- Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 33/78,34/78,35/78,36/78,37/78,38/78,39/78
(Dava No. 18/77,20/77,32/77,33/77,48/77,49/77,50/77;Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Salih S.Dayıoğlu, N. E-rgin Salahi.
İstinaf eden: Salâhi Abdurrahman, Lefkoşa.
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen:1. Mehmet Hüseyin Küçük, 32/77
2. Ahmet Hulûsi, 18/77
- 3. Ahmet Ali Baba, 20/77
4. Hüseyin Ali, 33/77
5. İbrahim M. Mehmet 48/77
6. Mustafa Ahmet 49/77
Necati Mehmet Ali
7. Ahmet- H. Makinist 50/77
(Davacılar)
hepsi Balıkesir.
a r a s ı n d a .
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Riza.
Aleyhine -istinaf edilen namına: Menteş Aziz.
Tazminat - Biçer döverin eksozundan çıkan kıvılcım sonucu ekinlerin
tutuşarak yanması - Yangının komşu tarlalara geçmesi - Ayrı ayrı
açılan davaların birleştirilerek dinlenmesi - İlk Mahkemenin mal
sahibi Dava-lının Davacılara çeşitli miktarlarda zarar ziyan
ödemesini emretmesi - İstinaf - Yüksek Mahkemenin Fasıl 148 Haksız
Fiiller Yasasının 53. maddesinin yanısıra Rylands v. Fletcher
davasında ifadesini bulan Ahkâmı Umumiye ilkesinin uygulanabileceği
- görüşü - İlk Mahkemenin de bu ilkeyi istinaf konusu davaya teşmil
etmekle hata etmediğinden ve istinaf edenin de Ahkâmı Umumiyeye
göre sorumlu olmadığını ispat edemediğinden istinafı reddetmesi.
Yangın - Yangından doğan tazminat talebi - Çıkan yan-gının komşu
tarlaya geçmesi - Rylands v. Fletcher ilkesi.
Haksız Fiiller Yasası (Fasıl 148) - Yasanın 53. maddesi - 53. maddenin
yangından doğan zarar ziyanla ilgili özel bir hüküm içermesi - Bu
maddeye göre ihmali olmadığını ispat etme yükümlülû-ğünün Davalıda
olması - İlk Mahkemenin açılan davalara Rylands and Fletcher
davasında ifadesini bulan Ahkâmı Umumiye ilkesini uygulaması ve
Davalının ihmalkârlığı bulunduğu kanısına vararak çeşitli
miktarlarda tazminata hükmetmesi - Davalının h-ükmü istinafı -
Yargıtayın Fasıl 148'in .53 maddesine ilâveten Rylands v. Fletcher
davasında ifadesini bulan Ahkâmı Umumiye ilkesinin de
uygulanabileceği.
İspat Külfeti - Yangından doğan zarar-ziyan davalarında ihmali
olmadığım ispat etme yükü-mlülüğünün Davalıda olması. (Ayrıca
Bakınız Fasıl 148 Haksız Füller Yasası. Yasanın 53. maddesi.)
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğü - Tüzüğün Emir 19 nizam 4'ü Yangında
ihmalin tafsilâtını belirtme zorunluluğu olup olmaması Yargıtayın
oyçokluğu ile- bu konuyu akademik bulması.
Ahkâmı Umumiye - Yangından doğan davalara Rylands v. Fletcher
davasında ifadesini bulan Ahkâmı Umumiye ilkesinin uygulanması.
(Ayrıca Bakınız Fasıl 148 Haksız Fiiller Yasası - Yasanın 5 3.
maddesi.)
OLAY: Bir biçer d-överin sahibi ve sürücüsü olan Davalı ortağı olan 3.
şahısla birlikte kendi tarlalarında arpa biçerken makinenin
eksozundan çıkan kıvılcımla ekinlerin tutuşmasına neden oldu. Çıkan
yangın Davacıların tarlalarına geçti ve Davacılara ait ekinler
-yandı.
Davacılar ayrı ayrı açtıkları davalarla Davalı ve ortağından
tazminat talep ettiler. Davalar birleştirilerek dinlendi.
İlk Mahkeme vermiş olduğu hükümde Davalının zarar gören
Davacılara değişik miktarlarda zarar ziyan ödenmesini emr-etti.
Davalı bu hükmü ayrı ayrı istinaflarla istinaf etti. İstinafın
duruşmasın istinaflar birleştirilerek dinlendi.
Müstenif Davalı İlk Mahkemenin talep takririne göre Davalı 1'i
şahsen ve Davalı 2'yi de işveren olarak dava edildiği bulg-usuna
varıp karar vermekle, biçer dövere gerekli bakımın yapıldığı
bulgusuna vardıktan sonra Davalı 1'i ihmalkâr bulmakla, Fasıl 148
Haksız Fiiller Yasası madde 53'e rağmen Common Law ve/veya Rylands
and Fletcher prensibinin bu davayı kapsadığı-na kanaat getirmekle ve
bu mevzuatı yanlış yorumlayıp uygulamakla hata ettiğini ileri
sürerek istinaf etti.
SONUÇ: Talep takririnde Davalının biçer döverin sahibi ortağının ise
sürücüsü ve müstahdemi olduğu iddia edilmişti. Halbuki gerçekte
Da-valı biçer döverin hem sahibi hem de sürücüsü idi ve ortağı ona
sadece yardımcı oluyordu. Taleple gerçek durum arasında bir çelişki
olmasına rağmen Yüksek Mahkeme hukuki durumun değişmediği ve
Davalının gerek mal sahibi gerekse sürûcü olarak sorum-lu olduğu
kanısına vardı.
İstinaf konusu durumlarda Ahkâmı Umumiye ve Rylands v. Fletcher
ilkesinin uygulanamıyacağı sadece Fasıl 148 madde 53 hükümlerinin
uygulanabileceği görüşünü benimsemeyen Yüksek Mahkeme Fasıl 148
madde 53'e ilâvete-n Rylands v. Fletcher davasında ifadesini bulan
Ahkâmı Umumiye ilkesinin de geçerliliğini koruduğunu belirtti ve bu
ilkeyi uygulayan İlk Mahkeme kararını onayladı.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- Rylands v. Fletctier (1865) 34 L.J. Ex. s.1-77; 3 H and C s.774.
2- Mustafa Hamza v. Kyriacos A. Vlachos C.L.R. Vol XXI. s.169 sayfa
172.
H Ü K Ü M
Ülfet Emin Başkan: Bu istinafta ilk hükmü Yargıç Salih S. Dayıoğlu verecektır.
Salih S. Dayıoğlu: Bütün ilgili zamanlarda da-valı FF 426 plâkalı biçer döverin kayıtlı mal sahibi ve sürücüsü idi. Davalı bir üçüncü şahısla 1975/76 tahıl ürünü sezonunda Balıkesir ve Haspolat köylerinin birleştiği yerde Alakatya (Dolaplar) mevkiinde ortaklaşa 400-500 dönüm arpa ektiler.
8.6.19-76 tarihinde davalı ortağının eşliğinde sözü edilen biçer döveri ile arpayı biçmeğe başladılar. Biçer döveri süren davalı idi ve ortağı da davalıya yardımcı oluyordu.
Alt Mahkemenin bulgusuna göre rüzgârlı bir havada arpanın biçme işlemi devam ederke-n biçer döverin eksozundan kıvılcımlar çıktı ve rüzgârın da etkisiyle etrafa sıçradı ve kalemlik ateş aldı. Kalemlerin tutuştuğunu gören davalı ve ortağı ateşi söndürmeğe çalışmış- 280 -
larsa da bunda muvaffak olamadılar. Ateş büyüyerek etrafa yayıldı ve -neticede tarla komşularının arpa mahsulüne sirayet ederek onlara muhtelif miktarlarda zarar verdi. Zarar gören arpa sahipleri davalı ve ortağı aleyhine dava açarak zarar ziyan talep ettiler. Dosyalanan yedi dava Alt Mahkcmede birleştirildi ve neticede dava-lı zarar gören arpa sahiplerine değişik miktarlarda zarar ziyan ödemeğe mahkûm edildi. Davalı bu hüküm ve dosyalanan davalardaki tüm davacılar aleyhine ayrı ayrı istinaf etti. İstinafın duruşmasında bütün istinaflar birleştirilerek dinlendi.
Müstenif- istinaf ihbarnamesinde aşağıdaki sebepleri ileri sürdü:
"1.Muhterem Mahkeme, dava layihalarınn göre, Davalı No.l'in
şahsen ve davalı No.2'nin işveren olarak dava edildiği
hususunda bir bulguda bulunmak ve ona göre karar vermekle-
hata etmiştir.
Muhterem Mahkemc, Davalı No.l'in davada zikredilen combine
1971'de yeni olarak aldığını ve gerekli servisini icap
ettiği zamnnlar yaptırdığını bir bulgu olarak bulduktan
sonra, Davalı No.l'i dikkatsiz bulmakla ve/veya- dava
layihalarında mevzubahis bile edilmeyen bir hususta
dikkatsiz bulmakla hata etmiştir.
Muhterem Mahkeme, Davalı No.l'in isbat etmekle yükümlü
olduğu hiçbir dikkatsizliği olmadığını isbat edemediği
kanaatına varmakla hata etmiştir.
Mu-hterem Mahkeme, Davalı No.l'in polise verdiği ifade ile
ilgili şahadet ve/veya iddialarına inanmamakla hata
etmiştir.
Muhterem Mahkeme, Bölüm 148, madde 53'e rağmen, Common
Law'ın ve/veya Rylands and Fletcher prensibinin bu davaya
şamil ol-duğunu bulmakla hata etmiştir ve/veya ilgili
mevzuatı yanlış yorumlayıp uygulamıştır."
İstinaf sebeplerini bir bir ele alıp tezekkür etmeği uygun buldum.
1. istinaf sebebi:
Aleyhine istinaf edilenlerin talep takrirleri bir bütün olarak- ve özellikle 3. ve 4. paragrafları dikkatle incelenecek olursa bütün ilgili zamanlarda davalının biçer döverin mal sahibi ve ortağının da biçer döverin sürücüsü ve davalının müstahdemi olduğunun iddia edildiği görülmektedir. Halbuki gerçekte ve Alt Mahkem-enin de doğru olarak yaptığı bulguya göre ilgili zamanlarda biçer döverin sürücüsü davalı idi ve ortağı da davalının müstahdemi değildi. Kanaatımca talep takrirlerindeki bu yanlış iddia Mahkemenin bulgusu ile çelişki halinde
olmasına rağmen hukuki durumu d-eğiştirecek nitelikte değildir çünkü biçer döverden neşet eden kıvılcımların meydana getirdiği ateş davalının gerek sürücü olarak veya gerekse biçer döverin mal sahibi olarak mesuliyetini hiçbir şekilde değiştirmez. Binaenaleyh başka tür davalarda mühim ro-l oynayabilmesine karşın bu davada müstenifin kapasitesinin doğru olarak belirtilmesine rağmen yanlış bir kapasite altında ondan zarar talep edilmesinde herhangi bir sakınca görmüyorum.
4. istinaf sebebi:
İstinaf eden istinafın duruşmasında bu s-ebep ûzerinde ısrar etmediğinden bunun için herhangi bir görüş belirtmiyorum.
5. istinaf sebebi:
İstinaf eden, istinafın duruşmasında istinaf konusu durumlarda Ahkâmı Umumiye'nin ve bunun altında hükme bağlanan Rylands v. Fletcher davasının söz -konusu olamıyacağını çünkü bu gibi durumlara şimdi sadece Fasıl 148 madde 53 hükümlerinin uygulandığını iddia etti. Ben bu iddia ile hemfikir değilim.
Mustafa Hamza v. Kyriacos A. Vlachos C.L.R. Vol. XXI s.169 davasında zamanın İstinaf Mahkemesı sayf-a 172'de şöyle dedi:
"In our view section 49 of The Civil Wrongs Law (sözü edilen
49. madde şimdi Fasıl 148 madde 53'ün tıpatıp aynısıdır) by
making provision for the burden of proof in actions for damage
caused by the negligent u-se of fire has not excluded the
application of the common law action for strict liability, where
the damage is caused by fire spreading from premises owned or
occupied by the defendant to the plaintiff's land; and it is open
to the plai-ntiff in this case on his statement of claim to rely
on the rule in Rylands v. Fletcher."
Yukarıdaki iktibastan da aç-ıkça görülür ki Fasıl 148 madde 53. hükümlerine ilâveten Rylands v. Fletcher 1865 34 L. J. Ex.177; 3 H and C 774 davasında ifadesini bulan ahkâmı umumiye ilkesi halen geçerlidir ve Alt Mahkeme de bu ilkeyi istinaf konusu davaya teşmil etmekle herhangi bir -hata işlemiş değildir.
İstinaf edenin Ahkâmı Umumiyeye göre mesulolmayacağını
isbat edemediği aşikârdır. Bu nedenle bu istinaf sebebinin reddolun-
ması gerekir.
2. ve 3. istinaf sebebi:
Alt Mahkeme hükmünü Fasıl 148 madde 53 ve ilâveten A-hkâmı
Umumiyeye istinaden vermiştir. Verilen hüküm Ahkâmı Umumiye ilke-
lerine göre doğru olarak verildiğine göre bu istinaf sebebini incelemek akademik kalacağından bu hususta birşey söylememeği uygun görürüm.
Netice itibarıyle istinafın reddolunmas-ı ve masrafların müstenif tarafından ödenmesi görüşündeyim.
Ergin Salâhi: Sayın Yargıç Salih S. Dayıoğlu'nun verdiği hükümle hemfikirim. Davacının isbat etmesi gerekmeyen ihmalkârlığın tafsilâtının talep takririnde serdedilmesinin gerekli olup olmadığı bu- meselede akademik kalacağından bu hususta birşey söylemeği uygun görmüyorum.
Ülfet Emin Başkan: Yargıç Salih S. Dayıoğlu'nun biraz evvel vermiş olduğu hükümle hemfikirim ancak ihmalkârlık konusunda 2. ve 3. istinaf sebeplerinde ileri sürülen hususlara t-emas etmeyi uygun gördüm.
Talep Takririne bakıldığında davacının davalının ihmalkârlığı yüzünden yangın çıktığını ileri sürdüğü görülmektedir. Fasıl 148, Haksız Fiiller Yasasının 53. maddesi yangından doğan zarar ziyan ile ilgili özel bir maddedir. H-aksız Fiiller Yasasının 51. maddesi ihmalkârlık konularını ilgilendirmektedir, 53. maddesi de yangın neticesi doğan zarar ziyan konularında ihmalkârlığı isbat etmek yükümlülüğünün kime ait olduğundan bahsetmektedir. 53. maddeye bakıldığında 53. maddede öng-örülen hususlardan doğan dava sebebinin ihmalkârlığa dayandırıldığı açıktır. 53. maddenin getirdiği yerıilik bu gibi hallerde ihmalkârlığın isbat yükümlülüğünü davacıdan almakta ve ihmalkârlığı olmadığını isbat etmek yükümlülüğünü davalıya vermektedir. Kan-ımca dava sebebi ihmalkârlığa dayandırılması gerektiğinden ihmalkârlığın tüm tafsilâtı ile talep takririnde Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğünün 19. Emrinin 4. rıizamı uyarınca belirtilmesi gerekir. İhmalkârlık davalarında ihmalkârlığın nelerden ibaret olduğ-u hususu esasa müteallik bir olgudur ve bu olgunun Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğünün 19. Emrinin 4. nizamı uyarınca talep takririnde iddia edilmesi gerekir. Talep Takririnde ihmalkârlığın tafsilâtlı bir şekilde nelerden meydana geldiği iddia edilmeyen hal-lerde, bu hususta şahadet verilse dahi Mahkemelerin bu gibi şahadeti nazarı itibara almaması gerekir. İhmalkârlık davalarında mahkemeler sadece talep takririnde tafsilâtlı bir şekilde belirtilen ihmalkârlık konularında davalıyı sorumlu tutabilir. Talep Tak-ririnde tafsilâtlı bir şekilde belirtilmeyen herhangi bir ihmalkârlık konusunda mahkeme bir davalıyı sorumlu tutamaz. İstinaf konusu davaya bakıldığında talep takririnde ihmalkârlığın nelerden ibaret olduğu hususunda herhangi bir iddia yapılmış değildir. T-alep takriri genel olarak ihmalkârlık olduğunu iddia etmiştir. Kanımca bu nitelikte bir talep tnkriri Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüğünün 19. Emrinin 4. nizamına göre l,yihalarda belirtilmesi gereken esas olguları belirtmemekte olup, belirlenmeyen olgular -hakkında mahkeme heıhangi bir karar veremeyeceğine göre istinaf konusu davada mahkeme davalıyı ihmalkârlık konusu üzerinde sorumlu bulamazdı. Mahkemenin hükmüne
bakıldığında dava lâıyihalarında belirtilmeyen bir ihmalk&rlık konusunda davalının sorumlu bulu-nduğu görülmektedir. Mahkeme bunu yapmakla hata işlemiştir.
Sonuç olarak istinaf oybirliği ile reddolunur. Birleştirilmiş diğer istinaflar da reddolunur.
İstinaf edenin istinaf masraflarını ödemesi emrolunur.
(Ülfet Emin) (Salih S.- Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi)
Başkan Yargıç Yargıç
6 Aralık, 1978
Full & Egal Universal Law Academy