- Yargıtay/Hukuk 41/78
(Genel İstida No. 2/78; Girne)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Şakir Sıdkı İlkay, N.Ergin Salâhi.
İstinaf eden: Şefika Rifat, Lefkoşa.
(Müstedaaley-h)
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. İmar, İskân ve Rehabilitasyon Bakanlığı. 2. İnceleme ve Dağıtım Komisyonu, Lefkoşa.
(Müstediler)
- a r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Rıza.
Aleyhine istinaf edilen namına: Mustafa Arıkan.
Tahliye Tahsis kararının iptal edilerek Müstedaaleyhin mütecaviz
durumuna düşürülmesi - 32/75 sayılı Yasaya göre Mü-stedaaley
aleyhine tahliye davası açması - Müstedaaleyhin iptal kararının
geçersiz olduğu, iptal kararının kendisine bildirilmediği
ve 41/77 sayılı İTEM Yasası uyarınca Lefkede askeri nedenlerden
dolayı kullanamadığı taşınmaz mallarına- karşılık konutu eşdeğer
mal olarak elinde tutmaya hakkı olduğu itirazı - İlk Mahkemenin
32/75 sayılı Yasaya göre mütecaviz olduğu kanısına varan
Müstedaaleyhin aleyhine tahliye emri verme vermesi - İstinaf -
İstinafın İlk Mahkemenin ip-tal kararının tebliğinin yapıldığına
hükmetmekle ve 41/77 sayılı İTEM Yasası kurallarına uymamakla
hata ettiğine dayanması - Yargıtayın kızına verilen iptal
kararının başka bir şahadet olmadığına göre Müstedaaleyhin
bilgisine gelmediğ-i kanısına varmakla İlk Mahkemenin hata
etmediği ve 41 77 sayılı Yasanın da 29. maddesinin 32/75 sayılı
Yasayı zımnen iptal ettiği iddiasının bu Yasada bu hususta
herhangi bir hüküm olmaması nedeniyle kabul edilemeyeceği,
dolayısıyle mü-tecaviz olan Müstedaaleyh aleyhine sadece 29.
madde altında işlem yapılabileceği savının doğru olmadığı ve
32/75 sayılı Yasada öngörülenbaşvurulabileceği sonucuna vararak
istinafı reddetmesi.
41/77 sayılı İTEM Yasasının 29 maddesinin 32/75- sayılı Yasanın 6(2)
maddesini zımnen ilga edip etmemesi - 41/77 sayılı Yasanın
mütecavizler aleyhine sadece 29. maddenin uygulanacağına dair
herhangi bir hüküm içermemesi - Yargıtayın 32/75 sayılı Yasanın
6(2) maddesine dayanarak tahli-ye davası açabileceği kanaatine
varması.
1974 İskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliği - Yönetmeliğin 3. maddesi -
3. maddeye göre göçmen olmayanlara konut tahsisi yapılamayacağını
dikkate alan Yargıtayın göçmen olmayan Müstedaaleyhe yapılan
- konut tahsisinin iptaline Müstedilerin yetkili olduğuna
hükmetmesi.
İdarenin açıktan açığa Yasaya aykırı konutt tahsisini her zaman iptal edebilme yetkisi ve yoklukla malûl olan idari kararlar dışında kalan kararların yasal olup olmadığına k-arar verebilme yetkisi Yüksek İdare Mahkemesi münhasır yetkisinde olması - Müstedaaleyhin göçmen
addolunarak yapılan tahsisinin iptal edilmesi - Yargıtayın
idarenin açıktan açığa Yasaya aykırı olan bu tahsisi iptal etmeye
Müstedilerin yetkil-i olduğuna, yetkili bir makamca alınan kararın
yoklukla malül olmadığına ve İlk Mahkemenin iptal kararına uygun
hareket etmekle hata etmediğine hükmetmesi.
OLAY: Müstedaaleyhe Girne'de bir ev tahsis edildi. Daha sonra İskân
Bakanlığı bu tah-sis kararını iptal ederek Girne Kaza Mahkemesinde
evin tahliyesi için bir istida dosyaladı.
Müstedaaleyh itiraznamesinde Müstediler tarafından yapılan
iptal işleminin geçersiz olduğunu, iptal kararının kendisine
bildirilmediği, Maliye Bakanlığ-ının kiracı olarak kendisini kabul
ettiğini ve 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal
Yasası uyarınca Lefkede askeri bölgede kalan taşınmaz mallarına
karşılık bu evi almaya hakkı olduğunu ileri sürdü.
İlk Mahkeme tahsis kararı iptal- edildiğine göre
Müstedaaleyhin mütecaviz olduğu kanısına vardı ve Müstedaaleyhin
evi tahliye etmesine emir verdi.
Müstedaaleyh İlk Mahkeme kararının 41/77 sayılı Yasa
kurallarına uygun olmadığını öne sürerek hükmû istinaf etti.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme,- 32/75 sayılı Yasanın 2. ve 6(2)(b) maddelerine
göre istida dosyalama yetkisinin ilgili bakanlığa verildiğini,
tahsis belgesi verebildiğine göre ilgili bakanlığın Müstedi 1
olduğunu belirtti.
YİM.5/76 sayılı başvuruda belirtilen idare h-ukuku ilkesine
göre açıktan açığa yasaya aykırı veya tamamen görev ve yetki dışı
tasarrufların her zaman idarece geri alınabileceğine değinen
Yüksek Mahkeme Müstedaaleyh göçmen olmadığı için İdarenin iptal
kararı almaya yetkisi olduğuna, bu konunun yasal- denetimini
sadece İdari Mahkemesinin yapabileceğini dolayısıyle İlk
Mahkemenin iptal kararını geçerli kabul etmekle hata etmediğine
karar verdi.
Yüksek Mahkeme Müstedaaleyhin kızına verilen mektubun
Müstedaaleyhin bilgisine gelmesinin normal ve maku-l olduğunu
dikkate aldı ve mektubun Müstedaaleyhin bilgisine geldiğini kabul
etmekle İlk Mahkemenin hata etmediği sonucuna vardı.
Müstedaaleyhin, 41/77 sayılı Yasanın 29. maddesi hükümlerine
uyulmadan tahliye emri verilemeyeceği, bu maddenin 32/75 sayı-lı
Yasanın 6(2) maddesini zımnen iptal ettiği iddiasını reddeden
Yüksek Mahkeme 32/75 sayılı Yasada öngörülen tahliye usulüne
başvurmanın mümkün olduğu kanısına vardı ve istinafı reddetti.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
Fevzi Direkoğlu ile İmar,- İskân Rehabilitasyon Dairesi
arasındaki 5/76 sayılı Yüksek İdare Mahkemesi kararı.
H Ü K Ü M
Müstediler 32/75 sayılı '1975 Yabancı Taşınmaz Malları (Kontrol ve Yönetim) Yasası'nın 6(2) maddesi uyarınca Girne Kaza Mahkemesine- müracaat ederek Müstedaaleyhin mütecaviz olarak işgalinde bulundurduğu Girne' de Ünal Sokak NO.11' de kâin evi tahliye ederek boş olarak müstedilere teslim etmesini amir kılan bir Mahkeme emri talep ettiler.
Müstedaaleyh Kaza Mahkemesinde dosyaladığı it-irazname ile talep olunan emre itiraz etti. İşbu itirazname ile müstedaaleyh diğer şeyler meyanında dava konusu evin 15/1/1975'te kendisine tahsis edildiğini, daha sonra müstediler tarafından yapılan iptal işleminin geçersiz olduğunu, iptal kararının kendi-sine bildirilmediğini, Maliye Bakanlığının kiracı olarak kendisini kabul ettiğini, Eşdeğer Mal Yasası uyarınca Lefke'de bulunan ve askeri nedenlerden dolayı kullanmadığı taşınmaz mallarına karşılık istida konusu evi eş değer mal olarak elinde tutmağa hakkı- olduğunu ileri sürdü.
Kaza Mahkemesi tarafları dinledikten sonra, müstedaaleyhe yapılan istida konusu ev ile ilgili tahsisin iptal edildiği, bu nedenle müstedaaleyhin 32/1975 sayılı Yasa uyarınca mütecaviz olduğu kanısına vararak müstedaaleyhin isti-da konusu evi en geç 31/7/1978 tarihine kadar tahliye ederek boş olarak müstedilere teslim etmesi için emir verdi. Müstedaaleyh Kaza Mahkemesinin işbu kararının hatalı olduğunu ileri sürerek emir aleyhine istinaf eyledi. İstinaf sebepleri özet olarak 4 nok-tada toplanmaktadır. şöyle ki:
1. Müstedaaleyhe yapılan tahsisi iptal eden 3/5/1977 tarihli kararın yasal bir şekilde yapılmadığı, yetkili bir organ veya makam tarafından yapılmadığı, mevzuatın ön gördüğü süre zarfında yapılmadığı;
2. Mahkemeye Emare II -olarak ibraz olunan ve müstedaaleyhe gönderildiği iddia olunan iptal kararının müstedaaleyhe verildiğini kabul etmekle Mahkeme hata işlemiştir.
3. Müstedilerin istidaya taraf olabilecekleri hususunda Mahkeme karar vermekle hata işlemiştir.
4. Kaza Mahkem-esi 41/77 sayılı Yasa Kurallarına uymamakla hata işlemiştir.
İlk önce 3. istinaf sebebini ele alalım. İstinaf eden 32/1975 sayılı Yasa uyarınca Yabancı kişilere ait taşınmaz malların kontrolü Maliye Bakanlığına verildiği ve bu nedenle müstedilerin dava a-çmağa hakkı olmadığını ileri sürdü. 32/1975 sayılı Yasanın 6(2)(b) maddesine göre mütecaviz olarak taşınmaz malı işgal edenler aleyhine tahliye işlemi ilgili Bakanlık veya makam tarafından malın bulunduğu kazanın yetkili mahkemesinde ihbarlı istida ile baş-latılır. Yasanın 6(2)(a) maddesine göre bir taşınmaz mal, tahsis belgesi veya sözleşme olmaksızın işgal edilemez ve bu kurala aykırı hareket edenler mütecaviz sayılırlar. Yasanın 2. maddesi olan tefsir kısmında "tahsis belgesi" Çalışma Rehabilitasyon ve So-syal İşler Bakanlığı veya Bakanlar Kurulunca yetkili kılınan bir Bakanlık, makam veya daire tarafından yürürlükteki mevzuat uyarınca verilen tahsis belgesini anlatır. Görülüyor ki Yasa uyarınca müstedi 1'in tahsis belgesi vermeğe yetkisi vardır. Dolayısı i-le Müstedi 1 Yasanın 6(2)(b) maddesi uyarınca ilgili bir Bakanlıktır. 32/75 sayılı Yasa uyarınca müstedaaleyh aleyhine ihbarlı istida yolu ile dava açmağa yetkisi vardır.
Şimdi de 1. istinaf sebebini ele alalım. Müstedaaleyh müstedilerin yapılan tahsisi i-ptal etmeğe yetkisi olmadığını ileri sürdü. Müstediler ise 22/11/1974 tarihli İskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliğinin 20. maddesi tahtında veya idari hukuk ilkeleri uyarınca müstedi 1'in iptal yetkisi olduğunu ileri sürdüler. Söz konusu yönetmeliğin 20. mad-desinin ilgili kısmı aynen şöyledir:-
"Madde 20:
...................................
Yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere tahsis edilen kaynaklar
İskân Komisyonunun önerisi üzerine ilgili bakanlıkça geri
alınır. . . . . . . . . . . Bu yönet-melik hükümleri uyarınca
yapılacak tahsislerde, yanıltıcı bilgi verdiği sonradan
saptananlar hakkında bu madde hükmü uygulanır. Kanuni kovuşturma
yapılır."
- Yasanın 22. maddesine göre ilgili Bakanlık İskân işleri ile ilgili Bakanlıktır.
-
Kaza Mahkemesi huzurunda olan olgulara ve Mahkemenin bulgusuna göre istida konusu ev 15.1.1975 tarihinde Müstedaaleyhe tahsis edilmişti. Ancak 3.5.1977 tarihinde Girne İskân Komisyonunun önerisi üzerine İmar İskân ve Rehabilitasyon Bakanlığı söz konusu ta-hsisi iptal etti. 3.5.1977 tarihli karar Emare I olarak Mahkemeye ibraz edilmiştir. Bu karara göre tahsisi iptal etme ve kaynağın geri alınması işlemi müstedaaleyhin Lefke'de iki katlı tapulu eve sahip olması ve göçmen olmaması nedenine istinat ettirilmişt-ir.
İskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliğinin 3. maddesi iskân edileceklerin kimler olabileceğini belirlemektedir. Bu maddeye göre iskân edilecek olanlar şöyle sıralanmıştır:-
(a) 1974 yılı göçmeni,
(b) 21 Aralık 1963 yılı göçmeni,
(c) Savunma ve ekono-mik nedenler ile yerlerinin boşaltılmasına
O.K.T. Yönetimince karar verilenler.
(d) ..........................
(e) ..........................
Mahkeme huzurunda olan şahadete göre müstedaaleyh Yönetmeliğin 3. maddede belirlenen iskân edilecek ola-nlardan sayılamaz. İstinafın duruşması esnasında istinaf eden Emare I olarak ibraz edilen kararda tahsisin müstedaaleyhin verdiği yanıltıcı bilgi nedeni ile yapıldığının belirtilmediğini ileri sürdü. Hakikaten Emare I olarak ibraz olunan kararda müstedaale-yhin tahsisi alırken yanıltıcı bilgi verdiği hususunda herhangi bir iddia yoktur. Ancak söz konusu kararda müstedaaleyhin Lefke'de iki katlı tapulu evi olduğu ve göçmen olmadığı belirtildi. Kanımızca göçmen olmayan bir kişiye Yönetmeliğin 3. maddesi uyarın-ca konut verilemeyeceğine göre ve müstedaaleyhe Girnede konut verildiğine göre tahsisin yapıldığı sırada müstedaaleyhin göçmen addolunduğuna şüphe yoktur. Mûstedaaleyhin, ya kendisinin bizzat vermiş olduğu yanlış bilgi veya tahsisi yapan makamın gerekli ar-aştırmayı yapmadan müstedaaleyhi yanlış olarak göçmen kabul etmesi nedeni ile, göçmen addolunduğuna şüphe yoktur. Davanın duruşması esnasında müstedaaleyhin bizzat kendisinin göçmen olduğunu iddia ettiği ve ilgili makamlara yanıltıcı bilgi verdiği hususund-a herhangi bir şahadet yoktur. Ancak tahsisi yapan makamın müstedaaleyhi göçmen addederek tahsisi yaptığı hususunda Mahkeme huzurunda kâfi derecede şahadet vardır. YİM 5/76 sayılı davada belirtilen idari hukuk ilkelerine göre açıktan açığa yasaya aykırı ve-ya tamamen görev ve yetki dışı tasarruflar her zaman idare tarafından ortadan kaldırılabilir. Dolayısı ile müstedi no.l'in müstedaaleyhe yapılan tahsisi, Müstedaaleyhin göçmen olmaması nedeni ile, iptal etmeye idari hukuk ilkelerine göre yetkisi vardır. An-cak böyle bir yetkiyi müstedi no.l kötüye kullanmış ise meşru menfaatı etkilenen kişi müstedi no.l aleyhine İdare Mahkemesine Anayasanın öngördüğü süre içinde müracaat yapabilir. Böyle bir müracaatın yapıldığına dair herhangi bir şahadet yoktur. Herhangi b-ir konuda herhangi bir makamın karar alma yetkisi var ise böyle bir makamın verdiği karar yoklukla malul değildir. Ancak böyle bir kararın Anayasanın saptadığı süre zarfında, meşru menfaatı direkt olarak etkilenen kişi tarafından yapılan müracaat üzerine İ-dare Mahkernesi tarafından hükümsüz ve etkisiz olduğuna karar verilebilir. İdare Mahkemesi dışında kalan mahkemelerin karar verme yetkisi olan bir makamın verdiği kararın haklı olarak verilip verilmediği hususunu incelemeğe ve bu hususta karar vermeye yetk-isi yoktur. Dolayısı ile bu istidada Kaza Mahkemesi müstedilerin verdiği kararın yasal olup olmadığı hususunda herhangi bir karar vermemekle hata işlemiş değildir.
Şimdi de 2. istinaf sebebini ele alalım. İptal kararını müstedaaleyhe bildiren yazı 28.6.19-77 tarihlidir. Bu mektubun posta dairesi tarafından verildiğine dair taahhütlü posta gönderisi Emare III olarak Mahkemeye ibraz edildi. Bu gönderi 28.6.1977 damgasını taşımaktadır. Mahkemede ibraz olunan şahadete göre posta memuru müstedaaleyhe taahhütlü b-ir mektup vermek için müstedaaleyhin evine 29 Haziran ve daha sonra birkaç defa gitti, müstedaaleyhi evde bulamadı ve 1 Temmuz 1977'de müstedaaleyhin evinde olan müstedaaleyhin kızına mektubu verdi. Kaza Mahkemesi söz konusu mektubun 29 Haziran 1977 tarihi-nde postalandığını, 1 Temmuz 1977 tarihine kadar müstedaaleyhin evinde bulunmaması nedeni ile müstedaaleyhe verilemediğini, ve mektubun 1 Temmuz 1977 tarihinde evde olan müstedaaleyhin kızına verildiğini, Kaza Mahkemesi huzurunda müstedaaleyh şahadet verip- 1 Temmuz günü kızına verilen mektubu almadığını veya 1 Temmuz 1977'de kızına verilen mektubun başka taahhütlü mektup olduğunu iddia etmediğini veya müstedaaleyhin kızına verilen mektup'ile ilgili başka herhangi bir izahat vermemesini, taahhütlü mektubu al-an kızın Mahkemeye gelip herhangi bir şahadet vermemesini göz önünde tutarak müstedaaleyhin kızına verilen mektubun 28.6.1977'de İskân memuru tarafından postalanan taahhütlü mektubun olduğu ve söz konusu mektubun müstedaaleyhin bilgisine geldiğinin normal -ve makul olarak kabul edilmesi gerektiği kanısına vardı ve taahhütlü mektubun müstedaaleyhin bilgisine geldiği hususunda kâfi derecede şahadet olduğuna larar verdi. Kanaatımızca Kaza Mahkemesinin taahhütlü mektup hususunda verdiği karar hatalı değildir.
-Şimdi de 4. istinaf sebebini ele alalım. İstinaf eden 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 29. maddesine göre Eşdeğer Mal Yasası yürürlüğe girdiği tarihten önce herhangi bir konutu Eşdeğer Mal Yasasının kurallarına aykırı olarak işga-l edenler İmar, İskân ve Rehabilitasyon işlerinden sorumlu bakanlığın yazılı tebligatını müteakip en geç bir ay içinde sözü edilen konut veya iş yerlerine herhangi bir hasara meydan vermeden tahliye etmek zorundadır. Tahliye etmedikleri takdirde ilgili Bak-anlık 30 gün içinde tahliye davası açmakla yükümlüdür. İstinaf eden müstedilerin Eşdeğer Mal Yasasının 29. maddesinin hükümlerine uymadığını bu nedenle tahliye emrinin verilemeyeceğini Eşdeğer Mal Yasasının 29. maddesi 32/75 sayılı Yasanın 6(2) maddesini z-ımnen iptal ettiğini ileri sürdü. 41/77 sayılı Yasanın herhangi bir hükmünde 32/75 sayılı Yasanın veya herhangi bir hükmünün iptal edildiği hususunda herhangi bir hüküm mevcut değildir. 32/75 sayılı Yasanın 6. maddesi tahsis belgesi veya sözleşme olmaksızı-n bir taşınmaz malı işgal edenler aleyhine süratli bir şekilde davaların nasıl açılacağına ve nasıl sonuçlandırılacağına dair hükümler içermektedir. 41/77 sayılı Yasanın herhangi bir maddesinde mütecavizler aleyhine sadece 29. maddede öngörülen usulde tahl-iye davası açılabileceği hususunda herhangi bir hüküm yoktur.
Kanımızca yasama organı 32/75 sayılı Yasanın 6(2) maddesini iptal etmek niyetinde olmuş olsaydı böyle bir niyetini Eşdeğer i9a1 Yastısında sarahaten belirtmesi gerekirdi. İstinaf konusu tahsis- iptal kararı Eşdeğer Mal Yasası uyarınca verilmiş bir karar değildir. Tahsis iptal kararı Yönetmelik ve idari hukuk ilkeleri uyarınca verilmiş bir karardır. Dolayısı ile 32/75 sayılı Yasada öngörülen tahliye usulüne başvurulabilir kanısındayız.
Yukarıda -izah edilen sebeplerden dolayı istinaf reddolunur.
(Ülfet Emin) (Şakir Sıdkı İlkay) (N. Ergin Salâhi)
Başkan Yargıç Yargıç
1 Eylül, 1978
- 291 -
Full & Egal Universal Law Academy