-D.9/88 Yargıtay/Hukuk 41/87
(Dava No: 296/83; Girne)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Niyazi F. Korkut, Taner Erginel
İstinaf eden: 1. Palm Bea-ch Tourism Ltd., Lefkoşa.
2. Fevzi Direkoğlu, Lefkoşa.
ile
Aleyhine istinaf edilen: Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Ltd., Şti, Girne
A r a s ı n d -a.
İstinaf edenler namına: Kıvanç M. Rıza.
Aleyhine istinaf edilen namına: Mustafa Güryel
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu istinaf Girne Kaza Mahkemesinin davacının davasını ve davalıların mukabil talebini reddeden hükümden yapılmıştır.
-Mesele ile ilgili olgular şöyledir. Aleyhine istinaf edilen davacı Girne Kaza Mahkemesinde açtığı bir dava ile müstenif davalılar aleyhine $4361.06 Dolar ve bunun 7.9.1981 tarihinden itibaren %9 faizi ile 24602 Türk Lirası için hüküm talebinde bulundu. Mü-stenif davalılar da dosyaladıkları mukabil bir talep ile davacı aleyhine $3824.92 Dolar için hüküm talep ettiler. Davayı dinleyen iki yargıçlı kaza mahkemesi davacının 24602 Türk Lirası için talebinin ve davalıların mukabil taleplerinin kanıtlanmadığı kana-atına vararak bu talepleri reddetti. Kaza mahkemesi davacının davalılardan alacağının 6318.65 Dolar olduğunu, bunun 18.8.1981 tarihinden itibaren 15 gün zarfında ödenmediği cihetle %9 faiz taşıdığı, davalıların ise davacının yanında yatırılmış bulunan $646-9.48 Dolar teminat paraları bulunduğu bu teminat miktarı ile davacının davalılardan almağa hakkı olduğu meblağ ve faizinin birbirine denk olduğu ve bu nedenle davacının talebi için herhangi bir hüküm verilmesi gerekmediği kanaatına vardı. Kaza mahkemesi, s-onuç olarak, gerek davayı gerekse mukabil talebi reddetti. İstinaf bu karardan yapılmıştır.
Müstenifler, esas itibarıyle, talep takririnin dava sebebi içermediğini, mahkemenin hükmünün yeterli derecede gerekçeli olmadığını, mahkemenin davalı (1)'in davac-ıya $2644.56 Dolardan fazla borcu olduğu hususunda da davacının davalı (1) den $150.83 Dolar faiz almağa hakkı olduğuna dair bulgu yapmakla ve mukabil talep gereğince davalı (1) lehine hüküm vermemekle hata ettiğini ileri sürdüler.
Aleyhine istinaf edile-n davacı da, dosyaladığı mukabil bir istinaf ile, belirli 4 fatura tahtındaki $1688 Dolara baliğ olan alacağını mahkemenin kabul etmeyip reddetmekle ve davalılara ait yanındaki teminattan $2823 Dolarlık kısmının davalıların Mare Monte'deki borçlarına mahsu-p edildiği yolundaki şahadeti dikkate almamakla ve davacı lehine $4361 Dolar için hüküm vermemekle hata ettiğini ileri sürdü.
Taraflar arasında ihtilâf konusu olmayan olgulara göre davalı (1) kayıtlı bir şirket davalı (2) de bu şirketin direktörüdür. Tar-aflar, aralarında akdedilen 2 Aralık 1980 tarihli iki sözleşme uyarınca, davacının belirli tarihler arasında davalı (1) için Salamis Bay Otelde 30 adet çift yataklı oda ve Mimoza Otelde de aynı tarihler için 10 adet çift yataklı oda ayırması ve davalı (1)'-in Salamis Bay Oteldeki odaların her biri için günde $20 Dolar, Mimoza Oteldeki her oda için ise $13 Dolar ödemesi hususunda anlaştılar. Davalı (1) davacıya teminat olarak 1000DM ve 6000USD den oluşan $6469.48 Dolar teminat yatırdı.
İlkin mukabil istinaf-ta ileri sürülen hususları ele almayı uygun gördük. Aleyhine istinaf edilen davacı 5761, 5762, 6068 ve 6069 sayılı 4 fatura tahtında $1688 Dolara baliğ olan alacağının ilk mahkeme tarafından kabul edilmeyip reddedilmesinden şikâyet etmektedir. Bu 4 fatura -incelendiğinde bunların 11.4.1981 ile 6.5.1981 tarihleri arasındaki süre için oldukları gözükmektedir. Halbuki davaya konu iki sözleşme incelendiğinde bunların sadece 1.7.1981 ile 31.8.1981 tarihleri arasındaki süre için gerekli olduğu açıkça görülür. Bu n-edenle bu sözleşmeler altında sözü edilen 4 faturanın dikkate alınamayacağı açıktır ve bu husustaki mukabil istinaf sebebi geçersizdir. Aleyhine istinaf edilen davacının şikâyet konusu yaptığı diğer bir husus davalılar tarafından davacı için sağlanan temin-attan $2823 Dolarlık kısmının davalıların Mare Monte'deki borçlarına mahsup edildiği yönündeki şahadeti ilk mahkemenin dikkate almadığıdır. Talep takririnde Mare Monte Oteli ile ilgili herhangi bir iddia yer almamaktadır. Davanın duruşması sırasında ise da-vacı mahkemeye müracaat ederek talep takririni tadil edip davaya Mare Monte Oteli ile ilgili de bir talep ithal etmek istedi. İlk mahkeme bu tadilâta izin vermişse de yapılan istinaf üzerine Yargıtay, davaya Mare Monte ile ilgili bir talebin ithal edilemey-eceği kanaatına vararak ilk mahkemenin talep takririnin tadil edilmesi için verdiği emri iptal etti. Bu durumda ilk mahkeme hükmünde, davalıların Mare Monte Otelindeki borçları ile ilgili şahadeti dikkate almamakla hata etmiş değildir. Tüm bu nedenlerle m-ukabil istinafın reddedilmesi gerekir.
Şimdi de müstenif davalılar tarafından yapılan istinafın incelenmesi gerekir. Müsteniflerin ileri sürdüğü iddialardan biri talep takririnin dava sebebi içermediğidir. Aleyhine istinaf edilen davacı, üç sayfadan oluş-an talep takririnde, davalılardan $4361.06 Dolar ve bunun faizi ve 24602TL için hüküm talep etmiştir. 24602TL davalıların 9.8.1981 ile 19.8.1981 tarihleri arasında davacının otelinde yaptıkları iddia olunan harcamalar için talep edilmiştir. $4361.06 Dolar -ise davalıalrın 1.4.1981 ile 31.8.1981 tarihleri arasında, yukarıda sözü edilen sözleşmeler kapsamında yapmış oldukları transferler ve operasyonlar neticesi borçlu oldukları iddia olunan miktar için talep edilmiştir. Talep takririnde davalıların davcının k-ayıt ve hesaplarına göre $4361.06 Dolar borçlu olduklarının saptanmış olduğu iddia edilmiştir. Müstenifler bu ikinci borç için yapılan iddianın yeterli olmadığını ve bir dava sebebi ortaya koymadığını iddia etmiştir. Davacı bu ikinci borç için talep takrir-inde daha kesin bir lisan kullanabilirdi. Ancak talep takriri, bizim görüşümüze göre, arzu edilen ideal şekilde kaleme alınmış olmamakla beraber, davanın ileri gidebilmesi için yeterli dava sebebi içermektedir. Bu nedenle bu husustaki istinaf sebebi geçerl-i değildir.
Müsteniflerin iddia ettiği diğer bir husus kaza mahkemesinin hükmünün gerekçeli olmadığıdır. Mahkemenin hükmünün, bir tüm olarak incelendiğinde, fazla tafsilâtı olmamakla beraber gerekçeden yoksun olduğu söylenemez. Zaten bu meselede mahkemen-in hükmünün, esas itibarıyle, yazılı sözleşmelere ve fatura gibi belgelere dayanmakta olduğu cihetle, pek fazla ayrıntılı olması gerekmemektedir. Bu nedenle müsteniflerin bu hususta ileri sürdüğü istinaf sebebi de geçersizdir.
Şimdi de incelenmesi gereke-n husus davalıların davacıya borçlu olduğu miktarın ne olduğudur. Davaya konu iki sözleşmenin kapsadığı 1.7.1981 ile 31.8.1981 tarihleri arasındaki süre zarfında davacı şirket tarafından Palm Beach Tur ismine 8 adet fatura isdar edilmiştir. Bu faturalara t-oplam olarak $6318.65 Dolar içindir. Faturalar Palm Beach Tur ismine isdar edilmiş olmakla beraber ilk mahkeme önündeki şahadet ve mesele ile ilgili tüm hal ve koşullar ışığında bu faturaların davalı (1) için isdar edilmiş olduğu ve sadece ismin faturalara- eksik olarak işlenmiş olduğu açıktır. Mahkemenin doğru olarak kabul etmiş olduğu bu faturalardan davalı (1)'in davacıya, yukarıda da belirtildiği gibi, toplam $6318.65 Doalr borçlu olduğu gözükmekte olup ilk mahkemenin bu husustaki bulgusu hatalı değildir-. Davalı (1)'in davacıya kesin olarak borcunun ne olduğunun saptanabilmesi için yukarıda belirtilen 8 fatura altındaki $6318.65 Dolarlık borcun faiz taşıyıp taşımadığı ve taşımakta ise bunun ne olduğunun incelenip saptanması gerekir.
Davaya konu iki sözl-eşme uyarınca taraflar arsındaki işbirliği sonucu davalı (1)'in davacıya olan borcunu müşterilerin otelden ayrılmasından itibaren 15 gün zarfında ödemesi gerekirdi. Davalı (1) bunu yapmadığı takdirde davacı yanındaki teminattan alacağını %9 faizi ile birli-kte tenzil edecek ve bunun akabinde de davalı (1) 15 gün zarfında teminatı eski seviyesine getirmek için gerekli miktarı ödemekle mükellef olacaktı. Davalı (1) bunu yapmadığı takdirde ise davacının aralarındaki mukaveleyi feshetmeğe hakkı olacaktı.
Sözle-şmeler 31.8.1981'e kadar geçerli olduğuna göre tenzilât neticesi eksilen teminatın eski seviyesine getirilmesi ancak bu süre için söz konusu olabilirdi. Bundan da anlaşılabileceğine göre sözleşmelerin geçerli olduğu süre zarfında ayrılan her müşteri veya g-rup müşteri ile ilgili borcun onun veya onların ayrıldığı tarihten itibaren 15 gün zarfında ödenmesi ve ödenmediği takdirede bunun teminattan tenzil edilmesi gerekirdi. Sözleşmelerin hitamından sonra teminatın eski seviyesine getirilmesi söz konusu olmadığ-ına göre davalı (1)'in davacıya ödemesi öngörülen faiz ancak sözleşmelerin geçerli olduğu süre zarfında ödenmeyen herhangi bir borç miktarı için söz konusu olabilir. Davada ise bu süre zarfında ödenmeyen borçlar için ayrı ayrı faiz talep edilmemiş, tüm to-plam borç miktarı üzerinden ve bu sürenin hitamından sonraki bir tarihten itibaren faiz talep edilmiştir. Talep takririne göre ise en son müşteri grubunun bir kısmı 16 Ağustosda bir kısmı ise 23 Ağustos 1981 de ayrılmıştır. Bu durumda sözleşmelerin geçerli- olduğu süre dışındaki bir tarihten itiabren faiz sadece 23 Ağustosda ayrılan müşterilerle ilgili olarak ve 5 gün zarfında ödenmeyen borç için talep edilebilirdi. Ancak 23 Ağustosda ayrılan müşteri adedinin ve bunlarla ilgili borcun ne olduğu talep takriri-nde belirtilmiş değildir. Yapılan izahatan anlaşılabileceği gibi talep takririnde gereken süreler için faiz talep edilmediği bir yana süre dışı talep edilebilecek faiz için de gerekli olgular zikredilmiş değildir. Bu nedenle davacının faiz ile ilgili taleb-ine itibar edilmesi olanaksızdır.
Yukarıda belirtildiği gibi davalı (1)'in davacıya olan borcu $6318.65 Dolardır. Davacıya yatırılan teminatın miktarı ise, yine daha önce belirtildiği gibi, $6469.48 Dolardır. Sözleşmelere göre davacı kendisine ödenmeyen b-orcu yanındaki teminattan tenzil etmekle mükellefti. Davalı (1)'in yatırdığı teminattan davacıya borcu olan $6318.65 Dolar tenzil edildiğinde geriye $150.83 Dolar kalır. Davalı (1)'in bu miktarı geri alamğa hakkı vardır.
Tüm söylenenlerden anlaşılacağı g-ibi ilk mahkeme davayı reddetmekle hata etmiş değildir. Davalı (1)'in yatırdığı teminattan davacıya olan borç tenzil edildikten sonra geri kalan $150.83 Dolar için davalı (1) lehine hüküm vermemekle ise hata etmiştir.
Son olarak bir hususa değinmek istiy-oruz. Müstenifler, istinafın duruş-masında, Y/H 4/79 ile bazı İngiliz içtihat kararlarına atıfta bulunarak Mahkemenin hangi hallerde yabancı para ile hüküm verebileceği hususu üzerinde durdu. Karşı taraf ise, bu hususta istinaf sebebi bulunmadığı için, her-hangi bir görüş belirtmedi. Gerçekten istinaf ihbarnamesinde veya mukabil istinaf ihbarnamesinde bu hususta herhangi bir istinaf sebebi ileri sürülmüş değildir. Bu nedenle biz de bu hususta bir görüş belitmemeyi uygun gördük. Buna rağmen mukabil talep üzer-inden müstenif davalılar lehine yatırdığı teminattan geri kalan para için hüküm verirken mesele ile ilgili olguları ve özellikle yatırılan paranın yabancı para ile ve esas itibarıyle Dolar olarak yatırılmış olduğunu göz önünde bulundurarak Dolar olarak hük-üm vermeği doğru ve uygun gördük.
Sonuç olarak mukabil istinaf reddolunur. İstinaf ise kısmen kabul edilir ve ilk mahkemenin kararı değiştirilerek davalı (1) lehine $150.83 Dolar için hüküm verilir.
İstinaf masrafları ile ilgili herhangi bir emir veril-mez.
(Şakir Sıdkı İlkay) (Niyazi F. Korkut) (Taner Erginel)
Başkan Yargıç Yargıç
24 Mart 1988
-
-
5
-
Full & Egal Universal Law Academy