-D.6/85 Yargıtay/Hukuk 38/84
(Lefkoşa Genel İstida No:85/83)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay.
İstinaf eden: Oral Andız, Ort-aköy-Lefkoşa.
(Müstedaaleyh)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: Efruz Sami Müdüroğlu, Lefkoşa. Kanuni vekili
Nüzhet Avni vasıtasıyle.
(Mü-stedi)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Riza adına Bülent Asena.
Aleyhine istinaf edilen namına: Hüseyin Besimoğlu.
H Ü K Ü M
Salih S. Dayıoğlu: İşbu istinaf Lefkoşa- Kaza Mahkemesinde açılan bir kira artışı genel istidasının duruşması esnasında İlk Mahkemenin vermiş olduğu ara emrinden yapılmıştır. Olgular özetle şöyledir: Müstedi (aleyhine istinaf edilen) lefkoşa Kaza Mahkemesinde genel istida ile başlatmış olduğu bi-r yargısal işlem ile kiracısı olan müstedaaleyhin (istinaf edenin) ikamet etmekte olduğu hane için makul kiranın tesbitini talep etti. Müstedinin vekilinin yapmış olduğu yemin varakasında sair şeyler yanında özetle istida konusu evin müstedinin isminde kay-ıtlı olduğunu, müstedaaleyhin bu konutta 15.1.1976 tarihinden itibaren ikamet etmekte olduğunu, ayda 2200TL. icar bedeli ödediğini hanenin geniş bir apartman dairesi olduğunu ve normal ve makul kiranın ayda 45,000TL olduğunu iddia etti.
Müstedaaleyh ise -dosyalamış olduğu yemin varakasında müstedinin vekilinin yemin varakasında beyan ettiklerini ret ve inkâr etti.
6.2.1984 tarihinde istidanın duruşması esnasında müstedaaleyh iptidai bir itirazda bulundu ve 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6(1) madde-sinin öngördüğü koşul uyarınca yani Mahkemeye müracaat etmezden önce taraflar arasında kiranın saptanması konusunda anlaşma için gerkli temasın yapılması gerektiği halde müstedinin buna uymadan Mahkemeye müracaat etmekle sözü edilen maddeye aykırı hareket -ettiği için istidanın o safhada daha ileri gidemeyeceğini savunarak istidanın reddedilmesini talep etti.
İlk Mahkeme vermiş olduğu ara kararda 17/81 sayılı Yasanın 6(1) maddesinde yer alan "taraflar arasında kiranın saptanması konusunda anlaşma sağlanama-dığı takdirde" hükmüne uymmamasının Mahkemye müracaat etmek için engel teşkil etmediğine karar verdi. İstinaf bu karardan yapılmıştır.
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6(1) maddesi aynen şöyledir:
"6. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce vey-a sonra sözleşmesi sona ermiş veya erdirilmiş taşınmaz malalrın kiraları taraflar arsında yeniden saptanabilir.
Ancak;
Taraflar arasında kiranın saptanması konusunda anlaşma sağ- lanamadığı takdirde, ttarafların mahkemeye ihbarlı istida yolu ile başvurma -ve yeni kirayı mahkemenin saptamasını isteme hakları vardır."
Yukarıda alıntısı yapılan maddeden de görülebileceği gibi Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonra sözleşmesi sona eren veya erdirilen taşınmaz mallar için ödenen kira taraflar arasında yeniden- saptanabilir. Böyle bir anlaşma sağlanamadığı takdirde yeni kiranın saptanabilmesi için herhangi bir taraf mahkemeye müracaat edebilir. Bu istinafta kararlaştırılması gereken yegâne sorun yeni kiranın Mahkemece saptanabilmesi için taraflardan herhangi bir-isinin, Mahkemeye başvurmadan, tarafların yeni kira üzerinde anlaşmış olup olmalarının şart olup olmadığıdır.
17/81 sayılı yasanın 6(1) maddesi yeni kira hususunda taraflar arasında anlaşma sağlanması için tarafların temas kurmmmaması halinde onların her-hnagi birisinin yeni kiranın saptanması için mahkemeye başvuramayacağına dair herhangi bir hüküm içermemektedir. Ancak böyle bir hükmün varolmaması, her zaman mahkemeye başvurma hakkının da tanındığı anlamına gelmeyebilir. Sorunun çözümü için yasanın amacı-na ve ruhuna bakmak gerekir. Mahkemeye müracaat etmezden önce tarafların bir anlaşmaya varabilmek için temas kurmaları elbette ki salık verilecek bir harekettir. Fakat bunun yapılmaması bariz veya zımni yasal hükümler yoklunda kişiyi en tabii ve anayasal h-akkı olan mahkemeye müracaat etme hakkından yoksun kıldığını veya bu hakkını zorlaştırdığını düşünmek yasanın güttüğü amaca ters düşer. Yasanın amacı makul kiranın saptanmasına olanak sağlamaktır. Kiracının uzun bir süre ada dışında olduğu ve dolayısıyle m-al sahibi ile temasın en azından çok zor olduğu düşünülürse bu gibi mal sahibinin gerekli anlaşmanın sağlanıp sağlanamayacağını anlayabilmek için kiracının hariçten gelmesini beklemekten başka çaresi kalmayacaktır.
Kanaatımca taraflar arasında böyle bir -temas Mahkemeye müracaat etmek için uyulması zorunlu bir ön koşul sayılamaz. Ancak böyle bir temastan kaçınan kişiye masraf verilmeyebilir veya hatta aleyhine masraflarla ilgili emir dahi verilebilir.
Fasıl 149 m.78 mersum borç senetleri ile ilgilidir. B-öyle bir borç senedi vadeli olabilir ve vade hitamında dava hakkı doğar. senet talebe bağlı da olabilir. Talebe bağlı olan herhangi bir senet üzerine alacaklının dava açma hakkının doğması talebin yapılmmmasına bağlı değildir. Bu hususta Papa Paulo Ioannou- v. Mollah Husni Hassan CLR Vo.III s.30 sayfa 31'de Mahkeme şuları söyledi:
"The questiom is, whether the statement, in the nots that the amount secured is payable on demand, is to be considered as a condition the non- ullfilment of which would disentitl-e the plaintiff to sue on the note, or whether the action itself is a demand.
As between the parties themselves to such notes as that sure upon in the action, we are of opinion that the action itself is a sufficient demand. If the action was brought unne-cessarily, the Court might decline to award the plaintiff his costs, if the had made no demand for payment before issuing the writ of summons."
-Yukarıdaki içtihat kararından da görüleceği gibi müstedinin mahkemeye müracaat etmesi keyfiyeti anlaşma olmadığı anlamında alınması gerekir. Ancak müstedinin yeni kira talebini müstedaaleyh itirazsız kabul ederse, kanaatımca, müstediye müstedaaleyhin dava- masraflarını ödemesine emir verilmelidir.
-
Yukarıda söylenenler ışığında istinafın reddolunması gerektiği görüşün- deyim.
N. Ergin Salâhi: Biraz sonra sayın Yargıç Aziz Altay tarafından okunacak hükmü önceden okuma fırsatını buldum. Sayın Yargıç Aziz Altay'ın hükmünde belirttiği görüş ve vardığı -sonuçla hemfikirim.
Aziz Altay: Sayın yargıç Salih S. Dayıoğlu'nun okuduğu hükümde özetlemiş olduğu olgulara ekleyecek birşeyim yoktur.
Bu istnafta karar bağlanması gerken husus kiranın yeniden saptanması amacı ile mahkemeye başvuruda bulunabilmesi için- taraflar arasında bu konuda bir anlaşma bu sağlanamamış olmmmaasının bir ön koşul olup olmadığı ve bu hususun istidaya dayanıklık eden yemin varakasında yer almasının gerekip gerekmediğidir.
Kiranın yeniden saptanmasını öngören 17/81 sayılı Kira (Denet-im) Yasasının 6(1) maddesi aynen şöyledir:
"6. Bu yasanın yürülüğe girdiği tarihten önce veya sonra sözleşmesi sona ermiş veya erdirilmiş taşınmaz malların kiraları taraflar arasında yeniden saptanabilir.
Ancak;
Taraflar arasında kiranın saptanması konu-sunda anlaşma sağlanamadığı takdirde, tarafların mahkemeye ihbarlı istida yolu ile başvurma ve yeni kirayı mahkemenin saptamasını isteme hakları vardır."
Yukarıda alıntısı yapılan yasa madddesinden de görülebileceği gibi kira sözleşmesi sona eren veya er-dirilen bir taşınmaz malın kirasının yeniden saptanması konusunda taraflar arsında bir anlaşmaya varılamaması halinde başvuruda bulunularak mahkeme tarafından saptanması öngörülmektedir. Buna göre yeni kiranın mahkeme tarafından saptanmasını isteme hakkı, -taraflar arasında bu konuda anlaşma sağlanamamış olması koşuluna bağlıdır. Başka bir deyişle bir dava veya istida sebebinin doğabilmesi için taraflar arsında kiranın saptanması konusunda bir anlaşma sağlanamamış olması gerekir. Bu durumda kiranın yenideen -saptanmasını isteyen taraf önce bu hususta bir girişimde bulunmalı ve ancak böyle bir girişimden bir sonuç alamadığı takdirde mahkemeye başvuruda bulunmalıdır.
Yasa koyucu yeni kiranın saptanmasına olanak tanırken, doğrudan mahkemeye başvuruda bulunulmas-ını istemediği ve ilkin tarafları kendi aralarında bir aanlaşmaya varmaya çalışmalarını, ancak böyle bir girişimden bir sonuç alınamaması halinde, mahkemeye müracaat edilmesini istediği yasanın özünden ve sözünden açıkça görülmektedir. Aksi halde "taraflar- arsında kiranın saptanması konusunda anlaşma sağlanamadığı takdirde" söz dizisinin hiçbir anlamı kalmaz ve yasada ye alamsına da gerek yoktur. Nitekim Fasıl 86 Kira (Kontrol) Yasasında kira artışı amacı ile mahkemeye başvuruda bulunulabilmesi için böyle b-ir sınırlama veya koşul mevcut değildir. 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6(1) maddesinde belirtilen koşulu koymaktaki amacının, tarafların başvuruda bulunmazdan önce kendi aralarında anlaşmaya varmalarını teşvik etmek olduğu açıktır. Bu suretle, mal -sahibi ile kiracı ilişkilerinin bozulmasını ve gereksiz masrafların yapılmasını, mümkün olduğu kadar, önlemek istemiştir. Yasa Koyucunun bu açık ve anlamlı isteğini yerine getirmek, kuşkusuz, mahkemelerin görevidir. Bu safhada şunu da önemle belirtmek gere-kir ki, taraflar arasında kiranın saptanması konusunda anlaşmaya varmak için yapılan ve sonuç alınamayan bir girişim mahkemeye başvuruda bulunmak için yeterli olup olmadığı, her meselenin kendine özgü olguları ışığında değerlendirilip karar bağlanması gere-ken bir husustur.
Yuıkarıda belirtilenlerden de anlaşılacağı gibi, bir dava veya istida sebebi doğabilmesi için taraflar arasında kiranın saptanması konusunda bir anlaşma sağlanamamış olması gerektiğine göre, anlaşma sağlanamamış olması esasa ilişkin bir- olgudur ve bunun yemin varakasında yer alaması gerekir. Aksi halde bir istida sebebi yokluğu nedeni ile istida ileri gidemez. Önümüzdeki meselede taraflar arasında yeni kiranın saptanması konusunda anlaşma sağlanamadığı iddiası istidaya dayanıklık eden ye-min varakasında yer almış değildir. İlk Mahkeme ise, böyle bir iddianın yemin varakasında yer alması gereken esasa ilişkin bir olgu olduğunu kabul etmediği gibi, yeni kiranın saptanması konusunda bir anlaşma sağlanamadığı hususunun mahkemeye başvuruda bulu-nulması için yerine getirilmesi gereken bir yasal koşul olmadığı kanaatına vardı ve müstedaaleyhin bu konuda ileri sürmüş olduğu ön itirazları reddederek hataya düştü.
Yukarıda belirtilenler ışığında istinafın kabul edilerek İlk Mahkemenin müstedaaleyhin- ön itirazlarını reddeden 6.2.1984 tarihli kararının iptal edilmesi ancak meselenin tüm olguları ışığında masraflar için herhnagi bir emir verilmemesi gerektiği görüşündeyim.
Salih S. Dayıoğlu: Sonuç olarak istinaf oy çokluğu ile kabule dilir. İlk Mahkeme-nin 6.2.1984 tarihinde verdiği karar iptal edilir. Masraflar için herhangi bir emir verilmez.
(Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç - Yargıç
7 Mart 1985
-
-6-
-
Full & Egal Universal Law Academy