-D.25/80 Yargıtay/Hukuk 40/80
(Dava No: 844/79; Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, N.Ergin Salâhi,
Niyazi F. Korkut.
İstinaf eden: Kemal Dellâl Hasan, 2 Windsor Rd. London, N.13
- (Davacı)
İle -
Aleyhine istinaf edilen: Menteş Aziz, Lefkoşa.
(Davalı)
A r a s ı n d a .
İstinaf eden namına: Orhan Z. Bilgehan ve Gürsel E. Kadri.
A-leyhine istinaf edilen namına: Kıvanç M. Riza.
Davanın geri çekilmesi - Davanın karşı taraf müdafaasını dosyalamadan önce geri çekilmesi - E.15 n.l'e göre davanın gerî çekilmesinde Mahkemenin iznine gerek olmaması - E.15 n.l'e göre Mahkemenin karşı tara-fın masrafları ödemesi koşuluyla davanın geri çekilmesine izin vermesi - E.15 n.4'e göre masrafların ödenmemesi halinde benzer bir davanın duracağını emretmesi.
OLAY: Davacı Bidayet Mahkemesinde açmış olduğu davasını müdafaa dosyalandıktan sonra geri çek-mek için müracaat etti. Yapılan müracaatı kabul eden Ilk Mahkeme, Davacının Davalıya zarar ziyan ödemesi ve Mukayyidin zarar ziyanı tespit etmesi için emir verdi. İlk Mahkeme ayrıca Davalı avukatının masraf listesini 3 gün içinde mukayyitliğe sunması ve 4.- gün masrafların ödenmesi için emir verdi. Davacının 10 gün içinde masrafları ödememesi halinde benzer bir dava olan 584/80 sayılı davayı da daha ileri götüremeyeceği hususunda emir verdi.
Davacı Mahkemenin ortaya koyduğu şartların kanunsus, adaletsiz ve -yanlış olduğunu ileri sürerek istinaf etti.
SONUÇ: Yargıtay Mahkeme Nizamatı E.15 n.l altında dava açan bir davacının karşı taraf müdafaasını vermeden önce Mahkemenin müsaadesini almadan geri çekebileceğini belirtti. Yargıtay karşı tarafın müdafaasını ver-mesinden sonra Davacının davasını geri çekmek için mahkemenin müsaadesini istemesi halinde karşı
tarafın rızası yoksa zayi olan masrafların ödenemesini
emredebileceğini belirtti. E.15 n.4 altında mahkemenin emredilen
masrafların ödenmemesi halinde a-çılmış olan benzer bir davayı
durdurma yetkisine sahip olduğunu belirten Yargıtay, İIk Mahkeme
kararının hatalı olmadığı sonucuna vardı.
Masrafların Mukayyitlik tarafından tespit edilmesinin meselenin
kendine has olguları ışığında hatalı olduğunu v-urgulayan Yargıtay,
E.59 n.29(i) gözönünde tutarak masrafların İlk Mahkeme tarafından
tespit edilmesi için emir verdi.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
l- The Annual Practice (1951) Vol.l, s.434.
2- The Annual Practice ( 1963 ) Vol.l, s.596.
-
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç
N. Ergin Salahi verecektir.
N. Ergin Salâhi: Davacı müstenif Bidayet Mahkemesinde açmış olduğu 844 79 sayılı hukuk davasını talep takriri ve müdafaa dosyalandıktan sonra duruşma- safhasında geri çekmek için müracaat yapmış, karşı taraf itiraz etmiş ve ileri sürülen hukuki argümanları Bidayet Mahkemesi dinledikten sonra neticede davacının bu davayı yani 844/79 sayılı davayı haklarına halel gelmeksizin geri çekmesine müsaade etmiş a-ncak aşağıdaki şartları koymuştur:
"Davalının bu dava ile düçar olduğu bugüne kadarki tüm zarar ziyanı davacı tarafından 10 güne kadar nakit olarak davalı avukatına makbuz mukabilinde ödenecektir. Bu zarar ziyanının miktarı davalı avukatının müracaatı üze-rine Mukayyitlikçe tesbit olunacaktır. Ancak bu miktar sadece appearance ve layihaların masrafı olmayacaktır. Davalıların bir şahidi bugün mahkemede sırf bu davada şahadet vermek için davacının da bilgisi ile geçen celseden beri Kıbrıs'ta kalmıştır. Muhakk-ak ki bir takım masrafları olmuştur. Makul ölçüler içerisinde mukayyitlik bu masrafları tesbit ederken bu hususu da dikkate alacaktır.
Davalı avukatının 3 güne kadar hazırlayıp Mukkayitliğe sunacağı masraf listesini mukayyidin bugünden itibaren 3 güne kad-ar tasvip etmesi ve 4. gün tüm masrafın ödenmesi emrolunur. Davacı 10 güne kadar bunu yapmazsa ki bu süre yukarıda öngörülen süredir, 584/80 sayılı yine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde ikame olunan ve kendi ifadelerine göre bu davaya benzeri bir dava olan davayı-, daha ileri götüremiyeceklerdir ve davalıların müracaatı üzerine o müddet zarfında Mahkeme bu davayı iptal edecektir. Davacı ise ne bu davayı ileri götürebilecek ne de benzeri bir davayı açabilecektir."
Davacı müstenif bu verilen karardan istinaf ederek -5 istinaf sebebi ileri sürmüştür. İstinaf sebepleri aşağıda görüldüğü gibidir:
"l. Muhterem Bidayet Mahkemesi, Davacının davasını haklarına halel gelmeksizin geri çekmesi için ortaya koyduğu ve uygulamaya çalıştığı koşullar veya şartlar kanunsuz; adaletsi-z; yanlış; adli değerlendirmeden yoksun koşullar veya şartlardır ve bunları koymakla yasal ve anayasal hatalar işlemiştir.
2. Muhterem Bidayet Mahkemesi Davacının 844/79 sayılı davasını haklarına halel gelmeksizin geri çekerken taraflar ve talepler bir ve- aynı olmadığı halde 584/80 sayılı davasını, 844/79 sayılı davadaki masraflar ödenmeden daha ileriye götüremeyeceği hakkında ortaya koyduğu şartlar veya koşullar tüzüklere ve adalet kurallarına ve prensiplere ters düştüğü gibi, böyle bir yeni davayı ipoteğ-e almakla ve başka dava açılamaz diye karar vermekle adli hata işlemiştir.
3. Muhterem Bidayet Mahkemesi, davalınınavukat masraflarını
Hukuk Muhakemeleri Usulüne göre tesbit etmeyip Davalıya
zarar ziyan ödenmesine hükmetmekle ve böyle usulsüz ve
- yersiz bir zarar ziyan adı altında tazminata hükmetmekle
hata işlemiştir. Muhterem bidayet mahkemesi ayrıca Kaza
Mahkemesi Mukayyidine zarar ziyan tesbitetmek için yetki
vermesi yasalara ters düştüğü gibi hatalı ve tehlikelidir.
4. Muhterem Bid-ayet Mahkemesi İsmailKaragözlü'nün eski bir
Tapu memuru, Savunma ve Dış İşleri Bakanlığından emekliye
ayrılmış bir kişi olmasına ve bilirkişiliğe ehliyeti olup olma-
dığına dair Mahkeme huzurunda kanıt veya şahadet olmamakla beraber
böyle b-ir şahit lehine ayrıcalık tanınması ve böyle bir statüye
sahip olduğunu hem kabul edip böyle bir şahide gülünç rakamların
ödenmesini emretmek hem hatalıdır hem de hukuk ve adalet
prensiplerine ters düşer.
5. Muhterem Bidayet Mahkemesi, zay ol-an masrafları (costs thrown away)
yanlış esaslara veya ölçülere göre tesbit etmekle ve davacıyı haklı
davasından vazgeçirmeye yönelik caydırıcı ve yasal haklarını
aramaktan menedici bir tutum içine girdiği için hem hatalı hareket
etmiş, h-em de adli yetkilerini aşmıştır."
Davacı müstenif avukatı istinafta yukarıda görülen ilk üç istinaf sebebini birlikte ele almış ve özetle Mahkeme emrinden anlaşılacağı kadarı ile masrafların mukayyit tarafından tax yapılmasını öngördüğünü, bunun Mahkeme N-izamatına göre yapılmadığını, keza
bu yapılmadığı gibi Mahkeme koyduğu şartlarda bu dava ile ilgili olmayan 584/80 sayılı davanın da ileri gidemeyeceği şartını koyarken hukuki hataya düştüğünü ve bu dava ile ilgisi olmayan 584/80 sayılı davanın ileri gitme-mesi hususunda bir emir vermeye Mahkemenin yetkisi bulunmadığını ileri sürmüştür. Biz de ilkin birlikte değinilen l, 2 ve 3. istinaf sebeplerini ele almayı uygun bulduk.
Mahkeme Nizamatı E.15 n.1 altında davayı aCan bir davacı karşı taraf müdafaasını verm-ezden önce Mahkemenin müsaadesini almadan davasını geri çekmek hakkına haizdir. Ancak karşı taraf müdafaasını verdikten sonra tüm davasını veya talebinin belirli bir kısmını geri çekmek için mahkemenin müsaadesini isterse bu gibi halde karşı tarafın rızası- yoksa bütün ahval ve şeraiti gözden geçiren Mahkeme zayi olan masrafların ödenmesini emredebileceği gibi başka dava açılmadan bu masrafların ödenmesi ön koşulunu da koyabilir. Hatta E.15 n.4'e istinaden bu gibi ödenmesi emredilen masrafların ödenmemesi ha-linde açılan benzeri bir davayı durdutma yetkisine sahiptir. Öyle anlaşılıyor ki önümüzdeki meselede Mahkeme E.15 n.l ve 4 altında müdafaa verildikten sonra duruşma safhasında davacı tarafından yapılan geri çekme müracaatını yukarıdaki değindiğimiz koşulla-ra uygun olarak geri çekilmesine müsaade etmiştir. Mahkemenin verdiği emir ilgili nizamata uygundur ve burada herhangi bir hata işlenmiş değildir. Mahkemece davacı tarafından ewelce açılmış ve geri çekilen davanın daha sonra açılan davanın benzeri olduğu d-avacı tarafından kabul edilmiştir. Bu olgular ışığında Bidayet Mahkemesi taraflar arasında benzeri dava olarak açılan 584/80 sayılı davanın masraflar ödenene kadar durdurulması hususunda verdiği emir E.15 n.4'e istinaden verildiği görülmektedir ve kanaatım-ızca hatalı değildir. E.15 n.4 aynen şöyledir:
"4. If any subsequent action shall be brought before payment of the costs of a discontinued action, for the same, or substantially the same, cause of action, the Court or a Judge may, if they or he think fit,- order a stay of such subsequent action, until such costs shall have been paid." Bunun muadili İngitlere'de E.26 n.4'dür. E.26 n. 4 The Annual 'Practice (1963) Volume l, s.596 ve The Annual Praetice (1951) Volume 1, s.434'de aynen şöyledir:
'"4. If any su-bsequent action shall be brought before payment of the costs of a discontinued action, for the same or substantially the same, cause of action, the Court or a Judge may, if they or he think fit, order a stay of such subsequent actiorı, until such costs sha-ll have been paid."
Yine aynı sayfada bu emrin maksadı şöyle izah edilmektedir:
"Same, or substantially the same." -This Rule applies to discontinued actions the principles on which the Court under its inherent jurisduction stays actions in cases where a -previous been dismissed or stayed, and palintiff has not paid to defen- dant costs of such previous action ordered to be paid by him."
Görülebileceği gibi geri çekilen bir davada masraf ödenmemesi halinde benzeri bir dava açıldığında yapılan bir müracaat -üzerine açılmış olan benzeri bir davayı masraflar ödeninceye değin Mahkemenin durdutmaya yetkisi vardır. Önümüzdeki meselede esas dava olan 844/79 sayılı davadır ve 584/80 sayılı dava da bunun benzeridir. Ancak esas dava geri çekilmeden ewel açılmıştır. Yu-karıda iktibas ettiğimiz emirler geri çekilen davadan sonra açılan benzeri davaları kastetmekle beraber bu kuralın ruhu incelendiğinde benzeri olan davaların masraflarının ödenmemesi halinde durdurulabileceğini de kapsamaktadır ve bu yönden mütalâa edildiğ-inde arada bir fark mevcut değildir. Bu hususta Bidayet Mahkemesi hata işlememiştir.
Şimdi de masrafların miktarları ile ilgili diğer istinaf sebeplerini ele alalım. Daha önce de belirtildiğı gibi bidayet Mahkemesi masrafların mukayyit tarafındarı tesbit -edilmesini emretti. Meselenin kendine has olguları ışığında böyle bir emrin verilmemesi ve masrafların Mahkeme tarafından tesbit edilmesi uygundu. Bu nedenle bu husustaki emri iptal etmeyi uygun gördük. Şunu da belirtmek yerinde olur ki herhangi bir taraf -Mukayyidin tesbit ettiği masrafların herhangi bir kalem veya kısmından memnun kalmadığı takdirde bunun gözden geçirilmesi için E.59 n.18 uyarınca masraf emrini veren mahkemeye müracaat etmesi gerekir. Bu böyle olmakla beraber, alt mahkemelere ışık tutmak a-macı ile, masraflarla ilgili olarak aşağıdaki hususlara değinmeyi uygun gördük.
Ödenmesi emredilen masrafların Mukayyitlikçe tesbiti E.59 nizamları ve bilhassa n. 29(i)'nin Mahkeme direktiflerinin göz önünde tutularak uygulanması sureti ile tesbiti gereki-rdi. E.59 n.29(i) aynen şöyledir:
"29.(i) When application is made for the taxation of a bill of costs, the Registrar shall appoint such time for the taxation as shall in his opinion be sufficient to enable all parties interested to appear before him; and- notice of the time so fixed shall be caused to be served on all parties interested by the party applying for the taxation. For the purpose of any taxation of costs by the Chief Registrar the address for service of a party shall include the address of any -advocate who may have appeared for such party on the hearing before the Court."
E. 59 n.30 ise aynen şöyledir:
"30. The proceedings on the taxation of any bill of costs shall, as nearly as possible, be the same as on the hear- ing of an action."
Görü-lüyor ki Mukayyidin masraf tesbitinde karşı tarafa ihbar vermesi, gün tesbit etmesi ve n.30 uyarınca mümkün mertebe davalarda takip edilen usullere yakın bir yöntemle taraflara söz hakkı tanınması gerekir. Önümüzdeki meselede E.59 nizamları ve bilhassa n.2-9 ve 30 uygulanmamış ve karşı tarafa söz hakkı tanınmamıştır. Bu husus bir tarafa n.24'ün hükümlerine de uyulmamış ve dosyada gözükmeyen kalemlerin isbatı istenmemiştir. Buna ilâveten masraf listesinin ikinci kısmında 5. kalem altında ismi verilen şahit iç-in tahayyülün fevkinde ücret ve masraf takdir edilmiştir. Halbuki bir şahidin mahkemede hazır olduğu günler için ne şahit ücreti alabileceği mahkeme nizamatında belirtilmiştir ve bu meselede kanımızca sözü edilen şahidin mahkeme nizamatında tesbit edilen m-iktarlardan daha fazla almaya hakkı yoktur.
Tutanaklardan görüldüğü kadarı ile takdir edilen masraflar arasında savunma için talimat başlığı altında KLl4.'lık bir kalem ve ayrıca İngilteredeki bir avukat ile yapılan hukuki müşavere için 100 sterlinlik baş-ka bir kalem mevcuttur. Kanımızca İngiltere'deki avukat ile yapılan müşavere için aleyhine istinaf edilen davalının herhangi bir masraf talep etmeye hakkı yoktur. Kaldı ki masraflar takdir edilirken bir kısmının Türk lirası diğer bir kısmının da sterlin ol-arak takdir edilmesi kanımızca hatalıdır.
Sonuç olarak istinaf kısmen kabul edilir ve masrafların Mukayyit tarafından takdir ve tesbit edilmesi hususunda Bidayet Mahkemesinin vermiş olduğu emir iptal edilir ve masrafların Bidayet Mahkemesi tarafından takd-ir ve tesbit edilmesi için dava Bidayet Mahkemesine iade edilir.
Aleyhine istinaf edilen istinaf masraflarının üçte ikisini müstenife ödeyecektir.
(Şakir Sıdkı İlkay) (N. Ergin Salâhi) (Niyazi F. Korkut)
Yargıç Yargıç - Yargıç
29 Eylül 1980
Full & Egal Universal Law Academy