-D.19/85 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 23/85, 24/85, 25/85 ve 31/85
(Dava No: Deniz Hukuku No. 1/85; Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Az-iz Altay.
Yargıray/Hukuk 23/85
İstinaf eden: 1. Akdeniz Gmicilik Ltd. Lefkoşa.
2. Metin Menteş, Lefkoşa.
3. Gaye Menteş, Lefkoşa.
(Davalılar)
-ile-
Aleyhine istinaf e-dilen: 1. Michael Moore, Lefkoşa.
2. Gino Giorgi, Lefkoşa.
(Davacılar)
A r a s ı n d a.
Yargıtay/Hukuk 24/85
İstinaf eden: 1. Akdeni-z Gemicilik Ltd. Lefkoşa.
2. Metin Menteş, Lefkoşa.
3. Gaye Menteş, Lefkoşa.
(Davalılar)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: 1. Michael Moore, Lefkoşa.
2. Gino Giorgi, Lefkoşa.
- (Davacılar)
A r a s ı n d a.
Yargıtay/Hukuk 31/85
İstinaf eden: 1. Akdeniz Gemicilik Ltd. Lefkoşa.
2. Metin Menteş, Lefkoşa.
- 3. Gaye Menteş, Lefkoşa.
(Davalılar)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: 1. Michael Moore, Lefkoşa.
2. Gino Giorgi, Lefkoşa.
(Davacılar)
- A r a s ı n d a.
İstinaf edenler namına: Menteş Aziz.
Aleyhine İstinaf edilenler namına: Ali Dana ve Osman Ertekün.
Yargıtay/Hukuk 25/83
İstinaf eden: 1. Michael Moore, Lefkoşa.
2. Gi-no Giorgi, Lefkoşa.
(Davacılar)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: 1. Akdeniz Gemicilik Ltd. Lefkoşa.
2. Metin Menteş, Lefkoşa.
3. Gaye Menteş Lefkoşa.
- (Davalılar)
A r a s ı n d a.
İstinaf edenler namına: Ali Dana ve Osman Ertekün.
Aleyhine istnaf edilenler namına: Menteş Aziz.
H Ü K Ü M
N. Ergin Salâhi: Davacı, aleyhine istinaf- edilenler, Lefkoşa Kaza Mahkemsinde dosyaladıkları 1/85 sayılı Dniz Hukuku yetkisine giren bir dava ile evelce "JYLLAND" isimli olup şimdi "Akdeniz" isimli altında KKTC'de davalı No.1 Akdeniz Gemicilik Ltd. adına kayıtlı feribotun bu şirketin %75'ine sahi-p oldukları cihetle, konu geminin aynı oranda hisselerie de sahip olduklarını iddia edrek konu şirketteki hisseler ile geminin yed-ı emin (trıstee) olarak davalılar tarafından nam ve hesaplarına tasarrufta bulunduklarına dair bir mahkeme ilâmı talep etmişl-erdir. Aynı nedenlere binaen davalıların, davacıların önceden sarih izni ve rızası alınmadan bu gemi hakkında herhangi bir muamele yapmak, davacıların, önceden verilmiş izinleri olmadan konu gemiyi elden çıkarmamaları, bir külfet altına koymamaları hususun-da bir mahkeme emri verilmesini talep etmekte ve ayrıca davacıların davalılardan almış odlukları paralar hakkında davacılara tam teferruatlı hesap verilmesi için bir mahkeme emri ve anlaşma veya trustee şartlarını davalıların ihlâl etmelerinden dolayı maku-l zarar ziyan ve sair taleplerde bulunmuşlardır.
Davacılar 4.3.1985 tarihinde dosyaladıkalrı tek taraflı bir istia ile özetle:
Davalı No.1 şirket adına kayıtlı bulunan M/V Akdeniz isimli feribotun bu şirketin davacıların sahip olduğu %75 hissesinin herh-angi bir şekilde elden çıkarılmaması, ipotek edilmemesi veya yükümlülük altına konmaması için bir ara emri, ayrıca davalı No.2 ve 3 isminde kayıtlı bulunan hisselerin satılmaması, elden çıkarılmaması için bir ara emri; ve
Ara emri masraflarını talep etmiş-lerdir.
İstidayı destekleyen yemin varakasında konu geminin satın alınması, işletilmesi, hisse durumları ve ödenen paralara dair olgular yr almaktadır.
İlk mahkeme yapılan bu tek taraflı istida üzerine yuakrıdaki talepler doğrultusunda bir ara emri verm-iş ve davacıların 1,000,000TL kefalet senedi imzalamasını da bir koşul olarak koymuştur.
Geçici ara emrinin kesinleşip kseinleşmeyeceğini tespit için istida 8.3.1985 tarihine tayin edilmiş, bua rada 7.3.1985 tarihinde davalıların avukatı bir itirazname d-osyalamış ve ara emrinin duruşması 11.3.1985 tarihine tayin edil- miştir. Geçici ara emrinin kesinleşmesi için tayin edilen günde duruşma yapılmazdan önce 7.3.1985 tarihinde davalılar 23/85 sayılı istinafı tek taraflı istida üzerine verilen geçici ara emri-ne karşı dossyalamışalrdır. 11.3.1985 tarihinde davalılar avukatı müstedilerin 1,000,000TL'lık kefalet senedi imzalamadıklarını, böyle bir senedin müstediler yerine avukatları tarafından imzalandığını, halbuki mahkemenin geçici ara emrinde ön koşul olarak- koyduğu 1,000,000TL'lık, kefalet senedinin müstediler tarafından imzalanması gerektiğinin açık olarak belirtildiği, buna uyulmadığı cihetle de ara emrinin kesinleşemeyeceği ve mahkemenin bu istidayı dinlememesi gerektiği yönünde iddia ileri sürmüşlerdir.
-
İlk Mahkeme tarafların argümanlarını dinedikten sonra davalıların 1,000,000TL'lık kefalet senedinin az olduğu hususundaki yakınmmalarını da dikkate alarak bu 1,000,000TL'lık kefalet senedini 15,000,000TL'sına çıkarmış ve öngörülen kefalet senedinin davac-ı avukatları tarafından imzalanması, geçici ara emrinin yürürlükte kalması ve ara emri duruşmasının 3.4.1985'e ertelenmesi hususunda emir vermiş ve ayrıca 3.4.1985 tarihine kadar 15,000,000TL'lık kefalet senedinin imzalanması için davacı avukatlarına mehil- vermiştir.
Tadil edilerek verilen bu geçici ara emrine karşı davalılar 24/85 sayılı istinafı dosyalamışlardır. Davacılar ise aynı emre karşı ve özellikle 1,000,000 TL'lık kefalet senedinin 15,000,000TL'na çıkarılmasına karşı 25/85 sayılı istinafı 12.3.1-985 tarihinde dosyalamışlardır.
3.4.1985 tarihinde geçici ara emrinin duruşması safhasında davacı avukatı esas davanın tayine dildiği 11.4.1985 tarihine değin geçici ara emri isti- dasının ertelşenmesi yönünde bir müracaatta bulunmuş ve tarafların bu hus-ustaki argümanları dinlendikten sonra, neticede mahkeme müstedaaleyh avukatının 7.3.1985 tarihinde evvelece verilen 4.3.1985 tarihli geçici ara emrine karşı istinaf dosyaladığını, kefalet senedinin miktarının yetersiz olduğunun iddia edildiğini dikkate ala-rak 3.4.1985 tarihinde şu görüşe yer vermiş ve ilk verilen geçici ara emrini 11.4.1985 tarihine kadar ertelemiştir.
"7.3.1985 tarihinde bu emre karşı istinaf dosyalamış ve kefalet miktarının yetersiz olduğunu ve Mahkeme emrine uygun olarak kefalet senedi-nin imzalandığını iddia etmiştir. ..... En ddoğru olan İstinaf Mahkemesinin kararını etkileyecek veya istinafı anlamsız hale getirecek bir karar vermekten kaçınmaktır. Bu nedenle ara emri istidasının dinlenmesini 11.4.1985'e kadar ertelerim, ara emri o tar-ihe kadar yürür- lükte kalacaktır."
4.3.1985 tarihinde geçici oalrak verilmiş bulunan ara emrinin 11.4.1985 terihine ertelenmesini ve bu tarihe kadar tadil edilmiş şekli ile yürürlükte kalamsını emreden en son mahkeme emrine karşı, davalılar 31/85 sayılı- istinafı dosyalamıştır. istinafın duruşmasında sırası ile müstedaaleyhler tarafından yapılmış bulunan 23/85, 24/85 ve 31/85 sayılı istinaflar ile davacılar tarafından yapılmış olan 25/85 sayılı istinaf birleştirilerek ele alınmıştır.
Davalılar tarafında-n dosyalanan 23/85, 24/85 ve 31&85 sayılı istinaflar yukarıda değinilen ve 4.3.1985 tarihinde davacıların yapmış oldukları tek taraflı bir istida üzerine ilk mahkemenin vermiş olduğu 4.3.1985 tarihli ara emrine ve bu ara emrinin tadil edilmiş şekline ve ne-ticede tadil edilmiş şekli ile 11.4.1985 tarihine kadar yürürlükte kalamsına ilişkin emirlerine karşı yapılmış olup esasta 4.3.1985 tarihinde verilen geçici ara emrinden neşet etmektedir ve 3 ayrı istinaf olarak görülmekleberaber üçü de birlikte mütalâa ed-ilebilir. Birlikte ele alınan bu üç istinafta aşağıdaki hususlar üzerinde durulmuştur.
Müstenif avukatı 4.3.1985 tarihinde geçici ara emri verilirken ilk mahkemenin dava konusunu teşkil eden geminin 300,000 sterling gibi küllüyetli bir miktar tuttuğunu v-e sair hususlaarı lâyıkı ile dikkate almadan 1,000,000 TL'lık kefalet senedini yeterli görmesinin hatalı olduğunu, verilen ilk ara emrinde 1,000,000TL'lık kefalet senedinin davacılar tarafından imzalanması öngörüldüğü halde bunun davacı avukatı tarafından -imzalandığını, bu nedenle geçerli teminat verilmediği gibi mahkeme emrine de riayet edilmediğini ve ilk mahkemenin bu hususu dikkate almayarak mahkeme emrine riayet etmeyen davacıların verilen geçici ara emrinin kesinleşmesi hususunda yaptıkları müracaatı -kaale almaması gerektiğin, bilâhare değiştirilerek 15,000,000TL'na çıkarılan kefalet senedinin davacı avukatları tarafından imzalanmasının öngörül- mesi ve ara emrinin kesinleşip kseinleşmeyeceği hususunda tayin edilen güne kadar böyle bir kefalet senedin-in imzalanması için mehil verilmesinin hatalı olduğunu, her ahlükârda 1,000,000TL'lık kefalet için mehil verilemsinin hatalı olduğunu, her ahlukârda 1,000,000TL'lık kefalet senedi hususunda verilen ilk mmahkeme emrine uyulmadığı gibi 15,000,000TL'lık kefa-let senedi için verilen mehil de hesaba katıldığında bu süre zarfında dahi tadil edilen ikinci emre de uyulmadığını ve bu nedenlerle ilk mahkemenin davacıların verilen ara emrinin kesinleşmesi hussuunda müracaatını dikkate almaması gerektiği gibi yargıtayı-n da, davcılar verilen emre riayet edinceye kadar davacıların yapmış olduğu şikâyetleri kaale almaması gerektiğini ileri sürmüştür. İstinafta davalıların avukatı, bir avukatın davacıyı veya davalıları temsil etme yetkisine haiz olmasına rağmen onun nam ve -hesabına kefalet senedi imzalamasının geçerli olamayacağı üzerinde uzun boylu durmuştur.
Davacılar tarafından dosyalanan 25/85 sayılı istinafta ise özetle evvelce verilen 1,000,000TL'lık kefalet senedinin davalılar tarafından herhangi bir müracaat yapılma-dan ve davacılara herhangi bir söz hakkı tanınmadan 15,00,000TL'sna çıkarılmasının gatalı olduğu ileri sürülmüştür. Davacıların avukatı 1,000,000TL'lık kefalet senedini avukat olarak değil de şahsen kendisi davacılar namına imzaladığını beyan etmiştir. Kef-alet hususunda verilen ilk mahkeme emrine riayet edilmediği hususunda ise ilk mahkeme tarafından tadil edilerek 15,000,000TL.na çıkarılan kefalet senedi için mehil verildiğini, daha sonra bu kefaletten tümü ile vazgeçildiğini ve bu nedenle davacıların ver-ilen mahkeme emrine uymadıkları hususunda yapılan iddianın doğru olmadığını ileri sürmüştür.
Olguları, ileri sürülen iddialar ışığında tezekkür ettiğimizde 4.3.1985 tarihinde verilen geçici ara emrinde 1,000,000TL'lık kefalet senedinin sarih olarak davac-ılar tarafından imzalanması gerektiği görülmmmektedir. Davacı avukatı bu kefalet senedini imzalarken avukat sıfatı ile değil de şahsen imzaladığını beyan etmiş ancak böyle bir yetkisini mevcut olduğu hususunda herhangi bir idiası mevcut değildir. Bu durumd-a hakikaten ilk mahkemenin vermiş olduğu 4.3.1985 tarihli emre riayet edilmediği açıklıkla ortadadır.
Önümüzdeki meselede evvelce verilen ara emrinde öngörülen 1,000,000 TL'lık kefalet senedi İlk Mahkemece daha sonra değiştirilerek 15,000,000 TL'na çıkar-ıldığı ve mehil verildiği doğrudur ancak bu mehil içerisinde veya hitamında da buna davacılar uymamışlardır. Bu durumda ilk mahkemenin vermiş olduğu 4.3.1985 ve bilâhare tadil edilen ara emri şartlarına uyulmadığı cihetle geçerli bir ara emri yoktur. Bu ne-denlerle 25/85 sayılı istinaf reddolunur.
Davalıların yapmış olduğu 23/85, 24/85 ve 31/85 sayılı istinaflara gelince tek taraflı bir istida üzerine geçici bir ara emri verildiğinde kesinleşme için bir gün tayin edilmesi ve karşı tarafa bunun tebliğ edilm-esi ve söz hakkı tanınması gerektiği birçok içtihat kararlarında değinilmiştir. Bu gibi durumlarda takipedilecek usul karşı tarafın bir itiraz yaparak belirlenen günde veya icabı halinde yapacağı müracaat üzerine konununaciliyetine binaen ara emrinin tayin- edildiği günü beklemeden ilk mahkemeye müracaat ederek verilen geçici ara emrini uygun görülecek şekilde değiştirme veya tümü ile ortadan kaldırma yönüne gidilmesi ve ilk mahkemeye bu hususta doğru ve kesin bir yargıya varabilmesi için fırsat verilmesi ge-rekir. Önümüzdeki meselenin olgularına göz attığımızda 7.3.1985 tarihinde geçici ara emrine davalılar tarafından itiraz dosyalandığı günde 23/85 sayılı ara emrini uygun göreceği hal ve koşullarla değiştirme veya ortadan kaldırma fırsatı verilmeden diğer bi-r deyişle, bu hususta ilk mahkemenin yargı yetkisini kullanmasına fırsat verilmeden konu istinafta getirilmiş olmaktadır. Kanaatımızca bu son derece hatalıdır ve ilk mahkemelerin yargı yetkisini kullanamsına fırsat vermeden bu gibi safhada Yargıtaya gelinm-edi hatalı olduğu gibi böyle bir konu üzerinde Yargıtayın bir karara varması da ilk mahkemenin yargı yetkisine müdahale anlamını taşımaktadır. Bu hususta Yargıtay/Hukuk 19/85 de Djeredjian v. The Chartered Bank (1965) 1 C.L.R. s.132 sayılı içtihat kararın-a yer verilerek şöyle denmektedir:
"Pek istisani haller dışında ilk mahkemelerin henüz karara bağlamadıklarını Yargıtayın ele alarak karar bağlammaması gerektiği yerleşmiş bir hukuk ilkesidir. Bu ilke Başhakim Zekâ Bey tarafından Djeredjian v. The Charte-red Bank (196) 1 C.L.R. sayfa 132'de şu şekilde özetlenmiştir:
-'We have considered carefully this matter and it appears to us that if in all cases this Court had contemporaneous jurisdiction with the trial Court and was ready to substitute itself for that Court it would amount to a usurpation of the the functions of -the trial Court and we shall be substituting and converting ourselves to a Court of first instance, whereas matters should in the first instance be adjudicated by sme other Court before it comes before us and dealt by us in our appellate jurisdiction. Ther-e is no doubt that there might of this kind by a trial court, the matter may bbe taken before the Supreme Court but this is not so in the present case.' "
-
Yukarıdaki olgu ve hukuki gerekçeler ışığında 23/85 sayılı istinafın reddedilmesi gerekir.
24/85 ve 31/85 sayılı istinaflara gelince ilk mahkeme kararına göz atıldığında tadil edilmiş geçici ara emri istidasının dinlenmek üzere 11 Nisan 1985 tarihine b-ırakıldığı görülmektedir. Bu hususlarda da bu istinaflarda henüz ilk mahkeme bir yargıya varmış değil ve ilk mahkemenin bir yargıya varmasına fırsat verilmeden konu istinaflar dosyalanmıştır. Aynı nedenlere binaen bu istinafların da mevsimsiz yapıldığı ve -ilk mahkemenin bu hususta bir yargıya varmasına fırsat verilmesi gerektiği görüşndeyiz. Tabiatıyle yukarıda değindiği-
miz Djeredjian davasında serdedilen hukuki prensiplere, bazı istisnai hallerde, riayet edilmeyebilir. Önümüzdeki meseledeki olguları di-kkate aldığımızda bu istinafların konusunu teşkil eden meseleyi yukarıdaki prensiplere bir istisna olarak görmüyoruz.
Netice olarak davalılar tarafından yapılan 23/85, 24/85 ve 31/85 sayılı istinaflar ile davacılar tarafından yapılan 25/85 sayılı istinaf -reddolunur. Masraflar hususunda herhangi bir emir verilmez. Konu karara bağlanmak üzere ilk mahkemeye iade edilir.
(N. Ergin Salâhi) (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
Yargıç - Yargıç Yargıç
9 Mayıs 1985
-
-8-
-
Full & Egal Universal Law Academy