-D. 15/2001Yargıtay /Hukuk 27/2000
(Dava No: 2403/97; Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Mustafa H. Özkök, Gönül Erönen.
İstinaf eden: Kıbrıs İktisat Bankası Ltd., Lefkoşa
(Davacı)
-ile--
Aleyhine istinaf edilen: 1. Atanco Soğutma Sanayi ve
Ticaret Şti. Ltd., Lefkoşa
(Davalı 1)
2. Atan Alp, Girne(Davalı 2)
3. Pembe Alp, Girne,(Davalı3)
4. Limasol Türk K-oop Bankası
Ltd. Girne. (Davalı 5)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Avukat Menteş Aziz
Aleyhine istinaf edilenler namına: Davalı 1,2 ve 3 namına Avukat Ergin Ulunay, Davalı 5 namına Avukat Gözel Halim.
Lefkoş-a Kaza Mahkemesinde dinlenen 2403/97 sayılı davada Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Önder Gazi ile Kaza Mahkemesi Yargıcı Emine Dizdarlı'nın 29.12.1999 tarihinde verdiği karara karşı Davacı tarafından yapılan istinaftır.
-------------------
- H Ü K Ü M
Taner Erginel: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Gönül Erönen okuyacaktır.
Gönül Erönen: Bu istinafa konu Bidayet Mahkemesi huzurundaki 2403/97 sayılı dava ile ilgili olgular şöyle idi:
Davacı Şirketler Mukayy-itliğinde kayıtlı bir limited şirkettir ve Bankacılıkla iştigal etmektedir. Davalı 1'de limited bir şirkettir. Davalı 2 ve Davalı 3, Davalı 1 Şirketin hissedarlarıdır. Keza Davalı 2, Davalı 1'in Direktörü, Davalı 3 ise Davalı 1'in sekreteridir. Davalı 1- ve 2 ticaretle uğraşmaktadırlar. İlgili davada Davalı 4 olarak yer alan Habib Mizan ise,bir iş adamıdır ve ilgili zamanlarda Davacı Bankanın müşterilerindendi. Keza Davalı 4, Davalı 1'le ticari münasebette bulunan birisiydi. Davalı 5 ise Şirketler Mukayyi-tliğinde kayıtlı bir limited şirkettir, bankacılıkla iştigal etmektedir ve dava ile ilgili zamanlarda Davalı 1'in, Davalı 5'in Bankasında bir çek hesabı bulunmakta idi.
Davalı 1, Davalı 5'e, 1.10.1997 tarihli bir yazı ile Davalı 5 nezdinde bulunan çek he-sabında tanzim edilen ve çift imza bulunmayan çeklerin herhangi bir işleme tabi tutulmaması gerektiğini bildirmiştir.
Davalı 2, Davalı 4'e, Davalı 1 Atanco Ltd.'e ait Limasol Türk Kooperatif Bankası Ltd.'in (Davalı 5 Aleyhine İstinaf Edilen 4 ) muhtelif- tarihli 1'er ay aralıklarla 9,750,000,000TL'lik 6 adet çek verdi. Bu çeklerden sadece ilki
iki imzalı olması nedeniyle Davalı 5 tarafından Davacıya ödendi. Diğer 5 adet çekin "Drawers signature incomplete" ibaresi ile ödenemeyecekleri Davalı 5 tarafında-n Davacıya bildirildi ve çekler Davacıya iade edildi. Söz konusu tüm çeklerin üzerinde kalemle '2 K' ibaresi bulunmaktaydı. Konu çekler Davalı 4 tarafından Davacı Bankada kırdırıldı ve Davalı 4'ün Davacı Bankada bulunan hesabına 'alacak' olarak kaydedildi -ancak Davalı 4'e herhangi bir ödeme yapılmamıştır. Davacı, söz konusu çekler bozulurken veya bozulmadan evvel Davalı 5'ten teyid almamıştır.
Davacı, Davalılar aleyhine açmış olduğu bir dava ile Davalılar aleyhine müştereken ve/veya münferiden aşağıdaki şe-kilde talepte bulunmuştur.
A. Davalı No.1'in, Davalı No.2 vasıtası ile Limasol Türk Kooperatif Bankası Ltd.'in Girne Şubesi üzerine Davalı 4'ün adına isdar ettiği ve Davalı No.4 tarafından arkası ciro edilerek Davacıya verilen ve Atanco Ltd.'e ait 2-10-1--10600 hesap numaralı ve sırası ile 470486,470487,470488,470489 ve 470490 nolu ve 10.12.97, 10.1.1998, 10.2.1998, 10.3.1998
ve 10.4.1998 tarihli ve yine sırası ile 250,000,000TL, 1,250,000,000TL, 2,000,000,000TL, 2,000,000,000TL, ve 2,000,000,000TL tutarı-ndaki çeklerin karşılığını Davacıya ödemesi.
B. a. Karşılıksız olarak isdar edilmiş olmalarından ve bu nedenle ödenmediklerinden;
b. Davalı No.2 tarafından yetkisiz bir şekilde ve/veya gerekli tüm imzaları taşımadan isdar edilip tedavüle sürmesinden ve/vey-a ismine isdar edilen Davalı No.4 tarafından ciro edilip tedavüle sürülmesine sebep olmasından ve/veya Davalı No.2
tarafından Şirketler Yasasının 103. maddesinin kurallarına aykırı bir şekilde isdar edilmesinden;
c. Davalı No 1, 2 ve 3 tarafından meşver-etleşerek ve/veya hile ile isdar edilip tedavüle sürülmesinden ve/veya Davalı No.4 tarafından ciro edilip, Poliçeler Yasası altında karşılığı Davacı tarafından ödenmesine sebep olduklarından ve/veya söz konusu çekleri dikkatsizce düzenlemelerinden ve/veya -düzenlenmesinde dikkatsiz davranmalarından;
d. Davalı No.4 tarafından mezkûr çeklerin üzerine keşidecinin tam ismini yazmayıp Davacıyı bu hususta yanıltmasından ve/veya mezkûr çeklerin Şirketler Yasasının 103. maddesi kurallarına aykırı bir şekilde isdar e-tmelerine sebep olmasından dolayı,
mezkur çeklerin tutarı olan miktarları üzerinden her Mart, Haziran, Eylül ve Aralık ayları sonu %110 faizleri ile birlikte kapitalize edilerek Davalılar tarafından münferiden ve/veya müştereken ödenmesi.
C.9(A)(ii) parag-rafınca 10,000,000TL ödenmesi, genel tazminat ve dava masrafları.
Davalı 1, 2 ve 3 ise dosyalamış oldukları müdafaa ve mukabil talep takririnde Davacının davasının haksız ve mesnetsiz olduğundan masraflarla iptalini talep etmişler ve Davalı No 1 Davacıda-n aşağıdaki şekilde mukabil talepte bulunmuştur.
a.1,250,000,000TL miktar ve/veya tazminat.
b.1,250,000,000TL'sı miktar ve/veya tazminat üzerinden
10.11.1997 tarihinden itibaren ödenene kadar senede %162 faiz
ve mukabil talep masrafları.
Davalı -No 5 ise dosyalamış olduğu Müdafaa ve Mukabil Talep Takririyle yine Davanın haksız ve mesnetsiz yere ikame edildiğini belirterek davanın masraflarla birlikte iptalini talep etmiş ve mukabil dava yolu ile Davalı 5 Davacıdan aşağıdaki taleplerde bulunmuştur.-
Davacının, Davalı No.5'e 1,250,000,000TL'sı ödemesi için bir emir isdarı,
10.11.1997 tarihinden itibaren ve her üç ayda bir olmak üzere 1,250,000,000TL'sı üzerinden %100 faiz ödemesi için bir emir isdarı, mukabil dava masrafları ve %10 K.D.V.
Bida-yet Mahkemesi huzurundaki duruşma 12.1.1999 tarihinde başlamış ve o gün dava Davalı 4'e tebliğ edilemediğinden Davacı Avukatı, Davalı 4 aleyhindeki davayı geri çekmiş ve buna diğer Avukatlar tarafından da itiraz edilmemesi üzerine Davalı 4 aleyhindeki dava- red ve iptal edildikten sonra duruşmaya geçilmiştir.
Davacı davasını ispat etmek için 2 tanık dinletmiştir. Davalı 1,2,3 adına ise Davalı 2 şahadet vermiş ve 2 tanık dinletmiştir. Davalı 5 ise sadece 1 tanık dinletmiştir. Mahkemeye toplam 12 adet e-mare ibraz edilmiştir.
Bidayet Mahkemesi Davacının Davalılar aleyhindeki davasını ve Davalıların Davacı aleyhindeki mukabil davasını reddederken kararını aşağıdaki gerekçelere dayandırmıştır:
"Gerek emare çekler ve gerekse emare 2 yazı ve gerekse hu-zurumuzdaki şahadet ve yasal durum tetkik ve tezekkür edildikten sonra bu gibi bir evrak'ın bir çek muamelesi görmemesi gerekir. Başka bir deyişle, istida konusu ibraz edilen çek yapraklarında tek imza olduğu
cihetle mezkûr çekler tamamlanmış bir çek d-eğildir. Zira "Drawer"'in imzası eksiktir. Bu nedenle dava konusu çekler "Drawer" yeteneğine sahip 2 kişi tarafından imzalanmış olmadığından tamamlanmış çekler değillerdir.
Davacı Bankanın herhangi bir işlem yapmadan Davalı 1'in bir şirket olması hasebiyl-e gerek Davalı 1 ve gerekse Davalı 5 nezdinde, bilhassa çekler üzerinde açıklıkla görülebilen 2K hususunu da özellikle ve dikkatlice
araştırması gerekirdi kanısındayız. Bu hususta Yargıtay Hukuk 11/98 Dağıtım 22/98'de bankaların bu gibi işlemlerde gereken- dikkat ve özeni göstermeleri gerektiği vurgulanmaktadır.
Yukarıda belirtilenlerden anlaşılacağı üzere bu meselede Davalıların herhangi bir hile veya dikkatsizliklerinden söz edilemez. Zaten bu hususta huzurumuzda yeterli ve doyurucu bir şahadet de mevcut- değildir. Yine Şirketler Yasasının 103. maddesi kurallarına aykırılığın bu meselede var olduğu söylenemez kanaatindeyiz. Davacı talebini ancak Davalı 4 aleyhine yürütüp hüküm almaya hak kazanabilir."
Davacı, aleyhine verilen bu karardan istinaf etmiştir.-
Davacının dosyalamış olduğu istinaf sebepleri şöyle özetlenebilir:-
1.Bidayet Mahkemesi huzurunda bulunan tüm şahadeti yanlış ve hatalı bir şekilde değerlendirerek varmış olduğu sonuç, yasal ve olgusal gerçeklerle bağdaşmamaktadır.
2.Bidayet Mahkemesi şa-hadeti değerlendirirken Davalı 1,2,3 ve 5'in meşeveretle hareket ettiklerine ve Davacıyı dolandırmak gayesiyle hileli davrandıklarına ilişkin şahadeti kaale almadan Davacı aleyhine hükmetmekle hatalı ve yanlış davranmıştır.
İstinafın duruşması sırasında D-avacı Avukatı bu istinaf sebeplerine etraflıca değinerek istinafın kabulünü talep etmiştir.
Davalılar avukatları ise özetle, Davacının istinafının ve dayandığı istinaf sebeplerinin reddedilmesi gerektiğini çünkü konu ile meşveret veya hilenin ilgisi b-ulunmadığını ve dava konusu durumun dava konusu 5 adet çekin geçerliliklerini tamamlaması gereken ikinci bir imzanın eksikliği nedeniyle
meydana geldiğini ve bu nedenle Bidayet Mahkemesinin varmış olduğu bulguların doğru olduğunu, iddia etmişlerdir.
F-asıl 262 Poliçeler Yasasının 73(2) paragrafı çek üzerinde imzayı kontrol etme yükümlülüğü açısından şöyle bir hüküm koymaktadır:
"73(2)Bankalar, çekle işleyecek hesap açarken, çek karnesi verirken ve bu Yasa ile kendilerine verilen görev ve yükümlülükleri- yerine getirirken, bu işlemlerin gerektirdiği dikkat ve özeni göstermek zorundadırlar."
Bidayet Mahkemesi huzurunda bulunan gerek emare 2 gerekse şahadetten anlaşılan odur ki konu çeklerin çift imzalı olmaması halinde ödenmeyeceği Davalı 5 tarafından Dav-acıya bildirilmiş olup, Davacı, konu çekleri bozmadan evvel Davalı 5'den herhangi bir onay almamıştır. Bir başka deyişle konu çekleri ödemeyeceğini Davacı banka önceden bilmiş olması gerekirdi ve bu bilgiye bağlı olarak da Davacı bankanın Davalı 5 Bankaya -sormadan konu çeklerle ilgili işlem yapmaması gerekirdi. Davacı bu hususta gerekli dikkat ve özeni göstermemiş bu nedenle yasal görevini yerine getirmemiştir. Huzurumuzdaki meselede konunun imza sahteleme ile ilgili herhangi bir ilgisi yoktur. Esasen sorun-, konu çekler üzerinde bulunması gerektiği halde bulunmayan ve eksik olan bir imzadan kaynaklanmaktadır.
Konumuz ile ilgili Yargıtay/Hukuk 11/98 D.22/98 sayılı Yüksek Mahkeme kararı bankaların yaptıkları işlerde üzerlerine düşen dikkat ve özeni gösterm-e yükümlülüğü ile ilgili sorumluluklarını esaslı bir şekilde incelemiştir.
Y/H 11/98 D.22/98 sayılı kararın 7. sayfasında şöyle denmektedir:
"Bir bankanın çek sahibinin imzası olmadan ödeme yapması durumunda sorumlu olacağına ilişkin İngiliz hukukunda il-keler benimsenmiştir.İlk Mahkeme kararında da yer alan bu ilkeler şöyledir.
"The Partice and Low of Banking H.P.Sheldon Tenth Edition 1972, sayfa (3)'de Drawer's Signature başlığı altında şöyle demektedir:
"In order to be valid, the cheque must either b-ear the drawer's signature, or a signature put on by the authority of the drawer.If the drawer's signature or the
signature outhrised by him be forged, then the banker, should he pay the cheque, cannot usually debit the drawer with the amount."
Yasal du-rumu da gözönünde bulundurduktan sonra, Y/H 11/98 de konumuz ile ilgili olarak belirtilen görüşlerin tarafımızdan da benimsendiğ-ini belirtmek isteriz.
Tüm yukarıda belirttiğimiz görüşlerimiz karşısında Davalılara atfedilebilecek herhangi bir kusur, hile, ihmal veya bu doğrultuda herhangi bir sorumluluğa rastlamadık. Olayın yukarıda aktarılan basit olgulardan ibaret olduğu açık ve-
sarihtir ve huzurunda bulunan şahadeti inceleyen Bidayet Mahkemesi doğru bir değerlendirme yaparak Davacının dava konusu meblâğı talep etme hakkı bulunmadığı hususunda hata yaptığına
kani olmadık. Bu gerçekler karşısında Bidayet Mahkemesinin varmış old-uğu neticeye müdahalemizi gerektirecek nitelik veya nicelikte herhangi bir hata veya adaletsizlik olmadığı gibi Bidayet Mahkemesinin yasal durumu bu davaya doğru olarak uyguladığı görüşündeyiz.
Bu nedenle yapılan istinaf reddedilir.
İstinaf masraflarını -İstinaf Eden, Aleyhine istinaf edilenlere ödeyecektir.
Taner Erginel Mustafa H. Özkök Gönül Erönen
Yargıç Yargıç Yargıç
21 Aralık, 2001
2
Full & Egal Universal Law Academy