)(iv) maddesi anlamýnda bir belge oalrak addetmesi hatalýdýr.
2. Satþ sözleþmesinde ön koþul olarak belirlenen "Cumhuriyetin ilgili makamlarýndan gerekli izin" koþulu 20.7.1974'te gerçekleþemediði cihetle satýþ sözleþmesi geçerli bir sözleþme deðildir. Ýlk Mahkeme de bu yönde karar vereceði yerde sözleþmeyi geçerli addetmesi hatalýdýr.
Öte yandan müstedi de verilen karardan istinaf etti. Müstedinin sebpleri þu þekilde özetlenebilir:
1. Ýlk Mahkeme, müstedaaleyh tarafýndan dosyalanan itiraznamede belirtilenlerin dýþýna çýkýp, itirazda konu edilmeyen hususlar üzerinde hüküm vermekle hata etti.
2. Ýlk Mahkeme Kýbrýs Bankasý Ltd lehine yapýlan 49600KL'lýk ipotek borcunun onbeþ arsaya tekabül eden kýsmýnýn deðil de tümünün müstedi tarafýndan ödenmesini emretmekle hata etti.
Ýlkin müstedinin birinci istinaf sebebini incelemeyi uygun buldum. Çünkü müstedi bu istinaf sebebinde haklý bulunmasý halinde geri kalan istinaf sebepleri üzerinde durulmasý gerekiyecektir. Bu sebep altýnda müstedi, Ýlk Mahkemenin müstedaaleyhce dosyalanan itiraznamede belirtilen ve ihtil(f konusu edilenin dýþýna çýktýðýndan yakýnmaktadýr.
Müstedaaleyhleri temsil eden Baþsavcýlýk tarafýndan dosyalanan itiraznamenin dayandýðý "hakikatlar" aynen þu þekilde yazýlmýþtýr:
" Müstedinin istidasýna ekli 25.6.1980 tarihli yemin varakasýnda belirtilenler ile orda atýf yapýlan belgeler 7/80 sayýlý Yasanýn 6. maddesindeki hususlarý ve özellikle konu Yasanýn 6(b)(iii) maddesine ispatlayýcý mahiyette deðildir ve 20.7.1974'ten önce satýn alýnmýþ olduðu iddia edilen malýn bedeline karþýlýk veya bedeline ödendiðine dair banka havalesi veya döviz transferi yapýldýðýný gösteren belge yoktur."
Yukarýda alýntýsý yapýlan beyan Yasanýn 6(b)(iii) maddesi dýþýnda geneldir ve ilk nazarda böylesine genel bir beyana ahkeme tarafýndan itibar edilmemesi gerektiði görünümünü vermektedir. Alýþýlagelmiþ sair istidalarda veya onlara ekli yemin varakalarýnda öylesine genel bir ifadenin Mahkemelerce dikkata alýnmasý güçtür. Gerek istidalarda yapýlabilen ve gerekse istidalara ekli yemin verakalarýnda dermeyan edilenler açýk þeçik olmalý, nelerin kanule dildiðinin ve nelerin kabul edilemdiðinin açýklýkla belirtilmesi gerekir. Bundan da gaye karþý tarafa- k(fi derecede bilgi verip ondan nelerin kanýtlanacaðýnýn istendiðii bildirmektir.
7/80 sayýlý Yasanýn katý bir çok hükümler getirdiðine ve bu Yasa altýnda hak aramak isteyen kiþiden Yasa hükümlerine mutlak riayet beklendiðine kuþku yoktur. Yasanýn 6. maddesi baþvuru sahibine, lehine bir kararýn isdar edilmesi için (a-g) fýkralarýnda belirlenen hususlarda mahkemeyi tatmin etmesi yükümlülüðü getirmiþtir. Bu fýrkalardan herhangi birisinde mahkemeyi tatmin edemediði takdirde istidanýn reddolunmasý kaçýnýlmaz olur. Bunun, Yasanýn kanýlama açýsýndan ne kadar katý hükümler içerdiðinin bir öreneði olduðuna kuþku yoktur. Yasanýn 6(b) maddesi de ayni katýlýjtadýr. Bu maddenin (b) fýrkasýnýn ikinci paragrafý aynen þöyledir:
"Bir satýþýn 20 temmuz 1974 tarihinden önce yapýlmýþ olduðu aþaðýdaki belgeþerden en az birinin ibrazý ile mümkün olur.
(i) 20 temmuz 1974 tarihinden önce Tapu Dairesine, Fasýl 232 Mal Satýþý (aynen ifa) "Specific Performance" Yasasý uyarýnca satýþ senedinin yatýrýlmýþ olduðuna dair resmi belge ve buna iliþkin harç makbuzu.
(ii) Satýn alýnmýþ olduðu iddia edilen malýn bedelinin ödenmesi için 20 temmuz 1974 tarihinden önce Kýbrýs Türk Yönetimi Ýçiþleri ile ilgili Üyelik veya Bakanlýðýna müracaat etmiþ ve Yürütme Kurulu veya Bakanlar Kurulu kararý ile kredi alýnmýþ olduðu hususunda belge.
(iii) Satýn alýnmýþ olduðu iddia edilen malýn 20 Temmuz 1974 tarihinden önce bedeline karþýlýk ödeme yapýldýðýný veya bedelinin ödendiðini kanýtlayýcý nitelikte banka havalesi veya döviz transferinin yapýldýðýný gösteren belge.
(iv) Kýbrýs Türk Yönetimi herhnagi bir resmi makamýnýn arþivinden böyle bir satýþýn 20 temmuz 1974 tarihinden önce yapýlmýþ olduðunu kanýtlayan ve bu tarihten önce alýnmýþ belge.
(v) Satýþý yapan yabancý tarafýndan, malý satýn almýþ olan kiþiye, satýldýðý iddia edilen malýn 20, Temmmuz 1974 tarihinden önce ipotek konmuþ odluðuna dair belge ve bu satýþ hususunda ek kanýtlayýcý belge."
-D-erhal görülebileceði gibi bu fýkra ile bir satýþýn 20.7.1974 tarihinden önce yapýlmýþ olduðunu (i-v) de belirlenen hallere iliþkin belge veya belgelerin ibrazýna baðlanmýþtýr. Mahkemeye böyle belge veya belgeler ibraz edilmemesi halinde satýþýn 20.7.1974 öncesi -yapýldýðýnýn katýnlanmasýna olanak yoktur. Diðer bir- deyimle belge yerine müstedaaleyhin zýmni veya aþik(-r kabulü- Yasa maksatlarý bakýmýndan kabule þayan deðildir. Bu bakýmdan daha önce alýntýsý yapýlan-ve itiraznamede belirlenen beyan genel olmakla beraber Yasanýn 6(b) maddesi bakýmýndan yet-erlidir. Esasen itiraznamede 6(b)(i-v) yer alanlardan tümü- veya herhangi birisi aþik(-r surette kabule dilse dahi, buna veya bunlara iliþkin belge veya belgeler ibraz edilmmesi- halinde böyle bir kabule itibare etmek yasal- açýdan olanaksýzýdýr. Bu nedenlerle müstedinin bu istinaf sebeinin reddolunamasý egrekir.
-
-Þimdi de Lefkoþa Kaza Ýdare Amirliði tarafýndan müstediye gönderilen Ýlk- Mahkemede Emare belgenin Yasanýn 6(b)(iv) maddesi anlamýnda bir belge olup olmadýðýna bak-alým.
-
-Müstedi 7.8.1973 tarihli bir yazýyý Lefkoþa Ýdare Amirliðine gönderdi. Bu ya-zý aynen þöyledir:
-
-"K-aza Ýdare- Amirliði,
- Lefkoþa.
-
-Efendim,
-
-T-rahona köyü topraklarýnda mektubuna iliþik satýþ senedinde belirti-len 15 adet arsayý Lefkoþalý Corina Gt. Pierides'ten satýn alm-ýýþ bulunuyorum. Bu arsalarýn pl(-nýndan gördüðüm kadar sýra kuyular bulun-maktadýr.-
-Bu arsalar içine satýþa arzedilmek üzere dükk(-n ve daireler inþa etmek niyetinde olduðumdan sýra kuyulardan faydalanailmem için herhnagi- bir engel olup olmadýðýný tesbitle tarafýma bilgi verilmesini saygýlarýla rica ederim.
-
- -Avukat Menteþ Aziz."
-
-
-
-Müstedi yukarýya aktarýlan yazýya iliþik olarak satýþ senedinin bir fotokopisi-ni de ekledi. Gerek bu yazý ve gerekse ona ekli satýþ senedi Lefkoþa Kaza Ýdare Amirliði t-arafýndan alýndý ve arþivlendi. Daha sonra Kaza Ýdare Amirliði- müstediye 10.8.1973'de aþaðýdaki yazýyý (Emare XVII) gönderdi.
-
-"Konu: Kuyular
- Sayý: KA.24/66 - -Tarih: 10 Aðustos 1973-
-
- -Sayýn Menteþ Aziz,
- -Avukat-,
- Lefkoþa.
-
-Ýlgi: -7 Aðustos, 1973 tarihli kuyularla ilgili yazýnýz hk.-
-
-Konu ile ilgili gerekli- araþtýrmanýn yapýlabilmesi için Türk Tapu Da-iresinden- onaylý 2 adet yer pl(-ný (site plan)- arsalarýn koçanlarý- ve mektubumuza iliþik gönderilen kuyu dilekçe formasýnýn ilgili ardlarýn kayýtl-ý- mal sahibi olan Corina Gt. Pierides tarafýndan doldurulup imzalanarak Dairemize gönderilm-esini müteakip iþleme konabileceðini tarafý-nýza saygý ile bildiririm.
-
- Kaza Ýdare Amir-i
- Lefkoþa"
-
-Emare XVII ile ilgili oalrak Ýlk Mahkeme þunlarý söyledi:
-"Þahadete göre, 7 Aðus-tos 1973 tarihinde Müstedi mezk(-r arsalarla ilgili olarak Kýbrýs Tü-rk Y-önetimi Kaza Ýdare Amirliðine bi-r mürac-aatta bulunmuþtur. Bu müracaat ve eki olan 1 satýþ mukavelesi Kaza Ýdare Amirliði arþivind-en bulunmuþ ve 3. tanýk Ýlçe Müfettiþi Osman Ert-uð tarafýndan Emare 4 ve 5 olarak Mahkemeye sunulmuþtur. Bu müracaata 10 Aðustýs 1973 tari-hinde bir cevap verilmemiþtir. Cevabýn- sureti Kaza Ýdare Amirliði arþivlerindeki dosyada bulunmuþtur. Asli ise, müstedi tarafýnd-an Emare 17 olarak Mahkemeye ibraz edilmiþtir. Bu- belgelerin Yasasnýn 6(b)(iv) maddesinde- belirtilen belge niteliðinde o-l-d-uðu kanýsýndayýz.- Dolayýsýyle müstedi satýþýn 20 Temmuz 1974- tarihinden önce yapýldýðýný da bubelgelerle kanýtlamýþ oldu."-
-
-Emare XVII'de satýþ anlaþmasýna direkt olarak bir atýfta bulunulmadýðý bir gerçektir. Mez-k(-r Emare XVII'de ilgi olarak atýfta bulunulan müstedinin 7.8.19-73 tarihli yazýsýdýr. Ne var ki müstedinin bu ayzýsýna ekli satýþ anlaþmasý da vardý ve bu- anlaþma da yazý ile birlikte arþivlendirilmiþti. Diðer -bir deyimle satýþ anlaþmasý Kaza Ýdare Amirliðinin bilgisine getirilmiþ ve bu husus Emare -XVII- ile de dolaylý da olsa teyyid edilmiþtir. Bu bakýmdan Ýlk mahkemenin Emare XVII'yi Yasaný-n 6(b)(iv)- maddesi anlamýnda bir belge olarak tel(-kki etmesi kanýmca hatalý deðildir.
-
Þimdi de -istida konusu satýþ anlaþmasýnýn 7/80 sayýlý Yasa maksatlarý bakýmýndan geçerli ve uygulanabi-lir bir anlaþma olup olmadýðý hususuna geçelim.
-7/80 sayýlý Yasanýn amacý Yasanýn 2. maddesinde belirtilmektedir. Bu madde aynen þöyledir-:
-
-"Bu Yasanýn amacý, 20 T-emmuz 1974 Barýþ Harek(-týndan- önce Kýbrýs'lý Türklerin- ve- bu yasanýn yabancý saymadýðý diðer devlet uyruklu- larýn, yabancýlardan bu Yasada belirti-len koþullara göre sözleþme ile satýn almýþ- olduklarý ve ülkedeki koþullar nedeniyle kaydýný yaptýramadýklarý taþýnmaz mallarý adlarý-na kaydettirmeyi düzenlemektedir."
-
-Alýntýsý yapýlan 2. maddenin içeriðinde yer alan "sözleþme" hiç þüphe yoktur -ki geçerli bir sözleþme olarak okunmalýdýr. "Sözleþme"nin normal hukuk kurallarýna göre ge-çerli ve uygulanabilir bir söz-leþme olduðunun belirlenmesin- den- so-nra- daha ileri gidilerek bu sözleþmenin Yasanýn koyduðu koþullarý da tatmin edip etmediðinin -sapytanmasý gerekir. Esasen böyle bir sözleþmenin geçerli- ve uygulanabilir bir sözleþme olmasý gerektiði hususu Yargýtay/Hukuk 17/81 sayýlý davada -hükme baðlanmýþ bulunmaktadýr. Sözü edilen davada verilen h-ükm-ün 3. sayfasýnda Mahkeme þunlarý söylemiþti:
-
-"Hiç kuþkusuz Yasanýn aradýðý sözleþme geçerli ve yasal oalrak uygulanabilir (enforc-e-able)- bir sözleþme olmalýdýr. Y-asal o-l-a-rak- uygulanmasý -olasýlýðý bulunmayan- bir sözleþmenin bu Yasa altýnda da uygulanma alaný olamaz."
-
-Yargýtay/Hukuk 17/81 sayýlý davada müstediler bir taþýnmaz malý 15.7.1972- tarihli yazýlý bir sözleþme ile yabancýdan satýn almýþtý. Bu sözleþmenin 2. maddesine gör-e müstediler- 15.7.1974 tarihine -k-a-dar "taþýnmaz malýn tasar- rufu- içi-n ilgili makamdan izin temin etmedikleri takdirde anlaþma iptal edilmiþ sayýlacak ve kanun-i bir geçerliliði" olamýyacaktý. Müstediler söz edilen izni "ilgili makaml-ardan" 15.7.1974'e kadar temin edememiþlerdi. Bu durumda sözleþmenin geçerliliði hakkýnda -Mahkeme sayfa 4'de þunlarý söyledi:
-
-"Yukarýda deðinilen hussulardan da açýkça görüleceði gibi koþula baðl-ý sözleþmelerde koþul yerine getirilmedikçe sözleþme nihai deðildir ve Mahkemeler böyle bi-r sözleþmeyi geçerli ve uygulanabilir bir sözleþme- oalrak kabul edemez. istinafa konu sözleþme de "ilgili makamdan izin temin etme" koþuluna- baðlý olduðuna göre bu koþul yrine getiri-lemden nihai geçerli ve mahkemelerce uygulanabilecek bir sözleþmenin varlýðýndan söz etmek- olasý deðildir. Nitekim sözleþmenin 2. madde-sinde müstedilerin 15 temmuz 1974 tarihine kadar ilgili makamdan izin temin etmemeleri ali-nde sözleþmenin iptale dilmiþ olacaðý ve yasal bir g-eçerliliði olmayacaðý, peþin olarak ödenen satýþ bedelinin de 15.7.1974 tarihinde müstedil-ere iade edileceði, 5. maddede de yapýlan inþaat- ve inkiþaf için müstedilere tazminat ödenemeyeceði hususunda kesin hükümler konmuþtur. Tü-m bu kesin hükümler, koþulun, belirtilen tarih-te yerine getirilmemesi halinde sözleþmenin son bularak bu tarihten sonra yasal bir kýymet- ifade etmeyeceðinin açýk göstergesidir. Müstediler ne l(-yihalarda ne de ist-i-danýn- duruþmasýnda söz konusu koþulu yerine getirdiklerini iddia etmiþlerdir. Koþul yerine geti-rilmediðine göre 15 T-emmuz- 1974 tarihinden sonra istinafa konu sözleþmenin mahkemelerce- uygulanabilecek geçerli bir sözleþme olduðu söylenemez."
-
-Önümüzdeki iþbu istinaf birçok yönleriyle Yargýtay/Hukuk 17/81 say-ýlý davada verilen karara b-enzemektedir. Tek farký 17/81 sayýlý davadaki il-gili makamdan izin alma süresi B-arýþ Harek(-tý tarihi olan 20.7.1974'den önce sona ermiþti. Bu meselede ise izin alma süresi 6.8.197-5 tarihinde sona erecekti.-
-Daha ileri gitmeden önce bir hususu açýklýkla belirtmekte yarar vardýr. 7/80 sayýlý Yasan-ýn özü ve sözü geçerli ve yasal o-la-rak uygulanabilir (enforceable) bir yazýlý sözleþmenin varolmasýný öngörür. Böyle bir yazýlý sözleþmenin- geçerlilik tarihi hakkýnda kati bir þey söylemeden, -bu husus tamamen açýk býrakýlmýþtýr- her hal ve k(-rda istidanýn dosyalandýðý tarihte sözleþmenin, yasal iþlemleri baþlatma bakýmýndan geçerli ve uygulanmasýnýn -talep edilebilecek bir türde ol-m-a-sý gerekir. Anlaþmada yer -alan parasal düzenlemenin dýþýnda -ki bu hususta Yasa özel bir düzenleme getirmiþtir- anlaþmaya taraf olanlar anlaþmada belirtilen karþýlýklý- vecibelerini yerine getirmiþ olmalarý gerekir. Bunlar yapýldýktan sonra þu veya bu þekilde kayýt iþlemi yapýlmamýþsa veya Barýþ harek(týnýn oluþu ile k-ayýt iþlemlerinin yapýlmasýna im-k(-n kalmamýþsa o vakit Yasa hükümlerine göre bir hüküm almak mümkün olur. Parasal vecibeler dýþýnda anlaþmaya -taraf bir kiþi -uhdesine düþeni yapmamýþsa vu bundan mütevellit anlaþmada öngörülenler üzerinde hak iddia -etmesine olanak yoksa böyle bir durumda 7/80 sayýlý Yasanýn uygulanmasýndan söz edilemez. Diðer bir deyimle müstedi 7/80 sayýlý Yasadan yararlanabilmek için þöyle deiyebi-lecek bir durumda olmalýdýr: "Elimde 7/80 sayýlý Yasanýn bütün koþullarýný havi yazýlý ve geçerli bir anlaþma vardýr. Bu anlaþmay-a göre þu veya bu taþýnmaz malý satýn aldýðým falan isimli yabancý adýma kaydettirecekti fakat 20.7.1974 araya girince bu kaydý yaptýramadým. Bana bu imk(-n-ý tanýyýn." Ýzaha çalýþýlan bu- -d-urum ýþýðýnda müstedinin elindeki yazýlý anlaþmaya ve bunun geçerliliðine bakalým.
-
-Taraflarca kab-ul edilen müþterek olguya göre müstedi ile Pierides arasýnda aktolunan anlaþmanýn 4. maddesi -"arsalarýn kayýtlarýnýn yasal o-l-a-rak yapýlabilmesin-e ve/veya buna olanak saðlamak amacýyle" müstediye "Cumhuriyetin ilgili mercilerinden" gerekli izni alma yükümlülüðünü getirmiþti. Yine müþ-terek olgulara göre müstedi el'an bu izni almamýþtýr ve dolayýsýyle anlaþmada yüklendiði yükümlülüðü yerine getirememiþtir. Bu d-urumda müstedi anlaþmaya taraf olan yabancýy-a "ben uhdeme düþeni yaptým, ars-alarýn kaydýný -adýma yap" diyebilecek, diðer b-i-r- deyimle anlaþma-daki haklarýna dayanarak yabancýnýn da uhdesine düþeni ondan yapmasýný talep edecek bir durumda deðildi. Bu durumda taraflar arasýnda, mü-stedinin talebi üzerine yasal o-l-a-rak uygulanabilir bir sözleþ-meden söz etmek olasý deðldir. F-asýl 149 Akitler Y-asasýnýn 54. maddesi bize bu hususta ýþýk tutmaktadýr. Bu madde aynen þöyledir:
-
"When a contract of reciprocal promises, such that one of them cannot be performed, or th-at its performance cannot be claimed till- the ot-her has been performed, and the promisor of the promise last mentioned fails to perform it, su-ch promiser cannot claim the performance of the reciprocal promise, and must make compensation to the other party to the contract for any loss which such other party may sustain by the nonperformance of the contract."
-Yukarýda alýntýsý yapýlan 54. maddenin içeriðini önümüzde-ki meslenin olgularýna uygulayacak olursak müstedinn uhdesine düþeni yapmadan yabancýnýn uhdesine düþeni yapamsýný ondan talep etmeðe hakký olmadýðý sonucuna varmak kaçýnýlmaz olacaðý görülür.
-
-Bu durumda istida konusu anlaþmanýn müstedi geçerli ve anlaþýlabilir bir anlaþma olamdýðýna karar verilip bu noktadan savcýlýkça yapýla-n istinafýn kabul edilerek Ýlk M-ahkemenin hükmünün iptal- edilmesi ve istidanýn reddolunmasý gerektiði görüþündeyim.
-Ýstinaf bu noktadan kati olarak neticelendirilebileceði cihetle müstedinin ipotek parasý hususunda yaptýðý istinafý inceleme gereðini duymadým.
-
-Sonuç olarak 2/83 sayýlý istinafýn reddolunmasý, 3/83 sayýlý istinafýn ise kabul edilmesi ve Ýlk Mahkemenin verdiði hükmün iptal edilip konu istidanýn reddolunmasý için emir verilmesi gerektiði görüþündeyim.
-
N. Ergin Sal(hi:- Sayýn Salih S. Dayýoðlu'nun ve az sonra hükmünü verecek olan Sayýn Niyazi F. Korkut'un hükümlerini okumak fýrsatýný buldum. Sayýn Niyazi F. Korkut'un serdettiði görüþler ve vardýðý netice ile hemfikirim.
-
Niyazi F. Korkut:- Olgular Sayýn Y-argýç Salih S.- Dayýoðlu'nun hükmünde belirtildiði gibidir.
-Olgulardan görülebileceði gibi taraflar Alt Mahkemenin kararýna karþý karþýlýklý istinaf dosyalamýþlardýr.
-
-Sayýn Yargýç Salih S. Dayýoðlu'nun müstedinin 1. istinaf sebebi ile müstedaaleyhin 1. istinaf sebebine iliþkin belirtmiþ olduðu görüþlere ve vardýðý sonucakatýlýrým.
-
-Müstedaaleyhin 2. istinaf sebebine gelince: Ýstinafýn duruþmasý sýrsýnda müstedaaleyh Emare 17 sözleþmenin koþula baðlý (contingent) bir sözleþme olduðunu ve bu koþul gerçekleþmediði cihetle sözleþmenin geçerli olamdýðý üzerin-de durmuþtur. Konu sözleþmenin geçerliliði ve halen geçerliliðini koruyup korumadýðý hususu-nda Sayýn yargýç Salih S. Dayýoðlu'nun hükmünde belirttiði görüþler ve vardýðý sonuca katýlmamaktayým.
Fasýl 149 m.31 ve 32 aynen þöyledir:
-
-"31. A "contingent contract" is a contract to do or not to do someting, if some event, collateral to such contract, does or does not happen.
-
-32. Contingent contracts to do or not to do anything if an uncertain future event happens cannot be enforced by law unless and until that event has happened.
-
-I-f the event becomes impossible, such contracts become void."
-
-Bu maddeler Indian Contract Law m.31 ve 32'nin tamamen aynýdýr.
-Pollack and Mulla 9. baský sayfa 321'de koþula baðlý (contingent) bir sözleþmenin kendili-ðinden ve taraflarýn iradelerine baðlý olmadan ortadan kalktýðý belirtilmektedir.
-Önümüzdeki meselede olgular ve Emare 17 sözleþme incelendiðinde Emare 17 sözleþmenin Fasý-l 149 madde 31-32 anlamýnda koþula baðlý (contingen-t) bir sözleþme olmadýðý açýklýkla görülmektedir. Emare 17 sözleþmede bir koþulun var oldu-ðu görülmekle beraber bu koþul Yasanýn ilgili maddelerinin öngördüðü (contingent) anlamýnda bir koþul deðildir.
-Yargýtay/Hukuk 17/81'de belirlenen olgular bu istinaftaki olgulara oldukça benzemekle ber-aber dikkatlice incelediðimizde Yargýtay/Hukuk 17/81'deki sözleþmenin içeriði itibarý ile Fasýl 149 m.31 anlamýnda koþula baðlý (contingent) bir s-özleþme olduðu görülmektedir. O meselede koþul yerine gelmemesi halinde taraflarýn iradesi dýþýnda sözleþmenin kendiliðinden feshedildiði sözleþmede belirtilmiþtir.
-
-Þimd de Fasýl 149 m.31-32 dýþýnda kalan koþula baðlý sözleþmelerde koþullarýn yerine getirilmemesi halinde böyle bir sözleþmenin ne derce geçerli olduðunu incele-mek gerekir. Bu husus Fasýl 149 m.51-55 arsýndaki maddelerde görülmektedir. Özellikle madde 55'e göre bir koþulun yerine getirilmemesi halinde zaman unsuru sözleþmenin esasý (essence of the contract) deðilse koþulun- yerine getirilmemesi sözleþmeyi geçersiz kýlmaktadýr. Ýstinaf konusu Emare 17 sözleþme inc-elendiðinde zaman unsurunun sözleþmenin esasý (essence of the contract) olmadýðý görülmektedir. Müstedaaleyhin istinaf ihbarnamesi de incelendiðinde bu hususlara herhangi bir atýfta bulunulmadýðý gibi gerek alt mahkemede gerekse istinafýn- duruþmasý sýrasýnda bu hususlar ileri sürülmemiþ ve mahkemece taraflardan bu konular ile ilgili görüþ alýnmamýþtýr. Bu nedenle bu hususlara dayanarak bir karar vermemiz de ayrýca doðru deðildir.
-
Buna il(-veten bazý hallerde koþulun niteliði gözönünde tutulduðunda deðiþen zaman þartlarý ile verilen sözün yerine getirilmesi gereksiz olabilir ve bu gibi halle-rde gereksiz olan bu koþulun sözleþmeye hiçbir etkisi olamaycaðý ortaya çýkabilir. Nu hususta Pollock and Mulla 9th ed. s.394 para 2'de þöyle denmektedir:
-
-"...... a promise is discharged if, wiyhout the promi-sir's fault ................... an event or state of things assumed as the faundation of t-he contract does not happen or fails to exist, althoug-h performance of the contract according to its terms may e liberally possible."
-Önümüzdeki meselede sözleþmede müstedinin Rum makamlarýndan sözleþme konusu taþýnmaz malý-n tapuda kaydýnýn yapýlabilmesi için izin almasýný öngören bþr madde bulunmaktadýr. Ancak yuakrýda deðinildiði gibi bu maddenin öngördüðü koþul-un yerine geirilmemesi halinde sözleþme kendiliðinden feshedilmekte ve sözleþmede bu koþul için bir zaman belirtilmekle beraber bu zaman sözleþmenin esasý- da (essence of contract) deðildir ve koþulun yerine getirilmemesi halinde sözleþmeyi feshetmek karþý tarafýn takdirine býrakýlmýþtýr. Bu koþulun yer-ine getirilmesi sözleþmeye göre 6.8.1975'te son bulmakta idi. Bu durumda 20 Temmuz 1974 Barýþ Haek(tý Emare 17 sözleþmeyi canlý ve yürürlükte bir sözleþme oalrak bulmuþtur. Bilinen nedenlerle Barýþ Harek(-týnýn araya girmesi ile müstedinin iradesi dýþýnda Emare 17 sözleþmede belirtilen izina lma husus-unu müstedinin yerine getirmesi olanaksýz olduðu gibi gerksiz ve anlamsýz da kalmýþtýr. Yukarýda alýntýsý yapýlan içtihat kararýna göre K.T.F. Devletinde Tapuda -debir muamelesi yapmak için Rum Makamlarýndan izin alma gibi abes kalan bir koþuldan müstedinin azat edilmesi (discharged) gerekir. hemen þunu da b-elirtmek gerekir ki (contingent) koþula baðlý sözleþmelerde durum farklýdýr. Bu gibi kontratlarda koþul abes dahi olsa yerine getirilmediði sürece ortada -canlý ve yürürlükte bir sözleþme mevcut deðildir. Halbuki (contýngent) koþula baðlý sözleþmeler dýþýndaki kontratlarda verilen söz yerine getirilmemiþ olsa d-ahi icra edilebilir bir sözleþme mevcuttur. Bu ayrýmýn gözden uzak tutulmamasý gerekir.
-Konuya baþka bir açýdan baktýðýmýzda satýcý 20.7.1974'ten sonra KTF Devletinde kalmýþ ols-a idi sözleþmede, yukarýda belirlenen nedenlerle gereksiz kalan 4. maddenin içerdiði koþulda ýsrar etmesi olasý deðildi.
-Þimdi de ayný yöntemle K.T.F. Devletinin konu kontratla ilgili durumun ne odluðunu incelemek gerekir.
-
-G-erek 7/80 sayýlý Yasa gerekse 32/75 ve 41/77 sayýlý Yasalar incelendiðinde KTF Devletinin yabancýya ait taþýnmaz mallar üzerindeki yetkisinin zilyetlikten öteye ol-duðu görülmektedir. Yukarýda atýfta bulunulan Yasalara bakýldýðýnda K.T.F. Devletinin yabancý tanýmýna giren kiþilere ait taþýnmaz mallarda- mal sahibinin yerine kaim olup böyle kiþiler ile yapýlan sözleþmelere de taraf odluðu görülür. Bu durumda yukarýda deðinilen nedenler ile Emare 17 sözleþme-nin 4. paragrafýnda müstedi tarafýndan yerine getirilmesi gereken ve yapmasý artýk gereksiz olan iþlemde bir nevi taraf olan K.T.F. Devletinin halen ýs-rar edeceðini düþünmek abestir ve böyle bir iþlemde ýsrar ettiði de önümüzdeki olgulardan görülmemektedir.
-
-Savcý duruþma sýrasýnda 7/80 sayýlý Yasanýn katý kurallar içerdiðini ve önümüzdeki mesley-i de bu çerçeve içerisinde incelememiz gerektiðine deðinmiþtir. 7/80 sayýlý Yabancýdan Satýn Alýnan Taþýnmaz Mallarýn Kaydý yasasýnýn amacýnýn 20 temmuz- 1974'ten önce Kýbrýslý Türkler ile Yasaya göre yabancý sayýlmayanlarýn yabancýlardan, Yasada belirlenen koþullara göre, sözleþme ile satýn al-ýp ülkedeki koþullar nedeni ile kaydýný yaptýramadýklarý taþýnmaz mallarý adlarýna kaydettirmek odluðu görülmektedir. Yasanýn 6. maddesinde belirlenen koþ-ullar ve sözleþmenin 20.7.1974'ten önce yapýldýðýnýn saptanmasý katý kurallara baðlanmýþtýr. Ancak 6. madde engeli aþýldýktan sonra Yasanýn öteki -maddeleri incelendiðinde geriye kalan maddelerin katý kurallar içermediði bil(kis ülkedeki koþullar nedeni ile ifa edilmeyen ve Ysanýn 6. maddesinin süzgecinden geçiril-diktem sonra muteber sayýlan bu gibi kontratlarýn ifa edilmesine çare ve kolaylýklar getirdiði görülmektedir. yasayý bir tüm oalrak katý bir -þekilde yorumlamaya kalkmamýz halinde Yasanýn 6. maddesinin katý kural-alrýna raðmen hiç þüphe götürmeyecek þekilde 20.7.1974 tarihinden önce yabancýdan bir akit- ile taþýnma mal satýn almýþ olan kiþilerin meþru haklarý haleldar olacaktýr ki yasa koyucunun amacý ve Yasanýn i(fzý ve ruhu bu deðildir.
-Bütün bu nedenlerle alt mahkemenin sözleþmeyi geçerli sayarak müstedi lehine karar vermek-le hata ettiði söylenemez ve m-üstedaaleyhin bu istinaf sebebinin de reddedilmesi gerekir.
-Bu durumda geriye alt mahkemenin Kýbrýs Bankasý Ltd. lehine olan ipotekli borcun tümünün m-üstedi tarafýndan ödenmesine iliþkin verdiði karar ile ilg-ili müstedinin istinafý kalýr. Ý-stinafýn- duruþmasý sýrasýnda müstedaaleyh adýna bulunan savcýnýn d-a beyan ettiði gibi konu ipotekli borcun tümü yerine müstediye ait 15 arsaya terkabül eden kýsmýnýn müstedi tarafýndan ödenmesine iliþkin bir karar veri-lmesi daha uygun olurdu. Halbuki Mahkeme kararýnda 36 arsa üzerinde mevcut ipotekli bocun tümünün müstedi tarafýndan ödenmesine iliþkin bir karar ve-rmiþtir. Kanýmca Mahkeme kararýnda ipotekli borcun 36 arsaya bölünerek müstedilerin kendine ait 15 arsaya düþen kadarý pro rata ödenmesine iliþkin bir-t karar verilmeli idi. Yasanýn 8(d) maddesi incelendiðinde yasa koyucunun amacýnýn yabancý adýndan kaydý baþkasýna devredilecek mal üzerindeki yükümlülü-ðün ödenmesini saðlam olduðu açýklýkla görülmektedir. Bu meselede de ipotekli borç sadece müstediye ait arsalar üzerinde olmayýp 36 arsanýn tümü üzer-inde olduðuna göre de en uygun borcu 36 arsaya eþit þekilde bölerek müstedinin kendine ait 15 arsaya düþen borcu ödemesidir. Bu nedenle alt mahkemenin b-u husustaki kararýnýn bu þekilde düzeltilmesi gerektiði görüþündeyim.
-Salih S. D-ayýoðlu:- Sonuç oalrak 3/83 sayýlý istinaf oy çokluðu iler reddolunur.
-2/83 sayýlý istinaf i-se ay çokluðu ile kýsmen kabul- -e-dilir ve Ýlk Ma-hkemenin hükmünün "Kýbrýs Bankasý ltd. lehine olan 49600KL'lýk ipotekli borç ile bu mebl(ð üzerinden 2 Mart 1973 tarihinden itibaren nihai tediye tarihine kadar %9 faizleri ile Ya-sanýn 8(d) maddesi gereðince müstedi tarafýndan maliye iþleri ile ilgili Bakanlýðýn göstereceði bir fona yatýrýlmasýna ve mezk(-r arsalar üzerinde Y895/73 sayýlý ipoteðin kaldýrýlmasýna" olan kýsmý iptale dilir ve yine oy çokluðu ile "Kýbrýs Bankasý Ltd. lehine mevcut oaln 49600KL'lýk ipotekli borç ile bu mebl(-ð üzerinden 2 Mart 1973 tarihinden nihai tediye tarihine deðin %9 faizlerin 36'ya eþit bir þekilde bölünüpçýkacak rakamýn 15 ile çarpýlmak sureti i-le elde edilen Kýbrýs Lirasý miktarýný müstedinin ilgili Bakanlýðýn göstereceði özel bir fona yatýrmasýna ve 15 arsa üzerindeki Y895/73 sayýlý ipoteðin kaldýrýlamsýna" þeklinde hüküm konur.
-
Masraflar için herhnagi bir emir verilmez.
-
-(Salih S. D-ayýoðlu)- - - (N. Ergin S-al(hi)- -(Niyazi F. Korkut)-
Yargýç Yargýç Yargýç
16 Haziran 1983
- - - - -
-
15
Full & Egal Universal Law Academy