- Yargıtay/Hukuk 45/78
(Dava No. 70/77; Girne)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi-.
İstinaf eden: İsmail Tezer ve diğerleri
ile
Aleyhine istinaf edilen: Kıbrıs Türk Turizm İşletmeleri Ltd.
Şirketi, Girne.
a r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Göz-el Halim.
Aleyhine istinaf edilen namına: M. Güryel.
Tahliye ve gecikmiş kiraların ödenmesi talebi - Davacı K.T. Turizm
İşletmeleri Ltd. Şirketinin Davalılara icar ettiği Sokrates
Oteli'nin kiralarının ödenmemesi üzerine tahliye ve birikmiş
- kiraların ödenmesi talebi - Davalıların, Davacıya yapılan
tahsisin 33/75 sayılı Yabancı Malların Tahsisi ve
Değerlendirilmesi Yasasına göre bu tür kamu kuruluşu olmayan
şirketlere tahsis yapılamayacağı cihetle geçersiz olduğu iddiası
İlk -Mahkemenin Davacıya yapılan tahsisin 33/75 sayılı Yasadan
önce yapıldığını dikkate alması ve tahsisin otomatikman iptal
edilmediği kanısına vararak itirazları reddetmesi - İstinaf -
Yargıtayın 41/77 sayılı İTEM Yasasının 38. maddesinin Bakanlar Kurulunca y-apılan tahsisleri iptâl ettiğinin şüpheli olduğu görüşü - Yargıtayın yasadan önce yapılan tahsislerin geçerliliklerini korudukları kanısına varması.
33/75 sayılı Yabancı Malların Tahsis ve Değerlendirilmesi Yasası -
41/77 sayılı İskân, Topraklandırma- ve Eşdeğer Mal Yasası 41/77
sayılı Yasanın geçmişteki tahsislerin iptal edildiği ile ilgili
38. maddesi - Yargıtayın kamu yararı ile Bakanlar Kurulunca
Davacıya 41/77 sayılı Yasadan önce yaptığı tahsisin geçerliliğini
korumaya devam et-tiği kanısına varması - 33/75 sayılı Yasanın
yürürlüğe girdiği 4 Ekim 75 tarihinden önce yapılan tahsisleri
etkilememesi - Yasada makable şamil olacağına ilişkin herhangi
bir kural veya hüküm olmaması.
Makable şamil olma - Yasaların geçmişe- dönük uygulanamaması.
OLAY: Sokrates Oteli Davalı 1 ve 2'ye icar eden Davacı, kiraların
ödenmemesi üzerine bir dava açarak tahliye ve birikmiş kiraların
ödenmesini talep etti.
Davalılar 41/77 sayılı İTEM Yasasının Bakanlar Kuruluna
- Davacıya tahsis yetkisi vermediğini dolayısıyle tahsisin
geçersiz olduğunu ve Davacının Davacılık sıfatını yitirdiğini
iddia etti.
İlk Mahkeme, Davacıya yapılan tahsisin 33/75 sayılı Yasanın
yürürlüğe girdiği 4 Ekim 1975 -tarihinden önce yapıldığını,
Yasanın makable şamil olmadığını dikkate aldı ve tahsisin geçerli
olduğu kanısına vararak itirazları reddetti.
Davalılar hükmü istinaf ederek 33/75 ve 41/77 sayılı
Yasaların Davacıya yapılan tahsisi et-kilediğini iddia ettiler.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, 8.11.74 tarihinde yapılan tahsisin 33/75
sayılı Yasa yürürlüğe girmesinden önce gerçekleştiğini, yasaların
makable şamill olmama ilkesi ışığında, geçmişte yapılan
tahsislerin etkilenmemesi g-erektiğini esasen Davacıya yapılan
tahsisin 14/76 sayılı havalede Anayasa Mahkemesinde
tartışıldığını ve Anayasa Mahkemesinin tahsisin geçerli olduğu
kararına vardığını belirtti.
41/77 sayılı İTEM Yasasının geçmiş tahsisleri iptal -eden 38.
maddesinin Bakanlar Kurulunca yapılan tahsisleri kapsayıp
kapsamadığının şüpheli olduğunu belirten Yüksek Mahkeme, kamu
yararına ayrılan taşınmaz malların 41/77 sayılı Yasanın kapsamı
dışında tutulduğunu dikkate aldı ve Davacıy-a yapılan tahsisin
geçerli olduğu kanısına vararak istinafı reddetti.
H Ü K Ü M
Ülfet Emin Başkan: Davacı (aleyhine istinaf edilen) davalılar (istinaf edenler aleyhine Gırne Kaza mahkemesinde bir dava açarak 22.4.1975- tarihinde davacı ile davalılar arasında aktedilen bir kira mukavelenamesi gereğince davacının davalılara Girne'de Socrates Oteli diye bilinen oteli içindeki demirbaş tesisat ve teçhizatı ile birlikte 1. ve 2. davalıya 7 yıllığına icar ettiğini, 3. ve 4. d-avalıların kefil olarak mezkûr icar senedini imza ettiklerini, davalıların 22.1.1976 tarihinden 21.1.1977 tarihine kadar olan devre için kira ödemediklerini, ileri sürerek davalıların ödenmemiş kira borcu ile dava konusu otelin davalılar tarafından tahliye- edilmesi için emir verilmesini talep etti.
Davalılar dosyaladıkları müdafaa takririnde 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının yürürlüğe girmesi ile dava-cının, dava açısından davacılık sıfatını kaybettiğini ileri sürerek iptidai- itirazda bulundu.
Davanın duruşması esnasında davalıların avukatı 33/75 sayılı 1975 Yabancı Malların Tahsis ve Değerlendirilmesi Yasası uyarınca yabancılara ait mallar Bakanlar Kurulunca sadece kamu kuruluşu olan bir kuruluşa tahsis edilebileceğini,- adi bir şirket olan davacıya tahsis edilemeyeceğini ileri sürerek Bakanlar Kurulunun davacı kuruluşa yapılan tahsisin geçersiz olduğunu ileri sürdü.
İlk Mahkeme 33/75 sayılı Yasanın 4 Ekim 1975'de yürürlüğe girdiğini, davacı şirkete yapılan tahsisin- de bundan önce olduğunu ve 33/75 sayılı Yasanın makabline şamil olamayacağını, bu nedenle 33/75 sayılı Yasa yürürlüğe girmezden önce Bakanlar Kurulunun otellerle ilgili davacıya yapılan tahsisin geçerli olduğuna karar verdi.
İlk Mahkeme davalıların -41/77 sayılı Yasanın 38(5) maddesi hakkında yaptıkları itirazı da incelemiş ve 41/77 sayılı Yasanın 38. maddesi bir tüm olarak okunduğunda gerek lâfzı ve gerekse ruhu itibarı ile yasa yürürlüğe girmezden önce davacıya yapılan dava konusu otelle ilgili tahs-isin otomatikman iptal edildiğinin sayılamayacağı kanaatına varmıştır.
Davalılar İlk Mahkemenin iptidai itirazda vermiş olduğu kararın hstalı olduğunu ileri sürerek istinaf eylemişlerdir. İstinafın duruşması esnasında davalılar davacı ile aralarında -yapılan icar mukavelenamesi 33/75 sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden önce yapılmakla beraber 33/75 sayılı Yasanın Bakanlar Kurulu tarafından davalılara Kasım 1974' de yapılan tahsisi etkilemediği hususundaki kararın hatalı olduğunu ileri sürdü. Davalılar- 33/75 sayılı Yasa altında Bakanlar Kurulunun yetkisi yabancılara ait taşınmaz malları kamu yararı gereklerine uygun olarak yasada belirtilen amacı gerçekleştirmek için bir bakanlık, daire, makam veya kamu kurumunun kontrol ve yönetimine verebileceğini idd-ia etti ve davacı şirketin yasanın öngördüğü gibi bir bakanlık, daire, makam vaya kamu kurumu olmadığını iddia etti. 8.11.1974 tarihinde Bakanlar Kurulunun davacı şirkete yaptığı tahsis hiç şüphe yoktur ki 33/75 sayılı Yasa altında yapılmış bir tahsıs deği-ldir. Bu nedenle bu tahsise 33/75 sayılı Yasada belirlenen kurallar ve ilkeler uygulanamaz. 33/75 sayılı Yasada, yasa yürürlüğe girmezden önce yapılan tahsislerle ilgili herhangi bir hüküm yoktur. Keza hukuk ilkelerine göre bir yasa yürürlüğe girmezden önc-e herhangi bir konu hakkında yapılan herhangi bir işlem veya alınan karar, işlemin yapıldığı veya kararın alındığı zaman geçerli idi ise, geçirilen yasada aksıne hüküm olmazsa geçerliliğini muhafaza eder. Daha önce belirttiğimiz gibi 33/75 sayılı Yasada Ba-kanlar Kurulunun yasanın yürürlüğe girmesinden önce yaptığı tahsislerle ilgili herhangi bir hüküm olmadığı cihetle yasa yürürlüğe girmezden önce yapılan tüm tahsisler geçerlidir. Bakanlar Kurulunun 8.11.1974 tarihli kararı ile davacılara yapılan tahsisin B-akanlar Kurulunun o zaman yasal yetkisi olmadan yapıldığına dair herhangi bir iddia mevcut değildir. Kaldı ki aynı konuda daha önce Bakanlar Kurulunun davacıya yapmış olduğu tahsis Anayasa Mahkemesinde konu olmuştur ve Anayasa Mahkemesi 14/76 sayılı Havale-de verdiği kararda Bakanlar iCurulunun davacıya yaptığı tahsisin geçerli olduğu hususunda karar vermiştir.
Davalıların 2. iddiası 41/77 sayılı Yasanın 38. maddesinin (5). fıkrası 41/77 sayılı Yasa yürürlüğe girmeden önce yapılmış olan turizm işletmel-eri ile ilgili tahsislerin otomatikman iptal edildiğini, bu nedenle davacının mülkiyet ve tasarruf hakkı olmadığını ve dava konusu otellerle bir ilgisi kalmadığını ileri sürdü. 41/77 sayılı Yasanın 38. maddesi yasadan önce yapılan uygulamalarla ilgilidir. -38. maddenin (5). fıkrası aynen şöyledir:
"Bu yasa yürürlüğe girmeden önce yapılmış olan tüm:
(a) arsaların,
(b) konut tanımı dışında kalan inşaatı tamamlanmamış binaların,
(c) 4. madde kurallârına tabi olarak kasaba merkezleri-ndeki
küçük iş yeri dışındaki dükkânlarla, sınai, ticari, turistik
ve tarımsal işletmelerin,
tahsisleri iptal edilir ve eşdeğer mal listesine alınır."
İlk bakışta 38. maddenin (5). fıkrasının anlamının gayet geniş olduğu ve- (5). fıkrada belirtilen mallar için yasanın geçmesinden önce yapılan tüm tahsislerin iptal edildiği anlamına geldiği iddia edilebilir. Ancak hukuk ilkelerine göre verilen bir hak, daha sonra herhangi bir yasa ile sarih hüküm konduğu takdirde geri alınabil-ir. 38. maddede belirtilen tahsislerin yasa yürürlüğe girmezden önce Bakanlar Kurulunun yapmış olduğu tahsisi de içerdiği kanımızca şüphelidir. Kaldı ki 38. maddenin (5). fıkranın (c) bendinde öngörülen malların tahsislerinin iptalini 4. madde kurallarına -tabi tutmuştur. Yasanın 4. maddesinin (2). fıkrasına göre Bakanlar Kurulunun kararı ile saptanacak kamu yaraıı ile ilgili bazı tesis ve işletmeler 41/77 sayılı Yasa kapsamı dışında kalır. Kanımızca yasa yürürlüğe girmezden önce Yasanın 4. maddesinin (2). f-ıkrasında belirtilen mallarla ilgili kamu yararı ile Bakanlar Kurulunun aldığı herhangi bir karar geçerliliğini korumaya devam etmektedir. Bakanlar Kurulu daha önce belirtildiği gibi 8 Kasını 1974' de kamu yararını göz önünde tutarak o zaman aldıkları bir -kararla bazı turistik işletmeleri davacıya devretmiştir. Kanaatımızca Bakanlar Kurulunun 8.11.1974'de aldığı ve bir protokol ile belirlediği karar halâ dahs erliliğini muhafaza etmektedir.
Yukarıda izah olunan sebeplerden dolayı istinaf reddolunur. İ-s- tinaf edenlerin aleyhine istinaf edilene istinaf masraflarını ödemesi emrolunur.
(Ülfet Emin) (N. Ergin Salâhi) (Salih S. Dayıoğlu)
Başkan Yargıç Yargıç
21 Kasım, 1978
- 312 -
Full & Egal Universal Law Academy