-D.1/83 Yargıtay/Hukuk 31/82
(Dava No.836/80 Gazi Mağusa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sı-dkı İlkay,Başkan, Salih S. Dayıoğlu,Aziz Altay
İstinaf eden: 1. Hasan Elidemir, Mağusa
2. Fatma Kurukafa, Mağusa
(Davalı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Ahmet Şakir Umaner, Mağusa
- (Davacı)
A r a s ı n d a
İstinaf eden namına: Menteş Aziz ve Erdal Öncü
Aleyhine istinaf edilen namına: Orh-an Z. Bilgehan
Tahliye - Kira mukavelesinin feshi - Mütecaviz olan Davalının otel ve restorant olarak kullandığı işyerinin tahliye edilesi istemi.
Tefsir - Fasıl 1 Tefsir Yasasının 10(2)(e) maddesi - Yargısal işlemin başlatıldığı anda yürülükte olan ya-sanın daha sonra ilga edilmesi halinde yargısal işlemin eski yasa altında yürütülmesi - 17/81 sayılı yasada işyerleri ile ilgili hüküm bulunmaması nedeniyle 18/73 sayılı yasanın uygulanması - 18/73 sayılı yasanın 71(a) maddesi - Davalının bakiye kira borcu-nun ödenmemsine ve 18/73 sayılı yasanın 71(a) maddesine dayanmaması - Davanın Davalıların mütecaviz olduklarına dayanması - Yargıtayın tahliye emrini iptal etmesi - 18/73 sayılı Kira Kontrol (Geçici Hükümler) ve 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasından hangi-sinin yürürlükte olduğu vveya uygulanacağı tartışması.
İş binası - 18/73 sayılı Yasanın tefsir kısmının 2. maddesi - İş binasının tanımı.
OLAY: Davacı kendisine ait işyerini kira mukavelesi altında davalıya kiraladı. Mukaveleye göre her ay sonu kira bedel-i ödenecek, ödenmediği takdirde alsahibinin sözleşmeyi feshetme yetkisi olacaktı. Daha sonra malsahibi konu işyerini davacıya sattı. davacı Eylül, Ekim ve Kasım 1980 aylıklarının ödenmemesi nedeniyle Davalıya bir yazı göndererek kira mukavelesini feshettiğ-ini bildirdi ve tahliyesini istedi. Davacı taşınmazın tahliye edilmemesi üzerine dava açtı. Davacı davasında, sözleşmenin feshedildiğine açtı. Davacı davasında, sözleşmenin feshedildiğine ilişkin bir beyan, Davalıların mütecaviz olduklarına ilişkin bir bey-an, tahliye için emir, ödenmemiş aylıklar için hüküm ve tazminat talep etti.
Davalılar müdafaa dosyalayarak kira borçları olmadığını ve Davacının sözleşmeyi feshetmeğe yetkisi bulunmadığını ileri sürdüer.
İlk Mahkeme eski malsahibi ile Davalılar aras-ında aktedilen icar mukavelesinin Davacı ile davalıları arasında da geçerli olduğu konusunun 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasası altında çözümlenmesi gerektiği, bu yasa altında otel ve restorant olarak kullanılan binayı yasanın korumadığı, ihtilafın çözüünd-de Ahkâmı Umumiye prensiplerinin geçerli olduğu ve bu durumda Davacının mukaveleyi feshetme yetkisi olduğu kanısına vararak Davacının talepleri doğrultusunda emir verdi.
davalılar İlk mahkeme hükmünün yasal dayanaktan yoksun olduğunu ileri sürerek isti-naf ettiler.
SONUÇ: Yargıtay Fasıl 1 Tefsir Yasasının 10(2)(e) maddesinin bir yasa aaltında başlatılmamış yargısal bir işlemin daha sonra yargısal işlemin başlatıldığı yasa başka bir yasa ile ilga edilse bile yeni yasada aksine bir niyet olmadığı sürece -yargısal işlemin eski yasa altında işlem göreceğini belirttiğini vurguladı.
Yargıtay 17/81 sayılı Yasanın geçici 1. maddesini henüz kesin karara bağlanmayan davalara uygulanacağını, 18/73 sayılı Yasa altında başlatılan ancak daha sonra 22/81 sayılı Kira- (Denetim) (değişiklik) Yasasının yürrülüğe girmesiyle bu maddenin yürürlükten kaldırıldığını ve yeni geçici 1. maddenin ilş binalarını bu madde kapsamı dışında bıraktığını belirtti. Yargıtay 17/81 sayılı Yasada işyerleri ile ilgili aksıda bulunan davalara- bu yasanın uygulanacağına dair bir hüküm olmadığını bu durumda 18/73 sayılı Yasasnın uygulanması gerektiği kanısına vardı.
Yargıtay otel ve restorant olarak kullanılan dava konusu binanın 18/73 sayılı Yasa altında bir iş binası olduğunu belirtti.
Y-argıtay, Davacının 18/73 sayılı Yasa altında açtığı tahliye davasını davalıların mütecaviz olduklarına dayandırdığını; bajkiye kira konusunun ödenmemesine neeniyle tahliye isteniyorsa 21 günlük ihbar verilmesi gerektiğini bunun da yapılmadığını bu nedenle- İlk Mahkemenin hata ettiği sonucuna vardı ve tahliye emrini iptal etti.
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Salih S. Dayıoğlu verecektir.
Salih S. Dayıoğlu: İşbu istinaf Mağusa Kaza Mahkemesinin 14.5.19-82 tarihinde vermiş olduğu ve Mağusa Lala Mustafa Paşa Yolunda "Ankara Hotel ve Restorant" olarak bilinen bir taşınmaz mal ile ilgili olarak takriben 1978 yılında aktedilen yazılı bir anlaşmanın feshedildiğine ve hukuken herhangi bir kıymeti olmadığına, 24-.12.1980'den itibaren sözü edilen taşınmaz malı davalıların mütecaviz olarak işgal ettiklerine ve davalıların söz edilen taşınmaz malı tahliye etmelerine dair kararından yapılmıştır. Dava ile ilgili olgular özetle şöyledir:
Davacı (aleyhine istinaf edile-n) Mağusa Lala Mustafa Paşa Yolu'nda k(in Ankara Hotel ve Restorant olarak bilinen bir binanın kayıtlı mal sahibidir. Binanın eski sahibi ile davalılar (istinaf edenler) arasında aktedilen yazılı bir icar mukavelesi ile davacı sözü edilen taşınmaz malı dav-alılara ayda 400TL ile 4 yıllığına (13.9.1978-12.9.1982 süresi için) icar etti. Mukavele diğer şeyler yanında kiranın her ay sonu ödeneceğini ve ödenmemesi halinde bina sahibinin mukaveleyi feshetmesye yetkili olduğunu öngörmektedir. Sözü edilen icar mukav-elesinden sonra eski mal sahibi binayı davacıya sattı. Talep Takririnin 6. paragrafına göre davalılar mal sahipliği değişikliğinden sonra Mayıs, haziran, temmuz ve Ağustos 1980 aylıklarını davacı adına Türk Bankası Ltd. Mağusa Şubesine yatırdılar. davacı d-a bunları alıp kabul etmiş olacak ki bu aylar için kira aylıklarında şik(yetçi değildir ve bunlar için herhangi bir talepte bulunmamak- tadır. Davalılar Eylül, Ekim ve Kasım 1980 aylıklarının toplamı olan 12000TL'yi ise davacıya ödemediler. Bunun üzerine d-avacı davalılara 23.12.1980 tarihli bir yazı gönderdi ve icar mukavelenamesini feshettiğini bildirdi ve binanın tahliye edilmesini talep etti. 26.12.1980 tarihinde ise davacı davalılar aleyhine dava açtı ve özetle;
(a) Takrben 1978 yılında eski mal sahibi- olan Emine Tahir ile davalılar arasında aktedilen ve "davacı ile davalılar tarafından muteber olarak kabul edilip uygulanan icar mukavelenamesinin davalıların ilgili mukavelenamenin şartlarına riayet etmemesininden mütevellit, söz konusu icar mukavelename-sinin şartlarına göre feshedildiğini ve hukuken herhangi bir kıymeti olmadığına dair bir beyan;
(b) Davalıların 24.12.1980 tarihinden itibaren söz konusu binayı mütecaviz olarak işgal ettiklerine dair bir beyan;
(c) Davalıların söz konusu binayı tahliye -etmeleri için bir emir;
(d) Ödenmemiş Eylül, Ekim ve Kasım 1980 aylıkları için hüküm;
(e) 1.12.1980 tarihinden tahliye tarihine kadar ayda 4000TL tazminat
talep ett.
Davalılar dosyaladıkları müdafaa takriri ile özetle herhangi bir kira borçları veya da-vacının mukaveleyi feshetmeye yetkisi bulunmadığını, mukavelenin feshedilmediğini veya mütecaviz oalrak binayı işgal etmediklerini iddia ettiler.
Davayı dinleyen İlk Mahkeme 1978 yılında binanın eski mal sahibi ile davalılar arasında ektedilen icar mukav-elesinin davacı ile davalılar arasında da geçerli olduğu, buna dayanarak davalıların Mayıs, Haziran, Temmuz ve Ağustos 1980 aylıklarını ödedikleri, fakat Eylül, Ekim ve Kasım 1980 aylık kiralarını ise ödemedikleri, konunun 18/73 sayılı Kira Kntrol Yasası a-ltında mütal(a edilemiyeceği, konunun 17/81 sayılı Kira DenetimYasası altında çözümlenmesi gerektiği, bu yasa altında otel ve restorant olarak kullanılan dava konusu binayı Yasasının korumadığı, ihtil(fın çözümünde Ahk(mı Umumiye prensiplerinin geçerli old-uğu bu durumda mukavelenin şartları uyarınca davacı mukaveleyi haklı olarak feshettiği ve bundan sonra davalılar mütecaviz durumuna geldikleri görüşünü izhar edip davacıyı haklı bukdu ve daha önce anılan emri ve hükmü verdi.
Davalılar bunun üzerine işbu -istinafı dosyaladılar. Dosyalanan istinaf ihbarnamesi altı sebep içermekle birlikte bunların tümü İlk Mahkemenin anılan emir ve hükmünün yasal dayanaktan yoksun olduğu noktasında toplanmaktadır.
Dava Mağusa Kaza Mahkemesinde 26.12.1980 tarihinde açıldı. -Bu tarihte yürürlükte olan ilgili Yasa 18/73 sayılı Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasası idi. 24.4.1981 de ise 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasası geçti ve bu Yasa ile 18/73 sayılı yasa yürürlükten kaldırıldı.
Fasıl 1 Tefsir Yasasının 10(2)(e) maddesine -göre bir yasa altında başlatılmış yargısal bir işlem daha sonra yargısal işlemin başlatıldığı yasa başka bir yasa ile ilga edilse bile yeni yasada aksine bir niyet olmadığı sürece yargısal işlemin eski yasa altında işlem göreceğini öngörmektedir. Fasıl 1 T-efsir Yasasının 10(2)(e) maddesi aynen şöyledir:
"10. (2) Where a Law repeals any other enactment, then, unless the contrary intention appears, the repeal shall not -
(a) ...................................
(b) ...................................
(c) ..-.................................
(d) ..................................
(e) affect any investigation, legal proceedings, or remedy in respect of any such right, privilge, obligation, liability, penalty, forfeiture, or punishment as aforesaid."
Her ne ka-dar 17/81 sayılı yasanın Geçici 1 maddesi bu yasanın 24.4.1981'de henüz kesin karara bağlanmayan 18/73 altında başlatılmış davalara uygulanacağını öngörmüşse de daha sonra 15.11.1981'de yürürlüğe giren 22/81 sayılı Kira (Denetim) (Değişiklik) Yasası ile bu- madde yürürlükten kaldırılmış ve onun yerine yeni geçici 1. madde iş binalarını bu madde kapsamı dışında bırakmıştır.
Bu durumda 17/81 sayılı yasada iş yerleri ile ilgili olarak askıda bulunan davalara bu yasanın uygulanacağına dair bir hüküm bulunmadığ-ına göre bu gibi davalarda dikkate alınacak ve uygulanacak yasa 18/73 sayılı yasa olmalıdır. Önümüzdeki istinaf konusu dava da bir iş yeri olduğuna göre uygulancak yasanın 18/73 sayılı yasa olduğuna şüphe yoktur.
Aleyhine istinaf edilen otel ve restorant- olarak kullanılan konu binanın 18/73 sayılı Yasanın kapsamına girmediğini ve gerekçe olarak da 18/73 sayılı yasada gayrimenkul sözcüğünün tefsirinin iş binalarını yasanın kapsamı dışında bıraktığını iddia etti. 18/73 sayılı Yasanın 2. maddesi "gayri menku-l mal"ı şöyle tanımlamaktadır:
" 'Gayrimenkul mal' kira münasebetine konu teşkil eden ve ikametg(h, iş yeri ve zirai maksatlar dışında herhangi bir maksat için tasarruf edilen gayrimenkul malı ifade eder ..........."
Aleyhine istinaf edilen yukarıda al-ıntısı yapılan 'gayrimenkul mal'ın tefsirinde yer alan "dışında" sözcüğünün ondan evvel gelen "iş yeri" sözcüğüne teşmil edilmesi ve bunun yapılması halinde iş yerlerinin Yasanın kapsamı dışında mütal(a edilmesi gerektiğini iddia etti. Bu iddiaya olumlu ya-nıt verme olanağı yoktur. Böyle bir görüşe cevaz vermek sadece iş yerlerini değil ayni zamanda tüm ikametg(hları da Yasanın kapsamı dışında almak olur ki bu sefer Yasanın tününün herhangi bir anlamı kalmaz. Yukarıya çıakrılan "gayrimenkul mal" tefsirinde y-er alan "dışında" sözcüğü sadece "zirai maksatlar" için kullanılmış ve bu gibi gayrimenkul malları Yasanın kapsamı dışında bırakmıştır. Bu durumda istinaf konusu binanın 18/73 sayılı Yasada belirlenen iş binası tarifine girip girmediğinin incelenmesi gerek-ir.
18/73 sayılı Yasanın tefsir kısmı olan 2. maddesi iş binasını şöyle tanım- lamaktadır.
"2. .......... "İş binası", Anayasa hükümlerine ve Temel Kurallara tabi olmak şartı ile herhangi bir iş, zanaat, meslek veya amme hizmeti maksatları için daire ve-ya ambar olarak icar edilen e bu maksatla tasarruf edilen kontrol sahası dahilindeki herhangi bir binayı ifade eder.
Ancak;
(i) İnşaatı, bu Kuralın yürürlüğe girdiği tarihten sonra tamamlanan ve icare dilen herhnagi bir gayrimenkul malı;
(ii) Mucir ile- müstecir arasında cari ve muteber bir akte mevzu teşkil eden herhangi bir gayrimenkul malı,
ihtiva etmez. ......."
Bu tanımlamadan açıkça görülebileceği gibi otel ve restorant olarak kullanılan dava konusu bina 18/73 sayılı yasa maksatları bakımından b-ir iş binasıdır ve Mağusa Belediye hudutları içinde olduğuna göre bu yasanın kapsamındadır.
Aleyhine istinaf edilenin avukatı dikkatimizi 10 Aralık 1982 tarihli 100 sayılı Resmi Gazetenin Ek III'ünde 574 sayılı Bakanlar Kurulunun bir kararnamesine çekti.- Bu kararname ile Bakanlar Kurulu "Denetim Bölgesi" içinde bulunan otel pansiyon ve yabancılardan intikal eden sanayi işletmelerini Kira (Denetim) Yasası Kurallarından tamamen muaf tuttuğunu il(n etti. Bu gerçek olmakla birlikte bu il(n ileriye dönük olup -geçmişte teşmil edilmemektedir. Bu bakımdan bu il(nın aleyhine istinaf edilene bu meselede ir yararı olamaz.
Konu iş binası 18/73 sayılı Yasanın kapsamına girdiğine göre tahliye isteminin de bu yasanın cevaz verdiği nedenler içinde mütal(a edilmesi gerek-ir. Davalıların, iddia edildiği gibi Eylül, Ekim ve Kasım 1980 ayları için kiralarını ödememeleri davacıya, geçerliliği tartışma konusu yapılmayan yazılı mukavelenin şartlarına göre, mukaveleyi feshetme yetkisi vermektedir. Bunun davacı avukatı tarafından -davalılara yazılan 23.12.1980 tarihli ihbarname ile yapıldığı gözükmektedir. Bu durumda davalılar mukavelenin fesjinden ötürü kanuni müstecir durumuna girmişlerdir. Bakiye kira borcunun ödenmemesi ile tahliye istemi isteniyorsaydı davalıların 18/73 sayılı -Yasanın 7(1)(a) maddesi uyarınca 21 günlük bir ihbar verilmesi gerekirdi. Bu yapılmamıştır. Esasen Talep takriri iyice tetkik edildiğinde davacının davasını 18/73 sayılı Yasanın 7(1)(a) maddesine değil de, davalıların mütecavizlik sıffatlarına dayandırdığı- aıkça görülür. İlk Mahkeme de davalıları mütecaviz addederek tahliye emrini buna istinad ettirip vermekle hatalı hareket etmiştir.
Sonuç olarak bakiye kiralar hususundaki kısım dışında İlk Mahkemenin 14.5.1982 tarihinde vermiş olduğu hüküm ve emir iptal- edilir.
İstinaf masrafları aleyhine istinaf edilen tarafından ödenecektir.
(Şakir Sıdkı İlkay) (Salih S. Dayıoğlu) (Aziz Altay)
Başkan Yargıç - Yargıç
14 Ocak 1983
Full & Egal Universal Law Academy