-D.38/81 Yargıtay/Hukuk 54/81
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay.
İstinaf eden: Ahmet Hüseyin, Lefkoşa. (Davalı)
ile -
Aley-hine istinaf edilen: Kıymet Mustafa, Lefkoşa. (Davacı)
A r a s ı n d a .
İstinaf eden ve Menteş Aziz namına: Müjgân Ata.
Aleyhine istinaf edilen namına: Ümit Özdil.
Yetki - Yetki itirazı - Davacının tahliye- davası açması - Davalının tazminat olarak 1 milyon Tl, talep etmesi - Mukabil talebin 1 milyon Tl, olması nedeniyle tek Yargıçtan oluşan Mahkemenin davayı dinlemeğe yetkisi olmadığı iddiası - Yetki itirazı davanın başında yapılmadığı gerekçesi ile İlk Mah-kemenin itirazı reddetmesi - 17/81 sayılı Kira Denetim Yasasının 7(3) maddesine göre bir Kaza Mahkemesi Başkanı, Kıdemli Yargıcı veya Yargıcının dava konusu miktara bakılmaksızın tahliye davasını dinlemeye yetkili olması.
Yorum - 17/81 sayılı Kira Denetim- Yasasının 7(3) ve 8. maddelerinin tefsiri - 7. ve 8. maddenin birbirinin tamamlayıcısı olması ve birlikte mütalaa edilmesi.
Yetki itirazı - Yasanın koyduğu tahdit sonucu Mahkemenin bir davayı dinlemeye yetkili olmadığı hallerde tarafların rıza veya sükut-unun Mahkemeye yetki vermemesi.
OLAY: Davacı Kira Denetim Yasasının 7(1)(g) maddesine dayanarak Davalı aleyhine bir tahliye davası açtı. Davalı ise 1 milyon TL tazminat talep ederek mukabil dava dosyaladı.
Davalı tek Yargıçtan oluşan Kaza Mahkemesinden- izin alarak mukabil talebini tadil etti ve duruşmaya devam edildi. Davacının davasını kapatmak üzere olduğu bir safhada Davalı mukabil talebin 1 milyon TL olması nedeniyle Mahkemenin davaya bakmağa yetkisi olmadığını ileri sürdü.
Yetki itirazını inceleye-n İlk Mahkeme, böyle bir itirazın davanın başında yapılmış olması gerektiğini, Davalının zamanında
Mahkemenin yetkisine itiraz etmemekle mukabil talebini Mahkemenin yetkisi ile sınırlamış olduğu kanısına vardı ve itirazı reddetti.
Davalı İlk Mahkemenin k-ararı aleyhine istinaf stti.
SONUÇ: Çoğunluk kararı Davalının öne sürdüğü yetki itirazının bölgesel olmayıp talebin miktarı ile ilgili olduğunu ve böyle bir itirazını davanın herhangi bir aşamasırıda öne sürülebileceğini belirtti. Ancak 17/81 sayılı Yasan-ın 7(3) fıkrasının tahliye davalarında İlk Mahkemeye özel yetki verdiğî kanısına varan çoğunluk kararı tek Yargıcın davayı dinlemeye yetkili olduğu sonucuna vardı.
Azınlık kararı yetki itirazının herhangi bir aşamada öne sürülebileceği görüşüne katıldı. 7-(3) fıkrasında tahliyeye ilişkin özel yetki olmakla birlikte bunun mukabil davayı kapsamadığı kanısına varan azınlık kararı, mukabil davanın tek Yargıcın yetkisi dışında olduğunu, bu nedenle Mahkemenin davayı dinleyemeyeceği görüşünü savundu.
Atıfta Bulun-ulan Yargısal İçtihatlar:
1- Hukuk İstinaf 11/75 s.4.
Atıfta Bulunulan Bilimsel İçtihatlar:
1- Halsbury's Laws of England, 3rd Ed., VoI.9 p.352 para 824.
------------------------
H Ü K Ü M
Şakir Sıdkı İlkay: Bu istinaf tek yargıçtan oluşan Le-fkoşa Kaza Mahkemesinin istinaf konusu davaya bakmaya yetkisi olmadığı hususunda yapılan itirazı reddeden kararından yapılmıştır.
Aleyhine istinaf edilen davacı sahibi bulunduğu bir dükkanın tasarrufunu elde etmek için müstenif davalı aleyhine Lefkoşa Kaz-a Mahkemesi huzurunda bir tahliye davası açtı. Müstenif davalı da dosyaladığı mukabil bir talep ile davacıdan TL1,000.000.- tazminat istedi. Davalının talebi 17/1981 sayılı Kira Denetim Yasasının 7(1) (g) maddesine, davalının mukabil talebi ise aynı Yasanı-n 8. maddesine istinad etmektedir.
Davanın duruşması bir Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcından oluşan bir mahkeme huzurunda başladıktan sonra davalı izin alarak mukabil talebini tadil etti ve duruşmaya tekrar devam edildi. Davacının davasını kapamak üıere ol-duğu bir safhada ise davalı mukabil talebin TL1,000.000.- olması nedeni ile tek yargıçtan oluşan Mahkemenin davaya bakmağa yetkisi olmadığını ileri sürdü. Mahkeme tarafları dinledikten sonra bu gibi bir itirazın bu şekilde geç bir safhada değil da davanın -başında yapılmış olması gerektiğini, duruşmanın başında davalının mukabil talebini tahdit etmek için müracaatta bulunmadığını ancak Mahkemenin yetkisine de itiraz etmediğini ve bu davranışı ile mukabil talebini Mahkemenin yetkisi içine sınırlamış olduğunu -söyleyerek yapılan itirazı reddetti. İstinaf işbu kazardan yapılmıştır.
Bu istinafta ilkin karara bağlanması gereken husus tek yargıçtan oluşan bir mahkamenin konu davaya bakmaya yetkisi olup olmadığıdır.
Değiştirilmiş şekli ile 9/76 sayılı Mahkemeler Ya-sası uyarınca bir Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı konusu KL5000.-ya kadar olan bir davaya bakmava yetkilidir. Ancak 17/1981 sayılı Kira Denetim Yasasının 7. maddesinin (3). fıkrası uyarınca bir Kaza Mahkemesi Başkanı veya Kıdemli Yargıcı veya Yargıcı, dava -konusu miktara bakılmaksızın 7. madde altında getirilen bir tahliye davasına bakabilir. Sözü edilen fıkra aynen şöyledir:
"7.(3) Bu madde amaçları bakxmından 'mahkeme', dava konusu miktara bakılmaksızın, davaya bakan Kaza Mahkemesi Başkanı, Kıdemli Kaza M-ahkemesi Yargıcı veya bir Kaza Mahkemesi Yargıcını anlatır."
Görülaceği gibi Kaza Mahkemesi yargıçlarına tanınan bu özel yetki 7. madde amaçlarına münhasır tutulmuştur. Müstenif davalının mukabil talebi ise Yasanın 8. maddesine istinat etmektedir. Yasanın- 8. maddosi altındaki bir tazminat talebinin müstakil bir davaya konu teşkil edemeyeceğl ve mahkemenin bu gibi bir tazminatın kiracıya ödenmesini ancak 7. maddenin (1). fıkrasının (g) ve (ı) bendlerinden biri uyarınca tahliye îçin hüküm veya emir verirken -emredebileceği bir gerçektir. Bu böyle olmakla beraber 8. madde, bu gibi bir talebe, miktarı ne olursa olsun, kaza mahkemesinin tek bir yargıcı tarafından bakılabileceğine dair bir kural içermemektedir. 7. maddenin (3). fıkrası altında Kaza Mahkemesi yargı-çlarına tanınan özel yetki ise, daha önce de belirtildiği gibi, sadece 7. madde amaçlarına münhasır tutulnıuştur. Bu durumda 8. madde altındaki bir talebe hangi mahkemenin bakabileceğini tesbit edebilmek için 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının genel hükümler-ine baş vurulması gerekir. 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 25. maddesine göre KL5000.-dan yukarı davalara en az iki yargıçtan oluşan bir mahkema bakabilir. Bu böyle olduğuna göre de TL1,000,000.-lık bir mukabil talep içeran konu davaya sadece bir kıdemli -kaza mahkemesi yargıcından oluşan bir mahkemenin bakmaya yetkisi yoktur.
Şimdi de tezekkür edilmesi gereken husus davalının davranışı ile mukabil talebini mahkemenin yatkisi içine tahdit etmiş veya mahkemenin yetkisini kabul otmiş sayılıp sayılamayacağıdı-r.
Dava tutanaklarından davalının rnukabil talebini Mahkemenin yetkisi içine tahdit ettiği veya bu hususta Mahkemeye herhangi biz beyancla veya müracaatta bulunduğu gözükmemektedir. Bir mahkemenin ise, yasanın koyduğu ta.hdit sonucu, herhangi bir davaya b-akmaya yetkisi olmadığınâa tarafların rıza veya sükûtu mahkemeye bu gibi bir davaya bakmaya yetki vermez. Halsbury's Laws of England, 3rd Ed., Vol.9 p.352 para.824'te şöyle denmektedir:"Where, by reason of any limitation imposed by statute, character, or c-ommission, a caurt is without jurisdiction to entertain ant particular action or matter, neither the acquiescence nor the express consent of the perties can confor jurisdiction upon the court."
Hukuki durum bu merkezde olduğuna göre bir davalı mahkemenin -davaya bakmaya yetkisi bulunmadığı hususundaki bir itirazı herhangi bir safhada ileri sürebilir. Bu husustaki prensibi bir davalının bir mahkemenin bölgesel yetkisine itiraz etme hakkından feragat edebileceği prensibi ile karıştırmamak gerekir. -Gör: Hukuk- İstinaf 11/75 s.4.
Önümüzdeki meselede davalının itirazı Mahkemenin konu davaya bakmaya bölgesel yetkisi olmadığı değil de talebin miktarı itibarı ile davaya bakmaya yetkisi bulunmadığı olduğuna göre bunu herhangi bir safhada ileri sürebilirdi. Tabüdir k-i bu gibi bir itirazın gecikmeksizin ileri sürülmemesi hususunu mahkeme masraflarla ilgili karar verirken rıazarı itibara alabilir.
Sonuç olarak istinafın kabul edilmesi ve Bidayet Mahkemesinin davaya bakmaya yetkisi bulunduğu hususundaki kararının iptal -edilerek davanın, iki yargıçtan oluşarı bir mahkeme huzurunda dinlenmesi için, Lefkoşa Kaza Mahkemesine iade edilmesi gerektiği görüşündeyim.
N. Ergin Salâhi: Sayın Yargıç Şakir Sıdkı İlkay'ın bir mahkemenin, yasanın koyduğu tahdit sonucu, herhangi bir da-vaya bakmaya yetkisi olmadığı hallerde tarafların rıza veya sükûtu mahkemeye bu gibi davaya bakmaya yetki vermediği hususundaki görüşlerini tamamen paylaşmaktayım. Ayrıldığım husus 17/81 sayılı Kira Denetim Yasasının 7(3) maddesine verilecek tefsir hususun-dadır.
Kanımca bu istinafın kaderi Yasanın 7(3) maddesinde yer alan
"bu madde amaçları bakımından" söz dizisine dar veya geniş bir anlamın verilip verilmemesine bağlıdır.
9/76 sayılı Mahkemeler Yasasından ayrı olarak 17/81 sayılı Kira Denetim Yasası birç-ok yönü ile davaların serian görülebilmesi için kira tesbitinde dava yerine istida yolu ile ihtilâfların başlatılmasını öngörmektedir. Yasanın 7. maddesi ise dava konusu miktara bakılmaksızın, bir kaza mahkemesi başkanına, kıdemli yargıcını veya bir kaza m-akemesi yargıcını bu madde amaçları bakımından yetkili kılmaktadır. Böylece 17/81 sayılı Yasanın 7(3) maddesi, bu Yasanın 7. maddesi amaçları bakımından, dava miktarına bakılmaksızın tek yargıçlı bir mahkemeye özel yetki vermiştir. Yasanın 8. maddesi ise i-ş binalarının tahliyesı için emir verilirken husule gelen peştemallık dolayısıyle mucirin kira değerindeki artıştan faydalandığı ve müstecirin de zarar gördüğü hallerde müstecire uygun görülecek bir miktarın ödenmesini öngörmektedir. Bu meselede üzerinde d-urulması gereken konu Yasanın 8. maddesinin amaç yönünden Yasanın 7. maddesi ile birlikte mütalâa edilmesi olanağı olup olmadığıdır. Başka bir deyimle Yasanın 8. maddesi 7. maddesınden ayrı olarak okunup uygulanmasına olanak bulunup bulunmadığına karar ver-mek gerekir.
8. madde aynen şöyledir:
"8. Bir iş binasında müstecirin icra ettiği iş veya ticaret sebebi ile iş binasında husule gelen peştemallık dolayısı ile (goodwill is attached thereto) kira değerinin artmasında ve iş binası tasarrufunun terkedilmes-i neticesinde mucirin bu kira değerindeki artıştan faydalandığı ve müstecirin de zarar gördüğü hallerde;
Mahkeme, garimenkul malın iş binası olması halinde, 7. maddenin (1). fıkrasının (g) ve (i) bendlerinden herhangi biri tahtında hüküm veya emir verirke-n mucir tarafından sağlanan istifadeyi de nazarı itibata alarak, iş binasının tasarrufunun kaybından mütevellit zararının tazmini için müstecire kifayetli gözeceği bir miktarın ödenmesini emredebilir."
Görülüyor ki ayrı bir madde olarak görünmekle berabe-r Yasanın 8.maddesi amaç yönünden Yasanın 7. maddesinden ayrı mütalâa edilemez ve yek diğerinin tamamlayıcısı durumundadır. Aksi halde Yasanın 7. maddesinin (1). fıkrasının (g) ve (i) açılan bendleri uyarınca açılan bir tahliye davasına, dava mevzuu miktar-ına bakılmaksızın, Yasanın 7(3) maddesi uyarınca tek yargıç bakmaya yetkili olduğu halde aynı yargıcın 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasında belirlenen yetkisini aşan bir mukabil talebin bulunması halinde esas davaya bakamaması gibi tutarsız bir durum ortaya çı-kar ki böyle bir durum tahliye davalarının seriyan sonuçlanmalarına yönelik yasanın esas amacına ters düşmektedir. Kanaatım odur ki tek yargıçlı bir mahkeme yasanın 7(1)(g) ve (i) maddesi altında açılan bir davaya aynı maddenin (3). fıkrası altında verilen- özel yetkiye dayanarak dava mevzuu miktara bakılmaksızın bakmaya ve tahliye gibi önemli bir emir vermeye yetkilendirilmiş olduğuna göre böyle bir emri verirken tali derecede önemi olan kiracının tasarruf kaybından mütevellit zararını da inceleyip yine mik-tarına bakılmaksızın tazmini için müstecire uygun göreceği bir miktarın ödenmesini emretrneye yetkilidir ve yasanın sözünün ve özünün bu doğrultuda olduğuna kuşku yoktur. Söz konusu tazminatın sadece Yasanın 7(1)(g) ve (i) bentleri altında açılan davalarda- hüküm verilirken ödenmesi emredileceğine dair 8. maddede açık bir hüküm bulunduğu ve bu maddenin son bendi ışığında hükmolunan miktar ödenmedikçe verilen hüküm veya emrin ııygulanamayacağı dikkate alındığında 7. madde ile 8. maddenin bir birinin tamamlayı-cısı olduğunu ve iki maddenin birlikte mütalaa edilmesi gerektiğini göstermektedir. Bunu da hemen belirtmek gerekir ki Yasanın 8. maddesi altında ileri sürülebilecek bir mukabil talep tam anlamıyle bir mukabil talep değildir. Mukabif talepler esas dava ger-i çekilmesi halinde dinlenmesine devam edilip karara bağlanabilecek bir dava mevzuu bulunan taleplerdir. Halbuki bu gibi hallerde Yasanın 7. maddesi altında davacının talebi geri çekilmesi halincie 8. madde altında ileri sifrülen ve mukabil talep görünümün-de oları talep ise kendi başına ileri gidemez. Bu denli amaç yönünden birbiri içerisinde ve yek diğerinin tamamlayıcısı ofan Yasanın 7. ve 8. maddesi birlikte okunarak Yasanın 7(3) maddesinde yer alan "Bu madde amaçları bakımından mahkeme" söz dizisine gen-iş bir tefsir verilmesi Yasanın sözüne ve özüne uygundur ve bu yönde tefsir edilmesi gerektiği görüşündeyim.
Bu mülâhaza ile önümüzdeki meselede Yasanın 7(1) fıkrasının (g) bendi altında açılan esas davada olduğu gibi 8. maddeye istinat ettirilen ve mukab-il talep şeklinde ileri sürülen ve tek yargıçlı kaza mahkemesinin dava mevzuu itibarı ile yetkisini aşan talebe tek yargıçlı kaza mahkemesinin bakmaya yetkili olduğu kararına varılması gerekir.
Yukarıda belirtilenler ışığında İlk Mahkeme yetki hususundaki- itirazı reddederek davanın duruşmasına devam edilmesi hususunda karar vermekle hata etmiş değildir. Bu nedenle istinafın reddedilmesi ancak istinaf masrafları ile ilgili herhangi bir emir verilmemesi gerektiği kanısındayım.
Aziz Altay: Sayın Yargıç N. Er-gin Salâhi'nin hükmünde belirttiği görüşlere katılırım ve vardığı sonuçla hemfikirim.
Şakir Sıdkı İlkay : Sonuç olarak tek yargıçtan oluşan Lefkoşa Kaza Mahemesinin davaya bakmaya yetkisi olduğuna oyçokluğu ile, karar verilir ve istinaf reddolunur.
İsti-naf masrafları ile ilgili herhangi bir emir verilmez.
(Şakir Sıdkı İlkay) (N. Ergin Salâhi) (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
30 Aralık 1981
Full & Egal Universal Law Academy