-D.1/94 Yargıtay/Hukuk 53/93
(Genel İstida No: 188/90; Girne)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Taner Erginel, Metin A. Hakkı
İstinaf eden: İrfan Çalı, G-irne.
(İlgili Şahıs)
ile
Aleyhine istinaf edilen: Patricia Steward Smith, yetkili vekili sıfatıyle
Hasan Olgunsoy, Lefkoşa.
K.T.F.D.'ni temsilen KTFD Başsavcılığı, Lefkoşa.
KTFD Ekonomi ve Maliye Bakanlığını- temsilen
KTFD Başsavcısı, Lefkoşa.
(Müstedi ve Müstedaaleyhler)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden İlgili Şahıs na-mına: Avukat Menteş Aziz
Aleyhine istinaf edilen Müstedi namına: Avukat Kaya Münüroğlu
Aleyhine istinaf edilen Müstedaaleyhler namına: Savcı Nejla Şenol
H Ü K Ü M
N. Ergin Salâhi: Bu istinafın hükmünü Sayın Yargıç Taner Erginel verecektir.
Taner Ergin-el: 7/80 sayılı Yasaya dayanarak yapılmış bu istidada İngiliz vatandaşı olan Müstedi, 23.6.1973 tarihinde satın aldığı apartman dairesinin ismine kaydolması için Mahkemeden bir emir talep etti. Söz konusu dairede oturmakta olan İlgili Şahsın istidaya katıl-masından sonra duruşma gerçekleşti ve İlk Mahkeme Müstedi lehine kayıt kararı verirken Müstedinin mütebaki borcu olan KL1586.- ve faizlerini Devlete ödemesini emretti. Bu emre karşı iki istinaf dosyalanmıştır. İlgili Şahıs Mahkemenin kayıt kararı vermekle -hatalı hareket ettiğini öne sürerken Müstedi de Hukuk Muhakemeleri UsulüTüzüğü Emir 35 nizam 10 altında dosyaladığı istinafında Mahkemenin KL1576'nın yanısıra faizlerinin de ödenmesini emretmekle hatalı hareket ettiğini iddia etmektedir. İstinafın duruşmas-ında İlgili Şahıs istinafını geri çektiğinden önümüzde tartışılan ve karar verilmesi gereken tek konu olarak faiz konusu kalmıştır.
İstinafa ilişkin olgular özetle şöyledir. İngiliz vatandaşı olan Müstedi ile Palidama (Development) Ltd. isimli Rum şirket-i arasında 23 Temmuz, 1973 tarihinde bir satış sözleşmesi imzalandı. Bu sözleşme ile Palidama (Development) Ltd. inşa edeceği Milopetres isimli apartmanın D.4 numaralı dairesini Müstediye satmayı ve Müstedi de KL10079 karşılığı bu daireyi satın almayı kabu-l etti. Sözleşmeye göre satış bedelinin %20'si sözleşme tarihinde, %40'ı inşaat devam ederken, %20'si dairenin teslim tarihinde geriye kalan %20'si ise teslimden sonra 1 yıl içinde ödenecekti. Tarafların tartışmasız kabul ettiğine göre Barış Harekâtının ge-rçekleştiği 20.7.1974 tarihinde Müstedi KL8493.- ödemiş bulunuyordu. Barış Harekâtından sonra söz konusu daire bir süre boş kaldıktan sonra İlgili Kişiye tahsis edildi ve halen İlgili Kişinin tahsis ve tasarrufunda bulunmaktadır.
İlk Mahkeme duruşma sonu-nda verdiği kararda şöyle dedi:
"Müstedi istidasında muvaffak olduğu cihetle istidasının "A" paragrafında talep ettiği şekilde leyhine kayıt kararı verilmesi gerekir kanaatindeyiz, ödenmemiş £1586.- Kıbrıs Lirasını birikmiş faizleri ile birlikte Maliye B-akanlığının göstereceği fona yatırılması için de emir verilmesi gerekir kanaatindeyiz."
İlk Mahkeme Müstedinin kayıt kararı alabilip alamıyacağı tartışıldığından faiz konusu üzerinde fazla durulmamıştı. Şimdi bu konuyu inceleyerek İlk Mahkemenin KL1586'n-ın faizini ödenmesi için verdiği emrin isabetli olup olmadığını karşılaştırmamız gerekmektedir. Faiz konusunda Müstedi ile Palidama (Development) Limited arasında imzalanmış 23 Temmuz, 1973 tarihli sözleşmede bir hüküm bulunmaktadır.
"The Purchaser shall- pay interest at %9 per anum on any balance due as from the day of delivery."
Sözleşmeye göre dairenin teslim tarihinden itiabren alıcı yani Müstedinin mütebaki borç için %9 faiz ödemesi gerekiyordu. Bu nedenle söz konusu dairenin Müstediye teslim edilip- edilmediği üzerinde durmamız gerekmektedir.
Bu konuda bir karara varırken genel hukuk ilkelerini de gözden uzak tutmamamız gerekir.
Önümüzde Müstedi ile bir Rum şirketi arasında Barış Harekâtından önce yapılmış bir satış sözleşmesi bulunmaktadır. Daha- sonra 32/75 ve 41/77 sayılı Yasalarla Rumların terkettiği taşınmaz mallar Devlete intikal etmiş fakat Devlet yabancıların bu mallarla ilgili sözleşmelerini geçerli kabul ederek 7//80 sayılı Yasaya göre haklarını kanıtlayanlara tapularını vermeyi hükme bağ-lamıştır. Şu halde önümüzde bir tarafta alıcı statüsünde Müstedinin, satıcı statüsünde ise Rum mal sahibinin yerine Devletin geçmiş olduğu bir satış sözleşmesi bulunmaktadır. Satış sözleşmesine göre dairenin teslim tarihinden itibaren faiz ödenmesi gerekme-ktedir. Bir an için bu dairenin gerçekten Rum şirket tarafından Müstediye teslim edildiğini farzedelim. Teslimden sonra alıcı daireden yararlanmaya başlayacak ve buna karşılık borcunu faizini ödeyecekti. Halbuki burada ev teslim edilmiş olsa bile Barış Har-ekâtından sonra evin tasarrufu geri alınmış ve ev yeni mal sahibi olan Devlet tarafından bir göçmene yani İlgili Kişiye tahsis edilmiştir. O tarihten sonra tahsis sahibi evi kullanmaya devam etmekte ve Müstedi evi kullanma olanağından mahrum bulunmaktadır.- Yeni mal sahibi olan Devlet evin tasarrufunu geri aldığına ve alıcı bu evden yararlanamadığına göre sözleşmedeki teslim şartının yerine geldiğini öne sürmek mümkün mü? Genel hukuk ilkelerine göre, Rum şirketin alacağını devralan Devletin onun sözleşmedeki- yükümlülüklerini de devralması gerektiğini ve Devlet evin tasarrufunu geri aldığına göre teslim şartının gerçekleşmediği sonucuna varmamız gerekir.
Bu genel değerlendirmeyi bir tarafa bıraksak bile önümüzdeki meslede dairenin satıcı şirket tarafından Mü-stediye teslim edilmediği sonucuna varmak zorunda kalırız. Gerçi daireye eşyalar konmuştu ve Müstedide dairenin anahtarı vardı. Buna rağmen dairenin teslim edilmediğini gösteren olgular ağırlık kazamaktadır.
a) Söz konusu dairenin inşaatı henüz tamamlanm-amıştı. Nitekim daire, İlgili Kişiye yarım inşaat statüsünde tahsis edildi ve İlgili Kişi de dairenin inşasını tamamladıktan sonra daireye girdi.
b) Palidama (Development) Limitedin Müstediye gönderdiği 29 Ekim 1974 tarihli bir mektupta dairenin teslimin-in yapılamadığı ve teslimin ertelendiği ifade edilmektedir.
"Although your flat was very nearly completed t the time, we are obliged by this 'Force Majeure' tp postpone the delivery of the building, until normal conditions are reeestablished in the area.-"
c) Müstedi şahadetinde mütebaki borcu ödemediğini çünkü evin kendisine teslim edilmediğini söylemiştir. Müstedi şahadetinin muhtelif yerlerinde evin teslim edilmediğini tekrarlamıştır.
d) Dairede eşya ve Müstedide anahtar bulunması genelde dairenin a-lıcıya teslim edildiğini gösteren bir durumdur. Ancak burada eşyaların da satıcı şirket tarafından yapılıp daireye konduğunu göz önünde bulundurmak zorundayız. Öyle anlaşılıyor ki satıcı şirket tamamlanmak üzere olan daireye bazı eşyalar koymuş ve anahtarl-ardan birini de Müstediye vermişti. Satıcı şirketin dairedeki tasarrufu devam etmekteydi ve bu nedenle sözleşmedeki teslim şartının gerçekleşmediği görüşündeyiz. Dolayısıyle ne satıcı şirket ne de onun yerine geçen Devlet faiz talep etme hakkını kazanabilm-iş değillerdir.
Yukarıdaki nedenlerle İlgili Şahsın yaptığı istinaf geri çekildiğinden iptal edilir. İstida konusu dairenin Müstedinin ismine kaydı için verilen emir aynen kalır. Mukabil istinaf kabul edilir ve faiz şartı kaldırılarak Müstedinin ödenmemi-ş 1586 Kıbrıs Lirası Maliye Bakanlığının göstereceği bir fona yatırması emrolunur. Masraflar için emir verilmez.
(N. Ergin Salâhi) (Taner Erginel) (Metin A. Hakkı)
Yargıç - Yargıç Yargıç
14 Ocak 1994
Full & Egal Universal Law Academy