-D.6/83 Yargıtay/Hukuk 40/82
(Genel İstida 145/81 Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İkay, Başkan, N. Ergin Sal(hi, Aziz Altay.
İstinaf eden: Netice Menteş-, Lefkoşa
(Davalı/Müstedaaleyh)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Cemile H. Denerel, Lefkoşa.
(Davacı/Müstedi)
- A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Rifat Mehmet
Aleyhine istinaf edilen namına: Kıvanç M. Riza tarafından Önder Gazi.
Kira ücretinin tespiti - Makul kiranın tesbiti - Kira sözleşmesinin bitiminde yeni kiranın saptanması - İlk Mahke-menin makul kirayı 6000TL olarak belirlemesi - İlk Mahkemenin sunulan şahadeti ve Davalının aylık gelirini dikkate alması.
Bilirkişi - Bilirkişi şahadeti - Bilirkişinin ein teknik tanımı hakkında bigi vermeleri - Blirkişinin kira bedelini tespit ederken -bölgedeki diğer evlerle herhangi bir kıyaslama yapmaması.
Yeni kiranın başlama tarihi - Yeni kiranın başlama tarihinin istida tarihi olması gerekir - 17/81 sayılı Yasada bu konuda hüküm bulunmaması.
Masraf emri - Masraf emrinin Mahkemelerin takdirine bağ-lı olması ve adli bir şekilde kullanılması gereği.
OLAY:Davacı, yazılı bir sözleşmeyle 3 yıl için Davalıya evii kiraladı. Taraflar sözleşmenin bitiminde kira bedeli konusunda anlaşamadılar. Bunun üzerine Davacı yeni kiranın saptanması için Mahkemeye ist-ida dosyaladı.
İlk Mahkeme sunulan şahadet ve bilirkişi şahadeti ışığında yeni kirayı 6000TL olarak saptadı. İlk Mahkeme ayrıca yeni kiranın 1.6.1982 tarihinden başlaması ve Davalının istida masraflarını ödemesi için emir verdi.
Davalı saptanan yeni- kiranın fahiş olduğunu ileri sürerek yeni kiranın 1.6.1982 tarihinden başlaması ve istida masraflarının kendisi tarafından ödenmesini emretmekle İlk Mahkemenin hata ettiğini iddia ederek istinaf etti.
Davacı mukabil istinaf dosyalayarak saptanan yeni k-iranın alenen az olduğunu ileri sürdü.
SONUÇ: Yargıtay, bilirkişilerin verdiği şahadet, evin durmu ve Davalının 2. sınıf memur olduğu dikkate alındığında İlk Mahkemenin saptadığı 6000TL aylık kiranın makul odluğunu belirtti.
Yargıtaay, Davacının istida- tarihindeki kiranın saptanmasını istediğine göre yeni kiranın istida tarihinden itibaren başlaması gerektiğini belirtti ve İlk Mahkemenin istida tarihinden sonraki bir günden başlamasını emretmekle hata ettiğini belirtti.
Yargıtay masraf konusunda Mahk-emelerin takdir yetkisi bulunduğunu ve bunu adil olarak kullanmaları gerektiğini belirterek İlk Mahkemenin bu konuda hata etmediği sonucuna vardı.
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Aziz Altay verecektir.-
Aziz Altay: Aleyhine istinaf edilen müstedi Lefkoşa'da Defne Sokak No.1'de bulunan evin kiracısıdır. 1.9.1978 tarihinde aktedilen yazılı bir kira sözleşmesi ile müstedaaleyh konu evi 3 seneliğine kiraladı ve ilk yıl için pein ödenmek üzere ayda 1800TL, 2-. yıl için ayda 2000TL. ve 3. yıl için ayda 22000TL. kira ödemeği kabul etti. Sözleşme 31.8.1981 tarihinde sona erdi ve müstedaaleyh bu tarihten sonra konu evde yasal kiracı oalrak oturmağa devam etti.
Müstedi, konu evin halen asgari kirasının ayda 15000-TL. olması gerektiği ve müstedaaleyhin kazancı da bu kirayı ödemeğe müsait olduğu halde müstedaaleyh ile bu konuda bir anlaşma sağlanmadığı cihetle 26.10.1981 tarihinde Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 145/81 sayılı istidayı dosyaladı ve müstedaaleyhin müstediye -ödemesi gerken yeni kiranın veya yeni makul kiranın Mahkemece saptanmasını istedi.
Müstedaaleyh bir itirazname dosyaladı ve konu evi eski, küçük, kullanışsız, su teşkil(tının da bozuk ve yetersiz olduğunu ileri sürerek talep edilen 15000TL. aylık kiranın- fahiş olduğunu, kendi mali durumunun da iyi olmadığını ve halen ödemekte olduğu kiradan fazla bir kira ödeyemeyeceğini iddia etti.
Mahkeme tarafları ve şahitleri dinledikten sonra konu evin aylık kirasını, duruşma tarihinden itibaren başlamak üzere, ayd-a 6000TL. olarak saptadı.
Müstedaaleyh İlk Mahkemenin bu kararından istinaf etti.
Müstedi istinaf ihbarnamesinde 7 istinaf sebebi ileri sürmüşse de bunları 3 başlık altında toplamak mümkünür.
1. İlk Mahkemenin konu ev için saptamış olduğu ayda 6000TL-. kira aşik(r surette fahiştir.
2. İlk Mahkeme yeni kiranın 1.6.1982 tarihinden itibaren başlamasını emretmekle hata etti.
3. İlk Mahkeme istida masraflarının müstedaaleyh tarafından ödenmesini emretmekle hata etti.
Müstedi de bir mukabil istinaf dos-yaladı ve İlk Mahkemenin aşik(r surette az bir kira saptamakla ve yeni kiranın da istida tarihinden itibaren başlaması için emir vermekle hata ettiğini ileri sürdü.
İlk olarak 1. istinaf sebebinin incelenmesi gerekir. Mahkeme huzurundaki şahadete göre ko-nu evin iki girişi, holü, yatak odası, salon, güneşlik, mutfak, banyo ve tuvaleti bulunmaktadır. Evin alanı ise 70-75m2 dir. Müstedinin bilirkişi olarak çağırdığı ve mimarlık ve eml(k bürosu sahibi olan Mustafa Gülhan evi sadece dişarıdan görmekle yetinmiş-tir. Bu şahit konu evin dışarıdan görünüşü itibarı ile bölgedeki evlerin en yenisi durumunda olduğunu ve civarında bulunan başka 5-6 evin durumları ve kiraları ile mukayesesini yaptıktan sonra aylık kirasının 15000-20000TL. olması gerektiğini söyledi.
Mü-stedaaleyh tarafından bilirkişi olarak çağrılan mimar yüksek mühendis Kutsal Çizgen evin içini ve dışını yakından gördüğünü ve aylık kirasının 3000-5000TL arası olması gerktiğini söyledi. Bu kadar var ki evin büyüklüğü hakkında şahadet vermek üzere çağrıla-n bu şahit evin kirası hakkında özel bir çalışma yapmamıştır. Şahidin verdiği rakamlar sadece kendi görüşünü aksettirmekte olup bölgedeki diğer evlerleyapılan herhnagi bir kıyaslama sonucu elde edilen rakamlar değildir.
İlk Mahkeme bu iki bilirkişinin ve-rmiş oladuğu şahadeti, evin durumunu ve Lefkoşa Devlet Hastahanesinde 2. sınıf memur olan müstedaaleyhin aylık maaşının 26000TL. olduğunu dikkate alarak evin makul kirasını ayda 6000TL. olarak saptadı. Öünüzdeki şahadet ışığında İlk Mahkemenin yapmış odluğ-u bulgunun hatalı olduğu hususunda ikna edilmedik. Bu nedenle bu istinaf sebebi- nin reddedilmesi gerekir.
2. istinaf sebebine gelince; müstedaaleyh İlk Mahkemenin saptadığı yeni kiranın hüküm tarihinden itibaren başlaması hususunda emir vermesi gerektiğ-i halde 1.6.1982 tarihinden itibaren ödenmesini emretmekle hata ettiğini iddia etti. Bu görüşe katılmak olası değildir. Müstedi istidayı dosyaladığı tarihte kiranın yeniden saptanmasına hakkı olması gerekirdi. Aksi halde dava sbebi yokluğu nedeniyle istida-nın reddedilmesi kaçınılmazdır.
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasası, saptanan yeni kiranın başlangıç tarihi hakkında herhangi bir hüküm içermemektedir. Bu böyle olduğuna göre ve müstedinin istidayı dosyaladığı tarihte bunun yeniden saptanmasına hakkı olma-so gerektiğine göre saptanması gerken yeni kiranın istida tarihindeki kira olması gerekir. İlk Mahkeme istinaf konusu evin yeni kirasının 1.6.1982 tarihinden itibaren başlamasını emretti. yasada yeni kirayı uygun göreceği bir tarihte başlatması hususunda M-ahkemeye yetki veren bir kural bulunmadığına göre İlk Mahkemenin yeni kiranın istida tarihinden sonraki bir tarihten itibaren ödenmesini emretmesi, hatalıdır.
Şimdi de 3. istinaf sebebini incelemek gerekir; Masraf konusu mahkemelerin takdirine bağlı bir -husus olup bu yetkinin adli bir şekilde kullanılması gerektiğine kuşku yoktur. Bu meselede müstedaaleyh, müstedinin kira artışı talebine başlangıçtan karşı çıkarak herhnagi bir kira artığı ödeyecek durumda olmadığını iddia ettiği ve böylece müstedinin Mahk-emeye müracaat etmekten başka bir seçeneği kalmadığı, İlk Mahkemenin de müstedaaleyhin ödemekte olduğu ayda 2200TL kira yerine 6000TL. ödeyebilecek durumda olduğu hususunda bulgu yaptığı dikkate alındığında İlk Mahkemenin istida masraflarını müstedaaleyhin- ödemesini emretmekle takdir yetkisini hatalı kullanmış değildir.
Yukarıda belirtilenler ışığında istinafın reddedilmesi gerekir.
Müstedinin mukabil istinafına gelince; İlk Mahkemenin saptamış olduğu yeni kiranın aşik(r surette az olduğunu iddia etmişs-e de daha önce belirttiğimiz gibi mevcut şahadet ışığında İlk Mahkemenin saptamış olduğu yeni kira makul olup bu hususta hataya düştüğü söylenemez. Müstedi İlk Mahkemenin saptamış olduğu yeni kiranın duruşma tarihinden itibaren başlamasını emretmesinin hat-alı olduğunu ileri sürmüştür.
Yukarıda da belirtildiği gibi yeni kiranın başlangıç tarihinin istida tarihi olması gerekmektedir. Bu nedenle İlk Mahkemenin bu husustaki emrinin iptal edilip yeni kiranın istida tarihinden itibaren başlaması hususunda emir -verilmesi gerekir.
Sonuç olarak istinaf reddedilir.
Mukabil istinaf ise kısmen kabul edilir. İlk mahkemenin hükmünün yeni kiranın başlangıç tarihine ilişin kısmı iptal edilir ve yeni kiranın istida tarihinden itibaren başlıyacak şekilde düzeltilmesi iç-in emir verilir.
İstinaf eden, aleyhine istinaf edilenin istinaf masraflarının yarısını ödeye- cektir.
(Şakir Sıdklı İlkay) (N. Ergin Sal(hi) Aziz Altay)
Başkan Ya-rgıç Yargıç
22 Şubat 1983
5
Full & Egal Universal Law Academy