-D.32/81 Yargıtay/Hukuk 49/81
(Dava No. 293/1980; Girne)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salahi, Aziz Altay
İstinaf eden: 1. KTFD Lef-koşa
2. KTFD Ekonomi ve Maliye Bakanlığı veya Devlet Emlak ve
Malzeme Dairesi vasıtasıyle
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Karen E. Bates
A r a s ı n d a .
İstinaf e-den namına: Derviş Akter
Aleyhine istinaf edilen namına: Ali Dana adına Osman Ertekün
7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Mallarını Kaydını Düzenleyen Yasa
Ön itiraz - Davacının Ibelin Estates Ltd. isimli bir şirketten satın aldığı apartman dai-resinin kaydı için 7/80 sayılı Yasa altında istida dosyalaması - Davalıların Davacının 7/80 sayılı Yasa altında müracaat yapamayacağına ilişkin ön itiraz ileri sürmeleri İlk Mahkemenin denetim ve yönetimi yabancıların elinde olan şirketi yabancı kabul edip- ön itirazı reddetmesi - 7/80 sayılı Yasaya göre satıcının KTFD sınırları içinde ikamet etmemesi ve bunun bir anakoşul olması - 7/80 sayılı Yasanın 2. maddesi Yasanın 20 Temmuz 1974'ten önce Kıbrıslı Türklerin ve bu Yasanın yabancı saymadığı diğer uyruklul-arın yabancılardan satın aldıkları ve ülkedeki koşullar nedeniyle kaydını yaptıramadıkları mallarla ilgili olması.
OLAY: Üçüncü uyruklu bir kişi olan Davacı, 7/80 sayılı Yasa altında İbelin Estates Ltd. isimli bir şirket ile yazılı bir sözleşme yaparak b-ir apartman dairesi satın aldı. Davacı, 1981 tarihinde bir istida dosyalayarak apartman dairesinin adına kaydedilmesini istedi.
Davalılar müdafaa dosyalayarak Ibelin Estates Ltd. mevzuata uygun bir şekilde kaydını yaptırdığına göre Davacının 7/80 sayılı Y-asa altında herhangi bir müracaat yapmaya hakkı olmadığını ön itiraz olarak ileri sürdü.
İlk Mahkeme kararında şirketin hisselerinin yarıdan
fazlasının yabancılara (Rumlara) ait olduğunu ve dolayısıyla
şirketin denetiminin yabancıların elinde- olduğunu, bu nedenle
şirketin yabancı tanımına girdiğini ve Davacının 7/80 aayılı Yasa
altında Mahkemeye müracaat edebileceğini belirtti.
Davalılar ön itirazın reddine ilişkin ara karar aleyhine
istinaf ettiler.
SONUÇ: Yargıtay, 7/80 sayılı Yasa-nın amacının 20 Teınmuz 1974'ten önce
satın alınan bir taşınmaz malın ülkedeki koşullar nedeniyle devir
yapılamaması halinde kaydın yapılmasına nlanak sağlamak olduğunu
belirtti.
Yargıtay KTFD sınırları içinde ikamet etmekte olan b-ir
yabancıdan (Rumdan) sözleşme ile satın alınan bir malın
kaydettirilmesi için 7/80 sayılı Yasa uyarınca müracaat yolunun açık
olamayacağı kanısına vardı.
Şirkette yabancılara ait hisseler için KTFD'nin söz sahibi
olduğunu ve ikamet -hususunda Yasanın aradığı önkoşulun yerine getirilmediğini dikkate alan Yargıtay istinafı kabul etti ve İlk Mahkemenin ön itiraza ilişkin kararını iptal edip ön itirazın kabulü ile istidanın reddine karar verdi.
----------------------
- H Ü K Ü M
Salih S. Dayıoğlu: Müstedi (aleyhine istinafedilen) üçüncü uyruklu
bir kişidir. 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların
Kaydını Düzenleyen Yasa altında 24.6.1981 tarihinde Girne Kaza
Mahkemesinde dosyaladığı bir istid-a ileIbelin Estates Ltd. isimli
bir şirketten 6.4.1973 tarihinde yazılıbir sözleşme ile satın almış
olduğu Girne'de Kayıt No.4880 plotno.642, Varaka/Plan No.XII/
21.W.1'de kâin bir apartman dairesinin adına kaydedilmesi isteminde
bulundu. İşbu istidada -istinaf edenler müstedaaleyh olarak gösterildiler.
Müstedaaleyhleri temsilen Başsavcılık dosyaladığı itirazname ile sözü edilen Ibelin Estates Ltd. şirketimevzuata uygun bir şekilde
4.5.1981 tarihinde KTFD'de kaydınıyaptırdığı ve KTFD'de faaliyet g-österdiği cihetle sair şeyler meyanında müstedinin 7/80 sayılı
Yasa altında herhangi bir müracaat yapmağa yasal hakkı bulunmadığı doğrultusunda iptidai bir itirazda bulundu ve bu hukuki noktanın
ilk önce ele alınıp bir karara bağlanması isteminde bulundu. -Bunun
üzerine İlk Mahkeme bu maksat içinduruşma yaptı ve verdiği ara
kararda müstedaaleyhlerin hukuki noktaüzerindekı görüşlerini red-
detti. Müstedaaleyhler, işbu karardan istinaf etmiş bulunuyorlar.
İlk Mahkeme kararında özetle satıcı durumunda olan İb-elin Esta-
tes Ltd.in toplam hisselerinin yarıdanfazlasının yabancılara ait
olduğu bulgusuna vardı ve buradan hareketle sözü edilen Ibelin Estates Ltd.'in denetim ve yönetiminin yabancıların elinde olması nedeniyle sözü edilen şirketin Yasanın öngördüğü "-yabancı" tanımına girdiği ve netice itibarıyle aleyhine istinaf edilenin 7/80 sayılı Yasa altında Mahkemeye müracaat etme hakkına haiz otduğu kanaatına vardı.
7/80 sayılı Yasanın amacı 2. madde ile belirlenmektedir. Sözü edilen 2. madde aynen şöyledir:
"-2. Bu Yasanın amacı, 20 Temmuz 1974 Barış Harekatından önce Kıbrıslı Türklerin ve bu Yasanın yabancı aaymadığı diğer devlet uyrukluların, yabancılardan bu Yasada belirtilen koşullara göre sözleşme ile satın almış oldukları ve ülkedeki koşullar nedeniyle ka-ydını yaptıramadıkları taşınmaz malları adlarına kaydettirmeyi düzenlemektedir."
Yukarıdaki altıntıdan açıklıkla görülebileceği gibi 7/80 sayılı Yasanın amacı 20.7.1974'ten önce belirli koşullarla satın alınan bir taşınmaz malın "ülkedeki koşullar" nedeni-yle devir yapılamıyan hallerde bu gibi taşınmaz malı satın alanın adına kaydedilmesine cevaz vermektedir. Diğer bir deyimle kayıt işlemi, satanın KTFD sınırları içinde ikamet etmemesi sonucu, ilgili taşınmaz malı satın alanın adına kaydettiremediği içindir- ki bu Yasa çıkarılmıştır. Kanımızca halen KTFD sınırları içinde ikamet etmekte alan bir yabancıdan 1974 öncesi Yasanın aradığı koşullara haiz bir sözleşme ile satın alınan bir malın kaydettirilmesi için 7/80 sayılı Yasa uyarınea bir müracaat yolu açık ola-maz. Bunun aksini düşünmek halen KTFD sınırları içinde ikamet eden bir "yabancının" mal devretme işlemlerinde KTFD'nin "yabancı" için bir vası olarak kabul edilmesi gerekir ki mevzuatımız bu doğrultuda değildir. Kanımızca 7/80 sayılı Yasa altında yararlanm-ak istendiğinde satıcının KTFD sınırları içinde ikamet etmemesi bir önkoşuldur.
İbelin Estates Ltd. KTFD'de yetkili makamlarca hükmi şahsiyeti haiz kayıtlı bir şerkettir. Bu şirkete KTFD sınırları içinde faaliyet göstermek için izin verilmiş ve nitekim İl-k Mahkeme huzurundaki şahadete göre de taşınmaz mal satımı işlerini icra etmiş ve etmektedir. Bu şirkette var olan yabaneılara ait hisseler için ise KTFD söz sahibidir ve Emare II'den göründüğü kadarıyla üç direktörden ikisi Yasanın öngördüğü üçüncü uyrukl-u olarak İngiliz ve üçüncüsü ise KTFD Ekonomi ve Maliye Bakanlığı Devlet Emlak ve Malzeme Dairesi temsilcisidir. Şirket, kaydını 4.5.1981 tarihinde Şirketler Mukayyitliği nezdinde yaptırmıştır. Diğer bir deyişle işbu istida dosyalandığında Ibelin Estates L-td. KTFD'de izin tahtında kayıtlı ve faal bir hükmü şahsiyet idi. Taşınmaz mal devir işlemlerinde alelade bir kişi ile hükmü şahsiyeti haiz bir şirket arasında esasta bir fark olmadığına ve bir kişinin KTFD sınırları içinde ikamet etmesi bir şirketin bu sı-nırlar içinde yetkililerce kayıt edilmesine ve faaliyet göstermesine izin verilmesi anlamında olduğuna göre 7/80 sayılı Yasanın ikamet hususunda aradığı ön koşulun yerine getirilmemiş sayılması gerekir. Önkoşul da yerine getirilmediği için yapılan iptidai -itirazın kabul edilmesi gerekirdi. Ilk Mahkeme aksine bir karar vermekle hata etmiştir.
Sonuç olarak istinaf kabul edilir ve istinaf edenlerin yaptığı ön itirazın reddi hususunda İlk Mahkemenin verdiği ara karar iptal edilir. Ön itiraz kabul ve esas istid-a da reddolunur.
(Salih S. Dayıağlu)(N. Ergin Salâhi)(Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
4 Aralık 1981
Full & Egal Universal Law Academy