-D.5/80 Yargıtay/Hukuk 39/79
(Dava No. 1287/78; Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti:Ülfet Emin, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâlıi.
İstinaf- eden: Eğitim ve Kültür Bakanlığını temsilen ve mezkûr Bakanlık
nam ve hesabına, K.T.F.D. Başsavcılığı, Lefkoşa.
(Davalı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: l. Ahmet Aziz, Lefkoşa.
-2. Ahmet Kadir, Lefkoşa.
(Davacılar)
A r a s ı n d a .
İstinaf eden namına: Yaşar C. Boran.
Aleyhine istinaf edilenler namına: Menteş Aziz.
Müsadere - Müsadereden doğan tazminat taleb-i - Davacıların eski eser ticareti yapması - Da.valı Bakanlığın Davacıların tasarrufundaki 660 parça eseri müsadere etmesi ve daha sonra 504 parçasını iade etmesi - Davacıların iade edilmeyerı eserlere biçilen değeri yetersiz bulup dava açmaları - Davada b-ilirkişi tayini - Bilirkişinin eserlere K.L.2479.- değer biçmesi - Bu meblağın Davalı tarafından kabulü - Davacılar da bu meblağı kabul etmekle beraber eserlerin müsadere ile iade tarihleri arasındaki devrede iyi ve kazançlı satış yapmaktan mahrum kaldıkla-rı için uğradıkları 36000TL, zararın da ödenmesini talep etmeleri.
Talep Takriri - Talep takririndeki istem dışındaki şahadete dayanarak İlk Mahkemenin hüküm vermesi - Davacıların tasarrufundaki eski eserlerin 660 parçasının Davalı Bakanlıkca müsadere edi-lmesi - Daha sonra 504 parçasının iade edilmesi - Davacıların geç iadeden ötürü müsadere ile iade tarihleri arasındaki devrede iyi satış yapmaktan mahrum kaldıkları için uğradıkları 36000TL. zararın ödenmesini talep takririnde istemeleri - Bunun için duruş-ma yapılması - İlk Mahkemenin Davacıların haklı olduğuna kanaat getirerek 36000TL zarar için Davacılar lehine hüküm vermesi - Davalının 36000TL.'nin talep takririnde geç iade edilmesinden dolayı istenmesine rağmen şahadette hiç iade edilmeyen eserler için -istendiği cihetle ilk Mahkeme hükmünün hatalı olması.
OLAY: Davacılar izinli olarak eski eser ticareti yapmakta idiler. Eski Eserler ve Müzeler Dairesi Davacıların sattığı bazı eserlerin yasal olmadığı gerekçesi iIe 11.7.1975 tarihinde Davacıların ticare-thanesinde bulunan 669 parça esere el koydu. 24.5.1978 tarihinde 504 parça eseri Davacılara iade eden Davalılar el koydukları 156 parça eser için Davacıları tazmin etmeye hazır olduklarını bildirdiler. Tarafların tazminat konusunda anlaşamamaları nedeniyle- Davacılar bu önümüzdeki davayı açtılar. Duruşmadan önce taraflar el konan 156 parça eserin değeri konusunda anlaştılar, ancak Davacılar iade edilen 504 parçanın 11.7.1975-24.5.1978 tarihleri arasında haksız yere tutulmasından dolayı uğradıkları zararın ta-zmini konusunda ısrar ettiler. Duruşma sonunda İlk Mahkeme Davacılar lehine 36000TL tazminata hüküm verdi. Davalılar hükmün hatalı olduğunu öne sürerek istinaf ettiler.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme Davacıların talep takririnde 36000TL tazminatı 504 parça eserin -haksız yere tutulması nedeniyle talep ettiklerini belirtti. Şahadette 36000TL, tazminatın hiç iade edilmeyen ve değerleri ödenen 156 parçanın zamanında satılamaması nedeniyle istendiğini dikkate alan Yüksek Mahkeme, İlk Mahkemenin şahadetle desteklenmeyen -bir istem doğrultusunda karar verdiği kanısına vardı ve İlk Mahkeme hükmünü iptal etti.
H Ü K Ü M
Ülfet Emin, Başkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Salih S. Dayıoğlu verecektir.
Salih S. Dayıoğlu: Davacılar Lefkoşa'da No.4, Asmaaltı so-kakta eski eser ticareti veya satıcılığı ile iştigal etmekte olup bu hususta ilgili zamanlarda mevzuata uygun bir şekilde izin sahibi idiler.
11.7.1975 tarihinde, davacıların satış yerlerinde tasarruflarında bulundurdukları bazı eski eserler kanunsuz oldu-kları gerekçesiyle davalılar tarafından müsadere edilmişti. Bu şekilde müsadere edilen eski eserlerin adedi şahadete göre 661 idi. Daha sonra, müsadere edilen 661 adet eski eserden 504 parçası iade edilmiş fakat 156 parça iade edilmemiştir.
26 Eylül 1978 -tarihinde davalılar davacılara yazdıkları bir yazı ile iade edilmeyen 156 parçanın iade edilmeyeceğini ve bunlar için davacıları tazmin edeceklerini ve bu maksat için 23570.00TL değer biçildiğini ve bu miktarı ödemeğe hazır olduklarını bildirdiler. Davacıl-ar da davalılara gönderdikIeri 3 Ekim 1978 tarihli bir yazı ile biçilen değeri çok az buldukları için yapılan teklifi reddettiler ve bu eserlerin kıymetinin K.L.3500.- olduğunu ileri sürerek bu meblağı
talep ettiler. Taraflar arasında mutabakat hasıl olmad-ığı için davacılar mahkemeye başvurdular.
3l.1.l979 tarihinde Mahkeme huzuruna çıkan taraflar arasında 156 parça eski eserin değerini saptamak maksadıyle Mahkemenin bir bilirkişi tayin etmesi hususunda bir anlaşmaya varıldı. Mahkemenin tayin ettiği bilirk-işi gerekli çalışmayı yaptıktan sonra Mahkemeye raporunu sundu. Bilirkişi raporunda 156 parça eski eser îçin K.L. 2497.- değer saptadı. Davalılar bu miktar için hüküm giymeğe razı oldular. Davacılar da bu miktarı kabul ettiler fakat kendilerine iade edilen- 504 parça eski eserin zaptedildiği tarilı ile iade edildiği tarilı olan 24.5.78 arasında geçen süre zarfında 504 parçayı iyi ve kazançlı satış yapmalarından mahrum edildikleri gerekçesiyle 36.O0OTL zarara uğradıklarını iddia ederek bu miktarın da kendiler-ine zarar ziyan olarak ödenmesi üzerine ısrar ettiler. Davalılar buna itiraz ettiler ve bunun üzerine duruşmaya geçildi. Yapılan duruşmada sadece 2. davacı şahadet verdi. İlk Mahkeme önündeki şahadeti değerlendirdi ve davacıları haklı bularak lehlerine 36.-OOOTL zarar ziyan için hüküm verdi. İstinaf, hükmün bu 36,OOOTL'lık zarar ziyan kısmından yapılmıştır.
Dosyalanan istinaf ihbarnamesi özetle şöyledir: Talep takririnde talep edilen 36,OOOTL zarar ziyan iade edilen 504 parçanın geç iade edilmesinden dolayı- talep edilmektedir halbuki şahadette 36,OOOTL'lık zarar ziyan hiç iade edilmeyen ve değerleri ödenen 156 parça için talep edilmiştir ve İlk Mahkeme de şahadetle desteklenmeyen bu isteme itibar etmekle hata etmiştir.
Aleyhine istinaf edilenlerin talep tak-ririnin 7. paragrafının ilgili kısmı aynen şöyledir:
".............................................
Yukarıdaki nedenlerle Davacılar iddia ederler ki, mezkûr 504 parçanın haksız ve kanunsuz olarak tutulmasından (unlawful detention) fiilinden 36,OOOTL, z-arar ziyana uğramışlardır ki bu miktarın da kendilerine ödenmesini talep etmektedirler."
Görülüyor ki talep edilen 36,000 TL aleyhine istinaf edilenlere iade edilen 504 parçanın geç iade edilmesiyle onların düçar oldukları zarar ziyan olarak talep edilmek-tedir. Şimdi de 36,OOOTL zarar ziyan ile ilgili olarak şahadetin ilgili kısmına bakalım. Aleyhine istinaf edilen No.2 esas sorgusunda şöyle şahadet verdi:
"S. Bu kendilerine kalan 156 parça size iade edilmiş ve siz bunları satışa arzetmiş olsaydınız ne id-i elde edeceğiniz kâr?
C. K.L.2497.- olduğuna göre en az K.L.3000.- kâr edebilirdik rahat rahat çünkü bunların ayırdığı 156 parça en seçilmiş
ve hem de güzel parçalardı aynı zamanda antîka değeri ve müzelik değeri olan eşyalardı.
Diyebilir miyiz ki bu p-arçalar özellikle size iade edilenlerden çok daha değerli çok daha iyi idi?
C. Bir parçası sade 504 parçaya eşittir.
S. Bu iade edilmeyen l56 parça üzerinde sizin elde edeceğinîzi tahmin ettiğiniz kâr nedir?
C. En az %50 meselâ K.L.lO00.-lık mal- düşünebilirsek K.L. 2000.-ya satarız masraflar çıktıktan sonra %50 net kâr kalır bize daha önce belirttiğim gibi bizde her gün alış veriş yoktur ağır satıştır kârı çoktur.
S.Ve bu antika değeri olan 156 parçayı siz satmış olsaydınız o dönemdeki kârınız n-e olacaktı?
C. En az K.L.1000.- devülasyonları düşünürsek K.L,.3000.-ya çıkar. Biz dövizle çalışırız yahut Kıbrıs parası ile ve bilir misiniz şimdi kara borsada çok yüksek fiyatlara satılıyor.
S.Bu dövizin dışında Türk parası hesapladığımızda ne kârınız- olur?
C. En az 36,OOOTL.
S. Ve bu miktar sizin zararınızdır bugün için?
C. Evet. Bunu mahkemeden talep etmekteyim."
Aleyhine istinaf edilen No.2 istintakında ise şöyle dedi:
"S. Bu eşyaları sizden 11 Temmuz 1975'de aldılar?
C. Evet.
S.Siz 36,OOO-TL, zarar ziyanı 11 Temmuz 1975 ile 26 Eylül 1978 tarihleri arasındaki devre için istiyorsunuz?
C. Evet.
S.Halbuki bu devre kapsamına giren zaman için Devlet aldığı 156 parça için sizi tazmin etmeyi kabul etmişti yani bir başka deyimle sizin serbest s-atış yapabileceğiniz 156 parçayı zaptettiği tarih olan 11 Temmuz 1975 ile şimdiki eski eserler yasasının yürürlüğe girdiği tarih arasındaki zaman ki eski eserler 1975'de geçti o kısa devre zarfında garanti gösterebilir misiniz bize ki bu 156 parçanın hepsi- de satılacaktı ve 36,OOOTL, kâr olacaktı:
C.Tabii satılabilirdi çünkü bu 156 parça mal dükkânda her an satılabilen bir maldı ve o devirde de bildiğiniz gibi Kıbrıs'ta daha çok ecnebi vardı gazeteciler vardı turistler vardı merak edip Kıbrısa gelenler va-rdı.
S.3 aylık kısa bir devre zarfında 156 parça satma olanağı var mıydı ?
C. Sırasında bir tek müşteriye bile 200 parça sattığımız oldu.
S. Biraz daha açıklayabilir misiniz 36,OOOTL, hangi esasa dayanıyor?
C. Elimizde sermaye olurdu ve o ser-mayeyi döndürebilirdik bir
kaç kez. Dükkândaki bütün eşyayı almışlardı 661 parça almıştardı
bizden. Bu süre zarfında hiç iş yapamadık bankadan ve devletten
borçlanıp geçimimizi sağladık %9 faiz ödeyerek." Duruşma
zabıtlarından yapılan- iktibaslardan da derhal göze çarpacağı gibi
aleyhine istinaf edilen no.2 düçar olduğu iddia ettiği
36,OOOTL'lık zarar ziyanı kendilerine iade edilen 156 parçaya
inhisar ettirmiştir. Halbuki daha evvel de işaret edildiği gibi
aleyh-ine istinaf edilenler zarar ziyanlarını iade edilen 504 parça
üzerine dayandırmışlardır. Bu durumda İlk Mahkemenin, şahadet
olmadığı halde talep takririnde yer alan bir istem üzerine hüküm
verdiği ve bunu yaparken de hatalı hareket ettiği gö-zükmektedir.
Bu nedenle istinafın kabul edilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak istinaf kabul edilir ve İlk Mahkemenin 36,OOOTL zarar ziyan için verdiği hüküm iptal edilir. Masraflar için herhangi bir emir verilmez.
(Ülfet Emin) (Salih S. Day-ıoğlu) (N.Ergin Salahi)
Başkan Yargıç Yargıç
14 Şubat 1980
Full & Egal Universal Law Academy