-D.2/80 Yargıtay/Hukuk 35/79
(Dava No. 561/79; Mağusa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi.
İstinaf eden: Ramazan Aybar, Mağusa.
- (Davacı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: 1. Ramazan Çalışmaz, Mağusa.
2. Mehmet Ali Çalışmaz, Mağusa.
(Davalılar)
- Arasında.
İstinaf eden namına: Tevfik Pilli.
Aleyhine istinaf edilenler namına: Hakkı Süleyman Sonder.
Ara Emri - Davacının Davalılarla müştereken sahip olduğu bir trak-törle ilgili anlaşmaya uymayan Davalıları dava etmesi ve trak- törün muhafaza a-ltına alınması için ara emri talep etmesi Davalıların ön itiraz olarak taraflar arasındaki ortaklığın tescili gerektiğini, Y/H 17/78'deki içtihat hükmüne atıfla tescil edilmeden veya Mahkemeden izin alınmadan Davacının hak arayamayacağını iddia etmesi - İl-k Mahkemenin ön itirazı kabul ederek ara emrini iptal etmesi - İstinaf - Ortaklık ve işyerleri Yasasının 6. maddesinde belirtilen istisnalar hariç, madde 5(1)'e göre kâr gayesi güden iş ortaklıklarının tescilinin gerekmesi - Kâr etseler bile 6. maddede bel-irtilen mülkiyet ortaklıklarının tescilinin gerekmemesi.
Fasıl 116 Kollektif ve Komandit Şirketler ve Ticari Ünvanlar Yasası
Yasanın 5(1) ve 6(a) maddeleri - Tescili gerekli ortaklıklar ve 6. madde altındaki istisnaları - S(1) maddede belirtilen ve kâr ga-yesi güden iş ortaklıklarının teseilinin gerekmesi - Kâr etse bile 6'ncı maddede belirtilen mülkiyet ortaklarının tescilinin gerekmemesi - Y/H 17/78'de benimsenen ilkeler - Tarafların amacının kâr gayesi güden iş ortaklığı olduğuna dair şahadet yokluğunda -traktör ortaklığının tescilinin zorunlu olmaması.
Hukuk Usulû - Ön itiraz - İlk Mahkemenin ön itirazı haklı bulması ve tescil edilmemiş bir ortaklığa dayanarak dava açılamayacağı kanısına vararak istidayı iptal etmesi - Yüksek Mahkemenin ön itirazı redded-erek diğer konuları görüşmek için istidayı İlk Mahkemeye iade etmesi.
OLAY: Davacı ve Davalılar Devlet Emlak ve Malzeme Dairesinden müştereken bir traktör satın aldılar ve mütebaki borcu müştereken ödemeyi taahhüt ettiler. Davacı diğer iki ortağın traktörü- kullandıklarına ve kendisinin kullanmasına izin vermediklerini iddia ederek bir dava açtı ve tek taraflı bir de ara emri istidası dosyalayarak traktörün dava sonuçlanıncaya kadar Mahkemenin uygun göreceği bir yerde muhafaza edilmesini istedi. İlk Mahkemen-in geçici ara emrini vermesi üzerine Davalılar itiraz dosyaladılar ve dava konusu traktörün tarafların ortak malı olduğunu, Fasıl 116 Ortaklık ve İşyerleri Yasasının 50 ve 62'nci maddeleri gereğince bir ortaklık tescil edilmedikçe veya Mahkemeden izin alın-madıkça ortaklığa dayanan dava açılamayacağını iddia ettiler. İlk Mahkeme bu itirazı haklı bularak verdiği geçici ara emrini iptal etti. Davacı İlk Mahkemenin geçici ara emrini iptal etmekle hata ettiğini iddia ederek istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme F-asıl 116 Ortaklık ve İşyerleri Yasasının 5(1) ve 6(1) maddelerinde öngörülen ortaklıklar arasındaki fark üzerinde durdu. 5(1) maddesine göre kâr gayesi güden bir iş ortaklığının tescil edilmesi gerektiğini dikkate alan Yüksek Mahkeme 6(1) maddesinde belirt-ilen ortak mülkiyetten doğan kâr paylaştırma durumlarında kayıt gerekmediği kanısına vardı ve istinafı kabul ederek diğer konularda karar verilmesi için istidayı İlk Mahkemeye iade etti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- Yargıtay/Hukuk 17/78 sayılı- içtihat kararı.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
1- Lindley on Partnership, llth ed. p.29 ve 35.
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay : Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç
N. Ergin Salahi verecektir.
N. Ergin Salâhi: Davacı müstenif 29.6.1979- tarihinde Mağusa Kaza Ma emesınde açtığı dava gereğince, davacı ile davalıların 1/3 oranında mukayyet mal sahibi oldukları ve takriben Mart 1977 tarihinde Emlâk ve Malzeme Dairesinden 12000TL. satış bedeli karşılığı satın aldıkları şasi No.65 ve J.835 plâ-ka numaralı 28 beygir gücündeki Massey Ferguson alarka traktörürı ilk taksidi olarak 5000TL.'nı birlikte ödediklerini, mürebaki 7000TL,'sı borcun faiz tutarı olan l5OOTL,'nı yine müştereken ödediklerini ve bu traktörü müştereken kullanıp balki kalan borcu -da müştereken ödemek hususunda bir anlaşmaya vardıklarını iddia etmiştir. Davacı talep takririnde diğer ortakların konu traktörü kendisinin de kullanmasına müsaade etmedikleri gerekçesi ile talep takririnde görülen talepleri için Mahkemeye müracaat etmişti-r.
Yine aynı gün davacı dosyaladığı tek taraflı bir istida gereğince dava konusu traktörün davanın neticelenmesine kadar Mahkemenin uygun göreceği bir yerde muhafaza edilmesine mütedair bir ara emri talebinde bulunmuştur. Bidayet Mahkemesi aynı gün 29.6.l-979 tarihinde talep edilen ara emrini vermiş ve bu ara emrinin kesinleşmesi için ara emri istidasını 8.8.1979 tarihine tayin etmiştir.
Davalılar 30.7.1919 tarihinde dosyaladıkları bir itiraz belgesinde bu ara emrinin kesinleşmesine itiraz etmişler ve dosy-aladıkları itiraza ilişik yemîn varakasında sair şeyler meyanında iptidai itiraz olarak davacı müstedinin istidasına ekli 29.6.1979 tarihli yemin varakası ile talep takririnde serdolunan husus ve vakıalar muvacehesinde dava konusu traktörün taraflar arasın-da bir ortaklık konusu teşkil ettiği iddia edilerek Fasıl 116 Ortaklık ve İşyerleri Yasasının 50 ve 62. maddeleri gareğince tescil edilmiş olduğuna dair herhangi bir iddia derpiş edilmediği cihetle Yasanın 62(a) fıkrası uyarınca böyle bir ortaklığa dayanan- işbu veya herhangi bir talebin, ihmali yapan kişinin Mahkemeye müracaatla böyle bir anlaşma tahtındaki hakkını arayabilmasi için Mahkemeden izin almadan işbu dava ile birliktn davaya istinat ettirilen herhangi bir çare veya hakka cevaz vermediği nedeni i1-e de ara emri istidasının iptaiini talep etmiştir.
Bidayet Mahkemesinde yemin varakalarına dayalı hukuki argümanlar üzerinde durularak duruşma yapılmış ve neticede Bidayet Mahkemesi sadece iptidai itiraz üzerinde durarak ve diğer ileri sürülen olgulara -eğilmeden konuyu karara bağlamıış ve 29.6.1979 tarihinde verilen ara emrini iptal etmiştir. Bidayet Mahkemesi konuyu karara bağlarken talep takririnin 4 ve 5. paragraflarındaki davacının iddiasına göre; dava konusu traktörün tarafların ortak mülkiyetinbe o-lduğunu, ve müştereken kullanılıp çalıştırılacağının davacı tarafından ıleri sürüldüğünü ve hal böyle alduğuna göre Fasıl 116 Madde 62 hükümleri gereğince işbu ortaklığın kanununen tescil edilmesi gereken bir ortaklık olduğuna ve böyle bir tescil yapılmadı-ğı gibi Mahkemeden de kanunun öngördüğü izin alınmadığı gerekçesine dayananak yapılan iptidai itirazı kabul etmiş ve yukarıda değindiğimiz gibi ileri sürülen diğer hakikatleri bir değerlendirmeye tabi tutmadan, evvelce verilen ara emrini iptal etmiştir. Bi-dayet Mahkemesi bıı iptal kararına varırken Yüksek Mahkemenin Yargıtay/Hukuk 17/78 sayılı hükmüne atıfta bulunmuş ve bu içtihadi hükümde belirtildiği gibi bu ortaklıkların tescil edilmesi gerektiği, tescil edilmemesi halinde Mahkemeden dava açılmadan evvel- izin alınması gerektiği gerekçesine kararını dayandırmıştır.
İstinaf b kararıdan yapılmıştır ve istinaf sebepleri aşağıda görüldüğü gibi 3 başlık altında toplanmaktadır:
"1-Muhterem Bidayet Mahkemesinin istida konusu traktör üzerindeki tarafların orta-klığını ve/veya müşterek mülkiyetini Fasıl 116 Madde 62 tahtında tescili gerekli ortaklık olduğu bulgusuna varmakla hata etmiştir.
2- Muhterem Bidayet Mahkemesi karar verirken Fasıl I16 Madde 6'yı
nazara almayarak traktör üzerindeki ortaklığın -ve/veya müşterek
mülkiyetin tescili gerekli kâr gayesi güden bir ticari ortaklık
değerlendirmesinde hata etmişti
3- Muhterem Bidayet Mahkemesi istida konusu traktörde ortak olan
davacının diğer ortaklar aleyhine dava açarken M-ahkemeden izin
almadığı gerekçesi ile istidayı iptal etmekle hataya düşmüştür."
Fasıt 116, madde 50, ortaklıkların tescili ile ilgilidir. Fasıl 116, madde 62, kanunun öngördüğü teferruatın, hesapların ve sair işlemlerin verilmesini ve bunların ver-ilmemesi halinde, ihmalde bulunan tarafın hak iddia edip izin almadan Mahkemeye başvuramayacağı meyanındadır. Bu ileri sürülen maddelere istinaden tescil edilmeyen ortaklıklarda taraflar arasındaki menfaat veya haklar hususunda Mahkemeye başvurmadan önce M-ahkemeden izin alınması öngörülmektedir. Ancak bu maddelere istinaden bir karara varılmadan evvel konu ortaklığın Fasıl 116 madde 5(1) altında öngörülen bir ortaklık olup olmadığı, Fasıl 116 madde 6'da nazarı itibara alınarak bir karara varılması gerekir. -Fasıl ll6, madde 5(1) şöyledir:.
"5(1 )Partnership is the relation which subsists between persons
carrying on a business in common with a view of profit."
Bu maddeden görüleceği gibi tescil edilmesi gereken ortaklığın kâr gayesi güden bir iş o-rtaklığı olması gerekir. Fasıl 116, madde 6 kapsamına giren ortaklıklar ise tescil edilmesi gereken ortaklıklar kapsamı dışında bırakıldığı sarahatle görülmektedir. Fasıl 116, madde 6(a) aynen şöyledir:
"6(a)Joint tenancy, tenancy in common, joint propert-y, common property, or part ownership does not of itself create a partnership as to anything so held or owed, whether the tenants or owners do or do not share any profits made by the use thereof."
Bu maddeden görülebileceği gibi bir mülkiyetten doğan orta-klık neticesinde taraflar bu ortaklıklardan kâr elde etseler dahi sadece bu husus kendiliğimden bu mülkiyet ortaklığının Fasıl 116 hükümleri
altında bir iş ortaklığı sayılmasını gerektirmez va sayılmadığı takdirde de böyle bir ortaklığın tescil edilmesi ge-rekmez.
Sırası gelmişken şuna da değinmekte fayda vardır. Ortaklar sahibi bulundukları ortaklık malı kâz etmek ve elde edilen kârı da aralarında paylaşırıak amacı ile kullandıklarında tüm ahval ve şeraitten bir mülkiyet yoksa iş ortaklığının îstihraç edil-ip edilmeyeceğinin tezekkür edilmesi gerekir. Bu husus tezekkür edilirken de tarafların esas anlaşma veya gayelerinin ne olduğunun göz önünde tutulması gerekir -Gör: Lindley nn Partnership llth ed., p.29 and 35.
Önümüzdeki meselede ortaklık konusu J.835 p-lâka numaralı bir traktördür. Davacının iddiasına göre bu traktör müşterek olarak satın alınmış belirli bir miktarı müşterek olarak ödenmiş ve kendi işleri için müşterek olarak çalıştırarak baki kalan borcu da müşterek olarak ödeyeceklerdi. Bu durumda ve t-arafların esas anlaşma veya amaçlarının bir iş ortaklığı kurmak olduğuna dair şahadet gaybubetinde, tarafların arasındaki ortaklığın bir iş ortaklığı değil de Fasıl 116 madde 6(a) kapsamına giren bir ortaklık olduğu gözükmektedir. Bu nedenle, l. istinaf se-bebinin kabul edilmesi gerekir.
2. ve 3. istinaf sebeplerini, yukarıda l. istinaf sebebi üzerinde vardığımız karar ışığında, tezekkür etmemiz gerekmemektedir.
Sonuç olarak Bidayet Mahkemesinin 29.6.19?9'da. verilen geçici ara emri istidasını iptal eden 2-2.8.1979 tarihli kararı iptal edilir. Bîdayet Mahkemesi konuyu sadece iptidai itiraz üzerine dayanarak bir karara bağladığı ve diğer ileri sürülen iddia ve olguları değerlendirme yönüne gitmediği cihetle istidanın diğer hususlar üzerinde görüşülüp karara v-arılması için betekrar Bidayet Mahkemesine iade edilerıesine emir verilir.
(Şakir Sıdkı Ilkay) (Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi)
Yargıç Yargıç Yargıç
22 Ocak 1980
Full & Egal Universal Law Academy