-D.1/90 Yargıtay/Hukuk 33/90
(Dava No. 3778/87; Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Aziz Altay, Taner Erginel.
İstinaf eden: Görsel Yayınlar Ansiklo-pedik Neşriyat Ticaret ve
Sanayi A.Ş. İstanbul
(Davacı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. Arpaz Ltd. Şti., İnönü Meydanı - Lefkoşa.
2. Arıklı İthalât - İhracat ve Pazarlama Ltd. Şti.,
- İnönü Meydanı - Lefkoşa.
3. Ayhan Arıklı, İnönü Meydanı - Lefkoşa.
(Davalılar)
İsinaf eden namına: Tahir Seroydaş
Aleyhine is-tinaf eden namına: Ali Rıza Görgün.
H Ü K Ü M
N. Ergin Salâhi: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Aziz Altay okuyacaktır.
Aziz Altay: İstinaf eden davacı, Türkiye'de kayıtlı bir anonim şirket olup, Ansiklopedik yayımcılıkla iştigal etmekted-ir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Şirketler Mukayyitliği nezdinde kayıtlı bir şirket olan 1. ve 2. aleyhlerine istinaf edilen davalıların kayıtlı daireleri Lefkoşa'da olup ticaretle iştigal etmektedirler. 3. aleyhine istinaf edilen ise 1. ve 2. davalıların- direktörüdür.
Davacının iddiasına göre, 19.9.1985 ve 10.2.1986 tarihlerinde kredi yolu ile toplam 40.101.553 TL. tutarında çeşitli ansiklopedik ve sair yayımları davalılara satıp, anlaşma uyarınca Mehmet Aksoy ve Ayyıldız isimli gemilein güvertelerine t-eslim etti. Davalılar muhtelif tarihlerde olmak üzere toplam 3.500.000 TL. ödemede bulundular ve mütebaki 36.601.553 TL. borcun en geç 1987 Şubat ayı sonuna kadar ödenmesi hususunda davacı ile mutabık kaldılar. Davalılar mütebaki borç için herhangi bir öde-mede bulunmadıklarından davacı, Lefkoşa Kaza Mahkemsinde davalılar aleyhine bir dava açtı.
Davalılar dosyaladıkları müdafaa takririnde, başka şeyler yanında, davacının KKTC sınırları içinde kayıtlı bir şirket olmadığı cihetle dava açamayacağı hususunda b-ir ön itirazda bulunduktan sonra talep takririnde davacıdan kredi yolu ile satın aldıkları iddia edilen ansiklopedilerin bedellerini İstanbul'da davacıya tamamen ödediklerini öne sürdüler ve herhangi bir borçları bulunmadığını iddia ettiler.
Davalılar, 2-0.5.1988 tarihinde bir istida dosyaladılar ve davacının KKTC hudutları dahilinde faaliyet gösteren veya kayıtlı bulunan bir şirket olmadığını öne sürerek daha fazla masrafa fırsat verilmeden davanın red ve iptal edilmesini talep ettiler. İstidayı dinleyen -İlk Mahkeme, davalıların görüşünü benimseyerek, davacının KKTC'de kayıtlı bir şirket olmadığı nedeni ile davanın ileri gidemeyeceğine karar verdi ve davayı iptal etti.
Davacı İlk Mahkemenin davayı iptal etmekle hataya düştüğünü öne sürerek istinaf etti.
-
İlk Mahkeme Fasıl 113 Şirketler Yasasının 2. maddesindeki "Şirket"in 102(1), 346 ve 347. madeleri ile 28/87 sayılı Şirketler (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 112A maddesi ile, esas yasaya eklenen yeni 112B maddesine dayandırmıştır.
Fasıl 113 Şirket-ler Yasasının 2 ve 102(1) maddeleri Kıbrıs'ta kurulmuş bir şirketin faaliyet gösterebilmesi için kayıtlı olmasını öngörmektedir. Yasanın 346. maddesi Kıbrıs dışında kurulmuş olan ve KKTC sınırları dahilinde işyeri kurmuş olan yabancı şirketlere uygulanacak- yasa maddelerini belirlemekle, 348. maddesi ise yasanın yürürlüğe girmesinden sonra KKTC sınırları içinde işyeri kuran bu gibi şirketlerin tescili ile ilgili düzenlemeler içermektedir. 28/87 sayılı Şirketler (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 112A madde-si 20 Temmuz 1974 tarihinden önce Kıbrıs Rum Yönetimi nezdinde kayıtlı bulunan şirket ve ortakları, KKTC Şirketler Mukayyitliğinde tescil edilmedikçe KKTC nezdinde herhangi bir hak talebinde bulunamayacaklarını öngörmekte ve tescil için yapılması gereken i-şlemleri belirlemektedir. Konu değişiklik Yasası ile esas yasyaya eklenen 112 B maddesi de KKTC sınırları içinde taşınmaz malı bulunan ve 15 Temmuz 1974 tarihinden önce Kıbrıs'ta kayıtlı olan şirketlerin Federe Devlette faaliyet gösterebilmeleri için mukay-yitlik nezdinde tescil edilmeleri zorunluluğunu getirmektedir. Görülebileceği gibi yasa koyucu kısıtlamayı sınırlı tutmuş ve tescil edilmeyi sadece KKTC sınıraları içinde taşınmaz malı olup 15 Temmuz 1974 öncesinde Kıbrıs'ta kayıtlı bulunan ve KKTC'de faal-iyet göstermek isteyen yabancı şirketler için uygun görmüştür. Genel ilke odur ki kısıtlayıcı hükümler içeren yasalar çok dar anlamda yorumlanmamalıdır. Konuya bu açıdan da bakıldığında, tescil zorunluluğunu, KKTC sınırları içinde taşınmaz malı bulunmayan -yabancı şirketlere teşmil etme olanağı yoktur. Kaldı ki, yasa koyucu diğer yabancı şirketleri de aynı kısıtlama kapsamına almak isteseydi, bu arzusunu açıkça ortaya koyan bir yasal düzenleme yapmaması için herhangi bir neden yoktu. Bu durumda taşınmaz malı- bulunmayan ve 15 Temmuz 1974 öncesinde Kıbrıs'ta kaydı olmayan yabancı şirketlerin KKTC Mahkemelerinde dava açamayacı söylenemez.
Önümüzdeki meselee davacı, yukarıda sözü edilen yasa maddelerinden herhangi birinin kapsamına girmemektedir. Davacının Fede-re Devlet sınırları içinde kurulmuş işyeri bulunmadığı gibi, KKTC sınırları içinde faaliyet gösterdiği hususunda da herhangi bir iddia ileri sürülmüş değildir. Gerçi 28/87 sayılı Şirketler (Değişiklik) Yasası ile değiştirlen Fasıl 113 Şirketler Yasasının 1-12B maddesi KKTC Mahkemeleri nezdinde dava açmayı da faaliyet gösterme olarak kabul etmekte ise de, bu madde sadece Federe Devlet sınırları içinde taşınmaz malı bulunan yabancı şirketlere şamildir.
Bu meselede, Federe Devlet sınırları içinde malı olduğu -iddia edilmediğine göre, onun bu madde kapsamına girmediği açıktır. Bu durumda davacının İstanbul limanında gemiye teslim ettiği ve bedelleri ödenmeyen yayımlar için davalılar aleyhine dava açabileceğine kuşku yoktur. İlk Mahkeme, aksi görüşü benimseyip da-vayı reddetmekle hataya düşmüştür.
Sonuç olarak istinaf kabul edilir ve İlk Mahkemenin kararı iptal edilir. Aleyhine istinaf edilen davalıların, İlk Mahkemedeki istida masrafları ile işbu istinaf masrafalrını istinaf eden davacıya ödemelerine emir verili-r.
(N. Ergin Salâhi) (Aziz Altay) (Taner Erginel)
Yargıç Yargıç Yargıç
26 Ocak 1990
-
-3-
-
Full & Egal Universal Law Academy