- Yargıtay/Hukuk 53/78
(Dava No. 492/78; Lefoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Ahmet İzzet, Salih S. Dayıoğlu.
İstinaf eden: Mehm-et Şerif, Güzelyurt.
(Davalı)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Adem Associates Ltd., Lefkoşa.
(Davacı)
-a r a s ı n d a.
İstirıaf eden namına: Fuat Veziroğlu.
Aleyhine istinaf edilen namına: Gürsel Kadri tarafından
Mustafa Menteş.
Araemri - Davacıya ait paketleme evine Davalının müdahale etmemesi
için geçici ara emri- verilmesi - Tarafların anlaşması uyarınca bu
emrin tadili - Yeni ara emrinde Davacının Davalıya 3 gün
portakallarıru paketleyip kasalaması için izin vermesi -
Davalının da taraflar arasında mevcut mukavele uyarınca kasa
başına ücret öd-eyecek olması - Tarafların bilahare Mahkemeden
kasa başına ödenecek meblağın tespitini talep etmesi - İlk
Mahkemenin taraflar arasındaki mukavelede belirtilen 1.50kr. ile
1.50 TL. 'nin 1 lira 50 kuruş manasına geldiği ve kasa başına bu
-paranın ödenmesi gerektiği kanaatine varması - Davalının İlk
Mahkemenin davada taraf olmayan C.P.C. Ltd. Şirketine kasa başına
ödenmesi muhtemel alacağının da Davacıya ödenmesine hükmetmekle
hata ettiğine dayanan istinafı - Yargıtayın davada- taraf olmayan
şirketin alacağının Davacıya ödenmesini emretmekle İlk Mahkemenin
hata ettiği kanaatine varması ve istinafı kısmen kabul ederek bu
Şirketin alacağının hükme bağlanan meblağdan düşülmesine
hükmetmesi.
Sözleşme - Taraflar -arasındaki sözleşmeye göre kasa başına ödenecek
olan l.50kr. ile 1,50 TL.'nin 1 lira 50 kuruş anlamına gelmesi.
OLAY: Davacı Güzelyurtta kendisine ait olan paketleme evine Davalının
müdahale etmemesi için Mahkemeden geçici bir ara emri aldı.
- Taraflar daha sonra bu geçici ara emrinin tadil edilmesi
hususunda anlaştılar ve Mahkeme de bu anlaşmaya göre yeni bir
geçici ara emri verdi. Bu yeni ara emrine göre Davacı Davalıya
portakallarını paketlemesi için 3 gûn paketleme evini ku-llanma
izni verecek, buna karşın Davalı da taraflar arasında mevcut
mukavele uyarınca paket başına ûcret ödeyecekti. Davalı
ödeyeceği ûcretin teminatı olarak Mukayyitliğe 60000 TL yatırdı.
Taraflar Mahkeme huzuruna çıkarak Mukayyi-tliğe yatırılan
paranın ödenmesi hususunda karar verilmesini talep ettiler.
Davalı ödenecek ûcretin saptanması için Davacı ile yaptığı
mukaveleyi Mahkemeye ibraz etti.
İlk Mahkeme yapılan duruşma sonunda mukavelede belirtilen
- 1.50kr. ile 1.50 TL'nin 1 lira 50 kuruş anlamına geldiği
kanaatine vardı ve kasa başına ödenecek miktarı hesaplayarak
Davalının bu meblağı Davacıya ödemesine hüküm ve emir verdi.
Davalı İlk Mahkemenin l,50kr. ile 1.50'nin 1 lira 50 ku-ruş
manasına geldiği karıaatine varmakla ve davada taraf olmayan
C.P.C. Ltd. Şirketinin muhtemel alacağının da Davacıya ödenmesine
hûkmetmekle hata ettiğini ileri sürerek istinaf etti.
SONUÇ: 20.000 kasanın ücreti olarak Davalı tarafından M-ahkeme
Mukayyitliğine 60.000TL yatırıldığını dikkate alan Yüksek Mahkeme
Davacı şahidi Banka Müdürünün şahadeti doğrultusunda 1.50kr. ile
1.50TL'nin 1 lira 50 kuruş anlamına geldiği bulgusunu yapan İlk
Mahkemenin hata yapmadığı kanısına- vardı.
Yüksek Mahkeme mukaveleye göre Davacı yanında başka bir
kişiye daha ödeme yapılacağına ilişkin İlk Mahkemede herhangi bir
iddia yapılmadığını göz önünde bulundurdu. Buna rağmen mukaveleye
göre C.P.C. şirketine ödenmesi ger-eken paranın Davacıya
ödenmesinin hatalı olduğunu dikkate alan Yüksek Mahkeme bu
paranın Davacıya ödenecek miktardan indirilmesine karar verdi.
---------------
H Ü K Ü M-
Ülfet Emin, Başkan: 492/78 sayılı Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açılan davada davacı davalı aleyhine Güzelyurt'ta kâin paketleme evine müdahale etmemesi için 18.4.1978 tarihinde geçici bir ara emri aldı. 21.4.1978'de verilen ara emri yürürlükte olduğu bir sı-rada taraflar kendi aralarında ara emrinin geçici olarak tadil edilmesi hususunda bir anlaşmaya vardılar ve o anlaşmanın ışığında Mahkeme 21.4.1978'de aşağıdaki kararı verdi.
"Tarafların onayı ile aşağıda belirtildiği şekilde 18.4.1978
tari-hli geçici ara emri tadil edilir:
Konu fabrikanın elektriği mûstedi (davacı) tarafından
25.4.1978 sabah saat 7.00'den geç olmamak üzere bağlanmasına,
fabrikanın Mahkemenin 18.4.1978 tarihli kararına bakılmaksızın
25.4.1978, 26 ve- 27'sinde açılarak mûstedaaleyhin (davalı) mevcut
200 ton portakallarını paketlemesine, bu 3 gûn zarfında
mûstedilerin gözetiminde paketlemesine müsaade verilmesine.
Taraflar arasında mevcut mukavelelere uygun olarak
mahkemece sa-ptanacak paket başına ûcrete tuta mûstedaaleyin
bugün mahkemeye 60000TL yatırmasına ve mukayyit tarafından
muhafaza edilmesine, Mahkeme tarafından paket başına ûcret tesbit
edildiğinde tesbit edilen miktarın mûstediye ödenmesine ve geriye
- para kalacak olursa müstedaaleyhe iadesine ve 3 günlük süre
zarfındaki amele ücretlerinin müstedaaleyh tarafından
karşılanmasına ve müstedaaleyhe bahçelerde kesilmiş olan
portakalların çalınmasını önlemek bakımından bu portakalları
2-2.4.1978'den itibaren fabrikaya taşımasına müsaade edilmesine
emrolunur."
3.8.1978 tarihinde 21.4.1978 tarihli mahkeme emri ile ilgili Mahkemeye yatırılan paranın ödeme hususunda karar verilmesi için taraflar mahkeme huzuruna çıkmıştır ve davalı-nın avukatı davalının 21.4.1978 tarihli mahkeme emri uyarınca 19500 adet kasa paketlediğini, ödenecek ûcretin saptanması için mukaveleyi ibraz edeceğini bildirdi. 22.3.1978 tarihli mukavele ibraz edildi ve Emare 4 olarak işaretlendi. Davalının avukatı başk-a şahit çağırmayacağını belirtti. Bunun üzerine davacının avukatı davalının Emare 4 mukavelenamenin 8. paragrafındaki 1.50 kr. paradan 1 1/2 kuruş olduğunu çıkarmakta olduğunu iddia ederek bu hususta şahadet çağırmak istediğini söyledi. Müracaatı kabul edi-ldi ve duruşma için 10.8.1978'e ertelendi. 10.8.78'de davacı Ziraat Bankası Girne Şubesi Mûdürünû şahit olarak çağırdı. Ziraat Bankası Müdürü mahkemeye verdiği şahadette 1.50 kr. ile 1.50TL'sının her ikisinin de 1 TL. 50 kuruş manasına geldiğini söyledi. A-ynı duruşmada davacı da bizzat şahadet verdi ve şahadetinde 21.4.1978'de yapılan anlaşmanın Emare 4 ışığında yapıldığını ve o emareye göre davalının 20000 kasa paketleneceği öngörüldûğûnû söyledi ve 20000 kasa olacağı cihetle 60000TL yatırıldığını beyan et-ti. Mahkeme uzman şahit olan Ziraat Bankası Mûdûrünûn şahadetinin doğru olduğuna kanaat getirmiş ve Emare 4 olarak ibraz olunan mukavelede yazılan 1.50 kr.'un 1 TL 50 kuruş manasına geldiğine karar vermiştir. Mahkeme kararında Emare 4 mukavelenin 8. maddes-inde yûkleme anında 1.50kr. beher paket için ücret ödeyecektir. Ayrıca CPC'ye sandık kasa başına 1.50 TL ödeyecektir. Bu son miktar Narenciye Pazarlama Şirketine ödenmesi halinde başka bir ödeme mecburiyeti olmayacaktır" denmekte olduğunu, davalının Emare -4'de madde 8'in son kısmında belirtildiği cihetle bir ödemede bulunduğunu iddia etmediğine göre de, paranın tümünün yani paket başına 3TL'nin davacıya ödenmesi gerektiği kanaatına vardı. Mahkeme davalının davacıya 58. 500 TL ödemesi hususunda karar verdi.-
Davalı, Mahkeme kararının, diğer şeyler meyanında, aşağıda belirtilen sebeplerden dolayı hatalı olduğunu ileri sürerek Mahkemenin kararına karşı istinaf eyledi.
1. Bidayet Mahkemesi huzurunda destekleyici herhangi bir şahadet ve/veya uzmanlık -gerektirecek bir durum olmadığı halde banka müdürünün uzman şahit olduğuna hükmetmekle hata etmiştir.
2. Bidayet Mahkemesi mukavelenemenin sarih hükmüne ve tarafların
gerçek niyetine rağmen 1.50 kuruş ile 1.50TL'nin her ikisinin de 1 lira 50 kuruş ma-nasına gittiğine karar vermekle hata etmiştir.
3. 1.50 kuruşun müştereken iki kişiye ödenmesi mukavelede öngörüldûğü ve kararda sadece müstediye ödenecek miktarın saptanması gerektiği halde Bidayet Mahkemesi 1.50 kuruşun tümünün müstediye ödenmesine -karar ve/veya emir vermekle hata etmiştir.
4. Mahkemeye yatırılan 60000TL'nın sadece müstedinin muhtemel bir alacağına karşılık teminat olarak yatırıldığı ve bu husus mukavelede ve/veya tarafların uzlaşması ile verilen mahkeme emrinde de sarahaten be-lirtildiği halde Bidayet Mahkemesi davada taraf olmayan CPC Ltd.'in muhtemel alacağının da müstediye ödenmesine emir ve/veya karar vermekle hata etmiştir.
5. Bidayet Mahkemesi duruşma masraflarının davalı tarafından ödenmesine emir vermekle hata etmi-ştir.
Bidayet Mahkemesi huzurunda davacı namına şahadet veren Ziraat Bankası Müdûrûnün verdiği şahadet ve davacının verdiği şahadet nazarı itibara alındığında Bidayet Mahkemesi Emare 4 mukavelede yazılı olan 1.50 kuruş ile 1.50TL'sının aynı anlamda o-lduğunu ve her ikisinin de 1TL 50 kuruş manasına gittiğine karar vermekle herhangi bir hata yapmış değildir. Bidayet Mahkemesi huzurunda şahadet veren davacı Emare 4 olarak ibraz olunan mukavelede yazılı olan 1.50 kuruşun hangi niyetle yazıldığı hususunda -sarih şahadet vermemekle beraber Bidayet Mahkemesi huzurunda şahadet verirken davalının 20000 kasa paketlemek niyetinde olduğunu ve bu nedenle 60000TL'nin mahkemeye yatırıldığı hususunda şahadet vermekle Emare 4'ün 8. maddesinde yer alan 1.50 kuruşun 1TL 5-0 kuruş anlamında yazıldığını kastettiği aşikârdır. Bu durumda davalının mahkemeye de ya bizzat veya tanıklarla şahadet vermesi ve Emare 4 mukavelede yazılan 1.50 kuruşun 1TL 50 kuruş anlamında yezılmadığını belirtmesi gerekirdi. Davalı ne kendisi şahadet -verdi ne de başka şahit çağırdı. Bu durumda Bidayet Mahkemesinin davacı şahadetini kabul etmekle hata ettiği söylenemez.
Yukarıda belirtilenlerin ışığında 1. ve 2. istinaf sebepleri reddolunur.
İstinaf eden 3. istinaf sebebi ile Emare 4'de kasa- başına 1.50 kuruşun iki kişiye ödenmesi öngörüldüğü halde sadece mûstediye ödenmesi hususunda karar vermekle Bidayet Mahkemesinin hata ettiğini ileri sûrdû. Emare 4'ün 8. maddesinde hakikaten davalının 2000 tona kadar paketlenecek torba, sandık, paket iç-in İsmail Adem ve Hûseyin Cahide mûştereken her yükleme anında 1.50 kuruş beher paket için ücret ödenmesini öngörmektedir. Bidayet Mahkemesi huzurunda duruşma yapılmazdan önce veya duruşma sırasında davalı ilgili mukavele uyarınca davalının yapacağı paketl-emeye karşılık kasa başına ödeyeceği ücretin, davacıya ilâveten başka bir kişiye ödenmesi gerektiği hususunda herhangi bir iddia yapmış değildir. Başka bir deyişle paketlenen kasaların bedeli hakkında ödenecek ücretin davacıya veya davacı ile beraber başka- bir kişiye ödenmesi hususu ihtilâf konusu değildi. İhtilâf konusu olan husus Emare 4 mukavele uyarınca davacıya ödenecek kasa başına miktarın saptanması idi. Tüm duruşma zabıtlarından ve davalı avukatının mahkemeye yaptığı adresten açıkça görülüyor ki dav-alımn iddiası kasa başına 1TL 50 kuruş değil de 1 1/2 kuruş olduğu idi. Mahkemenin mukavele uyarınca ödenmesi gereken miktarın saptanması halinde sadece davacıya ödenmesi hususunda karar verilemeyeceği hakkında davalı tarafından herhangi bir iddia yapılmış- değildir. Bu durumda ve taraflar arasında 21.4.1978 tarihinde yapılan anlaşma ve bu anlaşma uyarınca aynı gûn Mahkeme tarafından verilen emri göz önünde tuttuğumuzda tarafların niyetinin Emare 4'de davacı ile başka bir kişiye müştereken yapılması öngörüle-n ödemenin sadece davacıya yapılması hususunda anlaşmaya vardıkları aşikârdır. Bu durumda 21.4.1978 de taraflar arasında yapılan anlaşma, bu anlaşma uyarınca Mahkemenin verdiği emir ve bu emir uyarınca 13 Ağustos 1978'de yapılan duruşma esnasında davalı av-ukatının söyledikleri nazarı itibara alındığında İlk Mahkemenin kasa başına 1 1/2 lirayı sadece davacıya ödemesi hususunda verdiği emir hatalı değildir.
4. istinaf sebebine gelince Emare 4'ün 8. maddesine bakıldığında davalının İsmail Adem ve Hüseyin- Cahide müştereken her yükleme anında kasa başına ödeyeceği 1.50TL'na ilâveten CPC'ye sandık kasa başına 1.50TL ödemesini öngörmektedir. Emare 4'ün 8. maddesinde yer alan CPC aynı Emarenin 1. maddesinde yer alan C.P.C. Ltd. yani Citrus Packing Company Ltd.-'e atıfta bulunduğuna en ufak bir kuşku yoktur. Bu durumda Emare 4 mukavelenin 8. maddesinin son kısmına göre kasa başına ikinci 1.50TL için alacaklı olan CPC Ltd.'dir. CPC Ltd. davada taraf değildir ve 21.4.1978'de verilen Mahkeme emrine göre taraflar ara-sında mevcut mukavelelerden bahsedilmektedir. CPC davada taraf olmadığına göre, CPC'ye ödenmesi gereken bir miktarın davacıya ödenmesi hususunda İlk Mahkeme karar vermekle hata etmiştir. Bu nedenle CPC Ltd.'e ödenmesi gereken miktarın davacıya ödenmesi hus-usunda verilen emrin iptal edilmesi gerekir.
Bidayet Mahkemesinin masraflar hususunda verdiği emrin hatalı olduğu hususunda ikna olunmadık. Bilindiği gibi masraflar daima mahkemelerin takdir yetkisi dahilindedir.
Sonuç olarak İlk Mahkemenin 10 -Ağustos 1978 tarihinde davalı aleyhine verdiği emirde yer alan 58500TL kaldırılır ve onun yerine 29250TL konur.
İstinaf eden istinafını kısmen kazandığı cihetle istinaf masrafları için herhangi bir emir vermemeyi uygun gördük.
(Ülfet Emin) (Ahme-t İzzet) (Salih S. Dayıoğlu)
Başkan Yargıç Yargıç
26 Şubat, 1979
- 355 -
Full & Egal Universal Law Academy