-D.32/85 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 3/85, 5/85 ve 6/85
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Yargıtay/Hukuk 3/85
(Genel İstida No.1-03/82; Girne)
İstinaf eden: Aziz Mehmet, Girne.
(Müstedi)
-ile-
.
Aleyhine istinaf edilen: Evkaf Dairesi temsilen ve mezûr daire nam ve
hesabına Taner Derviş, Evkaf Dairesi, Lefkoşa.
- (Müstedaaleyh)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Menteş Aziz.
Aleyhine İstinaf eden istinaf -edilen namına: Ali Dana ve Ergin Ulunay.
Yargıtay/Hukuk 5/85
(Genel İstida No.103/82; Girne)
İstinaf eden: 1. Evlaf Dairesini temsilen ve mezkûr daire nam ve hesabına
Taner Derviş, Evkaf Dairesi, Lefkoşa.
2. Vakıflar ve Din İşleri Dairesi, -Lefkoşa.
(Müstedaaleyhler)
-ile-
Aleyhine İstinaf edilen: Aziz Mehmet, Girne.
(Müstedi)
- A r a s ı n d a.
İstinaf edenler namına: Ali Dana ve Ergin Ulunay.
Aleyhine istinaf edilen namına: Menteş Aziz.
Yargıtay/Hukuk 6/85
(Genel İstida No.103/82; Girne)
İstinaf eden: 1. Evkaf Dairesini temsilen ve mezkûr- Daire nam ve hesabına
Taner Derviş, Evkaf Dairesi, Lefkoşa.
2. Vakıflar ve Din İşleri Dairesi, Lefkoşa.
(Müstedaaleyhler)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: Aziz Mehmet, G-irne.
(Müstedi)
A r a s ı n d a.
İstinaf edenler namına: Ali Dana ve Ergin Ulunay.
Aleyhine istinaf edilen namına: M-enteş Aziz.
H Ü K Ü M
N. Ergin Salâhi: Müstedi Emare No.1 olarak ibraz edilen mukavele ile 9 Mayıs 1977 tarihinde Girne'de Dome Otel'in ittisalindeki park yerinde kontrata ilişik plânda görüldüğü şekle uygun olarak yaklaşık 350m2 alanında müstedaaleyh -tarafından inşa edilecek bir salonu Bakanlar Kurulunun 8 Aralık 1976 tarihli iznine uygun olarak gazino, kumarhane olarak kiralayıp işletmeyi taahhüt etmiştir. Sözü edilen anlaşma uyarınca inşa edilip gazino, kumarhane olarak çalıştırılacak olan bu yerin i-car süresi beş sene olup ilk dört sene 11 aylık kirası senelik 10,000 Amerikan doları esası üzerinden üçer aylık taksitler ile peşin olarak ödenecek, son ayın kirası ile taraflar arasında bir uyuşma olmaması halinde senelik 40,000 Amerikan doları esası üze-rinden ödenecektir. Yine sözü edilen anlaşmanın 5. maddesine göre icar süresi inşaatın tamamlanıp kiracıya teslim edildiği tarihten itibaren 5 sene olup müteakip bir 5 sene daha müstediye kiralanması için tercih hakkı tanınmıştır. Lâyihalarda pek açık olar-ak belirtil- memekle beraber icar konusu inşaatın 29.10.1977 tarihinde tamamlanıp müstediye teslim edildiği ve 5 senelik icar müddetinin başlangıç tarihinin 29.10.1977, hitam tarihininise 29.10.1982 olduğu taraflarca ortak bir olgu olarak kabul edilmektedi-r.
Müstedi temmuz 1982 tarihine kadar konu yerin kirasını senelik 10,000 Amerikan doları esası üzerinden ödemiş, son üç aylık taksidnin ödeme safhasında yeni 5 senelik kira için bu gazino içerisinde bulunan bar ve eski kontratta konaklama ücreti olarak g-ecelik kişi başına 2 Amerikan dolarının ödenmemesi hususları ile daha başka değişik teklifleri içeren bir teklif sunmuştur. Taraflar arsında uyuşma sağlanmamış ve Ağustos ve Eylül ayları müstedi yıllık 10,000 Amerikan doları esası üzerinden ödemiş, son ayl-ığın ise yıllık 40,000 Amerikan doları esası üzerinden ödenmessinin fahiş olduğunu, yasal olmadığını ileri sürerek ödememiştir. Müstedi bilhare 29.11.1982'de 103/82 sayılı istinaf konusu kira istidasını dosyalayarak yıllık 10,000 Amerikan doları esası üzer-inden ödenen kiranın yıllık 5,000 Amerikan dolarına indirilmesi için Mahkemeye müracaat etmiştir.
Aleyhine istinaf edilen, davalı, İlk Mahkeme önünde duruşma başlamazdan önce konu yerin Dome Otelin bir kısmını teşkil ettiğini ve 10 Aralık 1982 tarihli Re-smi Gazete'nin Ek IV'ünde yayınlanan 575 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile otel, pansiyon ve benzeri yerlerin 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasası kapsamı dışında bırakıldığını, bu nedenle ilk mahkemenin konu istidaya bakmaya yetkisi bulunmadığını ileri sürm-üştür. tarafları bu konu üzerinde dinleyen ilk mahkeme müstedinin 29.11.1982''en beri konu yerin kanuni kiracısı olduğunu, bu yerin Dome Otelin ittisalinde gazino, kumarhane olarak inşa edildiğini ve "Dome International Casino" olarak bilinip ayrı bir işle-tme olduğunu ve konu Bakanlar Kurulu kapsamında mütalâa edilemeyeceği bulgusuna vararak ön itirazı reddetmiştir. Bilâhare duruşmanın belirli bir safhasında müstedi ek yemin varakası vermek sureti ile ilk verdiği yemin varaksını tadil yönüne gitmiş, müsteda-aleyh buna da itiraz etmiş, neticede Mahkeme tarafları dinledikten sonra yapılması istenen tadilâtın taraflar arasındaki ihtilâfın karara bağlanması için gerekli ve adil bir tadilât olduğu kararına vararak E.25 altındaki yetkilerini kullanıp talep edilen t-adilâtın yapılmasına izin vermiştir. Davalı ilk mahkemece verilen bu iki ara karar aleyhine 6/85 sayılı istinafı yapmıştır. Dava neticelendikten sonra da mukabil istinaf olarak dosyalanan 5/85 sayılı istinafa 6/85 sayılı istinafta yer alan sebepler de ekle-nmiştir.
Genel istidayı dinleyen ilk mahkeme konu yerin 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6. maddesi kapsamında sözleşmesi sona erip kanuni kiracı durumunda olan müstedi tarafından halen kullanılan bir işyeri olduğu bulgusuna varmıştır. Sunulan şahad-eti değerlendiren ilk mahkeme, bilirkişi olarak çağrılan Turan Avni'nin şahadetini doğru olarak kabul etmekle beraber tam emsal alınabilecek benzeri binalar bulunmadığı gerekçesi ile bu iahidin makul kira olarak ileri sürdüğü aylık 570,000TL kiranın az old-uğu kaanaatına varmıştır. Bu kanaata varırken müstedinin ikinci 5 yıllık anlaşma için gazino kirası ile bazı ek ve değişik teklifler içeren tekliflerini de dikkate almıştır. Müstedaaleyh tarafından bilirkişi olarak çağrılan Turgut Süleyman'ın şahadetine is-e bu şahidin kira değerlendirmelerinin gazinoların kârlı işletmeler olduğu hususuna dayandığını ve konu yerin bina olarak kira değerini değil de ne maksatla kulla- nıldığına ağırlık vererek yanlış bir değerlendirme yaptığı gerekçesi ile bu şahidin şahadeti-ni kaale almamayı uygun bulmuştur. İlk mahkeme neticede verilen tüm şahadeti değerlendirdikten sonra konu yerin makul kirasının yıllık 25,000 Amerikan doları veya 29.11.1982 tarihinden itibaren resmi kurdan muadili Türk lirası olduğu yönünde karar vermişti-r ve masraflar hususunda herhangi bir karar vermemeyi uygun bulmuştur.
3/85 sayılı istinaf kiracı tarafından makhemece tespit edilen kiranın fazla olduğu hususunda yapılmıştır. 5/85 sayılı davacı tarafından yapılan istinaf ise kısmen 6/85 sayılı istinaf -sebeplerini içermekte ve özetle ilk mahkeme konu yerin bir gazino olduğunu, gazinoların kârlı işletmeler olduğunu ve bu yeri gazino olarak işletmek için yapılan teklifler hussuundaki şahadeti kaale almamakla hata ettiği, keza mevcut tüm şahadet ışığında te-spit edilen yıllık kiranın az olduğu hususundadır.
İstinafın duruşmasında müstedi tarafından yapılan 3/85 sayılı istinafa mukabil istinaf olarak yapılan 5/85 sayılı ve ara kararlara karşı yapılan 6/85 sayılı istinaflar birleştirilerek ele alınmıştır. 3/8-5 sayılı istinaf 8 sebep içermekle beraber üzerinde durulduğu şekli ile bu istinaf sebepleri başlıca üç başlık altında aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
1. İlk Mahkeme, müstedinin evcut kontrat hitamında konu yerin kanuni kiracısı olduğu bulgusuna varırken- ne miktar aylık veya yıllık kira ile kanuni kiracı olduğu bulgusuna varmmamakla hata etmiştir.
Son Ekim 1985 ayının kirası 40,000 Amerikan doları esası üzerinden ödenecek bu miktarın son yıllık kira hesaplanmasına dahil edilmesi halinde dahi konu yeri-n yıllık kirasının 12,424 Amerikan doları olduğu sunulan şahadet ile belirlenmesine rağmen İlk Mahkeme bu yönde bulgu yapmamakla hata etmiştir. Ayrıca müstedaaleyhin kirayı çoğaltma için bir talebi olmadığı, ilk mahkemenin önündeki istidasının müstedinin y-apmış odluğu kirayı azaltma istidası olduğu dikkate alındığında ilk mahkemenin mevcut kiranın üzerinde bir kirayı tespit etmeye yetkisi olmadığı veya bu kiranın üzerinde bir kira tespit etmekle hatalı hareket ettiği yönündedir.
2. İlk mahkeme, bilirkişi -olarak çağrılan Turan Avni'nin kira hususundaki şahadetine inandıktan sonra bu şahidin emsal alabileceği tam ve benzeri binalar bulunmadığı gerekçesi ile bu şahadet dışına çıakrak müstedinin 13.8.1982 tarihinde yeni 10 yıllık mukavele yapması için sunduğu -ve konu gazinonun kirası yanında başka icar teklifleri ile şartları içeren yazısını hatalı olarak dikkate almış ve kira tespitini yanlış yapmıştır.
3. İlk mahkeme müstedinin mali gücü hususundaki şahadeti yanlış değerlendirmiş ve tespit edilen yıllık 25,-000 Amerikan doalrı kirayı müstedinin ödeyebileceği kararına varmakla hata etmiştir.
Birinci istinaf sebebini ele aldığımda müstenifin ödemekle mükellef olduğu son aylık kiranın yıllık 40,000 Amerikan doları esası üzerinden odluğu ibraz edilen emare kont-ratta görülmektedir. Müstedi bu kiranın korkutucu (interorem) olduğunu ve yasal olarak geçerli olmadığını iddia etmiş ve yıllık 40,000 Amerikan doları kiranın da 5000 Amerikan doalrına düşürlmesini talep etmiştir. Son aylık kiranın yıllık 40,000 Amerikan d-oları esası üzerinden olduğu korkutucu (interorem) olup yasal olmadığı yönünde lâyihalarda bu yönde iddia olmasına rağmen müstenif bu hususu duruşma safhasınd geri çekmiş ve neticede de ilk mahkeme bu yönde herhangi bir karar vermiş değildir. Bu durumda ko-nu gazinonun son aylık kirasının yıllık 40,000 Amerikan doları esası üzerinden ödenmesi gerektiği taraflarca kabul edilen bir olgudur. Son yıllık kiranın ise ilk 11 aylık 10,000 Amerikan doları esası üzerinden ve son aylık da yıllık 40,000 Amerikan doları -esası üzerinden hesaplanarak bir rakama ulaşılması mümkündür. Ne var ki ödenmesi gereken son yıllık kiranın bu şekilde hesaplanması gerektiğine dair lâyihalarda ileri sürülen bir iddia olmadığı gibi ilk mahkeme önündeki duruşmada da böyle bir iddia ileri s-ürülmmemiştir. Böyle bir iddia ilk defa bir istinaf sebebi olarak ileri sürülmekte olup yuakrıda değindiğim gibi ne lâyihalarda ve ne de ilk mahkeme önünde ileri sürülüp ele alınmış değildir. Bu gibi iddianın şimdi istinafta ileri sürülemeyeceği yerleşmiş -bir prensip olup buna bir çok geçmiş kararlarda defaten değinildiği cihetle bu husustaki içtihat kararlarına betekrar değinmeyi luzumsuz buldum. Bu nedenlerle müstenifin son yıllık kiranın 12424 Amerikan doları olduğu hususunda iddiası ve mahkemenin bu yön-de bulgu yapması gerektiği yönündeki argümanları mesnetsizdir. Son aylık kira 40,000 Amerikan doları olarak hesaplandığına ve kontrat da bu yönde olduğuna göre müstedinin yıllık 40,000 Amerikan doları esası üzerinden aydan aya kanuni kiracı olduğunun kabul- edilmesi gerekir. Bu nedenlerle 1. istinaf sebebinin reddolunması gerektiği görüşündeyim.
İkinci istinaf sebebine gelince şahadete göz atıldığında konu yerin bir gazino, kumarhane olduğu ve Girnede bu tip başka bir yer bulunmadığı görülmektedir. Bir bil-irkişi olarak Kasım 1984 tarihinde şahadet veren Turan Avni mahkemeye yardımcı olabimek için tam benzeri olmamakla beraber makul kirayı tespite yararlı olabilecek emsal binaları da dikkate alarak konu yerin makul kirasının ayda 570,000TL oalcağı hususunda -şahadet vermiştir. Şahadet tarihindeki resmi ve geçerli kur üzerinden bu miktar Amerikan dolarına çevrildi- ğinde yıllık kiranın 16,371.469 Amerikan dolarına tekâbül ettiği görülmektedir. İlk mahkeme bu şahide inanmış ve şahadetine kıymet ve değer vermeyi -uygun görmüştür. Müstedaaleyh tarafından çağrılan Turgut Süleyman'ın kira tespitinde yaptığı değerlendirmeler ise gazinoların kârlı işlemeler olduğu dikkate alınarak yapıldığı ve esas binanın kira tespitinin buna dayandırıldığı cihetle ilk mahkeme bu şahid-in şahadetine kıymet vermemeyi haklı olarak uygun görmüştür. Bu yerin kira tespitinde yerin gazino olarak çalıştırıldığı dikkate alınacak bir husus değildir çünkü gazino oalrak çalıştırılabilmesi için Devlete ayrı olarak külliyetli miktarda para ödenmekted-ir. esas alınması gerken husus binanı ne maksat için kullanıldığı dikkate alınmadan binanın makul kira değerinin tespit edilmesi gerekir. İlk mahkeme de aynı düşünce ile hareket etmiş ve bir yargıya varmıştır. Ancak ilk mahkeme kirayı tespit ederken müsted-inin yeni 10 yıllık kira mukavelesi yapılması için yaptığı teklifleri de dikkate almıştır. Bu teklifler sadece konu yerin kirası için yapılmış olsaydı ilk mahkemenin hatalı hareket ettiği söylenemezdi ancak yapılan teklifler gazino yanında konaklama için k-işi başına 2 Amerikan dolarının müstenif tarafından ödenmesinden sarfı nazar edilmesi ve ilâveten barın işletilmesinin de müstenife bırakılması yönünde teklifler içemektedir ve bu önerilerle birlikte müstenif konu yerin yıllık kirası olara 20,000 Amerikan- doları ödemeyi teklif etiştir. İlk mahkeme konuyu değerlendirirken yapılan bu değişik teklifi sadece gazino kirasının yükseltilmesi teklifi olarak kaale almış ve kararında Turan Avni'nin şahadetine inanıp değer vermesine rağmen bu tekliflerin etkisi altın-da kalarak Turan Avni'nin yaptığı tespitin üzerinde bir kira tespiti yönüne gitmiştir. Esas şahit olarak kabul edilen Turan Avni'nin şahadeti dışında değer verilecek ve kira tespitinde yararlı olabilecek herhnagi bir şahadet mevcut olmadığına göre ve mahke-me de bu şahidin şahadetini geçerli ve tutarlı şahadet kabul ettiğine göre makul olacak kiranın o günlerdeaylık 470,000TL'nin resmi kurdan muadili olan 1374.156 Amerikan doları olarak tespit edilmesi gerekirdi. Bu yapılmadığı cihetle de mahkeme hatalı yarg-ıya varmıştır. Bu nedenle ikinci istinaf sebebiin kabul edilmesi gerektiği görüşündeyim.
Üçüncü istinaf sebebine gelince şahadete göz atıldığında müstedinin İngilteredeki emlâk satışlarından külliyetli miktarda para temin ettiği görülmektedir. Müstenif m-uhasibinin vediği şahadete göre müstenif Lâptadaki Celebrity Otel ile oradaki gazino işletmelerinden ziyan etmektedir. Buna dayalı olarak talep edilen "Dome International casino" kirasını ödeyecek durumda değildir. Bir kircının mali gücünü tayin ederken on-un işyerinden elde etmiş olduğu kâr dikkate alınmakla beraber genel oalrak mali kudretinin ve söz konusu kiranın kiracı tarafından ödenip ödenemeyeceğinin lâyıkı ile değerlendirilmesi gerekir. İlk mahkeme kararına göz atıldığında kanımca ilk mahkeme müsten-ifin muhtemel ziyanları yanında paraya çevrilebilen malvarlığını ve elde ettiği bu paralarla halen bungalow inşa etmekte olduğunu da dikkate alarak tespit edilen kirayı ödeyecek mali güce sahip olduğu kanaatına varmıştır. Kanımca ilk mahkeme kriterleri doğ-ru olarak tatbik ederek doğru bir yargıya varmıştır. Bu nedenle 3. istinaf sebebinin reddolunması gerektiği kanaatindeyim.
Yukarıda kabule dilen 2. istinaf sebebine gelince konu yerin makul kirasının yıllık 16371.469 Amerikan doları odluğu ve mevcut kont-rata göre 3 aylık sürelerle ödenmekte odluğu, ödemelerin yıllık kiranın 3 aylık sürlerle Amerika doları olarak veya kontrat şartlarına göre muadili Türk parası olarak ödenebildiği dikkate alınarak ödemenin 29.11.1982 tarihinden itibaren ödeme tarihindeki r-esmi kuralara takâbül eden 3 aylık sürelerle Amerikan doları olarak veya o tarihlerdeki resmi kur esası üzerinden muadili Türk parası oalrak kiranın tespit edilmesinin adil ve doğru odluğu görüşündeyim ve bu yönde karar verilmesi gerekir.
Müstedaaleyhin -dosyalamış olduğu 5/85 sayılı istinafa gelince: 1. istinaf sebebi 10.12.1982 tarihli 5/75 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca otel ve benzeri iş yerlerinin 17/81 sayılı Kira (Denetim) yasası kapsamı dışında bırakıldığı ve bu yerin de otelin bir kısmı ol-duğu cihetle yasa kapsamında bulunmadığı hususundadır. Şahadete göz atıldığında bu yerin 1977 tarihinde ayrı bir ünite olarak gazino maksatları için inşa edildiği ve bu maksatla çalıştırıldığı, otelin ittisalinde olmakla beraber otel ile bir ilgisi bulunma-dığı görülmektedir. Bu durumda otelin bir kısmı olmadığı hususundaki ilk mahkemenin bulgusu hatalı değildir. Bu bir yana istidanın dosyalanmasından sonra 10 Aralık 1982 tarihinde geçirilen Bakanlar Kurulu kararının bu istidaya teşmil edilemeyeceği de geçmi-ş birçok yargıtay kararlarında karara bağlanmıştır ve bu yönü ile de bu istinaf sebebinin reddolunması gerekir.
İkinci istinaf sebebi ise müstedinin nasıl yasal kiracı olduğunun yemin varakasında belirtilmediği ve sadece yasal kiracı olduğundan bahedildi-ği ve buna dayanarak müstedinin yasal kiracı olduğu bulgusuna varmakla ilk mahkemenin hata ettiği hususundadır. Müstedinin yemin varakasında bu husus arzu edildiği şekilde yer almamış olabilir. Ne var ki müstedaleyh kontraın hitamında müstedinin yasal kira-cı olduğunu kabul etmiştir ki bu husus yasal kiracı olduğunu müstedinin ileri sürdüğü ve müstedaaleyhin de kabul ettiği ortak bir olgudur. Bu nedenle İlk Mahkemenin müstedinin yasal kiracı olduğu bulgusuna varması hatalı sayılmaz. 2. istinaf sebebinin de r-eddolunması gerektiği görüşündeyim.
3. istinaf sebebi esas itibarı ile 6/85 sayılı istinafın konusunu teşkil eden ve 26.11.1984 tarihli yemin varakasının dosyalanmasına izin veren mahkemenin ara kararının hatalı olduğu yönündedir.
Şahadeti tetkik edip -yapılması istenen tadilâtı gözönünde tuttuğumda Mahkemenin tadil izni verirken takdir yetkisini hatalı olarak kullandığına ikna edilmedim ve bu sebeple 3. istinaf sebebinin reddolunması gerektiği görüşndeyim.
4. ve 5. istinaf sebepleri, makul kiranın tes-pitinde mahkemenin yanıldığı ve az tespit ettiği yönündedir. Bu husus 3/85 sayılı istinafta karara bağlandığı cihetle bu istinaf sebebinin de reddolunması gerekmektedir.
5/85 sayılı istinaf sebepleri yuakrıda değinildiği gibi 6/85 sayılı istinaf sebepler-ini de içerdiği cihetle özellikle 1 ve 3. sebep için söylenenler bu istinaf için de geçerlidir. Bu nedenlerle 6/85 sayılı istinafın da reddolunması gerektiği görüşündeyim.
netice olarak 3/85 sayılı istinafın kısmen kabule dilmesi, müstedaaleyh tarafından- yapılan 5/85 ve 6/85 sayılı istinafların reddolunması ve "Dome International Casino" olarak kullanılan ve müstenifin tasarrufunda bulunan binanın yıllık kirasının 29.11.1982 tarihinden itibaren yıllık 16371.469 Amerikan doları olarak tespit edilmesi ve bu- tespit edilen kiranın ya Amerikan doları oalrak veya her üçer aylık ödeme tarihinden resmi kur esas alınarak bu resmi kura tekâbül eden Türk parası oalrak ödenmesi hususlarında karar verilmesi gerektiği ve masraflar hussuunda herhangi bir emir verilmemesi- gerektiği görüşündeyim.
Niyazi F. Korkut: Sayın Yargıç N. Ergin Salâhi tarafından okunan hükümde belirtilen görüşe ve varılan sonuca katılırım.
Aziz Altay: İstinaf eden müstedi kircısı bulunduğu Dome gazinonun kirasının yeniden saptanması için yapmış ol-duğu istidada ilk mahkemenin saptandığı kirayı fazla bularak Yargıtay/Hukuk 3/85 sayılı istinafı dosyaladı. Aleyhine istinaf edilen müstedaaleyh ise Yargıtay/Hukuk 5/85 ve 6/85 sayılı istinafları dosyaladı ve gazinonun Dome Otelin bir cüzü olduğu ve 17/81 -sayılı Kira (Denetim) Yasası kapsamı dışında kaldığı hususunda yapmış olduğu ön itirazını reddetmek, müstedinin mütecaviz olduğuna dair bulgu yapmamak, müstedi tarafından 26.11.1984 tarihinde dosyalanan ek yemin varakasını müstedaaleyhin itirazına rağmen k-abul etmek ve makul olmayan bir kira saptamak suretiyle ilk mahkemenin hataya düştüğünü ileri sürdü.
İstinafın duruşamsında tarafların müsterek müracaatı üzerine her üç istinaf birlikte dinlenmiştir.
Yargıtay/Hukuk 3/85 sayılı istinafta aleyhine istina-f edilen müstedaaleyh 9.5.1977 tarihli yazılı bir sözleşme uyarınca Dome Otelin park yerine bir gazino inşa ederek istinaf eden müstediye 5 yıl süre ile icar etti. Müstedi bu sözleşmeye göre icar süresinin 4 yıl 11 ayı için, her 3 ayda bir peşin ödenmek üz-ere, yılda 10,000 dolar, icar süresinin son ayı için ise, taraflar gazinonun 5 yıl daha kiralanması hussuunda anlaşamadıkları takdirde yılda 40,000 dolar üzerinde kira ödemeyi kabul etti. Layihalardan anlaşıldığına göre gazinonun inşaatı 29.10.1977'de tama-mlanıp müstediye teslim edildi ve böylece 5 yıllık icar süresi 29.10.1977'de başlayıp 29.10.1982 tarihine kadr devam etti. taraflaar icar süresinin sona ermesi üzerine gazinonun 5 yıl daha kiralanması hussuunda anlaşmaya varamadılar ve böylece müstedinin s-özleşmeli kiracı statüsü 29.10.1982 tarihinde sona erdi ve bu tarihten sonra müstedi gazinoyu yasal kiracı olarak işgal etmeye devam etti.
Müstedi 29.7.1982 tarihine kadar kiralarını 3 aylık taksitler halinde düzenli bir şekilde ödedi. 29.7.1982 tarihind-en 29.10.1982 tarihine kadar olan son 3 aylık kiraya gelince müstedi yine yıllık 10,000 dolar üzerinden banka vasıtası ile ödemede bulunmak istedi ancak müstedaaleyh sözleşme uyarınca icar süresinin son ayının kirasının yıllık 40,000 dolar üzerinden ödenme-si gerektiğini öne sürdü ve yapılmak istenen ödemeyi kabul etmedi. Bunun üzerine müstedi 29.11.1982 tarihinde Mahkemeye bir istida dosyaladı ve gazinonun işlerinin bozulduğu gerekçesi ile, 40,000 dolar yıllık kirayı veremeyeceğini iddia ederek Mahkemenin 1- Ekim 1982 tarihinden itibaren gazinonun yıllık kirası için 5,000 dolar veya uygun göreceği başka bir miktar saptamasını istedi.
Müstedaaleyh dosyaladığı itiraznameye ekli yemin varakasında müstedinin mali durumu iel kazancının çok iyi olduğunu ve yıllık- 40,000 dolaar kirayı ödeyebilecek durumda bulunduğunu iddia etti. Yine müstedaaleyh gazinonun yıllık makul kirasının 200,000 dolar olduğunu ileri sürdü ve sözleşme ile berlirlenen yıllık 40,000 dolar kiranın düşürülmemesini iatedi.
29.10.1982 tarihinde -sona eren icar sözleşmesinden sonra müstedinin yasal kiracı olduğunu belirten ilk mahkeme, müstedinin mali durumunu, Kıbrısta yapmış olduğu yatırımları, gazino gelirlerinde ve ödenen stopaj vergisindeki artışı, 5 yıllık icar süresinin bitmesine birkaç ay k-ala ve gazinonun kapalı olduğu bir devrede yıllığı 20,000 dolar ve müteakip her yıl için 5000 dolar artışı öngören 13.8.1982 tarihli kira teklifini, ödediği imtiyaz ve masa ücretini dikkate aldıktan sonra gazinonun makul kirasının yılda 25,000 dolar oalrak- saptadı.
Müstedi ilk mahkemenin icar sözleşmesinin sona erdiği tarihte ödemekle yükümlü olduğu kira hakkında bulgu yapmamak, ödenen veya ödenemesi gereken kiranın üstünde bir kira saptamak, müstedinin 13.8.1982 tarihli teklifini dikkate almak ve müstedi-nin mali durumu hakkında yanlış bulgu yapıp yeni kirayı yanlış gerekçelere dayanarak saptaman suretiyle hataya düştüğünü ileri sürerek istinaf etti.
Müstedinin 9.5.1077 tarihli bir kira sözleşmesi ile konu gazinoyu 5 yıl süre ile icar ettiği, icar süresi-nin 29.10.1977 tarihinde başladığı e 29.10.1982 tarihinde sona erdiği tarafların müştereken kabul ettiği olgulardır. Sözleşmeye göre müstedinin 4 yıl 11 ay için yılda 10,000 dolar, icar süresinin son ayı için ise yılda 40,000 dolar üzerinden kira ödemekle -yükümlü olduğu, yeni bir sözleşme yapılmadığı için sözleşmenin sona erdiği 29.10.1982 tarihinden sonra müstedinin yasal kiracı olduğu yine tarflarca açıkça kabul edilmektedir. Nitekim müstedi, istidasına dayanıklık eden yemin varakasında 40,000 dolar yıllı-k kiranın fahiş olduğunu, gazinonun geliri düştüğü için bu kirayı ödeyemeyeceğini iddia ederek düşürülmesini istedi. Müstedi yemin varakasının 5. paragrafında (mavi 8) şöyle demiştir.
"5. .... Mamafih icar mukavelenamesinin 2'inci paragrafında 4 yıl 11 ay-dan sonraki yıllık 40,000 dolar kiranın ödenmesini öngören 2'nci maddenin bu kısmı beni müstedaaleyh ile yeni bir anlaşmaya icbar etmek ve/veya dehşet taşıyıcı ve/veya dehşet verici bir made ve/veya haksız ve kanunsuz bir madde olarak 40,000 dolar gibi fah-iş bir kira konmuştur ki bu kiranın ve/veya daha önce ödenmiş olduğum yıllık 10,000 doların 8 ay müddetle gazinonun çalışmaması ve memleketteki mevcut ekonomik kriz nedeni ile böyle bir kiranın ödenmesi imkân ve ihtimali yoktur. Takriben 22.8.1982 günü ve/-veya o tarihlerde gazinomu tekrar çalıştırma izni verilip ve işe başlayınca mevcut iş ve kazanç hacmi de nazarı itibaraalındığında yıllık azami ödeyebilecek kira miktarı 5000 doları geçmeyecek bir rakamdır."
Müstedi yemin varakasının 9. paragrafında da- (mavi 10) aynen şöyle demiştir:
"9. Yukarıda belirttiğim nedenlerle Muhterem Mahkemeden talebim müstedaaleyh ile aramızda aktolunan icar mukavelenamesinde ödemeyi taahhüt ettiğim kira miktarının yıllık 40,000 dolardan 500o dolara düşürülmesi ve yine mezk-ûr icar mukavelesinde belirlenen 40,000 dolarlık ödeme şartının hükümsüz ve geçersiz olduğuna dair bir ilâmda ve/veya emirde bulunmasıdır."
Müstedi şahadetinde de kira ile ilgili olarak mavi 80'de söyle söyledi:
"S. Emare 1'deki anlaşmanıza uygun olarak- tüm kira muhtevalarını son 3 ay hariç yerine getirdiniz?
C. Evet.
S. Son 3 ayı da, aylığı 10,000 Dolar Banka vasıtası ile takdim ettim fakat iade oldu.
C. Evet.
S. İade sebebi de 4 yıl 11 ayı takip eden 12. ay yıllığı 40,000 dolar hesabı ödemediği-n için iade olundu.
C. Evet."
Müstedi istintakında da mavi 84'te şöyle dedi:
"S. Gazinonun gelirinden bu talep ettiğin kirayı 40,000 dolar senede kuntretin öngördüğü 40,000 dolar kirayı ödemem imkânsızdır diyorsunuz davanız budur?
C. Evet ödeyemem.
- S. Şimdi doğru değilmidir ki gazinonun gelirii bir tarafa bıraksak ödemek veya ödememek durumu olsa da siz davacı olarak bugün mali varlıklı ve imkânlarınız ile bu 40,000 dolar senelik kirayı ödeyebilecek durumdasınız.
C. Değiliz."
-Görülebileceği gibi müstedi gerek yemin varakasında ve gerekse Mahkemedeki şahadetinde sözleşmeye göre 4 yıl 11 aydan sonra ödemekle yükümlü olduğu yıllık kiranın 40,000 dolar üzerinden olduğunu kabul etmiş, bu husus davanın duruşmasında hiçbir şekilde ih-tilâf konusu yapılmamıştır.
-
Müstedi yasal kiracı olduğuna göre 9.5.1977 tarihli sözleşme şartları aynen devam etmektedir ve sözleşmede belirlenen kirayı ödemekle yükümlüdür. Ortaköylü Ahmet Hulusi ile Mehmet Erdal Ziya, lefkoşa Kira İstinaf No.22/67 sayfa 3'te aynen şöyle denmekted-ir:
"Buna göre 6 aylık kontratın hitamında müstedaaleyhin 'kanuni kiracı' durumuna geldiği meydandadır. Müstedaaleyh kiracı mükellefiyetinden önce evi boş bir halde müstediye teslim etmekle kurtulabilir aksi halde kontrat şartları aynen devam eder."
-Müstedinin yasal kiracı olarak sözleşmede belirlenen kirayı ödemesi bir tasal zorunluluk olduğuna göre ve sözleşmedeki yıllık kira miktarının da 40,000 dolar olduğu hiç bir şekilde ihtilâf konusu yapılmadığı cihetle, yasal kiracı olduğu tarihte ne miktar -kira ödeyeceği hususunda ilk mahkemenin bulgu yapmasına gerek yoktu ve bu hususta bulgu yapmamakla ilk mahkemenin hataya düştüğü söylenemez.
-
Müstedi yasal kiracı olduğu tarihte yıllık kiranın 12424 dolar olduğu ilk defa istinafta iddia etti ve ilk mahkemenin bu şekilde bulgu yapması gerektiğini savundu. Müstedinin 5 yıllık icar süresinin son yılında toplam olarak 12496 dolar (12424 dolar deği-l) ödemesi gerektiği doğrudur. Bu rakam sözleşme uyarınca son yılda iki farklı yıllık kira uygulaması sonucu ortaya çıkmaktadır. başka bir deyişle 11 ay için yıllık 10,000 dolar üzerinden 9163 dolar ve sonucu ay için de yıla 40,000 dolar üzerinden 3333 ola-rak hesaplandığında ceman 12496 dolar şeklinde bir rakam elde edilmektedir. ne var ki bu rakam yanıltıcıdır ve sözleşme ile belirlenen ve müstedinin ödemekle yükümlü olduğuyıllık kira ile hiçbir ilgisi yoktur. Nitekim müstedi gerek dava lâyihalarında ve ge-rekse davanın duruşmasında ödemekle yükümlü olduğu yıllık kiranın 40,000 dolar oldğunu açıkça kabul etmiş ve hiçbir suretle, istinafta yaptığı gibi, yıllık kiranın 12424 dolar olduğunu iddia etmemiştir.
Müstedinin istidası 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yas-asının 6. maddesi altında dosyalanmıştır. Bu madde aynen şöyledir:
"6. Bu Yasanın yürülüğe girdiği tarihten önce veya sonra sözleşmesi sona ermiş veya erdirilmiş taşınmaz malların kiraları taraflar arasında yeniden saptanabilir.
Ancak;
Taraflar arasın-da kiranın saptanması konusunda anlaşma sağ-lanamadığı takdirde, tarafların mahkemeye ihbarlı istida yolu il başvurma ve yeni kirayı mahkemenin saptamasını isteme hakları vardır.
Mahkeme, yapılan müracaat ışığında;
Taşınmaz malın yapılış tarihini, bu ta-rihteki maliyetini, kullanılan malzeme türünü, bulunduğu yeri, şehir merkezine olan uzaklık ve yakınlığını binanın kullanıma uygunluk durumunu;
Kiracı ile kiralayanın mali durumlarını;
Taşınmaz maldan ilk gelir ve menfaat temin edildiği tarih esas alınar-ak mahkemeye müracaat tarihine kadar elde edilen gelir ve menfaatlere vergi ve onarım masraflarının miktarını;
Benzeri civar taşınmaz malalrın bu Yasa amaç ve kuralları ışığında normal kira durumunu
dikkate alarak sosyal adalete uygun yeni makûl kirayı -saptar."
-Görüleceği gibi sözleşmesi sona eren veya erdirilen bir taşınmaz malın kirasının saptanması hussuunda bir anlaşma sağlanamadığı takdirde Mahkeme, tarafların başvurusu üzerine, yeni kirayı saptayabilir. Yeni kirayı saptarken Mahkemenin hangi hususları dikk-ate alacağı da 6. maddenin (2). fıkrsında belirlenmiş bulunmaktadır. Bu fıkraya göre, başka şeyler yanında, tarafların mali durumları ile benzeri civar taşınmaz malların kira durumunun dikkate alınması gerekir.
-
Önümüzdeki meselede sözleşme uyarınca konu gazino için ödenmesi gereken yıllık kiranın fahiş olduğunu ve benzeri civar taşınmaz malların kira durumu ile tarafların mali durumları dikkate alındığında daha dşük bir kira saptanması gerektiği hususunda mahke-meyi tatmin etmek müstediye düşer.
Mashkeme müstedinin mali durumunu incelerken onun sadece konu iş yerinden sağladığı kâr veya uğradığı zarara göre değil, mali durumunu bir bütün olarak dikkate almalıdır. Mali durmu denince müstedinin, konu işyerinden s-ağladığı kâr veya uğradığı zarar dahil, tüm mal varlığının kastedildiği açıktır. Aksi takdirde ödemekle yükümlü olduğu kiranın çok üstünde bir kirayı ödeyecek mali güce sahip bir kiracının, icarındaki işyeriniden yeterli kazancı olmadığı hatta zarar ettiği- gerekçesi ile kirasının düşürülmesini istemesi gibi bir durum ortaya çıkar ki yasanın amacının bu olmadığına kuşu yoktur. Binaenalyh, kendisinin de itiraf ettiği gibi, milyonlarca liralık yatırım yapan otel ve tatil köyü inşa ettiren müstedinin mahkemeni-n saptamış olduğu kirayı ödeyemeyecek durumda olduğu söylenemez. Nitekim müstedi hiçbir zaman kirayı ödeye-meyecek durumda olmadığını iddia etmiş değildir. Müstedi sadece gazinonun kazancı olmadığını hatta zarara uğradığını ileri sürerek kirayı ödeyebilmek- için taşınaz mal satmak zorunda kalacağından yakınmıştır. Bu durumda ilk mahkeme müstedinin mali durumu ile ilgili bulgusunda hataya düşmüş değildir.
Müstedi gazinonun yıllık 40,000 dolar kiranın fahiş olduğunu ve bunun düşürülmesi gerektiğini ispat etm-ek için bilirkişi olarak Turan Hüseyin Avni'yi şahit olarak çağırdı. Bu şahit, Girne'de en fazla müsteri kapasitesi olan Dome Otele bitişik bulunan konu gazino civarında emsal teşkil edebilecek başka gazinonun bulunmadığını, bu bölgede bulunan dükkânlar iç-in hiç kira ödenmediği veya çok düşük ve dengesiz kiralar ödendiğinden onları emsal olarak almadığını söylemiştir. Konu gazinodan daha küçük olan Lefkoşada "Casino de Nicosia"nın ise 220m2 olup aylık kirasının 200,000TL olduğunu ancak başka bir kazada olma-sı nedeniyle bunu da emsal almadığını belirtti. Şahit bir kısmı lefkoşa-Girne girişind, bir kısmı da Girne-Karaoğlanoğlu çıkışında bulunan ve 70m2 ve daha küçük işyerlerinin kiralarını dikkate almak zorunda kaldı ve alanı 350m2 olan konu gazinonun aylık ki-rasının 570,000TL olması grektiği kanaatına vardı. şahit, uygun ve makul bulduğu 570,000TL aylık kiranın istidanın dosyalandığı tarih itibarıyle mi, yoksa duruşma tarihi itibarıyle mi uygun ve makul olduğu hususunda birşey söylemiş değildir. şahit dikkate -aldığı diğer işyerlerinin kiralarının tarihi hakkında da birşey söylememiştir. gerek müstedi avukatı gerekse karşı taraf avukatı şahide bu hususta herhangi bri soru sormamıştır.
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6. maddesi altında mahkeme istidasını -dosyaladığı tarihteki makul kiranın ne olduğunusaptamla örevlidir. (Bak: Yargıtay/Hukuk 18/82 s.7; Yargıtay/Hukuk 40/83 s.3; A.M.14/84). Yasal durum bu olduğuna göre ve müstedinin istidasında muvaffak olabilmesi için istida tarihindeki makul kiranın ne old-uğu husuunda şahadet ibraz etmekle yükümlü olduğu dikkate alındığında, müstedinin kendi şahidi olan Turan Hüseyin Avni'nin makul olduğunu söylediği aylık 570,000TL. kiranın, istida tarihindeki kira olduğunu, aksine bir şahadet bulunmadığı cihetle, normal o-larak, kabul etmek gerekir.
Taraflar arasında yapılan 9.5.1977 tarihli sözleşme altında kira Amerikan doları olarak saptanmış olup ödeme 3 aylık taksitler halinde geçerli kur üzerinden Türk Lirası olarak ödenebilecektir. Durum bu olduğuna göre, mahkemeni-n de yeni kirayı Amerikan doları oalrak saptaması gerekir. Bu durumda Turan Hüseyin Avni'nin uygun bulduğu aylık 570,000TL'nin istida tarihindeki geçerli kur üzerinden Amerikan doları karşılığı yaklaşık olarak 3000 dolar olup bir yılda 36,000 Amerikan dola-rı eder. (Bak: 10 Aralık 1982 tarihli Resmi Gazete Sayı 100, Ek.III s.1076).
Müsted, 13.8.1982 tarihinde müstedaaleyhe gönderdiği ve istidasına eklediği bir yazıda bazı yeni koşullar ileri sürerek konu gazino için ilk yıl 20,000 dolar ve müteakip he ryıl- için 5,000 doalr artışla 10 yıl süre için yeni bir sözleşme yapmayı teklif etti.
Müstedi istinafın duruşmasında, her halûkarda, Turan Hüseyin Avni'ni uygun buklduğu aylık 570,000TL aylık kiranın bir yılda 16,000 Amerikan doları ettiğini ve ilkmahkemenin- bu miktarın üstünde bir rakam saptayamayacağını, müstedinin 13.8.1982 tarihli teklifini de dikkate almaması gerektiğini iddia etti. Bu iddia mevcut şahadetle bağdaşmadığı bir yana, yasal dayanaktan da yoksundur. Yukarıda belirtilenlerden de görüleceği gib-i 570,000TL'nin Amerikan doları olarak karşılığı 16,000 olamayacağı ortadadır. Ancak bir an için 16,000 dolar olduğu kabul edilse dahi ilk mahkemenin bu rakamın üstünde bir kira saptayamayacağı iddiası varit olamaz. Dava tutanaklarından da görüleceği gibi,- ilk mahkeme sadece Turan Hüseyin Avni'nin şahadeti ve 13..8.1982 tarihli müstedinin tekliflerine dayanarak yeni kirayı saptama yönüne gitmiş değildir. Aksine Turan Hüseyin Avni'nin gazino için uygun gördüğü 570,000TL aylık kiranın civardaki emsal teşkil e-debilecek gazino kiralarına dayanmadığını, Girnenin giriş ve çıkışında bulunan ve emsal teşkil etmeyen küçük işyerlerine dayandığını ilk mahkeme bir olgu olarak kabul etti ve bu şahidin şahadetini be gerçekler ışığında kabul edip değerlendirdi. İlk Mahkeme- Turan Hüseyin Avni'nin şahadetini, müstedinin 13.8.1982 tarihli teklifini, gazino için ödenen imtiyaz ücreti ile masa ücretini ve müstedinin mali durumunu birlikte dikkate aldıktan sonra yeni kirayı yılda 25,000 dolar olarak saptadı. İlk mahkemenin tüm şa-hadet ışığında yeni kirayı saptarken hataya düştüğü söylenemez ve müstedinin bu hususta ileri sürmüş olduğu iddialar tatmin edici olmaktan uzaktır.
Bu safhada bir hususa daha değinmek isterim. Müstedi icar süresinin son yılında 12,496 dolar ödediğini bia-nenaleyh ilk mahkemenin bu miktarın üzerinde bir kira saptayamayacağını iddia etti. Bu iddianın kanımca hiç bir yasal dayanağı yoktur. Bir an için müstedinin ödemekle yükümlü olduğu yıllık kiranın 12,496 dolar odluğu kabul edilse dahi -ki yukarıda belirtil-diği gibi yasal oalrak ve sözleşme uyarınca ödemesi gereken yıllık kira miktarı 40,000 dolardır- 17/81 sayılı Yasanın 6. maddesi altında Mahkemeye verilen yetki sosyal aalete uygun, yeni makul kira saptamaktır ve bu yetki herhangi bir rakamla sınırlandırıl-mış değildir. mahkeme, önündeki şahadeti değerlendirdikten sonra sosyal adalete uygun yeni makul kirayı saptamakla görevli olduğuna göre bu şekilde saptanacak kira miktarı halen sözleşme uyarınca ödenen kiranın altında bir rakam olabileceği gibi, üstünde d-e olabilir. Aksi takdirde yılarca önce yapılan bir sözleşme uyarınca ödenen ve günümüz ekonomik koşulları karşısında gülünç denecek akdar az olduğu herkesçe kabul edilen bir kiranın, günün koşullarına ve sosyal adalete uygun, makul bir kira olarak yeniden -saptanmasına olanak yoktur. Yasanın sözü ve özü ile yasa koyucunun niyeti kuşkusuz bu olamaz.
Yukarıda belirtilenler ışığında Yargıtay/Hukuk 3/85 sayılı istinafın reddedilmesi gerektiği görüşündeyim.
Şimdi de müstedaaleyh tarafından dosyalanan Yargıtay-/Hukuk 5/85 ve 6/85 sayılı istinafları incelemek gerekir. 5/85 sayılı istinaf 6/85 sayılı istinaftaki istinaf sebeplerini de içerdiği cihetle her iki istinafı birlikte incelemeyi uygun gördüm.
Müstedaaleyh gazinonun 17/85 sayılı Kira (Denetim) Yasası kap-samı için olduğu hususunda bulgu yapmakla ilk mahkemenin hataya düştüğünü iddia etti. Müstedaaleyhe göre Bakanlar Kurulu 10.12.1982 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan bir kararla otel, pansiyon ve yabancılardan intikal eden sanayi işletmelerini Kira (Dene-tim) yasası kurallarından tamamen muaf tutulmuştur. Konu gazino da Dome Otelin bitişiğinde ve otelin bir cüzünü teşkil etmektedir ve bu nedenle Kira (Denetim) Yasası kapsamı dışındadır. Bu durumda konu gazinonun söz konusu Bakanlar Kurulu kararı ile Kira (-Denetim) Yasası kurallarından tamamen muaf tutulmuştur. Konu gazino da Dome Otelin bitişiğinde ve otelin bir cüzünü teşkil etmektedir ve bu nedenle Kira (Denetim) yasası kapsamı dışındadır. Bu durumda konu gazinonun söz konusu Bakanlar Kurulu kararı ile Ki-ra (Denetim) yasası kuralalrından muaf tuttuğu ir otel olup olmadığına bakmak gerekir. Olgulardan da görülebileceği gibi Dome Otelin park yerine müstedi ile yapılan bir kira sözleşmesi uyarınca gazino olarak inşa edilen ve bu amaçla çalıştırılan konu gazin-o Dome Otelin bitişiğinde olmakla beraber otelden tamamen ayrı bir işletmedir. Otelin sözlük anlamı yolcu evi, misafirhanedir. (Bak: -Türk Dili Kurumunun Türkçe Sözlük 6. bası s.620). Fasıl 138 Otel Yasasında otel, halkın kalabileceği, yatacak yer ve yiye-cek tedarik edilen bir yer olarak tanımlanmaktadır. Gazinonun ise gerek sözlük ve gerekse yasa anlamında bir yer olduğu iddia edilemez. Bu nedenle ilk mahkeme, Bakanlar Kurulunun söz konusu kararı ile konu gazinonun Kira (Denetim) Yasası kurallarından tama-men muaf tutuuğu bir yer olmadığı doğrultusunda karar verip müstedaaleyhin ön itirazını reddetmekle hataya düşmüş değildir.
Konu gazino Kira (Denetim) Yasası kapsamında olduğuna göre, kira sözleşmesi sona erdikten sonra müstedinin yasal kiracı olduğu or-tadadır ve ilk mahkemenin onun mütecaviz olduğu doğrultusunda bulgu yapmamakla hataya düştüğü söylenemez.
Müstedi 29.11.1982 tarihinde dosyaladığı istidasını aynı gün yapmış olduğu yemin varakasında yer alan olgulara dayandırılmıştır. istidanın 23.11.198-4 tarihinde yapılan duruşmasında 4 şahit dinlendikten sonra ve 5. şahit şahadet verdiği sırada müstedi avukatının şahide yönelttiği bir soruya müstedaaleyh avukatı lâyihalarda olmayan bir konu ile ilgili olduğu gerekçesi ile itiraz etti ve bu soruya müsaad-e edilmeemsi gerektiğini iddia etti. Müstedi avukatı ise sorunun sorulabileceğini savundu. Mahkeme, yapılan itirazı karara bağlamak üzere, duruşmayı 30.11.1984 tarihine erteledi. Müstedi 26.11.1984 günü Mahkemeden izin almadan ve karşı tarafa da herhangi b-ir ihbar vermeden, 29.11.1982 tarihli istidaya dayanıklık etmek üzere dosyalanan yemin varakasına ek olarak yeni bir yemin varakası dosyaladı. 30.11.1984 günü ilk mahkeme itiraza ilişkin ilişkin kararını okumadan önce, müstedaaleyh avukatı bir itirazda bul-undu ve Mahkemenin izni olmadan ve müstedaaleyhe de herhangi bir veya söz hakkı tanınmadan 26.11.1984 tarihinde müstedi tarafından dosyalanan yemin varakasının usulsüz dosyalandığı ve istidada esaslı bir tadilât yapmayı amaçladığı için dikkate alınmamasını- istedi. Müstedi avukatı ise Emir 25'in öngördüğü biçimde bir tadilât yapmak istemediğini mahkeme tutanaklarında gözükmeyen bazı hususların dosyalanan istidaya dayanıklık etmek üzere E.48 n.1 altında yeni bir yemin varakasını dosyalaadığını iddia etti.
E-.48 n.1 altında dosyalanan bir istidaya dayanıklık eden olgular mahkeme tutanaklarında gözükmüyorsa bir yemin varakası ile desteklenmelidir. İstida ile birlikte dosyalanması gereken böyle bir yemin varakası lâyihaların bir kısmını teşkil eder ve karşı tara-f bu yemin varakasında yer alan olgu ve iddialara bakarak müdafaasına yön verir. Nitekim önümüzdeki meselede müstedaaleyh müstedinin istidası ile ona dayanıklık eden yemin varakası ışığında bir itirazname dosyaladı ve ona eklediği yemin varakasında müdafaa-sını teşkil eden olgu ve iddialarına yer verdi. İstdanın duruşmasına tarafların yemin varakalarında serdedilen olgu ve iddialar çerçevesinde başladıktan ve bir kısım şahadet dinlendikten sonra, müstedi avukatının da açıkça ifade ettiği gibi, Mahkeme tutana-klarında gözükmeyen bazı hususları içeren yeni bir yemin varakası dosyalamıştır. Bu yemin varakasının amacının daha önce dosyalanan lâyihalarda yer almayan bazı olguların istidaya dayanıklık etmek üzere ileri sürülebilmesine olanak tanımaktadır. Lâyihalard-aki eksiklikleri gidermek amacı ile yapıldığı açıça görülen ve tadilâttan başka bir şey olmayan yeni yemin varakası kanımca usulüne uygun olarak yapılacak bir müracaat üzerine ve karşı tarafa da söz hakkı verildikten sonra, mahkemenin uygun görüp izin verm-esi halinde, dosyalanabilirdi ki böyle bir durumda karşı tarafa da müstedinin yeni yemin varakasındaki olgu ve iddialara karşı arzu ettiği takdirde, bir yemin varakası yapıp müdafaasını ortaya koyma olanağı tanınması gerekirdi. İlk mahkemenin bu şekilde ha-reket etmemekle hataya düştüğü kanısındayım. Ancak müstedi tarafından dosyalanan yemin varakasında yer olan hususlar ve istidanın duruşması sırsında müstedaaleyhe gerekli şekilde istintak etme olanağının verildiği dikkate alındığında müstedaaleyhin herhang-i bir adaletsizliğe uğradığı gözükmemektedir.
Müstedaaleyhin ilk maahkemece saptanan 25,000 dolar yıllık kiranın tüm şahadet ışığında sosyal adalete uygun makul bir kira olduğu kanaatına varan ilk mahkemenin hataya düşmediğine karar verildiğine gör, bu k-onunun tekrar incelenip karara bağlanmasına gerek yoktur.
Sonuç olarak müstedinin dosyaladığı Yargıtay/Hukuk 3/85 sayılı istinaf ile müstedaaleyhin dosyalamış odluğu Yargıtay/Hukuk 5/85 ve 6/85 sayılı istinafların reddedilmesi ve masraflar için herhangi -bir emir verilmemesi gerektiği görüşündeyim.
N. Ergin Salâhi: Sonuç olarak 3/85 sayılı istinaf kabul edilir ve ilk mahkemenin müstenifin icarında bulunan Dome International Casion olarak bilinen kumarha-nenin makul yıllık kirasının 16371.469 Amerikan dola-rı olduğuna ve tarafların esas kontrattaki ödeme şekli de nazarı itibara alındığında bu yıllık kiranın 29.11.1982 tarihinden itibaren 3 aylık ödemelerle ödenebileceğine ve her ödeme tarihinde tespit edilen yıllık kira esas alınarak ya Amerikan doalrı olara-k ödenmesine veya o tarihlere tekabül eden resmi kurun muadili Türk parası olarak ödenmesine Yargıç Aziz Altayın karşıoyu ve oyçokluğu ile karar verilir. Masraflar hususunda emir verilmemesine oybirliği ile karar verilir. 5/85 ve 6/(5 sayılı istinafların r-eddolunmasına Yargıç Aziz Altayın değişik gerekçesi ve yine oybirliği ile karar verilir.
(N. Ergin Salâhi) (Niyazi F. Korkut) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç - Yargıç
30 Ekim 1985
-
19
-
Full & Egal Universal Law Academy