Yargıtay Hukuk Dairesi Numara 57/2011 Dava No 25/2012 Karar Tarihi 14.06.2012
Numara: 57/2011
Dava No: 25/2012
Taraflar: Kyrenia Jasmine Court Hotel anda Casino Ltd. ve Menekşe Tepesi Trading Ltd. ile İbrahim Esen arasında
Konu: İşten durdurma - İş azlığı neeniyle işden durdurma - Davacının sözleşme gereği tazminat talep eden dava açması - İlk Mahkemenin Davacı lehine hüküm vermesi - Hükmün istinafı - İstinafın kısmen kabul edilerek, İlk Mahkeme kararının değiştirilmesi. Zaman aşımı
Mahkeme: Yargıtay/hukuk
Karar Tarihi: 14.06.2012

-D.25/2012Yargıtay/Hukuk : 57/2011
(Girne Dava No: 1652/2009)

Yüksek Mahkeme Huzurunda.

Mahkeme Heyeti :Narin F.Şefik, Hüseyin Besimoğlu, Ahmet Kalkan


İstinaf eden : 1. Kyrenia Jasmine Court Hotel anda Casino
Ltd., Na-ci Talat Caddesi, Girne.
2. Menekşe Tepesi Trading Ltd. Savoy Hotel-
Girne.
(Davalılar)

ile

Aleyhine istinaf edilen: İbrahim Esen, 20 Temmuz Stadyumu
Yanı, Hüseyin Hacı Sokak, Derin Apt.
- No.4, Girne.
(Davacı)

A r a s ı n d a.


İstinaf Eden namına: Avukat Ergin Ulunay
Aleyhine İstinaf Edilen namına: Avukat Mehmet Bilimer.

Girne Kaza Mahkemesi Kıdemli Yargıcı Talat Usar'ın 1652/2009 sayılı- davada 15.3.2011 tarihinde verdiği karara karşı Davalılar tarafından yapılan istinaftır.


-----------------

H Ü K Ü M


Narin F. Şefik : Bu istinafta, Mahkemenin kararını, Sayın Yargıç Ahmet Kalkan okuyacaktır.

Ahmet Kalkan : İstinaf ed-en/Davalılar No.1 ve 2, Girne Kaza Mahkemesinin, 15.3.2011 tarihinde, aleyhlerine verdiği hükümden bu istinafı dosyaladılar.

Bundan böyle İstinaf eden, Davalılar; Aleyhine istinaf edilen ise Davacı olarak anılacaktır.

Davacı, 30.6.2009 tarihinde, Daval-ılar aleyhine, istinafa konu davayı dosyalayarak, ilgili tarihlerde, Davalıların müstahdemi olduğunu, Davalıların 11.5.2009 tarihinde, Davacıyı nedensiz ve/veya iş azlığı nedeniyle sözlü olarak haksız ve kanunsuz şekilde işten durduklarını ileri sürerek, t-alep takririnin 8. paragrafında izah edildiği gibi, sözleşme gereği alınması gereken toplam maaşlar, ihbar tazminatı, akit tazminatı, toplu işten çıkarma tazminatı, resmi tatiller, yıllık izinler, hafta sonu, ek mesai, haftalık izinler ve manevi tazminat o-larak toplam 1,140,468 TL ve 30,000 stg. kira yardımı alacağı, yasal faiz ve dava masrafları için hüküm talep etmiştir.

Davalılar, müdafaa takrirlerinde, alacakların bir kısmının zaman aşımına uğradığını ileri sürdükten sonra, Davacının iddialarına ayrı- ayrı cevap vererek, taleplerin haksız ve mesnetsiz olduğunu iddia ederek, davanın reddini talep etmiştir.

Davayı dinleyen İlk Mahkeme, Davacı lehine 274,902.62 TL tazminat, 11.6.2009 tarihinden tamamen tediye tarihine değin yıllık yasal faiz ve 8,000 T-L dava masrafı için hüküm verdi.

İSTİNAF İLE İLGİLİ OLGULAR:

Huzurumuzdaki istinaf ile ilgili olgular özetle şöyledir:

Davacı T.C uyruklu olup, Davalıların yanında çalışma izni ile çalışmaktaydı.

Davacı, 1.11.2001 tarihinden 23.8.2008 tarihine kadar -Davalı No.1 nezdinde, 23.8.2008 tarihinden 10.5.2009 tarihine kadar Davalı No.2 nezdinde olmak üzere, toplam 8 yıl 4 ay Davalıların yanında genel müdür olarak çalıştı.

Davacının, Davalı No.1 şirketten, Davalı No.2 şirkete aktarılan personel arasında oldu-ğu ve bütün hakları saklı kalmak kaydıyla, bu işlemin yapıldığı, Davalı No.2'nin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına gönderdiği Emare 4 yazı ile bildirilmiştir.(Mavi 101)

Davacının, Emare 1 hizmet akdine göre, aylık ücreti brüt 12,490.78 TL idi.(Mavi -95-96)

Emare 6 bordroya göre, Davacının kesintilerden sonra eline geçen net maaşı 11,273.50 TL dir. (Mavi 103)

11.5.2009 tarihinde, Davacıya Emare 2 ihbar verilerek, iş azlığı nedeniyle işten durduruldu. (Mavi 99)

Davacının işten durdurulduğu, Emare 3, -Yabancı İşçilerin İşten Ayrılma Bildirgesi ile 21.5.2009 tarihinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, Davalı No.2 tarafından bildirildi. (Mavi 101)

Davalı No.2, Emare 5 ihbarname ile Davacıya, çalıştığı 1.1.2001-10.5.2009 tarihlerini kapsayacak şekil-de, yıllık izin, ihbar tazminatı, akit tazminatı, hafta tatili, toplu çıkış tazminatı olarak toplam 73,033 US Doları teklif etti. Davacı bu belgeyi imzalamadı. (Mavi 102)

Davacı Avukatı, bidayette 30,000 stg lik kira alacağı talebi ile 57,286 TL'lik toplu- işten çıkarma tazminatı taleplerini geri çekmiştir.

İlk Mahkeme, kararında; Davalılar Avukatının zaman aşımı iddialarını reddettikten sonra, Davacının taleplerini inceleyerek, Davacının iş akdinin haksız feshedilmediğine (Mavi 86), 74 gün yıllık izin ta-lebinin yasal olduğuna (Mavi 82), Davacıya 42 günlük ihbar tazminatı olarak (11,273 TL÷30*42) 15,782.90 TL, akit tazminatı olarak 11,273 TL÷30*42) 9,018.72 Tl (Mavi 88), resmi tatillerdeki çalışmasının karşılığı olarak 118,956 TL (Mavi 89), 140 günlük haft-a tatiline karşılık 131,145 TL (Mavi 91) olmak üzere toplam 274,902.62 TL meblağ ve 11.6.2009 tarihinden tamamen tediye tarihine değin yıllık yasal faiz için Davacı lehine hüküm ve emir vermiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ:

Davalılar, İlk Mahkemenin bu hükmünd-en istinaf dosyalamıştır.

Davalılar, istinaf ihbarnamesinde 13 istinaf sebebi ileri sürmelerine rağmen, istinafın duruşmasında 1,2,3,4 ve 12. istinaf sebeblerinde ısrarcı olmamışlardır.

Davalıların üzerinde durdukları, 5,6,7,8,9,10,11 ve 13. istinaf -sebeplerini, 3 ana başlık altında toplamayı uygun gördük.

Buna göre;

Muhterem İlk Mahkemenin, zaman aşımı ile ilgili bulguları hatalıdır.
Muhterem İlk Mahkeme, Davacının alacağı tazminatı belirlerken, yanlış kriterleri esas aldı ve hatalar yaptı.
Mu-hterem İlk Mahkeme, hükmünde, 11.6.2009 tarihinden itibaren yasal faize hükmetmekle hata etti.

TARAFLARIN İDDİA VE ARGÜMANLARI:

İstinaf duruşması esnasında, taraf Avukatları tarafından ileri sürülen iddia ve argümanları aşağıdaki gibi özetlemek mümkünd-ür:

İstinaf eden/Davalılar Avukatı, hitabında özetle; Muhterem İlk Mahkemenin zaman aşımı iddialarını incelerken, Emare 4 fesih ihbarını esas aldığını, Fasıl 15 Zamanaşımı Yasası'nın 3(1)(f) maddesine göre sürenin, dava sebebinin tahakkuk ettiği tarihte-n itibaren başladığını, İş Yasası'nın 21. maddesinde işçi alacak ve menfaatlerinin en geç (1) ay içerisinde ödenmesi gerektiğinin amir olduğunu, bu nedenle 1 ay içerisinde ödenmeyen menfaatler için zaman aşımı süresinin (1) ayın hitamından itibaren başladı-ğını, dolayısıyla Emare 4 fesih ihbarı ile 8 yıl önceki menfaatlerin talep edilemeyeceğini, İlk Mahkemenin zaman aşımını belirlemede kullandığı ölçünün hatalı olduğunu ileri sürdükten sonra: Davacının, 8 yıllık müstahdem olması nedeniyle yıllık izin hakkın-ın 18. iş günü olduğunu, biriktirilmiş izinlerin 50 günü geçemeyeceğini, İlk Mahkemenin, Davalıların tekliflerini dikkate alarak, biriktirilmiş izinleri 74 gün olarak kabul etmekle hata ettiğini, resmi tatillerle, hafta sonu tatillerinin 138 gün olarak tes-pitinde itirazları olmadığını, ancak İlk Mahkemenin bu süreyi 141 gün olarak kabul ettiğini, zaman aşımı iddialarının kabul edilmesi halinde bu miktarın düşeceğini, her halükârda İlk Mahkemenin bu süreler ile
ilgili ücreti hesaplarken günlük ücretin %50 f-azlası olarak hesaplaması gerekirken, ücretin 1.5 katı oranında hesapladığını, bunun hatalı olduğunu; İlk Mahkemenin,
Davacı için 90 ayda 360 gün dinlenme izni olduğu ve bunun
140 gününü eksik kullandığı bulgusunu yaptığını, bu
yöntemin hatalı olduğunu, n-eticede bir işçinin ücret menfaatlerinin en geç 1 ayda ödenmesi gerektiği mecburiyeti dikkate alındığında, her ödemenin hesaplanmasında hangi ücretin dikkate alınacağının belirsiz olduğunu, örneğin 5 yıl önceki bir menfaatin son maaş üzerinden ödenmesinin- adil olamayacağını belirterek, İlk Mahkemenin iş aktinin sonlandırıldığı tarihten itibaren, yasal faiz uygulamasının yasal mesnedi olmadığını ileri sürerek, istinafın kabulünü talep etmiştir.

Davacı Avukatı, hitabında özetle; İlk Mahkemenin tamamıyla İ-ş Yasası'nın maksadına uygun ve adil bir karar verdiğini, İş Yasası'nın 50. maddesine göre işçinin kullanmadığı yıllık izin süresi için hizmet akdinin sona erdirildiği veya sona erdiği tarihteki ücret üzerinden kendisine ödeneceğini; resmi tatiller, hafta -sonlarının maaşa dahil olduğunu, dolayısıyla İlk Mahkemenin doğru yöntemi kullanarak hesaplama yaptığını, İlk Mahkemenin Yasa'nın yorumlanmasını, çalışanın lehine yapmasının doğal olduğunu, zayıfın güçlünün karşısında korunması için adil bir yöntem takip e-ttiğini, Yasa'nın da amacının bu olduğunu söyleyerek, istinafın reddini talep etmiştir.

İNCELEME:

Taraf Avukatlarının iddia ve argümanlarını yukarıdaki gibi özetledikten sonra, şimdi istinaf sebeblerinin incelenmesi gerekmektedir.

Muhterem İlk Mahk-emenin, zaman aşımı ile ilgili
bulguları hatalıdır.

Davalıların, I. istinaf başlığı altında inceleyeceğimiz zaman aşımı ile ilgili iddialarını, konularına göre kendi içerisinde 3'e ayırmak mümkündür. İstinaf sebeplerindeki sıraya göre, bu başlıkları ay-rı ayrı ele alacağız.

İlk Mahkeme yıllık izinlerin, resmi tatillerin ve hafta sonu izinlerinin tahakkuk tarihinden itibaren 2 yıllık zaman aşımına uğradığı bulgusunu yapmamakla hata etmiştir.

22/92 sayılı İş Yasası'nda zaman aşımı ile ilgili özel bir -kural bulunmamaktadır.

Fasıl 15 Zamanaşımı Yasası'nın 3(1)(f) maddesinin Türkçe tercümesi aynen şöyledir:

"(f) Dava hakkının tahakkuk ettiği tarihten itibaren iki
yıl geçmesi üzerine satılan ve teslim edilen eşyalar, dükkan faturası, otel faturası,- yukarıdaki (d) bendinde sözü edilen defter hesabı, yapılan iş ve hizmet ve sanatkar, işçi ve müstahdem gündelikleri için, o konularda veya onlarla ilgili dava açılmaz."


Yasa maddesinden açıkça görülebileceği gibi, iş ve hizmet karşılığı ödenmesi gerek-en ücretlerle ilgili zaman aşımı süresi, dava hakkının tahakkuk ettiği tarihten itibaren başlamaktadır ve 2 yıldır.

Bu mesele bakımından önemli olan, yıllık izinlerin, resmi tatillerin ve hafta sonu izinleri ile ilgili dava hakkının tahakkuk ettiği tarihi- belirlemektir.

Bizim İş Yasamız Türkiye'den alınmıştır. Türkiye Yargıtayı, işçilik alacaklarında zaman aşımı süresini alacağın muacceliyet tarihinden itibaren başlatmaktadır.(Bkz.T.C Yargıtay 9HD. 2010/4154 E.2010/4666K)

Bizim Zamanaşımı Yasamızda ise,- dava hakkının tahakkuk ettiği tarih itibarı ile zaman aşımı süresi başlamaktadır. Her iki kavram farklı olsa da, neticede hizmet akdi gereğince talep edilebilir veya hizmet akdinin genelinden ayrılabilir olarak nitelendirilebilen işçilik alacakları için, -zaman aşımı süresinin başlangıç tarihi farklı farklı olabilir.

Türkiye Yargıtayına göre, normal ücret, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti, ferdi iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesinde kararlaştırılmış olan ücr-et zamları, ikramiye, yemek ve servis ücretleri, yakacak ve giyim yardımları, bayram ve izin harçlıkları ve değişik biçimlerde kararlaştırılmış olan menfaatleri, işçilik hakları veya alacakları olarak tanımlanmıştır.

İşçilik alacaklarının tanımlanması ba-kımından, bizim ülkemizde de farklı bir durum yoktur. Yukarıda sayılanlar bizim ülkemiz bakımından da işçilik alacakları olarak tanımlanabilir.

Türkiye'de ücret taleplerine ilişkin davalarda, zaman aşımı def'inde bulunulmuşsa, işçinin herbir ücret hakkı i-çin "ödenmesi gerektiği gün" belirlenerek, dava tarihinden geriye doğru sayılarak zaman aşımı süresinin geçip geçmediği araştırılmaktadır.

22/92 sayılı İş Yasası'nda, her hakkın ne zaman ödeneceğine ilişkin hükümler bulunmakla birlikte, Fasıl 15 Zamanaşı-mı Yasası, hizmet akitlerinde zaman aşımı süresini, borcun muacceliyet tarihinden itibaren değil, dava hakkının tahakkuk ettiği tarihten itibaren başlattığından, işçilik hakları ile ilgili taleplerde, zaman aşımı iddiasını, Fasıl 15 Zamanaşımı Yasası ve 22-/92 sayılı İş Yasası ile birlikte değerlendirmemiz gerekmektedir.

Bu çerçevede, Davacının taleplerini ayrı ayrı incelemeyi uygun bulduk.

Yıllık ücretli izin hakkı: Bu hak İş Yasası'nın 46. maddesinde düzenlenmektedir. Ancak bizi, bu istinaf sebebi bakı-mından ilgilendiren, Davacının ne kadar yıllık ücretli izin hakkı olduğu değil, yıllık izin hakkının ödenmesi ile ilgili taleplerinin zaman aşımına uğrayıp uğramadığıdır.

Yıllık izin hakkının ne zaman ödeneceği ile ilgili 22/92 sayılı İş Yasası'nın 50. m-addesi aynen şöyledir:

"50. (1) İşçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin
süresi için ücreti, hizmet akdinin her ne şekilde olursa olsun sona ermesi halinde, akdin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine ödenir.
(2) İşveren tarafından s-üresi belirsiz hizmet akdinin
feshedilmesi halinde, bu Yasanın 12'nci maddesinde belirtilen bildirim süreleriyle, bu Yasanın 17'inci maddesi kuralları uyarınca işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri, yıllık ücretli izin süreleriyle iç içe gireme-z."


Yasa'nın 50(1) maddesinden açıklıkla görülebileceği gibi, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin süreleri için, ücretin, hizmet akdinin her ne şekilde olursa olsun, sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine ödenmesi gerekmektedir.
-
Huzurumuzdaki meselede, Davacı, Davalı No.1'in yanında çalışmaya başlamış, daha sonra Davalı No.2'ye devredilmiştir.

İş Yasamızın 19 A(3) maddesine göre, böyle durumlarda aksine hüküm bulunmadığı takdirde, işçinin tüm hakları ve ödenecek tazminat tuta-rlarından yeni işveren sorumlu olacaktır.

Bunun yanı sıra, İş Yasası'nın 30(2) maddesine göre, hizmet akdinin süresinin dolması halinde, yenisi imzalanıncaya kadar mevcut hizmet akdi devam etmektedir.

Bunun önemi, işçilerin hakları bakımından sürekli-liğin esas olduğu ve yeni sözleşme yapılmasa bile, eski hakların saklı kalacağıdır. Bu meselede, her iki Davalının işveren sıfatı ile sorumlu oldukları istinaf konusu değildir.

Davacının hizmet akdi ilişkisi, Davalılar bakımından bütünlük ve süreklilik -arzettiğinden, yıllık izin ücretlerinin ödenmesine ilişkin esas alınması gereken tarih, hizmet akdinin sona erdiği tarihtir.(Bu konuda Türkiye'de de durum aynıdır. Bkz. HGK 05.07.2000 gün ve 2000/9-1079 E, 2000/1103K)

İş Yasası'nın 21(5). maddesine göre-,işveren, hizmet akdinin sona erdiği tarihten itibaren 1 ay zarfında, işçiye, sözleşmeden veya yasadan doğan parayı veya parayla ölçülmesi mümkün menfaatleri ödemesi gerekmektedir.

Davacının hizmet akdi, 10.5.2009 tarihinde feshedilmiştir. Bu durumda, D-avalıların en geç 11.6.2009 tarihinde yıllık izin ücretini ödemeleri gerekirdi. Yıllık izin ücretlerinin ödenmesi ile ilgili dava hakkının bu hakkın tahakkuk ettiği tarih olan 11.6.2009'dan itibaren başladığından, İlk Mahkemenin "yıllık izin ücretleri ile -ilgili talebin zaman aşımına uğramadığı" bulgusu hatalı değildir.

Resmi tatiller ve hafta sonu izin hakkı: Bu talep ile ilgili olarak, İlk Mahkeme, zaman aşımının, İş Yasası'nın 21(5) maddesi tahtında hizmet akdinin hitamından itibaren başlayacağı bulgu-sunu yaparak, zaman aşımı iddiasını reddetmiştir. (Mavi 84)

22/92 sayılı İş Yasası'nın Dördüncü Kısmı, 21-42 maddeleri arasında ÜCRET'i düzenlemektedir.

Ücretin tanımı ve ödenme biçimi 21. maddede düzenlenmiştir.

İş Yasası'nın 21. maddesi aynen şöyled-ir:

"21(1)Genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş veya hizmet karşılığında işveren ve/veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve nakden ödenen miktarı kapsar.(2)İşçi ücreti en geç ayda bir ödenir. Ancak, bu süre hizmet akitleri veya toplu sözleşmele-rle bir haftaya kadar indirilebilir. Aylık ödemelerde gecikme, bir haftayı geçemez.(3)Bir işyerinde aynı nitelikte işlerde ve eşit verimle çalışan kadın ve erkek işçilere sadece cinsiyet ayrılığı nedeniyle farklı ücret verilemez.(4)İşçiye ödenen üc-rete çalışılmayan hafta tatili ücretleri de dahildir. Hafta tatilinde çalışılması halinde, 27'inci maddenin (3)'üncü fıkrası kuralları uygulanır.(5)Hizmet akitlerinin veya hizmet ilişkisinin herhangi bir şekilde sona ermesi halinde, işçinin ücreti en g-eç yedi gün içinde; sözleşmeden veya bu Yasadan doğan para ve parayla ölçülmesi mümkün diğer menfaatler ise en geç bir ay içinde tam olarak ödenir.(6)İşçilere meyhane ve benzeri eğlence yerlerinde, perakende mal satan dükkan ve mağazalarda (buralarda ç-alışanlar hariç) ücret ödemesi yapılamaz."


Yasa'nın 21(1). maddesine göre, bir kimseye bir iş veya hizmet karşılığında işveren ve/veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve nakden ödenen miktar, ücret olarak tanımlanmıştır.

Yasa'nın 21(4). maddesi -ise, işçiye ödenen ücrete, çalışılmayan hafta tatili ücretlerinin de dahil olacağını düzenlemiştir. Buna göre, hafta tatili izin günlerinde yapılan çalışmalar, ücrete dahil kabul edilmelidir. Nitekim aynı madde hafta tatillerinde yapılan çalışmaların, İş Y-asası'nın 27(3). maddesine tabi olacağı hükmünü amirdir.

Yasa'nın 40. maddesi, resmi tatil ve ücret şekline göre, resmi tatil ücretinin ne şekilde ödeneceğini düzenlemektedir.

Yasa'nın 40(1). maddesine göre, işçiler resmi tatil günü olarak kabul edil-en günlerde çalışmayıp tatil yaparlar ve bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretlerini tam olarak ödenirler. Yasa'nın 40(2). maddesinde ise, resmi tatillerde çalışanların ücretlerinin (1) kat fazlasıyla ödeneceği hükmü yer almaktadır.

Gerek 21(4), ger-ekse 40(1). maddelerinin içeriğinden de anlaşılacağı gibi, hafta tatili ve resmi tatillere ait alacaklar ücret kapsamında değerlendirilmektedir.

Türkiye Yargıtayı da 9 HD E2004/10295 K.2004/25574 sayılı kararında, hafta tatili ve genel tatil ücretlerin-in, ücret kapsamında olduğuna karar vermiştir.

Hafta tatili izin hakkı ve resmi tatil izin hakkı ücretlerinin, ücret kapsamında oldukları kabul edildiğine göre, bir işçinin ücret alacağında, zaman aşımı süresinin ne zaman başladığı sorusuna cevap vermem-iz gerekmektedir.

Hafta tatili ve resmi tatil izin günlerinde çalışılması nedeniyle hak edilen ücretler, İş Yasası'nın 27 ve 40. maddelerindeki esaslar tahtında düzenlenmekte ve ilgili ayda alınan aylık veya haftalık ücrete göre hesaplanmaktadır.

İşçiy-e ücretinin ne zaman ödeneceği, yukarıda kararımıza aktardığımız 21. maddede düzenlenmiştir.

İş Yasamızın 21(5). maddesi, hizmet akdinin herhangi bir nedenden dolayı sonlandırılmasından itibaren, en geç bir hafta zarfında işçinin ücretinin ödenmesini ami-rdir.

Yasa'nın 21(5). maddesi hizmet akdinin sonlandırılması ile birlikte talep edilebilir hale gelen ücret ve haklarla ilgili olup, hizmet akdi devam ederken ödenmesi gereken ücretleri de kapsay