-D.8/80 Yargıtay/Hukuk 41/79
(Dava No. 5/78;Lefkoşa)
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Salih S.Dayıoğlu,
N.Ergin Salâhi.
İstinaf ed-en: 1. Hatice Nevzat Pusat, Lefkoşa.
2. Şenol Sancar, Lefkoşa.
(Davacılar)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Yusuf Mehmet ve diğerleri, Lefkoşa.
- A r a s ı n d a .
İstinaf eden namına: Özkul Özyiğit
Aleyhine istinaf edilen namına: Kıvarıç M. Riza.
Genel Tazminat - Ölenin yakınlarının almaya hak kazandıkları tazminat miktarı - Ölenin ölüm tarihindeki yıllık kazancından yakınlarına harcadığı mikt-arın çoğaltıcı rakamla çarpılarak tazminatın tespit edilmesi - Y/H 5/75'de saptanan prensiplerin izlenmesi - Ölenin ölüm tarihînde değil de duruşma tarihinde elde edebileceği yıllık gelirin esas alınmaaı - Çoğaltıcı rakamın tespitinde Türk parasının değer -kaybının göz önünde bulundurulması.
Trafik kazası - Trafik kazası neticesi ölüm - Kazanın l. Davalının ani ana caddeye aracı ile çıkıp motosikleti ile seyreden müteveffaya çarparak ölümüne neden olması - Yere düşen müteveffaya karşıdan gelen başka bir mot-osiklet ile gelen 3. Davalının da çarpması - 3. Davalı aleyhindeki davanın geri çekilmesi - Tarafların mutabakatla özel tazminat ve ölende %25 Davalılarda %75 kusur bulunduğunu kabul etmeleri - Ölümle sonuçlanan trafik kazasında tazminat miktarının tespit- edilmesi - Ölenin 22 yaşında ve 2 kız çacuğu sahibi olması - İlk Mahkemenin 18 çoğaltıcı rakamını esas alarak genel tazminatı tespit etmesi - Îlk Mahkemenin ölenin duruşma tarihindeki net maaşını esas almayıp 5/75 sayılı Hukuk Istinaftaki hükümde serdedil-en ilkeleri yanlış ve eksik uygulamakla ve ölenin yaşını, sıhhatini, eşinin durumunu ve diğer faktörleri dikkate alıp çoğaltıcı rakamı düşük tutarak genel tazminatı hesaplamakla hata ettiğine dayanan Davacıların istinafı - Yargıtayın Türk Lirasının devamlı- değer kaybını ve ilerideki muhtemel değer kaybını dikkate alıp 18 yerine 20 çoğaltıcı rakamı tercih etmesi - Yargıtayın tazminatın hesaplanmasında öleninduruşma tarihindeki net maaşını esas alması.
OLAY: 22 yaşında bir polis eri olan Müteveffa bir traf-ik kazasında hayatını kaybetti. Müteveffanın tereke idare memurları, eşi ve çocukIarı kazaya neden olan sürücüler aleyhine tazminat davası açtılar. İlk Mahkeme Y/H 5/75'de belirlenen prensipleri uyguladı ve Müteveffanın ölüm tarihindeki yıl kazancını dikka-te alarak bu
kazançtan ailesine yaptığı yardımı saptadı ve ortaya çıkan miktarı 18 çoğalttcı rakamı ile çarparak tazminat miktarını tespit etti. Davacılar İlk Mahkemenin Müteveffanın ölüm tarihinde değid de duruşma tarihindeki kazaneını dikkat-e almamakla ve daha yüksek bir çoğaltıcı rakamla çarpmamakla hata ettiğini öne sürerek istinaf ettiler.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, İlk Mahkemenin tazraıinat tespitinde izlediği yöntemin prensip olarak doğru olduğunu belirtti. Buna rağmen ölüm tarihi ile duruş-ma tarihi arasında fazla zaman geçmemişse ve duruşma tarihinde ölenin kazancı kesin olarak belirlenmişse duruşma tarihindeki kazancın dikkate alınmasının daha doğru olduğu kanısına vardı. Çoğaltıcı rakarn konusunda İlk Mahkemenin öIenin yaşı, sıhhati, çocu-klarının yaşı, eşînin durumu v.s yî dikkate alarak 18 çoğaltıcı rakamını bulduğiınu halbuki Türk parasının değer kaybının da dikkate alınması gorektiğini belirten Yüksek Mahkeme 20 çoğaltıcı rakamının daha makul ve adil olduğu kanısına vardı.
Yüksek Mahke-me Müteveffanın duruşma tarihinde alması gereken yıllık maaşı göz önünde bulundurdu. Müteveffanın maaşının %75'ini eşine ve çocuklarına harcadığını dolayısıyle eşi ve çocuklarının mahrum kaldığı yıllık miktarın maaşın %75'i olduğunu kabul eden Yüksek Mahke-me bu miktarı 20 çoğaltıcı rakamı ile çarptıktan sonra Davacıların almaya hak kazandıkları tazminat miktarını tespit etti elde edilen rakamda gerekli düzeltmeler yapan Yüksek Mahkeme istinafı kabul ederek İlk Mahkemenin tespit ettiği tazminat miktarını art-ırdı.
Atıfta Bulunulan Yargısal İçtihatlar:
1- 5/75 sayılı Hukuk Istinaf, sayfa 17 ve 22.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
Kemp and Kemp, 2nd edn. Vol. II'de sayfa 93-94'deki Leake ve
Alexandre Finlay and Co. Ltd. and Another davası.
H Ü- K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç
N. Ergin Salâhi verecektir.
N. Ergin Salâhi: Müstenifler bir kazada hayatını kaybeden Lefkoşalı Nevzat Hasan Pusat'ın eşi, tereke memurları ile çocuklarını temsilen en yakın arkadaşl-arıdır. Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açtıkları 5/78 sayılı dava ile müstenîfler K.L.325.- özel ve K.L.2000.-nın üzerinde genel zarar ziyan talebinde bulunmuşlardır. Merhum kaza gününde 22 yaşında, sıhhatli bir genç olup Kıbrıs Türk Federe Devleti Emniyet teşk-ilâtında. polis eri olarak çalışmakta, 4772Tı, maaş almakta idi. Kazanın özetle ceryanı şöyledir:
Davalı No. 1 davalı Na.2'ye ait olan R393 plâkalı aracı sürerken 19.10.1977 tarihinde Ortaköy'de Şehit Yüzbaşı Tahsin Yurdabak Caddesi üzerindeki Kıbrıs Türk- Elektrik Kurumu ambarları avlusundan caddeye ani ve dikkatsiz çıkış yaptığı sırada aynı cadde üzerinde A628 plâkalı motosikleti ile Ortaköy-Göçmenköy istikametinde seyrederken müteveffa Nevzat Hasan Pusat'ın motosikletine çarpmıştır. Davalı 3 ise U246 num-aralı motosikleti ile aynı anda aynı cadde üzerinde karşı istikametten gelmekte idi ve gerekli dikkatı göstermeksizin kaza olduktan sonra yerde yatan merhuma o da çarpmıştır. Merhum bu kaza neticesi aldığı yaralardan, bilâhare vefat etmiştir.
Davanın duruş-masında davalı 3 aleyhindeki dava tarafların mutabakatı ile geri çekilmiştir. Geriye kalan taraflar davada karar verilmesi gereken birçok hususlar üzerinde mutabakata vararak bu hususta Mahkemeye beyanda bulunmuşlardır. Tarafıar merhumun kazadaki katkı ve -mesuliyetini /25, davalı No.l'in mesuliyetini %75 oranında tesbit etmişler, özel zarar ziyanın K.L.120.- olduğunu kabul etmişler ve yine taraflar merhumun eşi ve çocuklarına harcadığı paranın aylık kazancının %75'i olduğu hususunda mutabakata varmışlardır.- Bu durumda Bidayet Mahkemesine sadece müteveffanın sıhhatını, durumunu ve tüm olguları göz önünde tutarak genel zarar ziyan tesbit etmek kalıyordu. Bidayet Mahkemesi de kararında serdettiği ve nazarı itibara aldığı bulgulara göre 18 çoğaltıcı rakamının ma-kul olduğu kararına vararak bu esas üzerinden 151.708TL, genel zarar ziyan tesbit etmiş ve müteveffanın %25 mesuliyetini de tenzil ederek tarafların istihkakına göre bu tazminatı bölüp karar vermiştir.
Müstenifler bu karardan istinaf etmektedirler. Davacı- müstenifler istinaf lâyihası 5 istinaf sebebi içermekle beraber bunlar duruşmada iki başlık altında ele alınmıştır.
1. Bidayet Mahkemesi huzurundaki tüm şahadet muvacehesinde davalılara ve/veya müteveffanın geçimini sağladığı kimselere ödenecek makul taz-minatı tesbit ederken çoğaltıcı rakam ile çarptığı aylık njet gelirin saptanmasında müteveffanın ölüm tarihindeki maaşını esas almakla ve/veya duruşma günündeki emsallerine ödenmekte olan net maaşa nazarı itibara almamakla hata etmiştir.
2. Bidayet Mahkem-esi 5/75 sayılı hukuk istinafındaki içtihadi prensiplerini yanlış veya eksik uygulamış ve davanın tüm olguları göz önünde tutulduğunda 18 çoğaltıcı rakamı düşük tutulmuş ve hatalı kriterler uygulanarak bu rakama varılmıştır.
1. istinaf sebebini ele aldığı-mızda Bidayet Mahkemesinin Hukuk İstinaf S/75 sayılı içtihat kararına atıfta bulunduğu ve burada ileri sürülen prensipleri uyguladığı görülmektedir. Bidayet Mahkemesi bu içtihat kararındaki prensipleri şu şekilde özetlemiştir:
"Bu istinafta belirtilen ilk-elere göre: "Tazminatı tesbit edilirken ilk önce yapılacak husus ölünün ölLim gününde kazancının ne olduğunu tesbit etmektir. Bu yapıldıktan sanra ölenin kazancından yardırn görenlere yaptığı yıllık yardım miktarını tesbit etmek gerekir. Bu da tesbit edild-ikten sonra yardım görenlerin ölüm sebebi ile sağladıkları herhangi bir yıllık maddi yarar da tespit edilir. Maddi yarar maddi zarara mahsup edilir. Geri kalan yıllık miktar yardım görenlerin tüm zararlarını sağlamak amacı ile yıllık yardım miktarına uygun- bir çoğaltıcı rakam ile çarpılarak yekün bir miktar saptanır."
Bidayet Mahkemesi iktibas edilen Yüksek Mahkemenin içtihat kararındaki prensipleri genellikle doğru özetlemiş ve uygulamış olmasına rağmen bir hususu gözden kaçırmıştır. O da, bazı uygun hall-erde ölenin ölüm tarihindeki kazancı gibi, ölenin duruşma tarihindeki kazancının da ne olacağının tesbit edilmesi ve bu rakamın esas alınarak uygulanması gerektiğidir.
İngiliz içtihat kararlarında, ölenin ölüm günündeki kazancının esas alınması gerektiğin-e dair ilkeler var olmakla beraber, birçok davada, ölenin duruşma günündeki kazancı kesin olarak belirlenmiş olması halinde ölüm günündeki kazancı yerine duruşma günündeki kazancının esas alındığı ve çoğaltıcı rakama uygulandığı görülmektedir. Bak:- Leake -v. Alexandre Finlay and Co. Ltd. and Another, Kemp and Kemp 2nd edn. Vol. II page 93-84.
İçtihat kararlarına göz attığımızda ölüm tarihi ile duruşma tarihi arasında fazla bir zaman geçmemiş ve ölenin kazancı duruşma gününde kesin olarak belirlenmiş ise du-ruşma günündeki kazancının esas alınması gerektiğine dair uygulamalar yapıldığı ve bunun teammül halini aldığı söylenebilir.
5/75 sayılı Hukuk İstinafının 17. sayfasında da bu hususta şöyle denmektedir:
"Tazminat tesbit edilirken ilk önce yapılacak husus- ölenin ölüm gününde kazancının ne olduğu ve duruşma gününde kazancının ne
olabileceğini tesbit etmektir. Bu yapıldıktan sonra
ölenin kazancından yardım görenlere yaptığı yıllık yardım
miktarının tesbit edilmesi gerekir. .... ..... ..."
Yukarı-da iktibas edilen 5/75 sayılı Hukuk istinafta ölen ölüm tarihinde K.L.40.450 mils maaş almakta ve duruşma tarihinde ise K.L.55-60.- maaş almakta idi. Eşine ve çocuklarına yaptığı yardımın maaşının %80'ini harcadığı ölçüsünden hareket ederek ölüm günündeki -yıllık maaşının K.L.385.-sını ailesine verdiğini, duruşma gününde ise K.L.530.-sını vermesi gerektiği bulgusundan hareketle bu davada tesbît edilen 13 çoğaltıcı rakamına K.L.385.- değil de dava gününde eşi va çocuklarının kaybı olan K.L.530.-lık kayıp esas-ını uygulamışlardır.
5/70 sayılı Hukuk İstinaf sayfa 22'de şöyle denmektedir:
'Davacılar ölüm gününden yani 10.10.72'den 28.2.74'e kadar yıllık K.L.385.- esası üzerinden K.L.526.- zarar görmüşlerdir. 1.3.74'de ölen ölmemiş olsaydı en azından ayda K.L.55 m-aaş alacağı cihetle yardım görenler yılda K.L.530.= yardım göreceklerdi. ...... Tesbit olunan yıllık maddi yardım kaybının, çocukların yardım alamayacakları andan itibaren uzatılacağı nazarı itibara alındığında 13 rakamı ile çoğaltılması makuldür. O zaman -davacıların K.L.6890.- tazminat almağa hakları vardır. .... ..."
Görülüyor ki bu dava 13 rakamı ile çarpılarak tesbit edilen miktar duruşma gününde ölenin eşi ve çocuklarının fiilen kaybı olan K.L.530.-lık kayıp esas alınarak 13 rakamı ile çarpılmış ve K.-L. 6890.- rakamına ulaşılmıştır.
Önümüzdeki davada müteveffanın ölüm gününde aylık kazancı 4454TL. yani yılda 53.448Tı, net kazancı vardı. Duruşma gününde ise maaşı 6488.80TL, brüt olarak eline geçecek olan miktar 5967'TL'sı idi. Eşinin ve çocuklarının is-e dulluk ve yetimlik parası ölüm gününde 244QTL, duruşma tarihinde ise 2640TL, idi. Bidayet Mahkemesi 18 çoğaltıcı rakamını kabul ve uygun bulduktan sonra duruşma gününde müteveffanın alması gereken 5967Tl'sını esas almamış ve ölüm gününde aldığı 4454.80TL-'sını esas almıştır. Halbuki bu meselede kanımızca, müteveffanın duruşma gününde belirtilen kazancının esas alınması doğru ve uygun idi.
2. istinaf sebebine gelince Bidayet Mahkemesi 18 çoğaltıcı rakamına ulaşmak için ölenin ölüm tarihindeki yaşı, sıhhati-, çocuklarının yaşı, eşinin durumu ve göz önünde bulundurulması gereken sair konuları bulundurmakla beraber Türk parasındaki devamlı düşüş ve ilerideki muhtemel değer kaybını göz önünde tutmamıştır. Nitekim kazadan sonra dava istinafa gelinceye kadar geçen- sürede Türk parası büyük bir oranda değer kaybetmiştir. Bu durumda 18 çoğaltıcı rakamı yerine 20 çoğaltıcı miktarının makul ve aclil olduğu kanaatindeyiz. Bu nedenle 2. istinaf sebebi de kabul edilir.
Kabull edilen 1. ve 2. istinaf sebeplerine göre bir h-esaplama yapıldığı duruşma tarihinde müteveffanın yıllık maaşının 71.604TL olması gerekirdi. Bu miktarın %75'ini ailesine harcadığına göre eşi ve çocuklarının yardımdan mahrum oldukları miktar yıllık 53,703TL tutmaktadır. Yline bu rakamdan eşi ve çocukla-rının dulluk ve yetim parası olarak aldıkları 31,680TL temzil ettiğimizde senelik 22,023TL kayıpları olduğu görülmektedir. Makul bulunan 20 çoğaltıcı rakamı ile bu miktarı çarptığımızda tüm genel tazminat miktarının 440,460TL olarak tesbit edilmesi gereki-r. mÜteveffanın taraflarca kabul edilen kazaya katkı oranı %25 bu miktardan tenzil edildikten sonra geriye 330,345TL tazminat miktarı kalır. Bundan da Fasıl 189tahtında terekeye ödenmesi öngörülen Bidayet Mahkemesince tesbit edilen 13,000TL tenzil eddild-iğinde 317,345TL genel tazminat olarak saptanması gerekir. Bidayet Mahkemesi evvelce tesbit edilen genel tazminatın yarısını çocuklarına ve yarısını da eşine olarak bölmeği adil bulmuştur. Bu hususta bir istinaf olmadığına göre aynı yöntem tatbik edildiğ-inde ölenin eşinin 158,672TL, küçük Seldan'ın 79,673TL ve küçük Selcan'ın da 79,000TL tazminat alması gerekir. Bidayet Mahkemesinin genel tazminat ile ilgili kısmı yukarıdaki şekilde değiştirilir. Bidayet Mahkemesinin genel tazminat dışında kalan ve ist-inaf konusu olmayan kararı aynen kalır.
İstinaf masraflarını aleyhine istinaf edilen ödeyecektir.
(Şakir Sıdkı İlkay)(Salih S. Dayıoğlu)(N. Ergin Salâhi)
Yargıç Yargıç Yargıç
2 Nisan 1980
Full & Egal Universal Law Academy