-D.23/83 Yargýtay/Hukuk 29/83
(Dava No.181/80; Güzelyurt)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Sal(hi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Ýstinaf eden: Hüseyin Raþit, Karaoðlanoðlu, Girne.
(Davalý 1)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Dürü Ýbrahim, Aydýnköy.
(Davacý)
A r a s ý n d a.
Ýstinaf eden namýna: Yaþar Atasagun.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Hüseyin Malyalý.
H Ü K Ü M
N. Ergin Sal(hi: Davacý aleyhine istinaf edilen, Güzelyurt Mahkemesinde 181/80 sayýlý davada davalý müstenif aleyhine bir istida dosyalayarak müstedin,n aleyhine 23.2.1981 tarihinde 110,000TL taleb ve 7082TK dava masraflarý ve &4 faizler için hüküm aldýðýný, 8.3.1982 ve 17.6.1982 tarihinde iki defa writ isdar ettiði halde menkul malý bulunmadýðý için bu writlerin infaz edilmediðini idia etmiþ ve bu borcun aylýk taksitler ile ödenmesi için istida dosyalamýþtýr. Ýstidaya ekli yemin varakasýnda borçlu durumda bulunan davalý müstenife tahsis edilmiþ narenciye bakçeleri bulunduðunu, ayrýca narenciye ve limon alýmý satýmýný kendi baþýna ve baþkalarý adýna yapmakta olduðunu, takriben ayda 40,000TL'nýn üstünde kazancý bulunduðunu iddia ederek aþaðýdaki taleblerde bulunmuþtur:
a. Müstedaaleyhin Hükümlü borcunu ve dava masraflarýný ödeme imk(n- larýnýn- ve mali durumunun tetkiki;
-
-b. Müstedaaleyhin Mahkemenin uygun göreceði taksitler ile hükümlü borcu ödenmesi;
-c. Mahkemenin adil göreceði herhangi hal þekli;
-
-d. Ýstida masraflarý.
-
-D-avacýnýn istidasýnýn Fasýl 6 madde 86-91 ve Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüðü E.48 n.2-9'a- istinat ettirildiði görülmektedir.
-
--Müstenif ise bir itirazname dosyalayarak bu itiraza iliþik yemin varakasýnda- davacýya, hükümlü borcu bulunduðunu kabul etmekle beraber buborcunu aylýk taksitlerle öde-yecek durumda olmadýðýný, halen Vadi Þirketinde çalý-þtýðýný ve 17,000TL aylýk kazancý bulunduðunu iddia etmiþ keza 3 ayrý hükümlü borcuna tuta- ayda 4000TL. taksit ödediðini, kendisinin ve ailesinin geçimi- için elinde 13000TL. kaldýðýný ve herhangi bir aylýk taksit ödeyecek durumda olmadýðýný i-leri sürmüþtür.
-
-Ýstidayý dinleyen Ýlk Mahkeme davalýnýn 17,000TL sabit aylýk geliri yanýnda- narenciyeden almýþ olduðu paralarý da dikkate alarak konu hükümlü borcu için 9925TL aylýk- taksit ödemesi hususunda emir vermiþtir. istinaf bu karard-an yapýlmakta olup 6 istinaf sebebini içermektedir. 4. istinaf sebebi üzerinde istinafýn d-uruþmasýnda durulmamýþ ve bu istinaf sebebi geri çekilmiþtir. Üz-erinde- durulan- istinaf sebepleri aþaðýdaki þekilde özetlenebilir:
--1. Ýlk Mahkeme huzurunda þahadet mevcut olmayan hususlarda bulgu yapmakla ve bunlara istin-aden karar vermekle hatalý davranmýþtýr.
-
-2. Ýlk Mahkemenin mevcut þahadet ýþýðýnda müstedaaleyhin kazancý ile ilg-ili yapmýþ olduðu bulgu ve buna istinaden varmýþ olduðu bulgu hatalýdýr.
-
-3. Muhterem Mahkeme mevcut þahadet ýþýðýnda müstedaaleyhin kazancý ile ilgili yapmýþ oldu-ðu bulgu istinaden varmýþ olduðu bulgu hatalýdýr.
-
-4. Ýlk Mahkeme müstedaaleyh ve þahitlerine inanmamakla veya inanýp inanmad-ýðý hususunda bulgu yapmakla hatalý davranmýþtýr.
-
-Ýstinaf sebeplerini ele almadan önce Mahkeme önündeki olgulkara deðinmekte yarar görüyoru-z. Müstedaaleyh, barýþ harek(-týndan sonra Karaoðlano-ðlu'nda isk(-n ettirilmiþ ve kendisine 1975 yýlýnda 26 dönüm 1 evlek 1500' karelik limon bahçesi tahsis- edilmiþtir. Halen bu bahçe müstedaaleyhin tahsisind-edir. Buna il(-veten müstedi Zeytinlik köyü tpraðýnda 20 dönüm 2 evleklik limon bahçesini þagil oalrak ta-sarrufunda bulundurmaktadýr. Yine bunlara- il(-veten müstedinin tahsisinde 17 dönüm 3500' kare kuru tarla vardýr. verilen þahadete göre b-u bahçelerin b-ir kýsmý sulanýp bakýmlý durumdadýr. geriye kalan kýsmýnýn ise ancak 1/3'ünden verim alýna-bilecek durumdadýr. Ýlk Mahkemenin- inandýðý- bitaraf þahit no.2 Hasan Zeki B-eyit bahçeleri- duruþma gününden evvel görmüþ- ve bahçelerin durumunu nazarý itibara aldýðýnda konu bahçeelr-den 40-45 ton ürün alýnabileceðine dair þahadet vermiþtir. Yine bu þahit limon kesimlerind-eki fiyatlar hususunda þahadet vermiþtir. 1. kesim limonun tonu 40-,000, 2. kesim 30,000TL. en son kesim ise 8,000TL olduðu hususunda þahadet mevcuttur. Yine- bu bahçelerin bakýmlý ve verimli olabilmesi için gübreleme- yapýlmasý, en az 10 defa sulanmasý, icabý hainde budanmasý ve sair bakýmýn yapýlmasý gere-ktiði hususunda þahadet mevcuttur. Müstedaaleyhin konu bah-çelerden ürün elde etmek için ne kadar masraf yapmasý gerektiðine dair sadece müstedaaleyh-in þahadeti vardýr. Müstedaaleyh þahadetinde budama, sulama,- gübre ve sair masraflar dahil konu bahçelere 553,000TL masraf yapýldýðýný, bu masraflarý -kendisinin karþýlamadýðýný kardeþleri tarafýndan karþýlandýð-ýný, esasen bahçelerin kendisi ile birlikte diðer kardeþlerine verildiðini iddia etmiþtir.- Yine müstedaaleyhin bahçelerden elde ettiði gelir hususundaki þahadet-ine göre son 2-3 seneden beri bölgede kuraklýk devam etmektedir ve su k(-fi gelemdiðinden bahçelerin büyük bir bölümü kurumaða- yüz tutmuþtur. Tümün-e masraf yaptýðý için verimli olan kýsýmdan alýnan gelir tüm bahçelerin masraflarýný karþý-layacak durumda deðildir. Müstedaaleyhin þahadetine göre 17,000T-L aylýk sabit geliri yanýnda bu- bahçelerden sadece, 170,000TL Nadir Holding'e sattýðý limonlardan alýnan-a il(-veten askere sattýðý 17,100TL'lýk limon geliri- mevcuttur. Bu miktardan 68,000TL kesim masrafý tenzil edildiðinde 119,100TL gelir elde et-tiðini ve bu bahçelerden baþka herhangi bir geliri olmadýðýný- iddia etmiþtir. Müstedaaleyh keza, yukarýda belirlenen gelirinden hükümlü borçlarý için 4-000TL aylýk taksit ödemekte olduðunu, eline geçen 13,000T-L ile ailesini geçindirmek durumunda kaldýðýný, müdür olarak çalýþtýðý þirket karýsýna ve -kýzkardeþine ait olmakla beraber kendisinin bu þirketten sadece aylýk- aldýðýnýve baþka bir menfaat elde etmediðini ileri sürmüþtür.
--Ýlk Mahkeme müstedaaleyhin tahsisinde bulunan bahçelerin müþterek olmadýðýný sadece kendi -tahsisinde bulunduðunu bu durumun resmi belgeler ile isbatland-ýðýný kabul ederek müstedinin þahadetine inanmamýþtýr. Ayrýca Ýlk Mahkeme müstedinin tahsi-sinde bulunan bahçeler yanýnda iþgalinde halen uzun seneler-den beri bahçe bulundurduðunu, tahsisindeki bahçelerden ziyan etmiþ olsa, bakýmý ile yüküm-lü olmadýðý iþgalindeki bahçeleri elinde bulundurmaya devam- etmeyeceði görüþünden hareketle tahsisli ve tahsissiz bahçelerden ziyan ettiði hususundak-i þahadetine itibar etmemiþtir.
-
-Y-ukarýda özetlenen 1 ve 2. istinaf sebebplerini birlikte ele almayý uygun görüyoruz. istina-fýn duruþmasýnda müstenif avukatý Ýlk Mahkeme huzurundaki bulgu-lara atýfta bulunarak müstedaaleyhin bahçelerden elde etmiþ olduðu gelirden masraflarý çýk-armadýðýný ve bunu yapmamakla hata etmiþ olduðuna deðinmiþ-tir. Ýlk Mahkeme kararýný tetkik ettiðimizde bahçelere yapýlan masraflarýn, elde ettiði ge-lirden tenzil edilmediði görülmekle beraber bahçelerden elde e-dilen gelirin; müstedaaleyhin iddia ettiði gibi cüzi olmadýðý ve bu bahçelere yapýlan masr-afýn yine bu bahçelerdeki gelirden saðlandýðý bulgusuna varmýþtýr. Ýlk -Mahkeme bu husustaki kararýnda þöyle demektedir:
-"Yukarýda görüleceði veçhile 1982-1983 sezonunda limon bahçelerine 553,000TL masraf yapýl-mýþtýr. Ve tüm bu masraflar da ödenmiþt-ir. Müstedaaleyhin veya- kardeþinin bankaya veya herhangi bir þahsa borçlarý olduklarý hususunda herhangi bir þaha-det mevcut deðildir.
-
-Acaba limon bahçelerine yapýlan bu masraflarýn parasý nereden gel-mektedir. Hiç þüphe yoktur ki bu masraflarýn yapýlabilmeleri için bir kaynaðýn mevcut olam-sý gerekmektedir. Bu kaynak limon satýþlarýndan eld-e edilen gelirdir."
-
-Ýlk Mahkeme görülebileceði gibi yapýlan masraflarýn bahçelerden elde edilen gelirden odlu-ðu hususunda bulgu yapmýþtýr. Ancak bu bulguyu yaparken bah-çelerden ne kadar gelir saðladýðý ve masraflar çýktýktan sonra müstedaaleyhin ne kadar net- geliri olduðu hususunda bulgusu yoktur. Müstedaaaleyhin bahçelerde-n saðladýðý gelir hakkýndaki þahadeti ve kabul ettiði gelirden masraf tenzil ettikten sonr-a zarar ettiði hususundaki þahadetine Ýlk mahkeme itibar etmemiþt-ir. Ancak Ýlk Mahkeme müstedaaleyhin konu bahçelerden elde ettiði net gelir hususunda herh-angi bir bulgu da yapmamýþtýr.
-
-Müstedaaleyhin sair gelirine gelince Ýlk mahkeme müstedaaleyhin 2,000,0-00TL'sýnýn üzerinde senelik cirosu olan bir þirketin yönetmeni olduðunu, bu þirketin karýs-ýna ve kardeþine ait olduðunu, þirketin tüm iþlerini müstedaaleyhin -yürüttüðünü ve hakikatte bu þirketten elde ettiði gelirin ayda 17,000TL'nin üstünde olduðu-nu ve müstedaaleyhin esas gelirini gizlenmiþ olduðun-u belirtmekle beraber ayda 17,000TL'nýn ne kadar üstünde geliri odluðu hususunda bulgu yap-mamýþtýr.
-
-Bu gibi istidalarda müstedaaleyhlerin gelirini isbatlamak oldukça zordur. tam -ve riyazi doðrulukla müstedaaleyhin gelirini isbatlamak hemen hemen imk(-nsýzdýr. Ancak bu böyle olmakla beraber Ýlk mahkeme 17,000TL aylýk gelir ü-zeri-nde olduðuna ikna olduðu müstedaaleyhin gelirinin yaklaþýk olarak ne olduðu hususunda bir -bulguya- varmasý, en azýndan bu geliri ile kendisi -ve ailesinin maiþetini temin edip etmeyeceði hususunda bulgu yapmasý gerekirdi. Ýlk Mahkem-e önündeki meselede bu bulgularý yaptýktan sonra müstedaaleyhin ödeyebileceði aylýk taksid-i tesbit edebilirdi. Ýlk Mahkeme bu yönde de bulgu yapmýþ- deðildir. Ýlk Mahkeme sadece müstedaaleyhin þahadetinde beyaný ile itiraf ettiði limon ba-hçelerinden elde ettiði geliri aylýklara bölerek bir karar vermiþtir-. Böyle bir karara varmak yuakrýda deðinilenler ýþýðýnda hatalýdýr.
-
--Serdedilen görüþler ýþýðýnda 1 ve 2. istinaf sebepleri kabul edilir. 1. ve 2. istinaf sebe-bi kabul edildiði cihetle 3 ve 4. istinaf sebepleri üzerinde durmamýz gerekme-mektedir.
-
-Aylýk taksit istidalarý ile ilgili olarak Fasýl 6'nýn 86'dan 91'e kadar olan maddelerine göz attýðýmýzda özellikle madde 88 ve 89-'da bu gibi istidalarda mahkemelere- geniþ yetkiler verildiði ve mahkemelerin bu etkilerini kulalnarak borçlarýn hakiki mali g-üçleri-ni- ortaya- çýkarmak için gerekli gördüðü þahadete baþvur-abildiði görülür. Önümüzdeki meselede müstedi mahkemeye yeterince yardýmcý olamdýðý gibi Ý-lk Mahkeme de çaðýrýlan expert þahitlerden l(-yýký ile faydal-anmadýðý gibi müstedaaleyhin geliri hususun-da yeterli bulgu da yapmamýþ- týr.- Ýstinaf kabul edilmekle beraber önümüzdeki meselede en doðru ve adil yol istida-nýn be tekrar dinlenmek üzere Ýlk mahkemeye iade edilmesidir kanaatindeyiz.
-
-Netice olarak Ýlk Mahkemenin- kararý iptal edilir. Ýstida be tekrar yeniden dinl-enmek üzere Ýlk Mahkemeye iade edilir.
-
-Ýstinaf masraflarýnýn, aleyhine- istinaf edilen tarafýndan istinaf edene ödenmesi- hsusuunda emir verilir.
-
-
-(N. Ergin Sal(-hi) (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
- Yargýç - Y-argýç- yargýç
-
-30 H-aziran 1983
- - -
-
5
Full & Egal Universal Law Academy