-D.29/83 Yargýtay/Hukuk 32/83
(Dava No:1051/77 Maðusa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayýoðlu, N. Ergin Sal(hi, Niyazi F. Korkut.
Ýstinaf eden: Özcan Arkoç, c/o Kemal Zeytinoðlu Yolu Maðusa.
(Davalý)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Nüset Musa Mulla Ali Maðusa.
(Davacý)
A r a s ý n d a.
Ýstinaf eden namýna: Ahmet M. Berberoðlu ve Kývanç M. Riza
Aleyhine istinaf edilen namýna: Orhan Z. Bilgehan.
H Ü K Ü M
Salih S. Dayýoðlu: Davacý (aleyhine istinaf edilen) Maðusa Kaza Mahkemesinde açmýþ olduðu bir dava ile Maðusada kemal Zeytinoðlu Sokak No.5'de k(in bir dükk(nýn mülkiyeti veya zileyliðine hakký olduðunu ve davalýnýn da (istinaf edenin) sözü edilen dükk(nda mütecaviz olduðunu iddia ederek özetle;
(a) Davalýnýn sözü edilen dükk(ný tahliye etmesini,
(b) Davalýnýn 1.5.1977 tarihinden 31.12.1980 tarihine kadar ayda 2500TL ara k(r 1.1.1981'den 31.1.1982'ye kadar ayda 18000TL ve 1.2.1982 tarihinden tahliye tarihine kadar Mahkemenin makul göreceði bir miktarý ara k(r olarak ödemesini talep etti.
davalý ise dosyaladýðý müdafaa takririnde özetle Davacýnýn sözü edilen dükk(nýn mal sahibi olmadýðý gibi zilyetliðine de hakký olamdýðýný ileri sürerek davacýnýn dava açmaya hakký olmadýðýný ve talep ettiði davalara da istihkaký olmadýðýný iddia etti. Davayý dinleyen tam karolu Kaza Mahkemesi Davacýyý iddialarýnda haklý buldu ve 23.3.1983 tarihinde verdiði hükümle özetle;
(a) Davalýnýn dava konusu dükk(nýn mütecaviz sýffatýyle iþgal ettiði nedeniyle tahliye etmesine,
(b) Tahliye emrinin icrasýnýn 11.2.1983 tarihinden itibaren 6 ay süre ile ertelenmesine,
(c) davalýnýn Davacýya ara k(r olarak;
(i) 1.5.1977'den 31.12.1980 tarihine kadar ayda 2500TL ara k(r öde- mesine,
(ii) 1.1.1981 tarihinden 31.1.1982 tarihine kadar ayda 10,000TL ara k(r ödemesine,
(iii) 1.2.1982 tarihinden hüküm tarihi olan 23.3.1983 tarihine kadar da ayda 18000Tl ödemesine,
(iv) 23.3.1983 tarihinden itibaren tahliye tarihine kadar ayda 20,000TL ara k(r ödemesine
emir ve hükmetti.
Ýstinaf iþbu hükümden yapýlmýþtýr. Öte yandan davacý da karþý bir istinaf dosyaladý ve Ýlk Mahkeme huzurundaki mevcut þahadet ýþýðýnda 18000Tl ara k(rýn ayda 60,000TL'ye çýkarýlmasýný talep etti. Dava ile ilgili olgular taraflar arasýnda ihtil(f konusu deðildir. Þöyle ki:
Dava konusu dükk(nýn Tapudaki kayýtlý mal sahibi el'an Andreas Georghiou Kourousozdur. 2.8.1973 tarihinde davacý ile Kourousoz arasýnda aktedilen yazýlý bir anlaþma ile Davacý bu dükk(ný satýn aldý ve yine davacý ile Kourousoz arasýnda aktolunan 6.12.1973 tarihli bir tröst anlaþma ile dükk(n üzerindeki her türlü zilyetlik hakkýndan feragat etti ancak dükk(nýn tapusu Davacýya devrdilmediði gibi tapuda devir muamelesi için herhangi bir iþlem de yapýlmadý.
Davacý Barýþ Harek(týndan sonra 1.1.1975 tarihinde bu dükk(ný hissedarlarý Türk olan A.A. Ltd. Þirketine icar etti. Ýcar mukavelenamesine göre A.A. Ltd. dükk(ný mal sahibinin yazýlý izni olmaksýzýn baþkalarýna icar edemezdi. Þahadete göre A.A. Ltd. ticari alanda faaliyet göstermekten imtina edince davalý bu dükk(na (herhalde A.A. Ltd'in rýxasý ile) yerkleþti ve 1.5.1977'den beri burasýný tasarruf etmektedir. Davacý ile Davalý dükk(nýn kirasý üzerinde bir anlaþmaya varamamalarý üzerine davacý 15.12.1977 tarihinde bu davayý ikame etti. 19.1.1982 tarihli mahkeme emri uyarýnca tedil edilmiþ þekliyle Davalýya teblið edilen 17.2.1982 tarihli talep takriri ile Davacý daha önce anýlan talepleri talep etti. Davalý ise Devlet Eml(k ve Malzeme Dairesi ile 26.10.1978 tarihinde yaptýðý bir anlaþma ile dükk(ný geriye dönük olarak 1.5.1977'den 30.4.1979'a kadar iki yýllýðýna Devletten icar aldý. dava konusu dükk(nýn mülkiyet ve tasarrufu Davacý ile Devlet arasýnda 86/79 sayýlý davada dava konusu edilmiþse de Ýlk Mahkemenin bu -hükmü 86/79'da verilen hükme dayandýrýlmadýðý ve Davacýnýn da bu babta konuyu istinaf konusu yapmadýðýndan 86/79'da verilen hükümden, Ýlk Mahkemenin de yaptýðý gibi, tamamen sarfý nazar ederiz.
davacý, dava konusu dükk(ný 1973'de Kourousoztan satýn aldýðýný 20.1.1974'de yürülüðe giren 32/75 sayýlý Yasaya raðmen dükk(nýn zilyetliðine hakký odluðunu iddia ederek bu dükk(nýn 32/75 sayýlý Yasa ile etkilenmediðini ve zilyetliðinin kendisinde olduðunu ileri sürdü. Öte yandan Davalýý, Davacý ile Kourousoz arasýnda aktolunan 1973 tarihli yazýlý anlaþmanýn konu dükk(nýn mülkiyetini davacýya devretmediðini sadece zilyetliði devrettiðini, 32/75 sayýlý Yasa ise zilyetliði Davacýdan alýp Devlete verdiðini, dolayýsýyle 20.7.1974'den itibaren dükk(nýn zilyetliðinin Devlette odluðunu, binaenaleyh dükk(n üzerindeki zilyetlik hakkýndan yoksun olan Davacýnýn dava ikame etmeðe hakký olmadýðýný iddia etti.
Ýlk Mahkeme bu konuda þöyle dedi:
-
-"............ Diðer bir ifade ise huzurumuzdaki dava maksatlarý bakýmýndan ibraz olunan ve ciddi bir þekilde muhalefete uðramayan þahadet muvacehesinde dava konusu taþýnmaz mal, yani dükk(-n 2.8.1973 tarihli olup 6.12.1973 tarihli beyanname ile, tröst andlaþmasý ile, (certificate) teyit edilen- davacý ile Maraþ sakini Andreas Georghiou Kourouzos arasýnda akid yazýlý Satýþ Mukavelenamesi mucibince maktuan KL5000.- satýþ bedeli m-ukabilinde Davacý tarafýndan satýn alýndýðý hususunda bulgu yaparýz. Kanaatimizce yasal bakýmdan söz konusu taþýnmaz mal Davacýnýn ta-sarrufunda ve de mülkiyetinde bu anlaþma ile hukuken intik(l etmiþtir."
-Ýlk Mahkeme 32/75 ve 33/75 sayýlý yasalar için ise þöyle dedi:
-
-"Ýlgi Yasalarý titizlikle incelediðimizde Kanun Koyucusunun amacýna yani niyetinin bu tür- satýþ akdi ile Rumlardan satýn alýnýp tasarruf ve zilyetliðinin Türklere intik(l eden taþýnmaz mallar ilgi yasalarýn kapsamý dýþýndadýr. ezcümle; dava konusu taþýnmaz mala þ(-mil deðildir. Dolayýsýyle bir Türk tarafýndan Rumdan meþru ivaz mukabilinde satýn alýnýp da satýþ bedeli öde-nen bir taþýnmaz mal Tapu kayýtlarýndan Rumun adýnda halen kayýtlý olsa dahi huzurumuzdaki davadaki olgulara has þahadete göre Türk malý ol-duðu bulgusuna varýrýz. Diðer bir ifade ile, dava konusu taþýnmaz mal yabancý mal deðildir."
-Özetle Ýlk Mahkeme Davacý ile Kourousoz arasýnda aktolunan satýþ anlaþmasý ve tröst anlaþmasý ile dava konusu dükk(-nýn gerek mülkiyetinin ve gerekse zilyetlik hakkýnýn Davacýya 1973'den itibaren geçtiði görüþünü benimsemiþtir.
-
-Ýlk Mahkemenin bu görüþüne katýlmamýz hukuken oalsý deðildir. taþýnmaz mala tecavüz o malýn tasarrufuna yapýlan yasa dýþý tecavüzdür. Halsbury's Laws of England -3. baský Vol.38 sayfa 734 para 1194 de tecavüzün tanýmý þöyle yapýlmýþtýr.
-"Trespoass is a wrongful act, done in disturbance of the possession of property of another .......... against his will."
-
-Vaki bir tecavüze karþý kimlerin dava açmaða hakký olduðu hususunda ise ayni eserin 744. sayfasýnda þöyle denmeketdir.
-"T-respass is an injury to a possessory right, and therefore the proper plaintiff in an ac-tion of trespass to land is th-e person who was, of who is deemed to have been, in possessio-n at the time of the trespass. The owner has no right -to sue in trespass if any other person was lawfully in- possession of the land at the time of the trespass, since a mere right of property without possession is not sufficient to sup-p-ort the- action. If, however, land is vacant, the owner has sufficient possession to sue in trespass.- The type of conduct necessary to evidence possession varies with the type of land and to maintain an action against a person who never had any title -to the land the slightest amount of possession is sufficient. Where possession is doubtful, or equivocal, the law attaches it to the title."
-Yapýlan alýntýdan da görülebileceði gibi tecavüz, esas itibarýyle tasrrufa karþý yapýlmýþ- yasa dýþý bir iþlemdir ve bu iþlemden ötürü müþteki olan kiþi de tasarrufu elde eden veya tasarrufu elde etmiþ tel(kki edilen kiþidir.
-Ýstinaf konusu taþýnmaz malýn K.T.F.D. sýnýrlarý içinde kalmýþ tapusu hal( daha bir yabancýnýn adýnda bulunan bir dükk( olduðu hususnda ihtil(-f yoktur. Her ne kadar da Ýlk Mahkeme bu dükk(nýn mülkiyetinin satýþ senedi ve tröst anlaþmasý ile 1973'de davacýya geçtiðine dair bir b-ulguda bulunmuþsa da bunun böyle olduðuna çok ciddi kuþkumuz vardýr. mamafih bu istinaf maksatlarý bakýmýndan mülkiy-et konusuna deðinmemiz gerekmemektedir. Çünkü tecavüz davasý olan bu davada bizim birinci derecede ilgilendiðimiz konu dükk(-nýn tasrruf ve- zilyetliði konusudur.
-
Kanýmýzca dükk(-nýn tasrruf ve zilyetlik konusu tartýþma kaldýrmayacak kadar açýktýr. Bu hususlar 20.7.1974'de yürülüðe giren 32/75 sayýlý 1975 Yabancý Taþýnmaz M-allaarý (Kontrol ve Yönetim) yasasý ile düzenlenmiþtir. Sözü edilen Yasanýn ilgili maddeleri aynen þöyledir:
-"Taþýnmaz Mal" Gayrimenkul Mal (Tasarruf, Kayýt ve Takdiri Kýymey) Kanunu'nun 2. maddesinde ayný deyim-e- verilen- anlamý taþýr. Ancak, bu yasa amaçlarý bakýmýndan Kýbrýs Türk Federe Devleti kontrol ve yönetimindeki bölge dahilinde bulunan ve:
-
-a) Kýbrýs Türk Federe Devleti kontrol veya yönetimindeki bölge dýþýnda ikamet eden yabancý kiþi veya kiþilere ait; veya
-b) Kimliði veya nerede olduðu bilinmeyen kiþilere ait veya terkedilmiþ duru-mda bulunan;
- taþýnmaz mallarý anlatýr.
-"M-adde- 4:
-Bu Y-asa kurallarý-na baðlý olmak ko-þuluyla, Kýbrýs Türk Federe Devleti kontrolünde bulunan bütün ölgelerdeki taþýnmaz mallar,- Kýbrýs Türk Federe Devleti Maliye Bakanlýðýnýn zillyetliðinde sayýlýr ve Maliye Bakanlýðý onlarýn muhafaza, kontrol ve yönetiminden sorumlu olur ve mülkiyetin elden çýakrýlma-sý veya baþka þekilde mülkiyet hakkýna halel getiren- Tapu iþlemleri hariç, her hususta mal sahibinin malla ilgili olarak yapabileceði iþleri k-amu yararýna yapmak yetki ve görevine sahiptir. Bu amaçla uygun göreceði sayýda yönetici veya memur görevlendirip, yetki ve görevlerini resmi Gazetede yayýnlanacak Tüzüklerle saptayabilir. Anca-k, bu yasa kurallarý uyarýnca baþka Bakanlýk veya Makam veya daireye devredilen mallar-l-a- ilgili olarak, yönetici görevini, dervalan Bakan, Daire veya Makamýn görevlendireceði Yönetici görür."
41/77 sayýlý isk(-n Topraklandýrma ve Eþdeðer Mal Yasasýnýn 4(1) maddesi ise þöyledir:
-"1975 Yabancý Taþýnmaz Mallarý (Kontrol ve Yönetim) Yasasý ile 1975 Yabancý Mallarýn Tahs-is ve Deðerlendirilmesi Yasasýna bakýlmaksýzýn, bu Yasa gereðince daðýtýmý öngörülen ve 2. maddede belirtilen toprak, bahçe, konut, küç-ük iþyeri, tarýmsal tesisler, arsa ve benze-ri tüm taþýnmaz mallar Ýmar, Ýsk(-n ve Rehabilitasyon iþlerinden sorumlu Bakanlýðýn kontrol ve tasarrufu altýndadýr ve Bakan-lar Kurulunca kamu yararý kararý alýnan ve kamu ayrarý için halen kullanýlmasýnda yarar görülen taþýnmaz mall-ar hariç, ahk sahiplerine tahsisi edilebilir."
-Alýntýsý yapýlan Yasa maddelerinden de açýkça görülebileceði gibi istinaf konusu dükk(-nýn tasarruf ve zilyetliði 20.7.1974'den itibaren Devlete geçmiþtir. 1973 senesinde Davacý ile Kourousoz arasýnda yapýlan satýþ anlaþmasý ile tröst anlaþmasý konu dükk(-nýn her türlü tasarruf ve zilyetliðini Davacýya verdiði kabul edilse bile bu tasarruf ve zilyetllik yasa ile 20.7.1974'den itibaren Devlete geçmiþ bulunmaktadýr.
-
-Esasen yabancýlara ait taþýnmaz mal üzerindeki özellikle tasarruf ve zilyetliðin bu gibi malý 1974'den önce mukavele ile satýn alýnan bu gibi mal üzerinde mülkiyet ve -tasarrufu varolmadýðý gerçeðinden hareket edilmiþtir ki 7/80 sayýlý Yabancýdan satýn alýnan Taþýnmaz Mallarýn Kaydý Yasasý geçrilmiþtir. Bilindiði gibi bu- Yasanýn yabancý saymadýðý bir kiþi bir yabancýdan sözleþme ile 20.7.1974 öncesi satýn aldýðý bir taþýnmaz malý, Yasanýn saptadýðý koþullar yerine getirilmesi halinde, bu gibi malýn mülkiyetini elde edebilir.
-
-taraflarýn avukatlarýnýn Mahkememize vermiþ olduklarý bilgi ýþýðýnda davacý, konu dükk(nýn mülkiyetinin kaydý için 7/80 sayýlý Yasa altýnda yasal iþlemlere giriþmiþtir ve bu bab-ta Yasanýn öngördüðü usul çerçevesinde mahkemeye müracaat etmiþtir. Yazýlý sözleþme altýnda deðil de 7/80 çerçevesinde konu dükk(-nýn mülkiyetini elde etmesi halinde davalý aleyhine yeniden mahkemeye baþvurmayý düþünebilir.
-D-ava-cý-nýn davalý aleyhine- açtýðý dava 25.1.1979 tarihini taþýmaktadýr. Bu t-arihte ise gerek 32/75 ve gerekse 41/77 sayýlý Yasalar yürülükte idi ve bunlar uyarýnca konu dükk(-nýn tasarruf ve zilyetliði devlette idi. Davalý ise Devletin bir organý olan Devlet Eml(k ve Malzemem Dairesi ile 26.10.1978 tarihinde yapmýþ olduðu icar mukavelesi ile konu dükk(-nýn 1.5.1977 tarihinden itibaren tasarruf ve zilyetliðini meþru bir þekilde elde etmiþtir ve doalyýsýyle dava konusu dükk(na tecavüz ettiði söz konusu edilemez.
-Yukarýda söylenenlerden de anlaþýlacaðý gibi davalý tarafýndan yapýldýðý iddia edilen tecavüz Davacýnýn tasarruf -ve zilyetliðinde olan bir mala yapýlmamýþtýr ve binaenaleyh tecavüz fiilinden söz edilemez. Bu nedenle Ýlk Mahkemenin tüm hükmünün iptal edilmesi gerekir. B-u durumda mukabil istinaf da daha ileri gidemez ve bunun da reddolunmasý gerekir.
-Sonuç olarak istinaf kabul edilir. Ýlk Mahkemenin verdiði hüküm ve emir iptal edilir. Mukabil istinaf reddol-unur. Gerek Ýlk Mahkeme ve gerekse istinaf masraflarý aleyhine istinaf edilen tarafýndan ödenecektir.
-
-(Salih S. D-ayýoðlu)- - - (N. Ergin S-al(hi)- -(Niyazi F. Korkut)-
Yargýç Yargýç Yargýç
-16 Kasým 1983
- - -
--
-
7
Full & Egal Universal Law Academy