-D.10/93 Yargıtay/Hukuk 45/92
(İstida İstinaf No: 15/90; Lefke)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Niyazi F. Korkut, Celâl Karabacak, Özkan Tunçağ.
İstinaf eden: Hasan Yılta-ş, Doğancı.
(Müstedi)
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. Kaza Tapu Amiri, Lefkoşa.
2. Hasan Osman Kasapoğlu, Lefkoşa.
3. Hasan Köle, şahsen ve/veya merhum
Köle Mustafa Çavuş Terekesi Tereke
- İdare Memuru sıfatı ile, Doğancı.
4. Osman Hasan Kasapoğlu, Doğancı.
(Müstedaaleyhler)
- A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Av. Kıvanç M. Riza adına Av. Mustafa Asena ve
Av. Ahmet Nazım.
Aleyhine istinaf edilen (1) namına: Sv. Sami Erginalp.
Aleyhine istinaf edilen (2), (3) ve (4) namına: Av. Se-rhan Çınar.
H Ü K Ü M
Niyazi F. Korkut: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Özkan Tunçağ verecektir.
Özkan Tunçağ: İşbu istinaf Müstedinin istida istinafını reddeden Lefke'de oturum yapan Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 21.1.1992 tarihli kararına k-arşı yapılmıştır.
Taraflar arasında tartışma konusu yapılmayan olgular istinafı ilgilendirdiği oranda aşağıdaki gibidir.
Doğancı'da, köy içi mevkiinde, koçan no: 6499, Pafta/harita XXVIII/5 Köy, Parsel No: 249'da bulunan bir evlek 200 ayak2 frahtinin ¼- hissesi merhum Köle Mustafa Çavuş, ¾ hissesi ise Şerife İslam Mustafa adına kayıtlı idi.
15 Ağustos, 1990 tarihinde, Lefkoşa Tapu Dairesinde yapılan bir devir işlemi Şerife İslam Mustafa, kayıtlı mal sahibi olduğu yukarıda berlitilen gayrımenkuldeki ¾ h-issenin tümünü Müstediye satmak için gerekli formaliteleri tamamladı. Mezkûr gayrımenkul, hisseli bir mal olduğundan, maldaki diğer hisse sahibinin opsiyon hakkını kullanmak istemesi ihtimaline karşı, Fasıl 224'ün öngördüğü şekilde mezkûr satış işlemi Emar-e 1'deki bilgilere göre 16 Ağustos, 1990 tarihli Halkın Sesi gazetesinde ilân edildi. Bu sırada 28.8.1990 tarihinde, mezkûr gayrımenkulün diğer ¼ hissesi, Köle Mustafa Çavuş terekesi iadre memuru Müstedaaleyh No.3 Hasan Köle tarafındani Müstedaaleyh 2, Has-an Osman Kasapoğlu'nun kayıtlı mal sahibi olduğu Taşpınar'da 2646 koçan nolu, pafta/harita XXVIII/6, parsel 201'de bulunan 1 evlek 2200 ayak'lık tarla ile takas edilerek gerekli devir işlemleri tapuda tamamlandı. (Emare 1, dosyadaki Emare 5)
İstida konus-u gayrımenkulün mülkiyetini alan Müstedaaleyh 2, 22.8.1990 tarihinde, Kaza Tapu Amirliğine bir yazı göndererek mezkûr malın ¼ hissesinin sahibi olarak Müstediye satışı yapılan ¾ hissesini satın almak için opsiyon hakkını kullanacağını bildirdi. (Emare 1, d-osyadaki Emare 4) 23.8.1990 tarihinde, ¾ hisse ile ilgili satış işlemi tamamlandı ve istida konusu gayrımenkulün tümü Müstedaaleyh 2 adına kaydedildi. Bilâhare, 4.9.1990 tarihinde, Müstedaaleyh 2, tüm hisselerine sahip olduğu mezkûr gayrımenkulü, babası Mü-stedaaleyh 4 Osman Hasan Kasapoğlu'na satıp devir etti.
Mezkûr gayrımenkulün, Müstedaaleyh 2 ve bilâhare Müstedaaleyh 4 adına kayıt ve tescil işlemlerinin yapıldığını öngören Müstedi, 6.9.1990 tarihinde Lefke'de oturan Lefkoşa Kaza Mahkemesine Emare 1'de-ki 93/90 sayılı davayı dosyalayarak yukarıda özetlenen Müstedaaleyh 2 ve 4 lehindeki tapu işlem ve kayılarının iptalini talep etti.
Bilâhare Müstedi, Müstedaaleyh 1'e, 10.9.1990 tarihli Emare 3 yazıyı gönderip bir itirazda bulunarak yapılan işlemlerin gö-zden geçirilip değiştirilmesini istedi.
Emare 3 yazıya Müstedaaleyh 1 tarafından herhangi bir yanıt verilmemesi üzerine, Müstedi, Emare 5 olarak ibraz edilen hatırlatma yazısını göndererek taleplerinde ısrarlı olduğunu yineledi. Müstedaaleyh 1, Müstedini-n Emare 3 ve 5 yazılarını Emare 2 olarak ibraz edilen yazı ile yanıtladı. Müstedaaleyh 1, Emare 2 yazısında, istida konusu gayrımenkul ile ilgili olarak Müstedaaleyh 2 ve bilâhare Müstedaaleyh 4 adına yapılan satış işlemlerinin yasal olduğunu belirtip safh-alarını izah etmektedir.
İşbu istinafa konu istida istinaf, Müstedaaleyh 1'in, Emare 2 yazısından sonra ikame edilmiş olup 93/90 sayılı davadaki aynı iddia ve talepleri içermektedir.
İstida istinaf, Müstedinin yapmış olduğu yemin takriri ile destek-len-mektedir.
Müstedi, yemin takririnde, Müstedaaleyh 2'nin mezkûr gayrımenkulün ¼ hissesine hile ile sahip olduğunu; mezkûr gayrımenkulün gerçekte takas işlemine konu olmadığını ve Müstedaaleyh 3 tarafınan Müstedaaleyh 2'ye kırk milyon Türk Lirası karşılığı-nda satıldığını, Müstedaaleyh 3'ün bu konuda yanıltılarak takas işleminin imzalnmasının sağlandığını, Müstedaaleyh 2'nin amacının, Müstedinin ¼ hisse üzerindeki opsiyon hakkını ortadan kaldırmak, keza diğer ¾ hisseye sahip olmak olduğunu; Müstedaaleyh 3'ün- tereke idare memuru olarak terekeye ait bir malı başka mallar ile takas etmesinin yasal olmadığını, herhalukârda Müstedaaleyh 2'nin mezkûr ¼ hisseye sahip olduktan sonra diğer ¾ hisse için opsiyon kullanmasının yasal olmadığını, çünkü ¾ hisse üzerinde ops-iyon hakkının önceki sahibi tarafından kullanılabileceğini; Müstedaaleyh 4'ün ise gerçeklere vakıf bir kişi olarak iyi niyetli bir alıcı olmadığını ileri sürmektedir.
Müstedaaleyhler bu istida istinafta itirazname dosyalamışlardır. Müstedaaleyh 1 tarafın-dan dosyalanan itirazname, Müstedaaleyh 1'in ilgili memuru Akay Tuğsal'ın yemin takriri ile desteklenmektedir. Müstedaaleyh 2, 3, 4 tarafından dosyalanan itirazname ise, Müstedaaleyh 1'in vekili Orhan Kasapoğlu'nun ve diğer Müstedaaleyhlerin yemin takrirle-ri ile desteklenmektedir. Müstedaaleyhlerin tümü de yemin takrirlerinde Müstedinin iddialarını reddetmekte ve yapılan işlemlerin doğru olduğunu iddia etmektedirler. Müstedaaleyhler keza yemin takrirlerinde birtakım hukuki itirazlarda bulunmaktadırlar.
Al-t Mahkeme ihtilâfın daha ziyade hukuki noktalar üzerinde yoğunlaştığını belirttikten sonra konuyu ayrıntılı bir şekilde inceleyerek istidayı reddetmiştir.
İstinaf Alt Mahkemenin bu ret kararına karşı yapılmış olup istinaf ihbarnamesi 8 istinaf sebebini i-çermektedir. İstinaf eden Müstedinin avukatı istinafın duruşması esnasında konu 8 istinaf sebebini 3 ana başlık altında toplamıştır. 1. istinaf sebebi Alt Mahkemenin bu istidanın dava yolu ile yapılması gerektiğine ilişkin bulgusunun hatalı olduğu savını i-çermektedir. 2. istinaf sebebi öncelikle alma hakkının müstakbel alıcıya geçmediğine ilişkin olup bu konudaki ihtilâfsız olguları Alt Mahkemenin yanlış değerlendirmekle hata ettiği savını kapsamaktadır. 3. istinaf sebebi ise tereke idare memurunun takas iş-lemi yapamayacağına ve mevcut işlerin takas işlemi olduğu hususunda Alt Mahkemenin varmış olduğu bulgunun hatalı olduğuna ilişkindir.
Kuşkusuz ki; istinaf eden istinaf sebeplerinde ileri sürdüğü savları kanıtlamakla yükümlüdür. İstinaf eden Müstedinin bu- yükümlülüğü yerine getirip getirmediğinin saptanması için huzurumuzda yapılan argümanların incelenmesi gerekmektedir. 1. istinaf sebebi ile ilgili görüş belirten Müstediye göre yapılan işlem sahtekârlık olmayıp Tapu Müdürünün yanıltıldığı doğrultusundadır-. Taraflar arasında tartışma konusu yapılmayan olgular için de şahadet sunulması gerekmemektedir. Opsiyon hakkı Fasıl 224 madde 25'te düzenlenmiştir. Olgular ve belgeler ihtilâfsız ise Tapu Müdürü karar verebilir. Bu hususta ek şahadet gerekmez. Tapu Müdür-ünün aslında kıymet takdiri yapma hususunda yetkili olması gerekir. Halbuki bu meselede Tapu Müdürü kayıtsız kalarak herhangi bir aksiyonda bulunmamıştır.
Müstedaaleyh 1'i temsil eden Savcı, 1. istinaf sebebine ilişkin olarak özetle aşağıdaki savları öne- sürmüştür. Müstedi yapılan işlemin bir takas değil bir satış işlemi olduğunu öne sürmektedir. Müstedi ayrıca bu işlemlerden dolayı opsiyon hakkının izole edildiğini öne sürerek bu işlemlerin Tapu Müdürü tarafından düzeltilmesini istemektedir. Bu nedenle M-üstedi 10.1.1991 tarihinde Müstedaaleyh 1'e gönderdiği bir yazı ile bu işlmelerin düzeltilmesini talep etmiştir. Tapu Müdürü bu düzletmeyi yapamazdı. 11/78 sayılı Yasanın 50. maddesi Birleştirilmiş Yargıtay/Hukuk 40 ve 41/90 (D.42/90) sayılı istinafta ayrı-ntılı bir şekilde incelenerek görüşler belirtilmiştir. Tapu Müdürü ihtilafsız konuları düzeltebilir. İhtlâflı hususlar Mahkemeye gider. Bu meselede Müstedi satıştan, Müstedaaleyhler ise trampadan bahsetmektedirler. Bu da taraflar arasında bir niza olduğunu- göstermektedir. Bu hususta şahadet sunulması gerektiğine kuşku yoktur. Esasen bu konuda Lefkoşa Kaza Mahkemesine 93/90 sayılı ve Emare 1 olarak sunulan dava da açılmıştır.
Müstedaaleyh 2, 3 ve 4'ü temsil eden avukat da ilke olarak 1. istinaf sebebine il-işkin hususlarda Savcının söylediklerine katıldığını özellikle belirtmiştir.
Konunun özelliklerine binaen 2. ve 3. istinaf sebeplerine ilişkin huzurumuzda yapılan argümanlara geçmeden önce 1. istinaf sebebi ile ilgili olarak yapılan argümanları etraflıca -inceleyip bir karara varmayı uygun gördük. Bu husutaki incelememize geçmeden önce Alt Mahkemenin kararından genişçe bir alıntı yapmayı huzurumuzdaki istinafın hükme bağlanması bakımından yararlı gördük. Alt Mahkeme kararında 5, 6 ve 7. sayfalarında aşağıda-ki görüşlere yer vermiştir:
"Huzurumuzda bulunan bu istida istinaf ile ihtilaf konusu olan hususlar daha ziyade hukuki noktalardadır. Gerek Müstedi ve gerekse M/aleyhler tarafından çağrılan tanıklar, tamamen formal şahadet vermişler ve yukarıda atıfta bu-lunduğumuz emareleri ibraz etmişlerdir. İstida istinaf ile ilgili ihtilaf konusu yapılmayan hususlar ile tarafların iddiaları yukarıda özetlediğimiz gibidir.
Fasıl 224, md. 80 altında yapılan huzurumuzdaki istida istinafın kanuni dayanağı, Fasıl 224, md.- 61 ile 11/78 sayılı Taşınmaz Mal (Devir ve İpotek) Yasasının 50. maddesidir. 11/78 sayılı Yasanın 50. maddesinin ilgili kısmı aynen şöyledir:
'50. İyi niyet veya hile ile yapıldığına bakılmaksızın bu yasada sözü edilen hususların herhangi birine ilişkin -yapılan yanlışlık, ihmalkârlık, sahte beyan, sahte kişilik takınma veya sahtekârlık ile, taşınmaz mal devri veya ipotek kaydı veya ipotek devri kaydı yapılması halinde, gerçek durumu saptayan müdür, Taşınmaz Mal (Tasarruf, Kayıt ve Kıymet Takdiri) Yasasını-n 61. maddesinde öngörülen yanlışlık veya ihmalkârlıkta olduğu gibi böyle bir kaydı iptal veya doğrultabilir. Söz konusu maddenin kuralları; gerekli değişiklikler yapılma koşulu ile yanlışlık veya ihmalkârlığa uyguladıkları biçimde yukarıda kayıt, iptal ve- değiştirmelerine de uygulanır.'
Bu madde altında Müdüre verilen yetkinin kapsamının ne olduğu Birleştirilmiş Yargıtay Hukuk 40-41/90 sayılı istinafta incelenmiştir. Mezkûr istinafta verilen hükümde konu ile ilgili olarak şunlar yer almaktadır.:
'Kana-atımızca, bu madde ile Müdüre verilmek istenen yetki ihtilaf konusu olmayan, yanlışlık, ihmalkârlık, sahte beyan, sahte kişilik takınma veya sahtekârlık konularında söz konusu olabilir. Bu yorum daha önce Fasıl 224'ün 61. maddesine verilen yorum ile uyum i-çindedir. Bu durumda önümzüdeki meselede olduğu gibi, bir belgenin sahte olup olmadığı veya sahtekârlıkla elde edilip edilmediği hususunda taraflar arasında görüş ayrılığını en iyi çözebilecek durumda olan şüphesiz Mahkemelerdir. İhtilâflı konunun çözümü g-irift hukuki sorunlar içerebilir. Bu konuda ibraz edilmek istenen şahadetin kabul edilir veya edilmez olduğu iddia edilebilir. Bu gibi durumlarda kanuni konulara cevap vermekte ehil merciin Mahkemeler olduğuna da kuşku yoktur. Önümüzdeki meselede durum ayn-ıdır. Müstedaaleyh Tapu Dairesine sunularak koçan devri muamelesi yapılmasına olanak veren ve kendisi tarafından verildiği iddia edilen vekâletnameyi, kendisinin imzalamadığı gerekçesi ile sahte olduğunu iddia etti. İhtilâflı olduğu anlaşılan bu konunun he-rhalde şahadet dinlemek sureti ile bir neticeye vardırılması gerekecektir. Tarafların haklarını ilgilendiren bu konunun ihtilâfsız olmadığı bir yana, derhal göze çarpacak nitelikte ve basit bir hata veya ihmal niteliğinde olmadığı da açıktır.
Özetlemek g-erekirse, 11/78 sayılı Yasanın 51. maddesi Müdüre ancak kayıtlarda düzeltmeyi mucip kılacak bir hata veya ihmalin görülmesi ve sahtekârlığa ilişkin ihtilâfsız konularda gereklki düzeltmeyi yapma yetkisi vermektedir. İstinaf konusu olan işlem ise yukarıda ö-zetlenen türden olmadığına ve hele Müdürün konuya el atmasından önce bizzat Müstedaaleyh tarafından dava açmak suretiyle yargı yolu seçildiğine ve özellikle bu dava henüz sonuçlanmayıp askıda bulunduğuna göre, Tapu Müdürünün Fasıl 224, madde 61 altında sah-tekârlık olup olmadığını araştırıp işlem yapma yetkisi yoktur. İlk mahkeme de aynı doğrultuda karar vermekle hata etmiş değildir.'
Huzurumuzda bulunan meseledeki olgular da, yukarıda alıntısını yaptığımız Birleştirilmiş Yargıtay Hukuk 40-41/90 sayılı ist-inafa konu meselenin olguları ile yakın benzerlik göstermektedir.
Huzurumuzdaki meselede de, Tapu Müdürünün yapmış olduğu istinaf konusu yukarıda özetlenen takas ve kayıt işlemlerine; a. Hile ile yapıldığı, b. Kanuna aykırı olduğu; gerekçesi ile Müstedi -tarafından 10.9.1990 tarihli yazı ile (Emare 3) itiraz edilmekte ve M/aleyh 2 ve 4 adına yapılan kayıt işlemlerinin iptal edilmesi talep edilmektedir. Kendimizi tekrarlamak pahasına yineleyecek olursak, Müstedi, istida konusu taşınmaz maldaki M/aleyh 3'ün -temsil ettiği terekeye ait ¼ hissenin, M/aleyh 3'e ve/veya Müstedinin bizzat kendisine, M/aleyh 2'nin yapmış olduğu hile ile, gerçekte satış olmasına rağmen takas olarak gösterilen bir muamele ile, M/aleyh 2 lehine kaydının yapılmasının sağlandığını iddia -etmektedir. M/aleyhler bu iddiaları şahadetle reddetmektedirler.
Herhangi bir muamelede sahtekarlık olup olmadığı hususunda taraflar arasındaki görüş ayrılığını en iyi çözebilecek durumda olan, Mahkemelerdir. İhtilâflı olan bu konunun şahadet dinlemek su-retiyle sonuca ulaştırılması gerekir. Nitekim, Müstedi avuaktı, bu hususu, mahkemeye yaptığı hitabesinde teslim ederek, hile iddialarında ısrar etmemiştir. Bunun gibi Müstedinin iddia ettiği, terekenin takas yetkisi olmadığı, yapılan takasın satış muameles-i telakki edilmesi gerektiği iddiaları ve obsiyon hakkı ile ilgili kanuni noktalardaki iddialarının da çözümlenebileceği yer şüphesiz Mahkemelerdir.
Yukarıdakiler ışığında, huzurumuzdaki istida istinaf konusu işlemler ve tapu kayıt muameleleri ile ilgili- ihtilâfın, Mahkemeler tarafından sonuçlandırılması gereken, gerek olgusal gerkse hukuki sorunlar içerdiği, bu sorunların ihtilâfsız olmadıkları ve 11/78 sayılı yasanın 50. maddesi altında Müdüre tanınan kayıtlarda düzeltme yetkisinin kapsamı dışında olduk-ları hususunda bulgu yaparız.
İstida istinaf konusu işlemlerin, Müdürn tapu kayıtlarında düzeltme yapma yetkisine giren türden bir işlem olmadığı ve Müdürün konuya el atmasından önce, Müstedi tarafından Emare 1'deki 93/90 sayılı davanın ikame edilmek sur-etiyle yargı yolu seçildiğine ve özellikle bu dava henüz askıda olduğu gerçeği ışığında, M/aleyh 1'in Müstedinin 10.9.1990 tarihli yazısına olumlu yanıt vermemesi ve/veya istida istinaf konusu gayrımenkul ile ilgili yapılan M/aleyh 2 ve 4 lehindeki istida -konusu işlemleri ve tapu muamele ve kayıtlarının iptal etmemesi; mezkur gayrımenkulün tümünü veya ¾ hissesini Müstedi adına kaydetmemesi, yanlış veya hatalı değildir. Yukarıdakiler ışığında şikayet konusu işlemler ve tapu kayıt ve muamelelerinin iptali ile- ilgili iddiaların halen askıda bulunan 93/90 sayılı davda görüşülerek karar bağlanması gerektiği hususunda bulgu yaparız.
Yukarıda söylenenler ışığında Müstedinin taleplerinin bu isitida maksatları bakımından ve yuakrıdaki bulgumuz ışığında reddedilmesi- gerekir."
Alt Mahkemenin kararından yapmış olduğumuz alıntıdan da görüleceği gibi Alt Mahkeme konuyu hukusal ve olgusal açılardan ayrıntılı bir şekilde inceledikten sonra Müstedinin istidasını reddederek konunun Kaza Mahkemesinde dava yolu ile görülmesi- gerketiğini vurgulamıştır.
Alt Mahkemenin bu konuda serdettiği görüş ve gerekçelerin hatalı olduğuna ilişkin istinaf edenin avukatı tarafından ikna edilmediğimiz cihetle 1. istinaf sebebinin reddedilmesi gerekmektedir.
1. istnaf sebebinin reddedilmesi -kararına vardıktan sonra ve özellikle varılan karar sonucu meselenin bu aşamada dava yolu ile Kaza Mahkemesinde devam ettirileceği gerçeğini de dikkate alarak 2. ve 3. istinaf sebeplerine ilişkin yapılan argümanların incelenmesine akademik kalacağı cihetle-, gerek görmüyorum.
Sonuç olarak istinaf reddolunur. İstnaf edenin istinaf masraflarını ödemesi emrolunur.
(Niyazi F. Korkut) (Celâl Karabacak) (Özkan Tunçağ)
Yargıç Yar-gıç Yargıç
30 Nisan 1993
-
8
-
Full & Egal Universal Law Academy