-D.10/82 Yargıtay/Hukuk 32/81
- (Gen. İst.No.147/80, Girne)
-
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
-Mahkeme heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay.
-
İstinaf eden: Rapheal Jacobs. U.K. (Müstedi)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: 1. KTFD'ni temsilen KTFD Başsavcısı
2.KTFD Ekonomi ve Maliye Bakanlığını temsilen
KTFD Başsavcısı, (Müstedaaleyh)
- A r a s ı n d a.
-
İstinaf eden namına: Menteş Aziz ve Güneş Menteş
-Aleyhine istinaf edilenler namına: Akın Sait.
-
Yabancıdan satın alınan taşınmaz malların kaydı - 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasının 2. Maddesi - Davacı ile Mery Alex Chris (mal sahibi) arsında 1971 yılında satış mukavelesi yapılması - Davacının 7/80 sayılı Yasaanla-mında yabancı olmadığı, satıcı Mary Alex Chris'in ise bir yabancı olduğu iddiası - Davacının taşınmazın adına kaydedilemsi istemi - Savcılığın satış sözleşmesini geçersiz olduğu ve satıcının bir yabancı olup olmadığının meçhul olduğu iddiası - İlk Mahkemen-in satıcının Yasanın saydığı bir kişi olduğu ve taşınmazın kaydının ülkedeki koşullar nedeniyle yapılamadığı hususlarının ispat edilmemesi nedeniyle istidayı reddetmesi - Davacının karar aleyhine istinafı.
OLAY: Davacı 27.7.1971 yılında bir satış sözleş-mesi uyarınca bir yabancı olan Mary Alex Chris'ten taşınmaz mal aldığını iddia ederek bu taşınmzın adına kaydedilmesi için istida dosyaladı.
-Savcılık istidaya müdafaa dosyaladı ve müdafaasında satıcının 7/80 sayılı Yasa anlamında bir yabancı olup olmadığının meçhul olduğunu ve taşınmazın 29.7.1974 tarihinden önce satın alındığına dair bir belgenin mevcut olmadığını iddia etti.
-İlk Mahkeme satıcının Yasanın saydığı bir kişi olduğu ve taşınmazın kaydının ülkedeki koşullar nedeniyle yapılmadığı hususlarının Davacı tarafından ispat edilmediği sonucuna avrdı ve istidayı reddetti.
Davacı, İlk Mahkemenin taşınmaz ile ilgili şahad-eti yanlış değerlendirdiğini ve 20 Temmuz 1974 tarihine kadar taşınmazın kaydını yaptırtamamasının nedeninin ilgili Yasanın öngördüğü şartlara ters düştüğü bulgusunun hatalı odluğunu ileri sürerek istinaf etti.
SONUÇ: Yargıtay çoğunluk kararıyla verdiği k-ararında Alex Chris'in 7/80 sayılı Yasa kapsamında bir yabancı lmadığını ve 7/80 sayılı Yasanın 2. Maddesi altında Kıbrıslı Türkler ile yabancı sayılmayan diğer devlet uyeuklularının yabancı saydığı kişilrle yaptıkları sözleşmenin yazılı olması gerektiğini- belirtti.
-Çoğunluk kararı tarafların yaptıkları yazılı sözleşmede Mary Alex Cris'in satıcı olarak gösterildiğini ve çekle ilgili ödemelerin de Alex Cris'e yapıldığının görüldüğünü, böyle bir durumda mal sahibi ile satıcı arasında yazılı bir sözleşmenin meydana ge-lmediğini belirtti.
-Layihalarda satış mukavelesinin Davacı ile mal sahibi arasında imzalandığının iddia edildiğini ancak satış mukavelesinde Alex Chris'in (Davacının eşi) satıcı olarak görüldüğünü gözönünde bulunduran çoğunluk kararı, 7/80 sayılı Yasanın 6(6) maddesinde ön-görülen yazılı sözleşmenin mevcudiyeti konusunda yeterli şahadet olmadığı sonucuna vardı ve istinafı reddetti.
Azınlık karrı ise 7/80 sayılı Yasanın amaç kısmında ülkedeki koşullar deyimini yanlış tefsir ettiğini ve bu deyimin 20.7.1974'ten sonraki koşu-lları kastettiğini, satış mukaveelsinde satıcı kısmında Mary Alex Chris'in senedin altında ise Alex Chris'in imzasının bulunmasını değerlenrimediğini belirterek davanın İlk Mahkemeye iade edilmesi gerektiği görüşünü savundu.
-H Ü K Ü M
-
Salih S. Dayıoğlu: Girne Kaza Mahkemsinde genel istida ile başlattığı bir işlemle müstedi "Girne'de kayıt No.1041, Pafta/Harita XII/20, Parsel ve/veya kayıt No.1281, pafta/Harita XII/20, parsel 228 tahtında kâin 'Florelen House' diye maruf apartmanın zem-in katında 2 numaralı dairenin kaydının" adına yapılmasını talep etti. Müstedi, istidasını sair mevzuat meyanında, 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların kaydı Yasasına dayandırdı.
İstidaya ekli yemin varakası müstedinin 15.5.1980 tarihli- vekâletname altında vekili olan Hanife Osman tarafından yapılmıştır. Sözü edilen Hanife Osman yemin varakasında özetle, müstedi ile esas mal sahibi Mary Alex Chris arasında 27.7.1971 tarihinde Lefkoşa'da aktedilen bir satış mukavelesi uyarınca adıgeçen Ma-ry Alex Chris'ten yukarıda tarifi verilen malı 5000KL'na satın aldığını, müstedinin Yasa anlamında yabancı olmadığı, satıcı Mary Alex Chris'in ise yabancı olduğunu satıi beelinin tümünün satıcıya ödendiği, sözü edilen mal üzerinde herhangi ir engel bulunma-dığı ve Ysanın sair amir hükümlerinin gerek-
liğini yerine getirdiğini belirtti.
İstidaya karşı çıkan savcılık ise müstedi ile satıcı Mary Alex Chris arasında yapıldığı iddia edilen satış mukavelesinin geçersiz olduğunu, satıcının Yasanın öngördüğü şekil-de "yabancı" olup olmadığının meçhul olduğunu ve istida konusu malın 20.7.1974 tarihinden önce satın alındığına dair resmi bir belgenin mevcut olmadığını iddia etti.
İstidayı dinleyen İlk Mahkeme satıcının yasanın saydığı bir kişi olduğu ve söz konusu ma-lın kaydının ülkedeki koşullar nedeni ile yapılamadığın hususla- rının müstedi tarafından isbat edilmediği sonucuna vardı be istidayı reddetti.Müstedi bu karardan istinaf etmiş bulunmaktadır.
Müstedi tarafından dosyakanan istinaf ihbarnamesi esas itibarı-yle iki istinaf sebebi içeröektedir. Şöyle ki:
"1. Muhterem Bidayet Mahkemesi istida konusu gayrimenkul ile ilgili bulgu yaparken konu dairenin mülkiyeti hakkındaki şahadeti yanlış değerlendirmiş ve dolayısıyle Alex Chris'in mülkiyetle herhangi bir ilişki-si olmadığına yanlış ve hatalı karar vermiştir.
2. Muhterem Bidayet Mahkemesi istida konusu gayrimenkul ile ilgili müstedinin 20 Temmuz, 1974 tarihine kadar kaydı yaptıramama- sının nedeninin ilgili yasanın öngördüğü şartlara ters düştüğü görüş ve bulgu-su yanlış ve hatalıdır ve dolayısıyle bu nokta üzerindeki bulgu hukuki mesnetten yoksundur."
İlkin birinci istinaf sebebii ele almayı uygun gördüm.
7/80 sayılı yasanın amacı 2. maddede belirlenmektedir. 2. madde ise aynen şöyledir:
"2. Bu yasanın amac-ı, 20 temmuz 1974 Barış Harekâtından önce Kıbrıs'lı Türklerin ve bu Yasanın yabancı saymadığı diğer devlet uyruhluların, yabancıdan bu Yasada belirlenen koşullara göre sözleme ile satın almış oldukları ve ülkedeki koşullar nedeniyle kaydını yaptıramadıklar-ı taşınmaz malalrı adlarına kaydettirmeyi düzenlemektedir."
Yukarıdaki nedenden de anlaşılacağı gibi yasanın amacı Kıbrıs'lı Türkler ile yabancı sayılmayan diğer devlet uyruklularının Yasanın yabancı saydığı kişilerden sözleşme ile 20.7.1974'den önce sat-ın aldıkları taşınmaz malların kaydını düzenlemektedir. Sözü edilen sözleşmenin ise yazılı olacağı Yasanın aşağıya çıkarılan 6(b) maddesinden anlaşılmaktadır.
"6. ................................
(a) ...............................................
(b) s-atışa ilişkin yazılı sözleşmenin 20 Temmuz 1974 tarihinden önce yapılmış olduğu;"
İstida konusu taşınmaz malın halen Mary Alex Chris'in isminde kayıtlı olduğu ihtilâf konusu olmayan bir husustur. Hal böyle olamsına rağmen İlk Mahkemenin bulgusuna göre;
-(a) 27.7.1971 tarihinde yapılan ve İlk Mahkemeye Emare VIII olarak ibraz edilen satış mukavelesinde Mary Alex Chris satıcı olarak gösteridliği halde mukavelenin sonunda satıcı hansesnde satıcı olarak imzanın Alex Chris'e ait olduğu,
(b) Taşınmaz malla i-lgili olarak yapılan çekle ödemelerin Alex Chris'e yapıldığı görülmektedir.
Bu durumda mal sahibi ile alıcı arasında varolması gerken yazılı sözleşmenin varolduğunu söylemeğe imkân yoktur. yazılı sözleşme diye İlk Mahkemeye ibraz edilen belgeden başka bi-r belge yoktur. Burada da satıcı olarak belgeye imza atan kişi Mary Alex Chris'in kocası Alex Chris'tir.
İlk Mahkemenin de haklı olarak bulduğu gibi satıcının kocası ve bir Amerikalı olan Alex Chris'in konu taşınmaz malla bir ilgisi olmadığına göre satış- mukavelesini satıcı oalrak ne sıfatla imzaladığı husunda mahkeme önünde şahadet mevcut değildir. Şayet esas satıcı Alex Chris ise onun Yasa altında yabancı sayılmadığı tartışması yapılamayacağı bir gerçektir. Öte yandan şayet Alex Chris Emare VIII'i esas -mal sahibi ve karısı olan Mary Alex Chris nam ve hesabına vekili oalrak imza etmişse bu hususun esasa müteallik bir olgu olması nedeniyle lâyihalarda belirlenmesi gerekir. Halbuki lâyihalara göz atıldığında satış mukavelesinin müstedi ile mal sahibi olan M-ary Alex Chris arasında imza- landığının iddia edildiği görülmektedir ki bu hususu Emare VIII'in etüdü sonucu doğru olmadığı açıkça gözükmektedir. Bu durumda Yasanın 6(b) maddesinde öngörülen "yazılı sözleşmenin" mevcudiyeti hususunda tatmin edici şahadet -yokluğunda istidanın daha ileri gitmeden reddolunması gerekirdi. istinaf edenin ileri sürdüğü sair istinaf sebepleri üzerinde durmam gerekmekmektedir.
Sonuç olarak istinafın reddolunması gerektiği görüşündeyim.
N. Ergin Salâhi: Müstedi Girne Kaza mahkem-esinde dosyaladığı 147/80 sayılı genel istida ile 27 Temmuz 1971 tarihinde Lefkoşa'da kendisi ve Mary Alex Chris arasında yapılan bir satış mukavelesi uyarınca ary Alex Chris'ten Aşağı Girne'de kayıt numarası 1041, Pafta/Harita XII/20, Parsel 72 ve/veya ka-yıt numarası 1251, Pafta/Harita XII/20, Parsel 228'de tasvir olunan "Florelan House" diye bilinen apartmanın zemin katındaki 2 numaralı daireyi 5,000KL (Kıbrıs Lirası) satın aldığını ileri sürmektedir. Müstedi yine iddiasında 7/80 sayılı Yabancıdan Satın A-lınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasının 2. maddesi uyarınca bu satın aldığı malın knedi üzerine kaydedilmesini talep etmiştir.
Müstedaaleyh ise itirazında özetle; ileri sürülen 27.7.1971 tarihli satış mukavelesinin 7/80 satılı Yasanın 2 ve 6. maddelerind-e öngörülen kanıtlayıcı bir belge olmadığını, mal sahininin tabancı tanımına girmediğini ve konu Yasanın 6. maddesinin öngördüğü şekilde istida konusu malın 20.7.1974 tarihinden önce yazılı sözleşme ile satın alındığını kanıtlayıcı resmi belgenin olmadığın-ı ileri sürmüştür.
Yapılan duruşma neticesinde ilk mahkeme kararında özetle: istida konusu malın Mary Alex Chris'e ait olduğu bulgusuna varmakla beraber malı satanın Mary Alex Chris'in kocası olan Alex Chris'in olduğunu ve Alex Chris'in yabancı tanımına -giren bir kişi olmadığını ve satılan malla bir ilişkisi bulunmamasının keza 20.7.1974 tarihine kadar müstedinin konu malın kaydını yaptırmamasının nedeninin ülkedeki koşullara bağlanamayacağı bulgusuna varrak istidayı reddetmiştir.
İstinaf bu karardan ya-pılmata olup 3 istinaf sebebini içermektedir. İstinafa bu üç istinaf sebebi de birlikte ele alınmıştır. Birlikte ele alınan istinaf sebeplerine değinen müstedi avukatı; ilk mahkemenin, Emare No.VIII olarak ibraz edilen satış mukavelesinin 1. paragrafında s-atıcının Mary Alex Chris'e ait olduğu hususunu yanlış değerlendirdiğini veya satıcı olarak Alex Chris'i kabul etmekle hataya düştüğü ve Emare III olarak ibraz edilen 30 Temmuz 1971 tarihli ek belgeyi hiç değerlendirmeye tabi tutmamakla hata ettiğini ve net-icede bulgularda yanıldığını ileri sürmüştür.
Kabul edilen olgulara göre istida konusu apartman katı Mary Alex Chris'e aittir ve Mary Chris de Kıbrıs asıllı bir Rum olup 7/80 sayılı Yasanın kapsamına girne bir yabancıdır. 27.7.1971 tarihli olup Emare VII-I olarak ibraz edilen satış mukavelesinde satıcı oalrak Mary Alex Chris görülmekle beraber kuntretin altında Mary Alex Chris'in kocası olan Alex Chris'in imzası bulunmaktadır. Satış bedeline mahsuben ödenen KL2000-'nin alındığını gösteren ve Emare No.III o-larak ibraz edilen belgenin altında ise Mary Alex Chris'in imzası de bulunmaktadır.
İlk Mahkeme satış senedinde satıcı kısmında Mary Alex Chris'in isminin görüldüğü, senedin altında ise Alex Chris'in imzasının bulunmasının ne gibi hukuki bir durum doğur-duğunu ve bu hususun nasıl değerlendirilebileceğini tezekkür etmemiştir. Hakikatte Bidayet Mahkemesi bu hususa hiç eğilmeyipbu konuyu bir değerlendirmeye tabi tutmamıştır. keza 30.7.1971 tarihli olup Emare III olarak ibraz edilen belgesi de her hangi bir d-eğerlendirmeye tabi tutulmadığı görülmektedir.
"Huzurumdaki şahadet ve sunulan emareleri tetkik ettiğimde müstedinin 27.7.1971 tarihinde nmary ve Alex Chris'den istida konusu daireyi KL.5000.-'ya satın aldığı görülmekle beraber satış mukavelesinin sadece- Alex Chris tarafından imzalanmış olduğu...."
Yine müteakip paragrafta ise
"Huzurmdaki şahadete göre ise satıcının bir Amerikalı olması hasebiyle yabancı tanımına girmeyen 3. uyruklu bir kişidir."
Görülüyor ki İlk Mahkeme ibraz edilen Emare VIII'de sa-tıcı olarak ilkin Mary ve Alex Chris'in satıcı olduüunu kabul etmiştir. Halbuki satıcı olarak görülen ilk nazarda Mary Alex Chris'tir ve iki jişi birden satıcı oalrak görülmemektedir. Senedein altındaki Alex Chris imzasının ne sıfatla imzalandı- ğına dair -İlk Mahkeme'nin açıkça görülen tereddüdü vardır ve bu hususta kesin bir bulgusu yoktur. Bilâhare mütekip paragrafta hiç bir neden ve gerekçe verilmeden Alex Chris'i satıcı olarak kabul etmiş ve bu kişinin bir Amerikalı olması ve 7/80 sayılı Yasa kapsamında- bir yabancı tanımına girmediği nedenine bağlı olarak istidayı reddetmiştir.
Yine Bidayet Mahkemesi kararının son kısmında şöyle denmektedir:
"Bu duruma göre müstedinin 20.7.1974 tarihine kadar kaydını yaptırmamasının nedeninin ülkedeki koşullara bağla-namıyacağı kanaatindeyiz ve bu hususta bulgu yaparız."
7/80 sayılı Yasanın amaç kısmında yer alan "ülkedeki koşullar" deyimi kanaatimce 20.7.1974'ten sonraki koşulları kastetmekte olup Barış Harekâtından önceki ülke koşullarını içermemektedir. Bu durumda- ilk mahkemenin 20.7.1974'ten evvelki ülke koşullarını kaale alarak kararının bir bölümünü buna istinad ettirmiş olamsı hatalıdır. İlk Mahkeme karrını verirken bu hususa ne dereceye kadar önem verdiğini ve kararı vermesinde bu yanılgının ne derece etkili o-lduğunu kestirmek olası değildir.
Yukarıda değindiğim gibi ilk mahkeme Emare VIII olarak ibraz edilen satış senedindeki satıcı kısmında Mary Alex Chris'in, senedin altında ise Alex Chris'in bulunmuş olması hususunu bir değerlendirmeye tabi tutmamış Emare- No. III'ü ise hiç değerlendirmemiştir.
İstinaf Mahkemesi bazı hallerde 9/76 sayılı Mahkemeler Yasası'nın 37. maddesinin (3). fıkrasına göre ilk mahkemenin yaptığı bulgu ve kararları ile bağlı olmayıp kendi istibdalini yapmaya yetkilidir. Önümüzdeki emar-e ve şahadetten bizlerin bir bulgu yaparak ilk mahkemenin içine düşmüş olduğu çelişkiyi telâfi etmek veya bulgu yapmadığıhususlara girerek bir bulgu yapmak belki de mümkün olabilirdi. Ancak bu istidanın tüm gerçeklerini göz önünde tuttuğumda bilhassa ilk m-ahkemenin ülkedeki koşullar deyimine verdiği yanlış tefsirin ne dereceye kadar karara etkili olduğunu tesbit etmek güç olduğu hususunu da göz önünde tuttuğumda, istinaf mahkemesine verilen bu yetkiyi bu istinafta kullanmanın uygun olmadığı görüşündeyim.
-Kanaatimce bu meselede dava yeniden Girne Kaza Mahkemesinde be tekara görüşülmek üzere geri gönderilmesi en uygun ve adil yoldur ve bu hususta karar verilmesi gerekir.
Aziz Altay: Sayın yargıç Salih S. Dayıoğlu'nun verdiği hükümle hemfikirim.
Salih S. Day-ıoğlu: Sonuç Olarak başvuru, oyçukluğu ile, reddolunur.
(Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
5 Mayıs- 1982
Full & Egal Universal Law Academy