- Yargýtay/Hukuk 29/76
(Dava No.348/76; Lefkoþa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Ahmet Ýzzet ve Þakir Sýdký Ýlkay.
Ýstinaf eden: Özker Yaþýn, Lefkoþa.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Kemal Atýf, Güzelyurt.
A r a s ý n d a
Ýstinaf eden namýna: Kývanç M. Riza.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Vedat R. Derviþ.
Ýþyeri iþgali - Yabancýlar (Rumlar) tarafýndan terkedilen taþýnmaz malýn iþgali - Ýþgalcinin iþyerinin kendisine tahsisli olduðu iddiasý - Ýlk Mahkemenin iþgalciye yapýlan tahsisin daha üstün bir hak doðurduðu ve iþgalcinin daha üstün bir hakka dayanarak tasarrufta bulunduðundan tahliye emri vermemesi.
1974 Ýskan ve Rehabilitasyon Yönetmeliði - Yabancýlar (Rumlar) tarafýndan terkedilen mallarýn tahsisi - Yönetmelikten önce yapýlan tahsisin geçerliliði - Ýdare hukuku prensiplerine göre yetkisiz kiþilerin olaðanüstü koþullarda yaptýðý tasa.rruflarýn bazý hallerde geçerli sayýlabilmesi.
1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliði - Yönetmelik altýnda kurulan Ýnceleme ve Daðýtým ile Ýskân ve Ýtiraz Komisyonlarý Fonksiyonlarý - Tahsisi yapmaya yetkili olanýn Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu olup olmamasý.
Hukuk Usulü - Taþýnmaz mala tecavüz davasý - Bu davalarýn herkes aleyhine açýlabilmesi - Tasarrufa daha çok hakký olana karþý tecavüz davasý açýlamamasý ve dava açýlmasý halinde Davalýnýn daha üstün bir hakký olduðunu geçerli bir müdafaa olarak ileri sürebilmesi.
Ýtiraz Komitesi - Ek IV, 3.10.1975 tarih ve 55 sayýlý Resmi Gazetede yayýnlanýp kurulmuþ olma.sý - Ýnceleme ve Da.ðýtým Komisyonunun tahsis kararlarý aleyhine yapýlan itirazla.rý kesin karara baðlama yetkisine sahip olmasý - Komisyon kurulmadan Baþkaný tarafýndan alýnan kararýn hükümsüz olmasý.
Tahsis Kararý - 1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliðinden sonra Davacýya Kaza Ýdare Amirliði veya Güzelyurt Komutanlýðýnca yapýlan tahsisin geçerliliði - Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun bu tahsisi iptal edip, iþyerini Davalýya tahsis etme kararlarýnýn geçerliliði.
Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu - Komisyonun tahsisi iptal etme yetkisinin olmamasý.
1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliðinin 32/75 sayýlý 1975 Yabancý Taþýnmaz Mallarý (Kontrol ve Yönetim) Yasasý ile 33/75 sayýlý 1975 Yabancý Taþýnmaz Mallarýn Tahsis ve Deðerlendirilmesi Yasasý Karþýsýndaki Durumu - 32/75 sayýlý Yasanýn 15 ve 33/75 sayýlý Yasanýn 7. maddesi dikkate alýndýðýnda 1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliðinin meþruluk kazanmýþ olmasý.
Ýdare Hukuku - Ýdare hukuku prensipleri - Bu prensiplere göre Ýdarenin, kamu yararýný ve kiþilere saðlanan durumlarýn devam ve istikrarýný saðlamak amacýyle, bazan yetkisiz organlarýn Ýdareye izafe ederek muayyen zamanlarda ve yerlerde, olaðanüstü koþullar altýnda yapmýþ olduklarý tasarruflarý geçerli sayabilmesi.
OLAY: Güzelyurtta bulunan bir dükkân Güzelyurt Komutanlýðý ve Kaza Ýdare Amirliði tarafýndan Davacýya tahsis edildi. Davacý dükkânýn tasarrufunu devraldý ve dükkâna yerleþme hazýrlýðý içerisindeyken Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu dükkâný Davalýya tahsis etti. Davalý görevli bir memurun nezaretinde dükkânýn kapýsýný kýrarak dükkâna yerleþti. Davacý tasarruf hakkýnýn ihlal edildiðini öne sürerek Davalý aleyhine tahliye davasý açtý.
Davalý, dosyaladýðý müdafaa takririnde dükkânýn kendisine tahsis edildiðini ve Maliye Bakanlýðý sorumlusu tarafýndan kendisine teslim edildiðini iddia etti.
Taraflarý ve tanýklarý dinleyen Ýlk Mahkeme dükkânýn Davalýya Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu tarafýndan tahsis edildiðini, yürürlükteki mevzuat uyarýnca bir tahsisin sadece Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu tarafýndan yapýlabileceðini belirtti ve Davalýnýn Davacýdan daha üstün bir hakký olduðu kanýsýna vararak tahliye emri vermeyi reddetti. Ýlk Mahkeme Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþler Bakanýnýn Ýtiraz Komisyonu adýna Davalýya yapýlan tahsisi iptal eden yazýsýný, Yönetmelik uyarýnca Itiraz Komitesi kurulmadýðý için geçersiz kabul etti.
Davacý Ýlk Mahkemenin bu kararýný istinaf ett-i.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme çoðunluk kararýnda bir taþýnmaz malý tasarruf edenin diðer kiþilere karþý tahliye davasý açabileceðini, ancak Davalýnýn tasarrufa daha fazla hakký olmasý halinde bu hususun müdafaa olarak öne sürülebileceðini, Davacýya yapýlan tahsisin yetkisi ortadan kalkmýþ olan Komutanlýk veya Ýdare Amirliði tarafýndan yapýldýðýný, Davalýya yapýlan tahsisin ise Ýskân ve Rehabilita.syon Yönetmeliðinin yetki verdiði Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu tarafýndan yapýldýðýný dikkate aldý. Davalýnýn dükkâ.na girip yerleþtiði tarihte Dava.cýdan daha fazla hakký olduðu kanýsýna va.ran çoðunluk ka.rarý Ýlk Mahkeme kararýný onayladý.
Azýnlýk kararýný veren Yargýç ise, ilgili Daire bölgeye gitmeden önce ba.þka organlarca yapýlan tahsislerin prensip olarak geçerli sayýldýðýný, Ýdare Hukuku ilkelerine göre olaðanüstü koþulla.rda yetkisiz bazý organlarýn ta.sarruflarýnýn da geçerli sayýlabileceðini; Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun Davacýya yapýlan tahsisi iptal edip dükkâný Dava.lýya tahsis etme yetkisi bulunmadýðýný belirtti ve Davalýnýn Davacýdan daha üstün bir hakka sahip olduðunu ispat edemediðinden istinafýn kabul edilmesi gerektiði kanýsýna vardý.
Atýfta Bulunulan Yargýsal Ýçtihatlar:
l. Yüksek Ýda.re Mahkemesinin 5/75 sayýlý hükmü.
2. Nicholls v. Ely Beet Sugar Factory ( 1931 ) 2 Ch. s.84 sayfa. 86.
Atýfta Bulunulan Bilimsel Ýçtihatlar:
1. Sýddýk Sami Onar'ýn Ýdare Hukukunun Umumi Esaslarý sayfa 328.
2.Halsbury's Laws of England 3 rd. Vol. 38 para 1213 ve 1226.
3. Forsthoff's The Administrative Act, 1963 Edn., sayfa 35.
________________
H Ü K Ü M
Ülfet Emin:
Ýstina.f eden Güzelyurt'ta kâin K.303 numaralý dükkânýn yöneticisi ve/veya zilyetliðine hakký olan bir kiþi olduðunu, davalýnýn takriben Mart 1975 ortalarýnda söz konusu dükkânýn kilidini kýrarak ve/veya ahar suretle açarak dükkâna yerleþtiðini ve o zamandan beri söz konusu dükkâný haksýz veya kanunsuz olara.k tasarrufunda bulundurduðunu iddia ederek davalýnýn söz konusu dükkâný tahliye ederek boþ olarak kendisine teslimini talep etti. Davalý ise dosyaladýðý Müdafaa Takririnde söz konusu dükkânýn kendisine tahsis edildiðini ve Maliye Bakanlýðý Bölge sorumlusu tarafýndan kendisine teslim edildiðini iddia etti.
Ýlk Mahkeme taraflarý ve tanýklarý dinledikten sonra hükmünde söz konusu dükkânýn 12 Þubat 1975 tarihinde Güzelyurt Kaza Ýda.re Amirliðince davacýya tahsis ve anahtarlarýnýn teslim edildiðini, dükkâna ait kýrýk bazý camla.rýn bulunduðunu, dükkân içinde kitap raflarý ve tamirat yaptýrmak amacý ile davacýnýn bazý tamirat iþlerine giriþtiðini ve 25 Ma.rt l975'e kadar dükkâna bazý kitaplar koyduðunu. 17 Mart 1975 tarihinde Güzelyurt'ta oturan Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun söz konusu dükkân için davacýya yapýlan tahsisi iptal ettiðini ve söz konusu dükkâný davalýya tahsis ettiðini, 24.3.1975'de dükkânýn davalýya teslim edildiðini, 25.3.1975'de davacýnýn Güzelyurt'u ziyaret ettikten sonra dükkânda davalýnýn yerleþtiðini gördüðünü ve bunun hemen akabinde durumu Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþler Bakanýna bildirdiðini, 26 Mart 1975 tarihli bir yazý ile Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþler Bakaný, Ýtiraz Komisyonu olarak durumun tetkik edildiðini ve davalýya ya.pýlan 17.3.1975 tarihli tahsisin iptal edildiðini, Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonuna bildirerek gereðinin yapýlmasýný istediðini, Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu ise davalýya yapýlan tahsisi iptal etmediðini belirtti. Ýlk Mahkeme hükmünde davacýnýn söz konusu dükkâný 17.2.75 ile 25 Mart 1975 tarihleri arasýnda tasarrufunda bulundurduðuna hiç þûphe olmadýðý hususunda karar verdi. Ýlk Ma.hkeme Kaza Ýdare Amirliði tarafýndan 12 Þubat 1975'de yapýlan tahsisin yetki yoksunluðu nedeni ile geçerli olmadýðýna kanaat getirdiðinden davacýnýn söz konusu dükkâný tasarrufunda bir mütecaviz olarak bulundurduðuna kanaa.t getirdi. Ýlk Mahkeme davalýnýn söz konusu dûkkâna Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu tarafindan yapýlan bir tahsis neticesi yerleþtiðini ve yürürlükteki mevzuat uyarýnca bir tahsisin sadece Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu tarafýndan yapýlabileceðini göz önünde tutarak davalýnýn dava.cýdan daha ûstün bi-r hakký olduðuna karar verdi. Ýlk Mahkeme Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþler Ba.kanýnýn 26.3.1975 tarihli yazýsýnýn o güne kadar Yönetmelik uyarýnca Ýtiraz Komisyonu kurulmadýðýndan, hukuken geçerli olmadýðý kanýsýna vardý.
Davanýn ilk mahkeme duruþmasý esnasýnda Ýskân Dairesinde Müdür olarak çalýþan ve Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu Baþkaný olan Celâl Bayar verdiði þahadette Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun Ocak ayýnda kurulduðunu ancak Güzelyurt'a takriben Mart ayý orta.larýnda gidildiðini söyledi. Celâl Bayar þahadetinde Güzelyurt'a gidilinceye kadar Kaza Ýdare Amirinin tahsis yaptýðýný belirtti. Dava notlarýnýn s.25'inde Celâl Bayar aynen þunlarý söyledi:
"S. Özker Yaþýn' a kim tahsis etti ?
C. Onlar yaptýlar.
S. Onlar Þubatta yaptýlar tahsisi Demek ki Marta kadar onlar devam ettiler. Sizin Komisyon Mart iptidalarýnda kuruldu.
C. Hayýr daha önce faaliyete geçti fakat bizim Omorfo'ya gitmemiz Mart ortalarýnda oldu.
S. O tarihe kadar ... .
C. Dükkânlar için özellikle o tarihte gittim.
S. O ta.rihe ka.dar bu ta.hsis iþlerini Omorfo'da baþka merciler yapýyordu.
C. Kaza Ýdare Amirleri yapýyordu."
Celâl Bayar yine þahadetinde Güzelyut' a Mart ortalarýnda gittiklerinde Maliye sorumlusundan bazý dükkânlarýn tahsis olunduðunu öðrendiklerini, bunun üzerine tahis edilen bu gibi dükkânlarýn fülen iþletmeye açýlmýþsa bunlara dokunulmayacaðýný, ister hak sahibi olsun, ister olmasýn ama iþletmeye açýlmamýþsa bunlarýn daðýtýma tabi tutulacaðý hususunda prensip kararý aldýklarýný belirttikten sonra 303 sayýlý dükkânýn halen iþletmeye açýlýp açýlmadýðýný sorduklarýný ve açýlmadý denmesi üzerine Özker Yaþýna Kaza Ýdare Amirliðince yapýlan tahsisin iptal edildiðini ve söz konusu dûkkânýn davalýya 17 Martta tahsis edilmesi için karar alýndýðýný belirtti.
Celâl Bayarýn yukarýda belirttiðim þahadeti göz önünde tutulduðunda Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun Güzelyurt'a Mart ortalarýnda gitmesine kadar Güzelyurt'taki Kaza Ýdare Amirliðince yapýlan tahsisleri muteber kabul ettikleri aþikârdýr. Kanaatýmca bu gibi tahsislerin muteber olduklarýný kabul ettiklerinden dolayý davacýya ya.pýlan tahsisi iptal etme yönüne gitmek mecburýyetini hissettiler. Nitekim Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu 68/75 sayýlý 17.3.1975 günlü kararýnda K.303 numaralý dükkânýn Özker Yaþýn için alýnan tahsis kararýnýn iptalinden bahsedilmektedir.
22 Kasým 1974 tarihli Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliði uyarýnca Güzelyut Kaza Ýdare Amirliðinin 22 Kasým 1974 tarihinden sonra tahsis etme yetkisi olmadýðýna kuþku yoktur. Ancak Ýdare Hukuku prensiplerine göre, Ýdare, kamu yararýný ve kiþilere saðlanan durumlarýn devam ve istikrarýný saðlamak amacýyla bazan, bazý organlarýn idareye izafe ederek muayyen zamanlarda ve yerlerde olaðanüstü koþullar altýnda yapmýþ olduklarý bazý tasarruflarý muteber sayabilir. Bu hususta idare hukuku Ordinaryüs Profesör Dr. Sýddýk Sami Onar "Ýdare Hukukunun Umumi Esaslarý" kitabýnýn s.328'inde þunlar yer almaktadýr:
"Halbuki Devletin ve idarenin tasarruflarý kendi hükmi þahýslarý bakýmýndan ve onlarýn hesabýna deðil, âmme için yapýlýr. Böyle tesiri umumi olan bir tasarrufun iptalinden doðaca.k neticeleri daima göz önünde bulundurmak icap eder. Bu düþünce o kadar ehemmiyetlidir ki, bazý hallerde, usulü dairesinde Devlet memuru olarak tayin edilmemiþ bulunan bir ferdin idareye izafe ederek yapmýþ olduðu bir tasarrufu bile muteber saymak icap eder. Füli memur denilen bu kimselerin muayyen zamanlar ve yerlerde bazý fevkalâde þartlar altýnda ya.ptýklarý tasarruflar bunlarýn hukuki bir durumlarý ve salâhiyetleri olmadýðý halde muteber sayýlýr. Filhakika Devlet bir taraftan kendisinin ve dolayýsýyle umumun menfaatlerini korumak için kendi namýna yapýlacak tasarruflarý hususi bir takým þekil ve kaidelere tabi tutmuþtur. Fakat diðer ta.raftan da bu tasarruflarýn fertler bakýmýndan doðurduðu vaziyetlerin devam ve istikrarý da gene umumi menfaatlar icabýndadýr."
YÝM 5/75 sayýlý istinafta verdiðim hükümde Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun Ýskân ve Rehabilitayon Yönetmeliði uyarýnca taþýnmaz malý tahsis etme yetkisinden yoksun olduðunu belirtmiþtim. -Bu görüþümü bu istinafta da tekrarlar ve ayný konuda bazý ek görüþleri belirtmeyi gerekli görürüm. Yönetmeliðin 10. maddesi uyarýnca Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun yetkisi sadece baþvuranlarda.n iskân edileceklerin saptanmasý ve baþvura.nlardan her birinin nerede iskân edileceði, hangi sektörlerde çalýþtýrýlacaðý ve iskân edileceklere hangi kaynaklardan tahsis yapýlacaðý ve baþvuranla.rýn guruplaþtýrýlmasýný kararlaþtýrmaktýr. Halbuki Yönetmeliðin 11. maddesi uyarýnca Ýskân Komisyonlarý kaynak envanterini ve Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu kararlarýný dikkate alarak Yönetmelikte belirlenen görevleri yaparlar. Yönetmeliðin 5. maddesine göre kaynak envanteri ilgili bakanlýk, Maliye Ba.kanlýðýnca. düzenlenen taþýnmaz mallarýn sicil tesbitlerinde ve "tesbit heyetleri"nin raporlarýndan ve diðer Bakanlýk çalýþmalarýndan yararlanarak hazýrlanýr. Ýskân Komisyonunun görevleri ise Yönetmeliðin 12. maddesinde belirlenmiþtir. Bu maddenin (d) fýkrasýna göre iskâ.n edileceklere kendilerine tahsis edilen kaynaklara iliþkin her türlü taahhütnameyi almak sureti ile, topluluk önünde kaynaklarý tahsis etme görevi verilmiþtir. Görülüyor ki Ýskân Komisyonu bir tahsis yaparken taahhütna.me alma yetkisine de sahiptir. Halbuki Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun 10. maddesindeki yetkileri belirlenirken böyle bir hüküm mevcut deðildir. Kanýmca Yönetmeliðe göre herhangi bir taþýnma.z malýn tahsis edilmesi için iki organýn ka.rar vermesi öngörülmektedir. Bunlardan birincisi Yönetmeliðin 10. ma.ddesi uyarýnca Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun iskân edilecekleri ve iskân edileceklere hangi kaynaklardan tahsis yapýlacaðý kararý, ikincisi ise Ýskân Komisyonunun Yönetmeliðin 11. maddesi uyarýnca kaynak envanterini ve Inceleme ve Daðýtým Komisyonunun kararlarýný dikkate alarak 12. maddede belirlenen görevleri yapma.k ve kararlarý almaktýr. Baþka bir deyimle Ýskân Komisyonunun herhangi bir tahsis yapabilmesi için bu hususta Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun bir kararý olmasý gerekir ve Ýskân Komsiyonunun bu kararý ve kaynak envanterini dikkate almasý gerekir. Bu nedenle kanýmca Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun herhangi bir kesin tahsis kararý, Ýskân Komisyonunun kararý olmaksýzýn, yetki noksa.nlýðý nedeni ile geçersizdir. Kesin bir tahsis etme kararý Yönetmelik uyarýnca sadece Ýskân Komisyonu tarafýndan, Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun kararlarý dikkate alýnarak, verilebilir.
Ayný istinafta. oyçokluðu ile Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun herhangi bir tahsisi iptal etme yetkisi olmadýðý hususunda karar verilmiþti ve Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun herhangi bir tahsisi iptal eden kararýnýn yoklukla malûl olduðu oyçokluðu ile karara baðlanmýþtý.
Ýstinaf konusu meselede Kaza Ýdare Amirliðinin tahsis etme yetkisi olmadýðýndan yapýlan tahsisin yoklukla malûl olacaðý aþikârdýr. Ancak idare bu gibi tasarruflarýn kiþiler bakýmýndan doðurduðu durumlarýn devam ve istikrarýný saðlamak, kamu ya.rarýna olabileceði cihetle bu gibi yoklukla malûl olan halleri muteber addedebilir. Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu idarenin bir organýdýr ve olaðanüstü þartlar altýnda Kaza Ýda.re Amirliðinin yapmýþ olduðu tahsisleri kiþiler bakýmýndan doðurduðu durumlarýn ve menfaatlarýn devam ve istikrarýný saðlamak amacý ile, muteber addedebilir. Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun" esasen iptal etme yetkisi olmadýðýndan, davacýya yapýlan tahsisi iptal etme kararý yoklukla malûldur. B'ir an için Kaza. Ýdare Amirliðinin davacýya yaptýðý tahsisin de yoklukla malûl olduðundan tasarrufun idarece muteber sayýlmadýðý addolunsa. dahi davacý söz konusu dükkâný tasarrufunda bulundurduðundan davalýnýn söz konusu dükkâna müdaha.le etmeye yetkisi yoktu çünkü Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun Kaza. Ýdare Amirinin yaptýðý tahsisi iptal eden kararý, yoklukla malûl olduðu cihetle, hiç doðmamýþ addolunmasý gerekir. Bu durumda davalý davacýdan üstûn bir hakka sahip olduðunu isbat edememiþ olduðu kanýsýndayým.
Yukarýda belirtilen nedenlerle istinafýn kabul edilmesi ve davalý aleyhine tahliye emri verilmesi gerektiði kanýsýndayým.
Ahmet Ýzzet: Sayýn Þakir Sýdký Ýlkay'ýn hazýrlamýþ olduðu hükmü daha evvelden okumak- fýrsatýný buldum. Bu hükümde belirtilen görüþler ile hemfikirim. Ancak bu safhada 1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliðinin geçerliliði hakkýnda bir fikir beyan etmek istemiyorum.
Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun tahsis etmek yetkisi veya. yapýlan bir tahsisi iptal etmek yetkisi ile ilgili görüþlerimi YÝM 5/76 sayýlý davada açýklamýþ bulunuyorum. Bunlarý burada tekrarlamak lûzumunu hissetmiyorum.
Þakir Sýdký Ýlkay: Ýþbu istinaf Lefkoþa Kaza Mahkemesinin müstenýfýn tahliye davasýný reddeden hükmünden yapýlmýþtýr.
Güzelyurt'ta kâin K.303 numaralý dükkân, 12.1.1975 tarihinde ,
Müstenife tahsis edildi. Dükkân müstenife, kendi dediðine göre, Güzelyurt Komutanlýðý veya Kaza Ýdare Amirliðince tahsis edildi. Müstenif (davacý) dükkâný bir kitapçý dükkâný olarak kullanmak istemiþ olduðu cihetle tamiri için resmi makamlar nezdinde bazý giriþimlerde bulundu ve 25.3.1975 tarihine kadar içine bir miktar kitap taþýdý.
17.3.1975 tarihinde Güzelyurt'ta oturan ve Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliði altýnda oluþturulmuþ olan Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu bahse konu dükkânýn davacýya yapýlan tahsisini iptal ederek dükkâný davalýya tahsis etti. 24.3.1975 tarihinde de dükkân, içindeki eþyanýn envanteri yapýldýktan sonra, davalýya teslim edildi.
25 Mart 1975'de Güzelyurt'u ziyaret eden davacý dükkânýn içine davalýnýn yerleþmiþ olduðunu gördü ve hemen akabinde dükkânýn davalýya resmen tahsis edilmiþ olduðunu öðrendi. Bunun üzerine davacý durumu Çalýþma., Rehabilita.syon ve Sosyal Ýþler Baka- nýna bildirdi.
26.3.1975 tarihli bir yazý ile Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþler Bakaný durumun Yönetmeliðin 10. maddesi tahtýnda oluþturulan Ýtiraz Komisyonunca. tetkik edildiðini, davalýya yapýlan ta.hsisin iptal ediliðini ve dükkânýn yeniden davacýya tahsisine karar verildiðini Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonuna bildirerek gereðinin yapýlmasýný istedi. Ýnceleme ve Daðýtým Komsiyonu ise davalýya yapýlan tahsiste ýsra.r etti ve dava.lý dükkâný tasarrufunda bulundurup iþga.l etmeye devam etti. Bunuri akabinde davacý Lefkoþa Kaza Mahkemesi huzurunda bir dava açarak davalýnýn bahse konu dükkâný bir mütecaviz olarak iþgal etmekte olduðunu ileri sürdü ve dükkânýn tahliyesini talep etti. Davayý dinleyen iki hakimden oluþan Mahkeme Heyeti davalýya yapýlan tahsisin geçerli olduðu ve davalýnýn davacýdan daha üstün bir hakka sahip olduðu kanaatýna vardý ve davacýnýn davasýný reddetti. Müstenif Kaza Mahkemesinin iþbu hükmünden istinaf etmiþtir.
Müstenif, Kaza Ma.hkemesinin bulgularýnýn ve netice itibarý ile kararýnýn yanlýþ olduðunu ve davalý aleyhine tahliye emri veya davalýyý mezkûr dükkâna müdahaleden men edici bir emir vermemekle hata ettiðini ileri sürdü.
Kaza Mahkemesi hükmünde, taraflara ilk kademede yapýlan tahsislerle ilgili olarak, þöyle demiþtir:
Davacýnýn sözkonusu dükkâni 12.2.1975 ile 24.3.1975 tarihleri arasýnda tasarrufunda bulundurduðuna hiç þüphe yoktur. Esasen davalý da aksi yönde herhangi bir iddiada bulunmamýþtýr. Þu halde davada karara baðlanmasý gereken nokta davalýnýn davacýdan daha üstün bir hakka sahip olup olmadýðýdýr.
Gerek dava lâyihalarýndan ve gerekse þahadetten dava konusu dükkânýn Kýbrýs Türk Federe Devleti bölgesinde terkedilmiþ bulunan ve yabancýlara ait olan taþýnmaz mallardan biri olduðu anlaþýlmakta.dýr. Bu tip mallar üzerinde va.tandaþ ile devlet arasýnda.ki hukuki durumu düzenliyen kurallar ise 32/75 ve 33/75 sayýlý kurallardýr. 32/75 sayýlý kural ise 20 Temmuz 1974'de yürürlüðe girmiþ a.ddolunmuþtur. Gerek 32/75 ve gerekse 33/75 sayýlý kurallar kendilerinden önce yayýnlanmýþ olmasýna raðmen 22 Ka.sým 1974 tarihli Ýskân ve Rehabilitasyon yönetmeliðine geçerlilik kazandýrmýþtýr kanaatindeyiz.
Ýskân ve Reha.bilitasyon yönetmeliðinin 9, 10 ve 11'inci maddeleri bir tahsisin nasýl yapýlacaðýný düzenler, 10'uncu maddeye göre tahsis kararý Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunca alýnýr. Yönetmeliðin geçici maddesine göre, "Yönetmeliðin yürürlüðe girmesinden önce iskân edilenlere tahsis edilen kay- naklarla ilgili iþlemler 3 ay içerisinde yönetmeliðe göre yeniden düzenlenir.
Yönetmeliðin yürürlüðe girdiði tarih ise Bakanlar K-urulunca, kabul edildiði tarih olan 12.11.1974 tarihidir. Bu hükümden yönetmeliðin, yürürlüðe girmesinden önce yapýlmýþ tahsislerin 3 ay içinde yeniden gözden geçirilmediði takdirde geçerli sayýlacaðý anlamýný çýkarmak mümkündür.
Davacýya 12.11.1974'den önce bir ta.hsis yapýlmýþ olsaydý 3 ay içinde yeniden gözden geçirilmediði takdirde geçerli sayýlacaktý. Halbuki davacýya ya.pýlan tahsis 12.2.1975 tarihlidir ve bu tarihte Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonundan baþka herhangi bir makamýn tahsis yapmaða. yetkisi yoktu. Yapýlmýþ olan tahsis herhangi bir þekilde geçerlilik kazanamaz.
Binaenaleyh davacý dava konusu dükkâný 17.3.1975'e kadar tasa.rrufunda sadece bir mütecaviz olarak bulunduruyordu ve ona daha evvel yapýlan tahsisin iptal edilmesi bile kanaatýmýzca fuzuli idi.
17.3.1975'de dava konusu dükkân üzerinde daha fazla hak sahibi bulunan devlet Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu vasýtasýyle bu hakkýný davalýya devretmiþ ve davalý da bunun neticesi olarak dükkâna yerleþmiþtir. Davalýnýn söz konusu dükkâna yerleþmesi kanunen geçerli bir tahsis sonucu olduðundan daha üstün bir hakký olduðu görüþündeyiz.. . . . . "
Taþýnmaz mala tecavüz tasarruf hakkýna müdahaleden ibarettir. Bu gibi tecavüz davalarýnda gerçek tasarruf herkes aleyhine geçerli sayýlmakla beraber tasarrufa daha fazla hakký olanlar aleyhine geçerli sayýlmaz. Bu gibi davalarda davalý kendisinin. iddia edilen tecavüz sýrasýnda, tasarrufa daha fazla hakký olduðunu veya böyle bir hakka sahip kiþinin yetkisi dahilinde hareket etmiþ o:duðunu geçerli bir müdafa.a olarak ileri sürebilir.- Gör: Halsbury's Law of England, 3rd Ed. Vo1.38, paras.l2l3 and 1226. Nicholls v. El Beet Su ar Factor ( 1931 ) 2 Ch. 84 at 86 davasýnda da Farwe I J. þöyle demiþtir:
"It is well settled that in an action of trespass a defendant may not set up a jus tertü. He may set up a title in himself, or show that he a.cted on the authority of the real owner, but he cannot set up a mere jus tertü. 'rhat is well settled, ,and wa.s not seriously disputed."
Kaza Mahkemesi, hükmünden yukarýda yapýlan iktibasta.n görüleceði gibi, istinaf konusu davada davalýnýn tasarrufa davacýdan daha üstün bir hakka sa.hip olduðuna karar verdi. Bu bulgunun doðru olup olmadýðýnýn tezekkür edilmesi gerekir. Gerçekten 32/75 ve 33/75 sayýlý Yasalar. 32/75 sayýlý Yasanýn 15. maddesi ve 33/75 sayýlý Yasanýn 7. maddesi göz önünde tutularak, tetkik ve tezekkür edildiðinde görülüp anlaþýlacaðý üzere, 1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliðine meþruluk kazandýrmýþtýr.
1974 Yönetmeliði tetkik edildiðinde esas itibarý ile üç komisyon ve komitenin oluþumunu öngörmekte olduðu görülür. Bunlar þunla.rdýr: Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu, Ýtiraz Komitesi ve Ýskân Komisyonu, Yönetmeliðin 10. maddesine göre Ýtiraz Komitesinin görevi Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonu kararlarýna karþý yapýlan itirazlarý inceleyip kesin karara baðlamaktýr. Diðer iki komisyonun birbirinden ayrý olarak ve birbirinin içine girmeyecek þekilde yetki ve görevlerinin ne olduðunun Yönetmeliðin tetkikinden sarih ve kesin surette belirlenmesi pek zordur. Bu komisyonlarýn görev ve yetkilerinden esas itibarý ile 10, 11 ve 12. maddelerde bahsedilmektedir. Bu maddeler, Yönetmelik tüm olarak ve bu meyanda bahse konu Komisyonlara verilmiþ olan isimler göz önünde tutularak, tefsire tabi tutulduðunda bir þahsýn haklý olup olmadýðýný tesbit edip esas tahsis kararýný a,lmak Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonunun, böyle bir karar alýndýktan sonra da iþlem yapýp ta.hsis belgesini ýsdar etmek Ýskân Komisyonunun yetki ve görevi dahilinde olduðu, kanaatýmca, anlaþýlmakta.dýr. Önemli olmamakla beraber iþaret etmek istiyorum ki benim bu hususta varmýþ olduðum görüþ bu komisyonlarýn þimdiye kadarki uygulamalarýna, Ýskân Da.iresi Müdürü ve Ýskân ve Daðýtým Komisyonu Baþkaný Celâl Bayarýn þaha.detine göre, uygun düþmektedir.
Yukarýdaki görüþ muvacehesinde davalýnýn dükkâna geçerli bir tahsis tahtýnda girmiþ olduðu a.nlaþýlýr. Davacýya yapýlan tahsis ise Komutanlýk veya Ýdare Amirliðince 12.2.1975 tarihinde, yani 1974 Ýskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliðinin yürürlüðe girdiði 12.11.1974 tarihinden- sonra ve binaenaleyh tamamen yetkisiz olarak yapýlmýþtý. Bu durumda davalý dükkâna girip yerleþtiðinde dükkânýn tasarrufuna davalýdan daha üstün bir hakka sahip idi.
Þimdi de Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþter Bakaný'nýn Emare II ola.rak ibraz edilmiþ bulunan 26.3.1975 tarihli yazýsýnýn durumu deðiþtirip deðiþtirmediði veya taraflarýn haklarýný etkileyip etkilemediði hususunun tezekkür edilmesi gerekir.
Daha önce de belirtildiði gibi Çalýþma, Rehabilitasyon ve Sosyal Ýþler Bakaný sözü edilen yazýsý ile durumun Yönetmeliðin 10. maddesi tahtýnda oluþturulan Itiraz Komisyonunca tetkik edildiðini, davalýya yapýlan tahsisin iptal edildiðini ve dükkânýn yeniden davacýya tahsisine karar verildiðini Ýnceleme ve Daðýtým Komisyonuna bildirerek gereðinin yapýlmasýný istedi. Halbuki Bakanýn mektubunda belirtildiðinin aksine Yönetmeliðin 10. maddesi tahtýnda öngörülen 3 kiþilik Itiraz Komitesi henüz o tarihte oluþturulmuþ deðildi. Gerçi Komitenin Baþkanýnýn iskân ile ilgili Bakanýn olacaðý Yönetmelikte saptanmýþ idi ise de diðer iki üyesi henüz görevlendirilmiþ deðildi. Ýskân Dairesi Müdürü Celâl Bayarýn þahadetinden de anlaþýlaca.ðý veçhile bu komite ancak 16.9.1975 ta.rihinde resmen oluþturulmuþtur.- Gör: 3.10.1975 tarihli ve SS sayýlý Resmi Gazete, Ek.IV, Bölüm I, s.l87. Binaena.leyh, Emare II'nin yazýldýðý tarihte Ýtiraz Komitesi henüz oluþturulmuþ deðildi. Oluþturulmaya.n bir komite veya komisyonun karar almasý sözkonusu olamaz. Oluþturulmayan böyle bir komite veya komisyon namýna önceden a.tanan baþkaný da karar alamaz, alsa bile böyle bir karar komite veya komisyonun kararý olamaz ve geçerli sayýlamaz. Bir komite veya komisyon oluþturulmuþ olsa bile, sadece baþkaný tarafýndan alýnan bir ka.rar komite veya komisyonun kararý sayýlamaz ve geçerli olamaz.Gör: Forsthoff's The Administrative Act, 1963 Ed., p.35. Emare II'de bahsedilen karar geçerli olmadýðý gibi icra da edilmiþ deðildir. Meselenin tüm ahval ve þeraiti ve bahse konu kararýn tamamen geçersiz olduðu ve icraya da konmadýðý göz önünde bulundurulduðunda bu kararýn, Yüksek Ýdare Mahkemesi tarafýndan geçersiz olduðu beyan edilmeden veya iptal edilmeden de, istinaf konusu dava bakýmýndan taraflarýn haklarýný etkilemediðini söylemek, kanaatýmca, mümkün ve caizdir.
Yukarýda söylenenler ýþýðýnda müstenifin yapmýþ olduðu istinafta. muvaffak olmadýðý ve istinafýn masraflarla reddedilmesi gerektiði görüþündeyim.
Ülfet Emin: Sonuç olarak istinaf oyçokluðu ile reddolunur ve istinaf edenin oyçokluðu ile istinaf masraflarýný ödemesi emrolunur.
(Ülfet Emin) (Ahmet Ýzzet) (Þakir Sýdký Ýlkay)
Yargýç Yargýç Yargýç
7 Nisan, 1977.
-
Full & Egal Universal Law Academy