- Yargýtay/Hukuk 31/76
(Dava No. 702/75 Lefkoþa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Ertekün, Baþkan, Ahmet Ýzzet ve Salih S. Dayýoðlu.
Ýstinaf eden: Osman Halil Veli, Cihangir.
( Davacý )
ile
Aleyhine istinaf edilen: Esat Mustafa, Belediye Çarþýsý, Lefkoþa.
( Davalý)
a r a s ý n d a
Ýstinaf eden namýna: Ali Dana.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Rifat Mehmet tarafýndan Hüseyin Celâl.
Sözleþme Yasasý - Satýþ akti - Hayvan satýþýndan kalan borcun ödenmesi talebi - Aktin yasa dýþý olmasý.
Fasýl 29 Hayvan Tezkereleri Yasasý - Yasanýn 7. maddesi - 7. maddeye göre 4 ve 5. maddelere aykýrý sahiplik tezkeresi olmaksýzýn veya Muhtara ibraz edilip alýcý adýna Tezkere çýkarýlmaksýzýn yapýlan hayvan satýþýnýn batýl olmasý.
Fasýl 29 Hayvan Tezkereleri Yasasý - Yasanýn 2,4,5 ve 7. maddeleri - Sütten kesilmeyen yavru hayvanýn hayvan deyimi içine girmediðinden hayvan satýþýna konu olup olmamasý.
Hukuk Usulü - Dava lâyihalarýnda iddia edilenler dýþýnda þahadet ibraz edilememesi - Ýstisnalarý - Yasa dýþý veya batýl akitlerle ilgili lâyihalarda iddia olmasa bile þahadet ibraz edilmesinin mümkün olmasý.
Fasýl 29 Hayvan Tezkereleri Yasasý - Yasanýn 2. Maddesindeki "hayvan" sözcüðünün anlamý - "Dana" sözcüðünün sütten kesilmeyen inek yavrusunu kapsayýp kapsamamasý.
Tefsir - "Dana" sözcüðüne verilecek anlam - Bir sözcüðe öncelikle onun, bilinen ve alýþýlmýþ kitabi anlamýnýn verilmesi, ve daha sonra diðer anlamlarýna geçilerek bu arada yerel bir anlam verilebilmesi.
Adli Ýhbar (Judicial Notice) - Sütten kesilmeyen inek yavrusuna halk arasýnda "danacýk" veya "süt danasý" denildiðinin adli ihbar olarak alýnmasý.
Hukuk Usulû - Ýstinaf - Batýl akitlere dayanarak hak talebi mûmkün olmamasý.
OLAY: Davacý, Davalýya 5 adet dana sattýðýný, satýþ bedelinin kýsmen ödendiðini iddia etti ve geriye kalan paranýn ödenmesini talep etti.
Davalý,. dosyaladýðý müdafaa takririnde, diðer þeyler yanýnda, ödemesi gereken miktarýn Davacýnýn iddia ettiði kadar olmadýðýný öne sürdü.
Davayý dinleyen Ýlk Mahkeme sa.týþýn Fasýl 29 madde 4, 5 ve 7'ye aykýrý ola.rak alýcý adýna. tezkere çýkarýlmaksýzýn gerçekleþtiðini, böyle bir akdin batýl olduðunu ve yok sayýlmasý gerektiðini belirtti ve Davacýnýn talebini reddetti.
Davacý bu hükmü istinaf ederek Ýlk Mahkemenin dana sözcüðünü yanlýþ tefsir ettiðini ve müdafaa takririnde aktin batýl olduðu iddia edilmediðine göre Ýlk Mahkemenin akdin ba.týl olduðuna hükmetmemesi gerektiðini iddia etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, genellikle dava lâyihalarýnda yer almayan bir iddia üzerinde þahadet ibraz edilemeyeceðini, ancak bu genel kaidenin istisnalarý bulunduðunu, bunlardan bir tanesinin de yasa dýþý (illegal) akitler olduðunu belirtti. Dava tüm yönleriyle aydýnlanmýþ ve yasa dýþý veya batýl bir akit açýk bir þekilde ortaya çýkmýþsa dava lâyihalarýnda yer a.lmadýðýna bakýlmaksýzýn mahkemenin bu gerçeði dikkate almakla yükümlü olduðunu vurguladý. Tefsir kurallarýna göre de dana sözcüðüne istinaf edenin iddia ettiði gibi sütten kesilmemiþ inek yavrusu anlamý verilemeyeceði kanýsýna varan Yüksek Mahkeme, Ýlk Mahkemece taraflar arasýndaki sözleþmeyi batýl bulmakla ve davayý reddetmekle hata etmediði sonucuna vararak istinafý reddetti.
Atýfta Bulunulan Yargýsal Ýçtihatlar:
1. North Western Salt Co. Ltd. v. Electrolytic Alkali Co. Ltd. (1914) A.C. s.461.
2. Adler v. Averbach (1950) 1 K.B. s.359.
Atýfta Bulunulan Bilimsel Ýçtihatlar:
1. Chitty On Contracts, 23. Baský para.960.
_______________
H Ü K Ü M
M. Necati Münir Ertekün, Baþkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayýn Yargýç Salih S. Dayýoðlu verecektir.
Salih S. Dayýoðlu: Müstenif (davacý), aleyhine istinaf edilen (davalý) aleyhine Lefkoþa Kaza Mahkemesinde ikame ettiði 702/75 sayýlý dava ile 5 adet dana satýþýndan ötürü satýþ bedelinden sadece K.L.720.-nýn ödendiði fakat geriye kalan K.L.280.-nýn ödenmediðini iddia ederek bu miktar için hüküm talep etti.
Aleyhine istinaf edilen ise -dosyaladýðý müdafaada dana satýþýný kabul etti ancak teslim edilen dana adedinin 4 olduðunu iddia ile satýþ bedelinden mûstenife sadece K.L.8O.- borcu kaldýðýný kabul etti.
4.6.1976' da davayý dinleyen Lefkoþa Kaza Mahkemesi olgular hususunda müstenife ina.ndý fakat sözü edilen danalarýn satýþýnýn Fasýl 29 madde 7'ye aykýrý bir þekilde yapýldýðýna mutalli olduðu gerekçesiyle yapýlan satýþýn batýl (void) olduðu kanaatýna vararak müstenifin talebini reddetti. Müstenif bu karardan istinaf etti.
16.11.1976 tarihinde dinlenen istinafta müstenif esas itibarýyle iki nokta üzerinde durdu. Bunlarý þöyle özetleyebiliriz.
l. Bidayet Mahkemesi Fasýl 29'un öngördüðü "hayvan" sözcüðünün tefsirini gözönünde tutmadan ve "dana" sözcüðüne yanlýþ bir tefsir verdiði ve binnetice tüm hakikatlar Mahkeme huzurunda. bulunmadýðý gerekçesiyle hatalý hareket etmiþtir.
2. Bidayet Mahkemesi müdafaa takririnde aktin batýl olduðu hususunda iddia yapýlmada.n dana satýþýnýn batýl olduðuna hükmetmekle müstenifi muhtemel diðer haklarýndan veya taleplerinden mahrum ettiði için hatalý hareket etmiþtir.
Fasýl 29'un 7. maddesi aynen þöyledir:
"Irrespectively of any proceedings which may be had or taken, a sale of any animal in contravention of the provisions of section 4 or 5 of this Law shall be void and of no effect."
Ayný Kanunun tefsir kýsmýnda (madde 2) ise "hayvan" (animal) sözcüðü þu þekilde tarif edilmektedir:
"'animal' means any horse .......... ox or any other neat cattle whatsoever but does not include the unweaned offspring of any such animal."
Müstenifin avukatý, istinafýn duruþmasý esnasýnda iþbu istinaf maksatla.rý bakýmýndan yasa dýþý (illegal) ve batýl (void) akitler arasýnda herhangi bir ayýrým olmadýðýný beyan etti.
Genellikle dava lâyihalarýnda yer almayan bir iddia üzerinde þahadet ibraz edilemez veya edilse bile dava.ya rüyet eden mahkeme bundan sarfýnazar etmekle yükümlüdür. Ýþbu genel kaidenin istisnalarý vardýr. Bunlardan bir tanesi ise yasa dýþý (illegal) akitlerle ilgilidir.
Chitty on Contracts, 23. baský pa.ra.960'da þöyle denilmektedir:
"Pleadin of ille alit. Where a Contract is ex facie illegal, the court wý 1 not enforce it, whether the illegality is pleaded or not; secondly, where the contract is not ex facie illegal, evidence of extraneous circumstances tending to show that it has an illegal object should not be admitted unless the circumstances relied on are pleaded; thirdly, where unpleaded facts, which taken by themselves, show a.n illegal object, have been put in evidence (because, perhaps, no objection was raised or because they were adduced for some other purgose), the court should not act on them unless itis satisfied that the whole of the relevant circumstances are before it; but fourthly, where the court is satisfied that all the relevant facts are before it and it can clearly see from them that the contract had an illegal object, it may not enforce the contract, whether the facts were pleaded or not."
Bu babta North Western Salt Co. Ltd. V Electrol tic Alkali Co. Ltd. 1914 A.C. 461 ve Adler v. Auerbach 1950 1 K.B. 359 isimli içtihatlarý da zikretmek yerinde olur. Görülüyor ki duruþma esnasýnda bir davanýn tüm veçheleri su yüzüne çýkmýþsa ve bundan ötürü yasa dýþý veya batýl bir akit bariz bir þekilde tebellür etmiþse, yasa dýþý veya batýl oluþuna veya bunlarýn doðmasýna sebebiyet veren olgularýn dava lâyiha.larýnda yer almadýðýna bakýlmaksýzýn, mahkeme, bunlarý dikkate almakla yükümlüdür.
Þimdi de istinaf konusu davanýn bidayet mahkemesindeki duruþmasý esnasýnda tüm veçhelerin Mahkeme huzurunda olup olmadýðýný tezekkür etmemiz gerekmektedir. Bidayet Mahkemesi hükmünde dava ile ilgili tüm hakikatlarýn huzurunda olduðunu belirtti. Zabýtlar da incelendiðinde Bidayet Mahkemesinin bu görüþünde haklý olduðu kanýsýndayýz. Esasen müstenifin avukatý da sadece Bidayet Mahkemesinin "dana" sözcüðünü yanlýþ tefsir etmekle bu açýdan tûm hakikatlarýn meydana çýkmadýðýný iddia ile "dana" sözcüðünün sûtten henüz kesilmeyen hayvan da olabileceðini ileri sürdü.
Bir sözcüðû tefsir ederken, yasa ve dökümanlarýn genel tefsir-inde olduðu gibi, o sözcüðe, onun, bilinen ve alýþýlmýþ kitabi aýýlamý verilmesi gerekmektedir, meðer ki, diðer þeyler meyanýnda, o sözcüðe atfedilebilen yerel bir anlam verilebilsin. "Dana sözcüðüýýün alelade manasýnýn sütten kesilmemiþ bir inek yavrusu olabileceði hususunda müstenifin iddiasýný kabule þayan bulamadýk. Bu sözcüðûn lûgati anlamý Türk Dil Kurumu yayýnlarýndan olan ve 6'ncý baskýnýn denetimi Prof. Dr. Hasan Eren tarafýndan yapýlan
"Tiirkçe Sözlfýðe" göre "dana" sözcüðü "ineðin, sütten kesilmesinden iki yaþýna kadar olan erkek yavrusu" olarak tarif edilmektedir. Keza Kýbrýsta halk arasýnda henüz sütten kesilmeyen inek yavrusuna "danacýk" veya "süt danasý" dendiðini adli bir ihbar olarak alabiliriz, Görûlûyor ki "dana" sözcüðünün anlamý üzerinde herhangi bir hata olmadýðýna göre dava ile ilgili tüm hakikatlarýn mahkeme önünde olmadýðý söylenemez. Binaenaleyh davanýn tüm olgularý meydana çýktýktan ve bunun sonucu olarak dana. satýþýnýn batýl olduðu tebellür ettikten sonra. Bidayet Mahkemesinin esasen baþka þekilde hareket etmesi beklenemezdi. Bidayet Mahkemesinin baþka alternatifi kalmadýðýna göre müstenifin üzerinde durduðu 2. nokta da nazarý itibara alýnamazdý.
Netice itibarýyle istinaf reddolunur. Aleyhine istinaf edilenin manevi yönden haksýz olduðu gerekçesiyle masraflar hususunda herhangi bir emir vermemeði uygun gördük.
(M.N.Münir Ertekûn)(Ahmet Ýzzet)(Salih S. Dayýoðlu)
BaþkanYargýç Yargýç
1 Aralýk, 1976.
-
Full & Egal Universal Law Academy