- Yargýtay/Hukuk 36/76
(Dava No. 79/75; Lefkoþa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Ertekün, Baþkan, Þakir Sýdký Ýlkay ve Salih S. Dayýoðlu.
Ýstinaf eden: Cemal Molla veya Cemal Kaptan, Fota.
Ile
Aleyhine istinaf edilen: Mustafa Halil, Hisarköy. arasýnda
Ýstinaf eden namýna: Mehmet Emin Özsuer.
Aleyhine istinaf edilen namýna: Ergin Ulunay.
Sözleþme Yasasý - Küçükbaþ hayvan alým satýmý için pey verilmesi - Taraflar arasýndaki iliþkinin satýþ sözleþmesi olmayýp satýþ yapýlmasýný öngören sözleþme olmasý.
Hukuk Usulü - Talep ve müdafaa takrirleri - Takrirlerde olgulara iliþkin büyük farklýlýklar olmasý.
Hukuk Usulû - Þahadet - Ýlk Mahkemenin bir þahidin þahadetini keserek müdahale etmesi
ve istintakýný önlemesi.
Hukuk Usulü - Ýstinaf - Ýlk Mahkemenin hatalý tutum ve müdahalesi neticesi bir þahidin istintakýnýn gerektiði þekilde yapýlamamasý - Yargýtayýn, Ýlk Mahkemece istintak etme hakkýnýn engellenmesi sonucu duruþmanýn adilâne yapýlmadýðý gerekçesiyle Ýlk Mahkemenin hükmünü iptal etmesi - Davanýn yeniden baþka bir yargýç tarafýndan görüþülmek üzere Ýlk Mahkemeye iadesi.
Fasýl 29 Hayvan Tezkereleri Yasasý - Yasanýn bazý hayvanlarýn tezkeresiz satýþýný men etmesi ve tezkeresiz yapýlan hayvan satýþýnýn geçersiz sayýlmasý - Satýþ yapýlmasýný öngören sözleþme bir ön anlaþma olduðu için tezkeresiz satýþýn mümkün olmasý.
Fasýl 267 Eþya Satýþ Yasasý - Yasanýn 4. maddesi Satýþ ile satýþ yapýlmasýný öngören sözleþmenin farký - Tezkeresiz hayvan satýþý yapýlmasýný öngören sözleþmenin geçerliliði.
Anayasa Anayasanýn 27. maddesinin (2). fýkrasý - Mahkeme kararlarýnýn gerekçeli olma. ve açýk bir oturumda okunma zorunluluðu.
Ýstintak etme hakký - Ýstintak etme hakkýnýn esaslý bir hak olmasý.
Hukuk Usulu - Ýlk Mahkemeye iade - Ýlk Mahkeme hükmünün iptali Yargýtayýn davayý yeniden görüþülmek üzere Ýlk Mahkemeye iadesi.
Hukuk Usuln - Mahkeme kararý - Mahkeme kararlarýnýn gerekçeli olma ve açýk bir oturumda okunma zorunluluðu.
OLAY: Davacý, Davalýdan 60 adet koyun ve/veya kuzu satýn alma hususunda anlaþtýklarýný, bir miktar pey de ödediðini, fakat Davalýnýn ertesi gün piþman olup hayva.nlarý kendisine vermeyi reddettiðini iddia ederek Davalý aleyhine bir tazminat davasý açtý.
Davalý mûdafaa ta.kririnde Davacýnýn kendisine bir teklifte bulunduðunu fakat bu teklifi kabul etmediðinden anlaþamadýklarýný, ilgili zamanlarda 60 adet koyun ve/veya kuzusu bulunmadýðýný ve ayrýcâ hayvanlarý hastalýklý olmalarý nedeni ile Veteriner Dairesince satýþýnýn yasaklandýðýný iddia etti.
Davayý dinleyen Ýlk Mahkeme Davacý ve tanýklarýnýn þahadetini kabul ederek Davacý lehine hûküm verdi.
Davalý bu hükmü istinaf ederek Ýlk Mahkeme yargýcýnýn tanýklardan birinin þahadetini yarýda keserek istintaký engellemekle, anlaþma konusu hayvanlarýn adedini talep takririnden farklý bulmakla ve Fasýl 29, Hayva.n Tezkereleri Yasasýna. aykýrý karar vermekle hatalý ha.reket ettiðini iddia etti.
SONUÇ: Yûksek Mahkeme, davanýn dinlenmesi sýrasýnda Yargýcýn bir Davacý tanýðýna inanmadýðýný söyleyerek istintaký yarýda kestiðini, böylece Davalý avukatýnýn bu tanýðý istintak etme olanaðýndan mahrum kaldýðýný dikkate aldý ve istintak hakkýnýn önemli bir hak olduðunu vurgulayara.k davayý baþka bir yargýç tarafýndan dinlenmek üzere Ýlk Mahkemeye geri gönderdi.
Atýfta Bulunulan Yargýsal Ýçtihatlar:
1. Jones v. National Coal Board (1957) 2 All E.R. sayfa 155.
________________
H Ü K Ü M
M. Necati Münir Ertekün, Baþkan: Ýþbu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayýn Yargýç Þakir Sýdký Ýlkay verecektir.
Þakir Sýdký Ýlkay: Ýþbu istinaf Lefkoþa Kaza Mahkemesinin müstenif aleyhine vermýþ olduðu K.L.400.-lýk hükümden yapýlmýþtýr.
Aleyhine istinaf edilen davacý Lefkoþa Kaza Mahkemesinde açmýþ olduðu davada 28.1.1975 tarihinde Fota'da davalý ile yapmýþ olduðu bir anlaþma gereðince davalýnýn kendisine K.L.1140.-ya 60 adet koyun ve/veya kuzuyu satmaðý kabul ettiðini, kendisinin davalýya K.L.4O.- pey ödediðini, mütebaki paranýn ödenip hayvanlarýn teslim alýnacaðý ertesi gün ise davalýnýn pýþman olduðu-nu ve mukaveleyi kýrýp hayvanlarý davacýya vermeði reddettiðini iddia ederek davalý a.leyhine, diðer þeyler arasýnda, pey olarak ödediðini iddia ettiði K.L.4O.- ile K.L.360.- zarar ziyan için hüküm talep etti. Talep takririnde, ilâveten, davacýnýn mezkûr hayvanlarý kasaplara satmak için almak istediðini, mukavele ya.pýlýrken, davalýya söylemiþ olduðu ve ertesi gün de, henüz davalý ile tekrar buluþmadan, birkaç kasap ile mezkûr hayvanlarý kendilerine tanesi K.L.25.-dan satmak için anlaþmýþ olduðu iddia edildi.
Müstenif davalý ise, müdafaa. takririnde, farklý iddialarda bulundu. Müdafaa takririnde ileri sürülmüþ olan iddialara göre davacý tanesi K.L.l8.-dan koyun ve/veya kuzuyu davalýdan satýn almak için teklifte bulunmuþ ise de davalý bu teklifi kabul etmeyip derhal reddetti. Mûdafaa takririnde, ilâveten, davalýnýn ilgili zamanlarda 60 adet koyun veya kuzusu bulunmadýðý, mevcut koyunla.rýnýn ise, hastalýklý olmalarý ciheti ile, satýþýnýn veteriner dairesi tarafýndan engellendiði iddia edildi.
Yukarýda söylenenlerden görüleceði gibi talep takririnde isbat edildiði derecede geçerli olabilecek bir dava sebebi ve ayný þekilde m-üdafaa takririnde de bir müdafa-a sebebi ortaya konmuþtur.
Davanýn duruþmasýnda davacý tarafýndan kendisi ve iki þahit müdafaa tarafýndan da davalý ve bir þahit þahadet verdi.
Davayý dinleyen Kaza Mahkemesi davacý ve þahitlerinin þahadetini doðru olarak kabul edip davalý aleyhine K.L.4O.- pey ve K.L.360.- zarar ziyandan oluþan K.L.400.-lýk bir miktar için hüküm verdi. Ýstinaf iþbu hükümden yapýlmýþtýr.
Ýstinaf Ýhbarnamesinde, diðer þeyler arasýnda, Kaza Mahkemesinin (1) davacý þahidi Mehmet Resa'nýn istintakýný kesip bu þahide inanmadýðýný açýkça beyan ederek ve kendisini þahit maka.mýndan uzaklaþtýrarak davalýyý bu þahidi hakký olduðu þekilde istintak etmekten mahrum etmekle ve bilâhare verdiði hükümde bu þahide inandýðýný belirtmekle; (2) davacý þahitlerine inanmakla ve davalý þahitlerine inanmamakla; (3) anlaþma konusu hayvanlarýn adedini, talep takririne aykýrý olarak, 120 adet olarak bulmuþ olmakla; (4) Fasýl 29, Hayvan Tezkereleri Yasasý'nýn kurallarýný dikkate almamakla, ve (5) hükmünü açýk bir oturumda okumamakla hata etmiþ olduðu ileri sürülmüþtür.
Ýlkin yukarýda belirtilen 1. istinaf sebebini ele almaðý uygun gördük. Ýstinaf ihbarnamesine ekli yemin varakasýndan ve her iki tarafýn avukatýnýn istinafýn duruþmasýnda söylediklerinden açýkça görüldüðüne ve davanýn duruþma tutanaklarýndan istihraç edildiðine göre bu istinaf sebebi ile ilgili olgular özetle þöyledir. Mehmet Resa, davacý avukatý tarafýndan esas sorgusu ta.ma.mlandýktan sonra, davalý avukatý tarafýndan istintak edilmeðe baþlandý. Bu þahide istintak sýrasýnda ancak iki veya üç soru yöneltilebilmiþtir.
Bu sorulara verdiði cevaplar üzerine davayý dinleyen sayýn yargýç þahidin yalan söylediðini ve ona inanmadýðýný beyan etti ve þahide þahit makamýndan ayrýlmasýný emretti. Bu durumda davalý avukatý bu þahidin istintakýna devam edemedi.- Davacý avukatýnýn þahidi tekra-r sorguya çekmek hakkýný kullanmakta ýsrar etmesi üzerine ise yargýç þahidi tekrar þahit makamýna çaðýrdý ve davacý avukatý þahide bir soru yöneltti ve cevabýný aldý. Þahit þahit makamýndan uzaklaþýrken de yargýç ona baþka -defa yalan söylememesi hususun-da ikazda bulundu.
Yukarýda söylenenlerden anlaþýlacaðý gibi yargýcýn hâtalý tutum ve müdahalesi neticesi davalý avukatý sözü edilen þahidi hakký olduðu þekilde istintak etmekten mahrum edildi. Bir þahide, istintaký sýrasýnda,- -esas sorgusu üzerine verdiði þahadet ile ilgili- sualler sorulabileceði gibi dava ile ilgili diðer sualler de sorulabilir. Birçok defalar ise þahitlerin doðruyu söyleyip söylemediði veya bir tarafýn haklý olup olmadýðý istintak neticesi belirlenebilir. Bu nedenledir ki bizim hukuk sisteminde taraflara tanýnan karþý tarafýn çaðýrdýðý þahitleri istintak etme hakký pek önemli bir haktýr. Bunun içindir ki bir davanýn duruþmasýnda taraflardan biri bu hakkýný kullanmaktan mahrum edilirse âdil bir duruþma yapýlmýþ olduðu söylenemez. Adilâne yapýlmayan bir duruþma neticesi verilen bir hüküm ise saðlam bir temelden yoksun ve bu nedenle geçersiz olur. Jones v. National Coal Board (1957)- 2 All E.R. 155 davasýnda Ýngiliz Ý-st-i-na-f Mahk-emes-i-nin hükmünü veren Denning L.J. þöyle dedi:
". . . . . . . . we can only do justice between these parties if we are satisfied tha.t the primary facts have been properly found by the judge on a fair trial between the parties. Once we have the primary facts fairly found, we are in as good a position as the judge to draw inferences or conclusions from those facts, but we cannot embark on this task unless the foundation of primary facts is secure.
-
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.
-
-So firmly is all this established in our law that the judge is not allawed in a civil dispute to call a witness whom he thinks might throw some light on the facts. He must rest content with the witnesses called by the parties; .... ....... The judge's part in all this is to hearken to the evidence, only himself asking questions of witnesses when it is necessary to clear up any point that has been overlooked or left obscure; to see that the advocates behave themselves seemly any keep to the rules laid down by law; to exclude irrelevancies and discourage repetition; to make sure by wise intervention that he follows the points that the advocates are making and can assess their worth; and at the end to ma-ke. up his mind where the truth- l-ies. If he goes beyond this, he -drops the mantle of a judge and assumes the robe of an ad- vocate; and the c-hange does not become him well:
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
-
-Such are our standards. They are set so high that we cannot hope to attain them all the time. In the very purs-uit of justice, our keenness ma-y out-run our sureness, and we may trip and fall. That is what has happened here. A judge of acute perception, acknowledged learning, and actuated by the best of motives, has nevertheless himself intervened so much in the conduct of the case that one of the parties- - -n-a-y, each of them - has come away complaining that he was not able properly to put his case; and these complaints are, we think, justified.
-
In these circumstances, we think we must grant the widow a new trial. There is one thing to which everyone in this country is entitled, and that is a fair trial at which he can put his case properly before the judge. The widow and the National Coal Board stand in this respect on the level. No cause is lost until the judge has found it so; and he cannot find it without a fair trial, nor can we affirm it.
-
We have come to the conclusion with much regret that the only thing we can do in this case is to order a new trial."-
-
- -Ö-nümûzdeki meselede, daha önce de belirtildiði gibi, yargýcýn hatalý tutum ve müdahalesi neticesi davalý avukatý davacý þahidi Mehmet Resa'yý hakký olduðu þekilde istintak etmekten mahrum edildi. Bu nedenle Kaza Mahkemesi huzurunda yapýlmýþ olan duruþmanýn âdil olduðu söylenemez ve geçerli sayýlmasý olanaksýzdýr. Bu durumda, kanýmýzca, izlenebilecek tek yol istinafý kabul edip davayý baþka bir yargýç tarafýndan yeniden dinlenmek ûzere Kaza Mahkemesine geri göndermektir.
Varmýþ olduðumuz karar muvacehesinde diðer istinaf sebeplerini incelememiz gerekmemekle beraber önemine binaen ve davayý yeniden dinleyecek mahkemeye ýþýk tutmak amacý ile yukarýda sýralanan istinaf sebeplerinden 4. ve 5. sebeplere de kýsaca deðinmeyi uygun bulduk.
-Fasýl 29, Hayvan Tezkereleri Yasasý koyun, keçi ve diðer bazý hayvanlarýn tezkeresiz olarak satýlmamasýný ve tezkeresiz yapýlan satýþlarýn geçersiz sayýlmasýný öngörmektedir. Bu meselede ise taraflar arasýnda yapýlmýþ olan bir satýþ olmayýp sadece satýþ yapýlmasýný öngören bir mukavele idi- (ikisi arasýnaki fark için Gör -Fasýl 267, Eþya Satýþ Yasasý m.4). Bu nedenle istinaf konusu meselenin karara baðlanmasý bakýmýndan Fasýl 29 Hayvan Tezkereleri Yasasýnýn, kanýmýzca, etkisi olamaz.
-
5. istinaf sebebi hükmün nasýl verileceði hususu ile ilgilidir. Anayasamýzýn 27. ma.ddesinin (2). fýkrasý mahkeme kararlarýnýn gerekçeli olmasýný ve açýk bir oturumda okunmasýný öngörmektedir. Bu nedenle bir mahkeme hüküm veya kararýnýn açýk bir oturumda okunmasý, herþeye ilâveten, Anayasa icabýdýr.
Netice itibarý ile istinaf kabul edilir, Kaza Mahkemesinin hükmü iptal edilir ve davanýn baþka bir yargýç tarafýndan yeniden dinlenip karara baðlanmak üzere Kaza Mahkemesine geri gönderilmesi için emir verilir. Ayrýca, davanýn eski bir dava olduðu göz önünde tutularak en erken bir zamanda dinlenip sonuçlandýrýlmasý için direktif verilir.-
-
Ýstinaf masraflarýný aleyhine istinaf edilen ödeyecektir.
-(M.N.Münir Ertekün)- - - -(Þa-kir Sýdký Ýlkay) - - -(Salih S. Dayýoðlu) -
-- --Baþkan-- --Yargýç-- --Yargýç
--25 Nisan, 1977--
Full & Egal Universal Law Academy