-D. 10/10Yargıtay/Hukuk : 32/05
(Lefkoşa Genel İstida: 78/03)

YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti : Mustafa H. Özkök, Seyit A. Bensen, Necmettin Bostancı.

İstinaf eden : 1. Taner Talat, England
2. İnci Balcı, England-
3. Fatma Berker, England
(Müstediler)

- ile -

Aleyhine istinaf edilen: 1. Oktan Töre, Lefkoşa.
2. Tanyol Güner, Mustafa Talat Terekesi, Tereke İdare Memuru,
Girne
(Mü-stedaaleyhler)

A r a s ı n d a.

İstinaf edenler namına Avukat Orhan Zihni Bilgehan
Aleyhine istinaf edilen No.1 namına Avukat Göksel Şefik
Aleyhine istinaf edilen No.2 namına Avukat Özkul Özyiğit.

Lefkoşa Kaza Mahkemesi Başkanı Narin F.Şefik -ve Yargıç Tanju Öncül'ün 78/2003 sayılı Genel İstidada 9.5.2005 tarihinde verdikleri karara karşı Müstediler tarafından yapılan istinaftır.

----------------------------

H Ü K Ü M

Mustafa H. Özkök: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın -Yargıç Seyit A. Bensen okuyacaktır.

Seyit A. Bensen : Aleyhine istinaf edilen Müstedaaleyh No.1, İstinaf eden Müstedi No.1, 2 ve 3 aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde dosyalamış olduğu 2002/95 sayılı davada müteveffa Mustafa Talat'ın sağlığında, istinaf e-den Müstedi No.1, 2 ve 3'e bağış yolu ile verdiği arsaları, avans olarak (by way of advancement) verdiğini iddia etti ve tereke idare memurunun, Müstedi No.1, 2 ve 3'ün terekeden alacakları payı hesaplarken onlara bağış yolu ile verilen bu arsaları dikkate- alıp hesaba katmasını talep etti.
Davayı dinleyen Kaza Mahkemesi Müstedaaleyh No.1'in talebini reddetti. Bu ret kararına karşı Müstedaaleyh No.1 Yüksek Mahkemeye istinaf etti. Yüksek Mahkeme 26.6.2003 tarihinde Yargıtay/Hukuk 88/99 (D.9/2003) sayılı hükü-mde,

" Müteveffa Mustafa Talât terekesi İdare memuru Davalı No.4'ün müteveffanın
terekesini mirasçılara bölüştürürken, müteveffanın evlatları olan Davalı No.1, 2 ve 3'ün sağlığında müteveffadan "by way of advancement" aldıkları arsaları, Davalı No.1, 2- ve 3'ün terekeden alacakları paylar hesaplanırken dikkate alıp hesaba katmasına hüküm ve emir verilir."

Bu karar ışığında Müstedi No.1, 2 ve 3, Müstedaaleyh No.1 ve 2 aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde dosyaladıkları işbu Genel İstida ile Yüksek Mahkem-enin Yargıtay/Hukuk 88/99 (D. 9/2003) sayılı davada 18/93 sayılı terekenin tasfiyesinde Müstedilere 15.1.1991, 21.1.1992 ve 7.9.1992 tarihlerinde hibe edilen 24 adet arsanın tereke idare memuru tarafından hotchpot prensibi çerçevesinde değerlendirilmesine -ve müstedilere hibe edilen arsaların da varislerin haklarının tesbitinde kaale alınmasına direktif verdiğini ancak ilgili kararda hibe edilen arsaların değerinin hangi tarih itibarı ile değerlendirileceği hususunda görüş belirtmediğinden Kaza Mahkemesinin -Tereke İdare Memuruna aşağıdaki gibi emir ve/veya direktif vermesini talep ettiler. Şöyle ki:

"a) Muhterem Mahkemenin Müstedilerin babaları tarafından sağlığında kendilerine
hibe edilen arsaların değerlerinin hibe tarihindeki değerlere göre hesaplanma-sına ve söz konusu değerlendirme, saptama ve hesaplama işlemlerinin Lefkoşa Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlüğü tarafından bir ay zarfında yapılmasına ve değerlendirme raporunun birer suretinin Mahkemeye dosyalanmasına ve ilgili taraflara birer suret verilm-esi hususunda emir vermesine,
b) Müstedilere babaları tarafından hibe edilen arsaların fiyatları tespit edildikten
sonra söz konusu toplam değer miktarının ¼'ünün Müstedaaleyh No.1'e ait
olduğu ve terekenin taksiminde Müsted-ialeyh 1 lehine hesaplanmasına direktif
verilmesine,
c) Müstedaaleyh No.2'nin tereke idare memuru tayin edildiği günden bugüne değin
yapmış olduğu işlemler hakkında bir ay zarfında Mahkemeye rapor vermesi
husus-unda bir emir vermesine."

Genel istidaya ekli yemin varakası Müstedilerin dayısı Zihni Halilhan tarafından yapıldı. Zihni Halilhan yemin varakasında, sair şeyler yanında özetle, Müstedilerin İngiltere'de ikamet ettiklerini, işbu yemin varakasını kendi ad-larına yapılması için yetki verdiklerini, daha önce müteveffa Mustafa Talat Terekesinin tereke idare memurluğunu yaptığını, bu nedenle bütün olgulara vakıf olduğunu, Müstedaaaleyh No.1'in terekedeki varislerden biri olduğunu, Müstedaaleyh No.2'nin ise tere-kenin idare memuru olduğunu belirterek Bidayet Mahkemesinin 2002/95 sayılı davada Müstedaaleyh 1'in açtığı davayı iptal ettiğini, ancak Yüksek Mahkemenin 26.6.2003 tarihinde vermiş olduğu bir kararla Bidayet Mahkemesinin kararını bozarak müteveffa Mustafa -Talat tarafından Müstedi evlatlarına hibe ettiği arsaların Müstedilere avans olarak verildiğinin karara bağlandığını, bu durumda terekenin tasfiye edilebilmesi için Müstedilere verilen arsaların da bir pota içerisine konarak değerlendirilmesi gerektiğini, -Müstedilere müteveffa babaları tarafından hibe edilen arsaların, müteveffa 2.11.1992 tarihinde vefat etmeden farklı tarihlerde hibe edildiklerini ve bunların bir kısmının Müstediler tarafından satıldığını, arsaların değerinin 1991-1992 veriliş tarihlerinde-n 1997 yılına kadar yükseldiklerini, bu durumda en adil uygulamanın bu hibe edilen arsaların hibe edildikleri tarihteki değerlerinin esas alınması gerektiğini, bu değerlendirmenin ise bitaraf bir müessese olan Lefkoşa Kaza Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlü-ğü tarafından yapılmasını, çıkacak değerlendirmenin ¼'ünün Müstedaaleyh No.1'e alacak olarak hesaplanması gerektiğini ileri sürdü ve tereke idare memurunun terekenin son durumunu içeren faaliyetleri hakkında Mahkemeye rapor sunmadığından, rapor sunması hus-usunda ve diğer hususlar hakkında emir ve/veya direktif vermesini talep etmiştir.

Müstedaaleyh 1 ve 2 Genel İstidaya ayrı ayrı itirazname dosyaladılar. Müstedaaleyh No.1, itiraznameye ekli yemin varakasında müteveffanın Müstedi No.1'e 9 adet arsanın tü-münü 21.1.1992'de, Müstedi No.2'ye 9 adet arsayı 15.1.1991'de ve Müstedi No.3'e de 6 adet arsayı 7.9.1992 tarihinde hibe ettikten sonra 2.11.1992 tarihinde vefat ettiğini, Tereke İdare Memurunun, taşınmazların, Müteveffanın ölüm tarihindeki değerlerini baz- alması gerektiğine karar verilmesini talep etti ve Müstedi No.3'ün bazı malları elden çıkarmasının bunu değiştiremeyeceğini ileri sürdü.

Tereke İdare Memuru olan Müstedaaleyh No.2 de itiraznameye ekli yemin varakasında sair şeyler yanında, özetle, tere-keye ait mallar değerlendirilirken terekenin mal varlığı değerinin, müteveffanın ölüm tarihi olması gerektiğini ve Mahkemenin vereceği emir ve/veya karar doğrultusunda hareket etmeye hazır olduğunu beyan etmiştir.

İstidanın duruşması yapılmıştır. İstida-nın duruşmasında taraflar tanık dinletmeyerek istida ve itiraza ekli yemin varakalarındaki olgular ile yetinip, Mahkemeye hitap ettiler.

İstidayı dinleyen Kaza Mahkemesi, terekeye ait tüm mal varlığının, Müstedilere istidada belirtilen ve hibe edilen mal-lar dahil, dağıtımının yapılacağı tarih esas alınarak Lefkoşa Tapu ve Kadastro Dairesi tarafından değerlendirilmesine, bu değerlendirme sonucunda, Müstedi No. 1, 2 ve 3'e daha önce "by way of advancement" olarak verilen arsaların değerlerinin, terekedeki h-isselerine mahsup edilmesine, Tereke İdare Memuru olan Müstedaaleyh No.2'nin Lefkoşa Kaza Tapu ve Kadastro Dairesinden değerlendirmenin temin edilmesinden 1 ay içerisinde Mahkemeye yaptığı işlemler ile ilgili rapor vermesine emir verdi. Müstediler bu karar-a karşı istinaf dosyaladılar.

Dosyalanan istinaf ihbarnamesi 5 istinaf sebebi içermekle birlikte bunları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür. Şöyle ki:

Bidayet Mahkemesi kararında Müstedilere (İstinaf Edenlere) müteveffa babaları tarafından 1991 ve 1-992 yıllarında hibe ettiği arsaların terekenin nihai paylaşımında ilgili arsaların değerlendirilmesini paylaşım zamanındaki değerlerine göre hesaplanarak "hotchpot" prensiplerine göre paylaştırılması hususundaki kararının tümüyle ilgili mevzuata aykırı old-uğundan hatalıdır.
Bidayet Mahkemesi kararını verirken ilgili mevzuatı hatalı yorumladı ve değerlendirmede sanki Müstedilere babaları tarafından yapılan hibelerin terekenin mallarıymış gibi addetmiş bulundu, oysa bu yorum mevzuata aykırıdır. Çünkü hibe ed-ilen arsalar terekeye ait arsalar olmayıp müstedilere aittir ve yalnız "hotchpot" prensibi bakımından evlatlar arasında bölüşüm olacağında "hotchpot" içerisine getirilmesi gerekir.
Bidayet Mahkemesi hotchpot prensibini ve terekenin mal varlığını değerlend-irirken değerlendirmeyi arsa bazında ele alarak para bazında ele almayarak hatalı davranmıştır.
Bidayet Mahkemesi Yargıtay Hukuk Mahkemesinin Yargıtay/Hukuk 88/99 sayılı kararındaki hukuksal yorumu kaale alarak ayni çizgide hareket etmiş ve The Administra-tion of Estates Act 1925'in 1996'da iptal edildiğini söylemekte, oysa bu yasanın hala daha KKTC'de geçerli bir kanun olduğunu gözden kaçırmış ve İngiliz hukukunda verilen hibelerin Müteveffanın ölüm zamanındaki değerine göre hesaplanması gerekir şekilde bi-r değerlendirme yaparken diğer taraftan bundan ayrılarak Fasıl 195 madde 51 altında bir karar vermiştir.
Bidayet Mahkemesi, Müstedilerin babaları tarafından kendilerine hibe edilen arsaların hibe tarihindeki değerine göre değerlendirilmesini talep ederken- layiha dışı değerlendirmelere girerek kendi başına müteveffanın üçüncü eşine verilecek olan payın Müstedilere babaları tarafından hibe edilen arsaların paylaşım zamanındaki değeri ile geriye kalan tereke malının değerinin tümünü birlikte hesaplayarak müte-veffanın üçüncü eşinin hissesini de bu bütün mal varlığının altıda biri almaya hakkı olduğu hususunda karar vermekle hata etmiştir.

Aleyhine istinaf edilen Müstedaaleyh No.1 de mukabil istinaf dosyaladı. Mukabil istinaf ve gerekçeleri şöyledir.

1. Muht-erem Bidayet Mahkemesi varis ile füruğ arasında herhangi bir tefrik
yapmamakla hataya düşmüştür. Şöyle ki, Muhterem Bidayet Mahkemesi Varisler arasında eşitlikten bahsetmekte, halbuki Equity doktrininin bir parçası olan Hotchpot prensibine göre varisler -değil de füruğlar arasında eşitlik kastedilmektedir. Ayrıca eş varis olmakla füruğ değildir ve kanunlar çerçevesinde miras paylaşımında ayrı ve farklı muameleye tabi tutulmaktadır.
2. Muhterem Bidayet Mahkemesi, Müteveffanın terekesinin varisler arasında -
Yargıtay/Hukuk 88/99 ışığında bölüştürülürken, Müteveffanın terekesindeki mallar ile Müteveffanın sağlığında hibe yolu ile füruğlarına verdiği malların değerlerini, Müteveffanın ölüm tarihi değil de, Terekesinin varisleri arasında bölüştürüleceği tarih o-larak belirlenmesi yönünde verdiği Emirle hataya düşmüştür.
3. Muhterem Bidayet Mahkemesi Müteveffanın eşinin miras hakkını hesap ederken
Kıbrıs Kanunları Fasıl 195 Madde 44(a), Kıbrıs Kanunları Fasıl 195 Madde 51 ve Hotchpot prensiplerinin vaz ettiği k-uralı yanlış yorumlamakla hataya düşmüştür. Şöyle ki, Kıbrıs Kanunları Fasıl 195 Madde 44(a) Dul eşin miras yolu ile terekeden almağa hakkı olan oranı tesbit etmekte, Dul eşin miras hakkı hesap edilirken Müteveffanın hayatta iken hibe yolu ile 3 evladına v-erdiği arsaların değerlerini de Müteveffanın Terekesinin (vefat ettiği vakit ismine kayıtlı malların) bir parçası kabul edip bu malları (Hibe edilen mallar) ile Müteveffanın terekesindeki (vefat ettiği vakit ismine kayıtlı malların) malların toplam değeri -üzerinden eşine 1/6 hisse vermekle hataya düşmüştür. Halbuki Fasıl 195 Madde 44(a) vasiyetname bırakmadan vefat eden kişinin dul eşinin Müteveffanın ölüm anında sahibi bulunduğu emvalden (1/6) hisse almağa hakkı olduğunu öngörmektedir.
4. Muhterem Bidayet- Mahkemesi istida masraflarının terekeden karşılanması
hususunda emir vermekle hataya düşmüştür. Şöyle ki, İstinaf Edenler İstidalarındaki hiçbir taleplerinde başarılı olmamış olmalarına rağmen masrafların terekeden ödenmesi, Aleyhine İstinaf Edilen No.1-'in terekeden almağa istihkakı olan meblağdan karşılanacağına göre Aleyhine İstinaf Edilen No.1 cezalandırılmış olacaktır.

İstinafın duruşmasında istinaf edenlerin Avukatı Mahkemeye hitabında, Yargıtay/Hukuk 88/99 (D.9/2003) sayılı istinafta Mahkemenin -istinaf edenlere babaları tarafından hibe edilen arsaların avans olduğunu karara bağladıktan sonra, avans olarak verilen arsaların değerlerinin hangi tarihe göre değerlendirilmesi gerektiği hususunda karar verilmediğinden değerlendirme tarihi hususunda kar-ar verilmesini talep etmiştir. İstinaf edenlere göre, hibe edilen arsaların verildikleri tarihe göre değerlendirme yapılmasını ve çıkan toplamın 4'e yani istinaf eden 3 kardeş ile aleyhine istinaf edilen No.1 arasında eşit şekilde bölünmesi gerektiği ve ge-riye kalan terekenin mal varlığının ayrı olarak bügünkü değerine göre hesaplanıp aleyhine istinaf edilen No.1'in hakkı olan miktarın öncelikle terekenin mal varlığından temin edilmesi gerektiğini ve hibeyi alanların aldıkları mallardaki fazlalık oranında, -söz konusu terekenin adında kayıtlı bulunan mal varlığının bugünkü değeri Tapu Genel Müdürü tarafından paraca tesbit edilip yasaya uygun olarak bölüştürülmesi gerektiğini, dolayısıyle avans olarak verilen malların ayrı, terekenin geriye kalan mal varl