- Yargýtay/Hukuk 6/75
(Dava No.731/74; Lefkoþa.)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Ertekün, Baþkan, Ülfet Emin ve Þakir Sýdký Ýlkay.
Ýstinaf edenler:l. Ayþe Mehmet Hasan Kalfa, Lefkoþa)
2. Derviþe Mehmet Hasan Kalfa, Lefkoþa ) Þimdi
3. Kemal Mehmet Hasan Kalfa, Lefkoþa) Ýngil-
4. Hasan Mehmet Hasa.n Ka.lfa, Lefkoþa. ) terede
( Davacýlar)
ile
Aleyhine istinaf edilen:Muhammed Abudehap namý diðerle Muhammed Emir, Lefkoþa.
(Davalý)
a r a s ý n d a
Ýstinaf edenler namýna: A.M. Berberoðlu.
Aleyhine istinaf edilen namýna: K. Riza.
Tahliye - Yýkýlýp yeniden inþaat yapýlacaðý sebebine dayanan tahliye talebi - Talepte baþarýlý olmak için öncelikle kanuni kiracýlýðýn kanýtlanmasý gerekir.
Hukuk Usulü - Talep takriri - Dava sebebi ortaya koyan olgularýn talep takririnde yer almasý gereði - Talep takririnde esasa iliþkin olgu olan kanuni kiracýlýðýn sadece kanuni bir iddia olarak yer almamasý ve Davalýnýn nasýl ve ne þekilde kanuni kiracý olduðunu gösteren olgularýn da zikredilmesi gerekir.
Hukuk Muhakemeleri Usulü Tüzüðü - Emir 19 Nizam 4 - Esasa iliþkin olgu - Yasal kiracýlýðýn esasa iliþkin olgu olmasý ve talep takririnde yer almasý gereði.
Hukuk Usulü - Esasa iliþkin olgularda eksiklik - Esasa iliþkin olgularda eksiklik olmasý halinde bunlar hakkýnda þahadet verilse bile Ýlk Mahkemece dikkate alýnmamasý - Bu hususlardaki þahadete itibar ederek verilen Ýlk Mahkemenin bulgu ve kanaatlerine Yargýtayýn müdahale edebilmesi.
19/63 sayýlý Pul Yasasý - Yasa.nýn 35 ve 36. maddeleri - Hakkýyle pullanmadýkça bir evrakýn Mahkemede delil olarak kabul edilememesi - Böyle bir evrakýn Mahkemede delil olara.k kabul edilmiþ olmasý halinde Yargýcýn direktifi ile pullanabilmesi ve geçerli bir evrak ola.rak kabul edilebilmesi.
18/73 sayýlý Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasý - Yasa.nýn 7(ý)(i) maddesi - Yeniden inþaat için tahliye talebi - Mahke- menin inþaat ruhsatýnýn alýndýðý konusunda tatmin edilmiþ olmasý.
Fasýl 96 Yollar ve Binalar Yasasý - Yasanýn 5. maddesi - Bir yýl içinde baþlanmayan inþaat izinlerinin 5. maddeye aykýrý olup olmamasý.
1960 Kýbrýs Anayasasý - Anayasanýn 118. maddesi - Ýdari kararlarýn yargýsal denetiminin münhasýran Yüksek Ýdare Mahkemesinde olmasý - Belediyelerin verdiði inþaat ruhsatlarý idari karar olduðundan bu kararlarýn da Yargýsal denetiminin Yüksek Ýdare Mahkemesinde olmasý ve Kaza. Mahkemesinin bu hususta hüküm verememesi.
OLAY: Davacýlar, kiracý olan Davalý aleyhine açtýklarý davada, Davalýnýn kanuni kiracý olarak evde oturduðunu, evi yýkýp yeniden inþa edeceklerini, gerekli inþaat ruhsatýný aldýklarýný ve Davalýya evi tahliyesi için yazýlý ihbar da gönderdiklerini iddia ederek evin tahliyesini talep ettiler.
Davalý, dosyaladýðý müdafaa takririnde kanuni kiracýlýk iddiasýný reddetti ve evde aydan aya kiracý olarak oturduðunu, evi uzun süreden beri ticari amaçla kullandýðýný, bu nedenle peþtemallýk talep etme hakkýnýn doðduðunu iddia etti ve mukabil talepte bulundu.
Ýlk Mahkeme Davalýnýn akti kiracý olduðuna kanaa.t getirerek tahliye talebini reddetti. Ýlk Mahkeme ayrýca Davacý 1'in davacý 4'ün vekili olduðuna dair vekaletnamenin pulsuz olduðu için ibrazýnýn geçerli olmadýðýna, inþaat ruhsatýnýn ise bir yýl içerisinde inþaata baþlanmadýðý için geçerliliðini yitirdiðine kanaat getirdi.
Davacýlar bu hükmü istinâf ettiler.
SONUÇ: Yüksek Mahkeme, esasa iliþkin olgularýn dava takrirlerinde yer almasý gerektiðini, eksik olmasý halinde o takririn kusurlu ve geçersiz ölduðunu, eksik olgular ile ilgili þahadet verilemeyeceðini, verilse bile nazarý dikkate alýnamayacaðýný belirtti. Da.valýnýn kanuni kiracýlýk durumunun talep takririnde "kanuni bir iddia" olarak yer aldýðýný, nasýl ve ne þekilde kiracý olduðunu gösteren esasa iliþkin herhangi bir olgunun zikredilmediðini dikkate alan Yüksek Mahkeme talep takririnin t-am bir dava. sebebi ortaya koymadýðýna kana.at getirdi ve bu noktadan istinafý reddetti.
Yüksek Mahkeme, ayrýca delil olarak kabul edilmiþ vesikalarýn herhangi bir zamanda pullanabileceði, inþaat ruhsatýnýn yürütsel ve yönetsel yetki kullanan Belediye tarafýndan verildiðine göre mevzuata a.ykýrý olduðu kararýnýn ancak Yüksek Ýdare Mahkemesi tarafýndan verilebileceði dolayýsýyle Ýlk Mahkemenin bu evraký geçersiz addetme yetkisi bulunmadýðý görüþlerini benimsedi.
Atýfta Bulunulan Yargýsal Ýçtihatlar:
l. Andreas Savvides Kapatais v. The London and Lancashire Insurance Co. Ltd., 24 C.L.R. s.b8 sayfa 68 ve 69.
2. 4/75 sayýlý Yargýtay/Hukuk.
3. Midlesex Country Council v. Nathan (1937) 2 K.B. s.272 sayfa 276.
4. 7/74 sayýlý Hukuk/Ýstinaf.
__________________
H Ü K Ü M
M. Necati Münir Ertekün, Bakan: Bu istinafta Mahkemenin hükmünü Sayýn Yargýç Þakýr S. Ikay verecektir.
Þakir S. Ýlkay, Y: Ýþbu istinaf, müstenif davacýlarýn tahliye davasýný reddeden Lefkoþa Kaza Mahkemesinin hükmünden yapýlmýþtýr.
Müstenif davacýlar Lefkoþa.'da Girne Caddesinde No.81'de kâin bir evin kayýtlý sahibidirler. Bu ev müsteniflere müteveffa kardeþleri Ahrnet Mehmet Saraç'tan veraset yolu ile intikal etti.
Aleyhine istinaf edilen davalý müteveffa Ahmet Mehmet Saraç'ýn zamanýnda mezkûr eve kiracý olarak girdi ve çok uzun senelerden beri orada ikamet etmektedir.
Davacýlar Lefkoþa Kaza Mahkemesi huzurunda açtýklarý dava ile davalýnýn mezkûr evin kanuni kiracýsý bulunduðunu, kendilerinin mezkûr evi yýkýp yeniden inþa ettirmek istediklerini, bu maksat için gerekli inþaa.t ruhsatýný almýþ olduklarýný, davalýya davadan önce gerekli üç aylýk ihbarý vermiþ olduklarýný iddia ederek Mahkemenin mezkûr evin tahliyesi için emir verilmesini talep ettiler.
Davalý ise dosyaladýðý müdafaa takririnde evin kanuni kiracýsý deðil de muteber bir akit gereðince kiracýsý veya aydan aya kiracýsý olduðunu iddia etti. Davalý, ilâveten, mezkûr evi takriben son 15 yýldan beri tamamýyle veya kýsmen, ticaret maksatlarý için kullanýlmakta olduðunu ve husule gelen peþtemallýk neticesi evin kira deðerinin arttýðýný ve tahliye vukuunda davacýlarýn bundan istifade edeceklerini ileri sürerek K.L.1000.- tazminat için mukabil talepte bulundu.
Davayý dinleyen Kaza Mahkemesi davalýnýn mezkûr evde kanuni kiracý deðil de akit tahtýnda aydan aya kiracý olduðuna ve binaenaleyh davacýlarýn talep ettikleri tahliye kararýnýn verilemeyeceði kanaatýna vardý. Kaza Mahkemesi, ilâveten, davacý (1)'in davacý
(4)'ün vekili olduðuna dair ibraz edilen Emare V vekâletnamenin pulsuz olduðu cihetle ibra.zýnýn geçerli olmadýðýna, davacýlar tarafýndan ibraz olunan Emare IV inþaat ruhsatýnýn ise 1.6.1973'te alýndýðý ve inþaata bir yýl zarfýnda baþlanmadýðý halde 7.1.1975'te yenilendiði ve binaenaleyh bu þekilde yenilenen bu ruhsatýn kanuni kuwetten yoksun vo geçersiz olduðu kanaatýna vardý.
Ýstinaf ihbarnamesinde ileri sürülen istinaf sebebleri özetle þöyledir:-
l. Kaza Mahkemesinin, davalýnýn kanuni kiracý olmayýp aydan aya kiracý statüsünde
bulunduðuna iliþkin bulgusu hatalýdýr.
2. Kaza Mahkemesinin, davanýn duruþmasý sýrasýnda ibraz edilip emare olarak kabul edilen ve tutanaklara geçen vekâletnameyi, hüküm safhasýnda deðerlendirmemekle hata etmiþtir.
3. Kaza. Mahkemesinin, davanýn duruþmasý safhasýnda, herhangibir itiraz yapýlmadan,
Emare IV olarak kabul ve ibraz edilen inþaat ruhsatýný, hüküm safhasýnda, geçersiz
bulmasý hatalýdýr.
1. Ýstinaf sebebi: Kaza Mahkemesi, dava takrirlerini ve þahadeti deðerlendirerek davalýnýn kanuni kiracý olmayýp akit tahtýnda aydan aya kiracý olduðu kanaatýna vardý. Müstenif davacýlar, Kaza Mahkemesinin bu husustaki bulgusunun hatalý olduðunu ve davalýnýn kanuni kiracý olduðuna dair butgu yapmýþ olmasý gerektiðini ileri sürmüþlerdir. Aleyhine istinaf edilen davalýnýn avukatý ise ta.lep takririnde sadece davalýnýn kanuni bir kiracý olduðunun iddia edildiðini ve bunun kanuni bir iddiadan öteye gitmediðini, davalýnýn kanuni kiracý olduðunu, veya nasýl ve ne þekilde kanuni bir kiracý olduðunu gösteren esasa iliþkin herhangi bir -olgunun talep takririnde zikredilmediðini ve bina.enaleyh bu hususlarda þahadet verilemeyeceðini, verilen þahadetin de nazarý itibara alýnmamýþ olmasý gerektiðini ileri sürdü.
Aleyhine istinaf edilen tarafýndan ileri sürülen iddianýn geçerli olmasý halinde müsteniflerin istinaflarýnda muvaffak olmamasý gerekeceði cihetle ilkin bunu ele alýp incelemeði uygun gördük.
Hukuk Muhakeme Usulü Nizamatýnýn E.19 n.4'e göre bir takrirde takriri veren tarafýn talep veya müdafaasýnýn üzerine dayandýðý esasa iliþkin olgularýn özetle zikredilmesi gerekir.
Esasa iliþkin olgular dendiðinde tam bir dava sebebini veya müdafaayý ortaya. koyacak olgular demektir. Bir ta.krirde esasa iliþkin olgu veya olgular eksik olursa, o takrir kusurlu ve geçersizdir. Eksik olgu ve olgular ile ilgili þahadet verilemez verildiði takdirde de naza.rý itibara alýnmamasý gerekir.- Gör: Andreas Savvides Kapatais v. The London & Lancashire Insurance Co. Ltd., 24 C.L.R.66 at pp. 68 & 69; Yargýtay/Hukuk 4 75.
Ýstinafa konu teþkil eden davada.ki gibi bir talebin muvaffakiyeti davalýnýn ilgili binanýn kanuni kiracýsý olmasýna baðlýdýr. Bu böyle olduðuna göre davalýnýn kanuni kiracý olduðunu gösteren olgular esasa iliþkin olgulardýr ve talep takririnde zikredilmeleri gereklidir. Davalýnýn kanuni kiracý olduðu iddiasý ise sadece kanuni bir iddiadýr ve yeterli deðildir; böyle bir iddianýn üzerine dayandýðý veya bunun doðru olduðunu gösteren olgularýn talep takririnde zikredilmesi gerekir.- Gör: Midlesex Count Council v. Nathan (1937) 2 K.B. 272 at p.276; Yargýtay/Hukuk 4 75.
Davacýlarýn talebinin üzerine istinat ettirildiði Talep Takririndeki iddialarý þöyledir:-
"3.Müddeilerin herbirine 1/4 hisse ile kayýtlý sahibi bulunduklarý, Lefkoþada Girne Caddesi No.81 adresinde kâin, sahife/Plân XXI/46.2.IV Blok C Kýta 41 kayýtlý ev, ikâmetgâh olarak 37 yýldan beri müddeaaleyhin tahtý iþgalindedir. Müdeaaleyh, sözü edilen evin kanuni kiracýsýdýr, ayda K.L.5.- kira ödemektedir.
4.Müddeiler, mezkûr evi yýktýrmak ve yeniden inþa etmek istediklerini 29.5.1974 tarihinde yazýlý olarak müdeaaleyhe bildirdiler ve 1 Mayýs 1974'den itibaren 3 ay hitamýnda sözkonusu evi tahliye edip boþ olarak teslim etmesi müddeaaleyhe ihbar edildi.
5.Müddeiler, gerekli inþaat ruhsatýný almýþ olup gerekli inþaat projesi hazýrlanmýþtýr."
Görüleceði gibi, talep takririnde, sadece davalýnýn kanuni kiracý olduðu iddia edilmiþ ve bu iddianýn üzerine dayandýðý herhangi bir olgu zikredilmemiþ ve böylelikle tam bir dava sebebi ortaya konmamýþtýr. Bu nedenle davalýnýn kanuni kiracý olduðu hususunda þahadet vermemesi ve verildiði takdirde de nazarý itibara alýnmamasý gerekirdi.
Ýstinafýn duruþmasýnda müstenif davacýlarýn avukatý, diðer þeyler meyanýnda, davalýnýn kendisine gönderilen ve talep takririnin 4. paragrafýnda zikredilen 29/4/1974 tarihli üç aylýk ihbarname neticesi, kanuni kiracý statüsüne girdiðini ve binenaleyh talep takririnde aleyhine yazýlý bir dava sebebinin gösterilmiþ olduðunu iddia etti. Sözü edilen ihbarnamenin davalýya 18/73 sayýlý Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Kuralýnýn 7(1)(i) maddesi tahtýnda gönderilmiþ olduðu aþikârdýr. Bu madde, iþgal ettiði binadan tahliyesi istenen bir kanuni kiracýya üç aylýk mühlet verilmesi için böyle bir ihbarnamenin gönderilmesini öngörmektedir. Binaenaleyh, bu madde tahtýnda bir kiracý aleyhine dava sebebi doðmasý için, üç aylýk ihbarnamenin kendisine gönderildiði tarihte, kanuni kiracý statüsünde bulunmasý gerekir. Davacýlarýn talep takririnde ise, daha önce de izah edildiði gibi, 3 aylýk ihbarnamenin kendisine gönderilen davalýnýn sadece kanuni kiracý olduðu iddia edilmiþ ve fakat bunun böyle olduðunu gösteren esasa iliþkin olgular zikredilmemiþtir.
Yukarýda izah edilen sebeplerden ötürü müstenif davacýlar açmýþ olduklarý dava.da muvaffak olamazlardý. Bu nedenle yapmýþ olduklarý istinafýn reddedilmesi gerekir.
Yukarýda vermiþ olduðumuz karar muvacehesinde diðer istinaf sebeplerini eleþtirmemiz gerekmiyorsa da önemine binaen ve Kaza Mahkemelerine ýþýk tutma bakýmýndan bunlara da deðinmeði faydalý ve uygun bulduk.
2. Ýstinaf sebebi: Kaza Mahkemes-i, davacý (1) tarafýndan ibraz edilen ve Emare V olarak ka.bul edilen vekâletnamenin, pulsuz olduðu cihetle, 19/63 sayýlý Pul Kanununa göre ibraz edilemeyeceði ve binaenaleyh ibrazýnýn geçersiz sayýlmasý gerektiði görüþüne vardý. Biz bu görüþle hemfikir deðiliz. Her ne kadar da 19/63 sayýlý Pul Kanununun 36. maddesinde ha.kkýyle pullanmadýkça bir verekanýn delil olarak gösterilemeyeceðine dair hüküm varsa da bu madde 35. emaddeye tabi kýlýnmýþtýr. 35. maddenin (2). fýkrasý ise þöyledir:"(2) Pulla.nmamýþ veya kifayetsizce pullanmýþ bir vesikanýn, herhangi bir Mahkemedeki herhangi bir dava veya muamelede, ödenmemiþ pul vergisi ve bir ewelki fýkrada tâyin edilen ceza ödenmeksizin, delil olarak kabul edilmesi halinde, bu gibi vesikanýn delil olarak önünde kabul edildiði Mahkeme veya Hâkim, bu gibi vesikayý ibraz eden veya bu gibi vesikanýn onun adýna ibraz edildiði þahsa, bu gibi þahsýn ödenmemiþ pul vergisini ve cezayý, bu gibi bildiride gösterilen müddet zarfýnda ödemesini talep eden yazýlý bir bildirinin teblið edilmesini herhangi bir zamanda saðlamak yetkisine haizdir; ve bu gibi bildiride gösterilen müddet zarfýnda bu gibi öderrienin yapýlmamasý üzerine, bu gibi bildirinin kendisine teblið edildiði þahýs bir suç iþlemiþ olur ve, hüküm giymesi halinde, bu þekilde ödenmemiþ miktarýn iki mislini ödemeye mâruz kalýr."
Görüleceði gibi ma.hkemede delil olarak kabul edilmiþ olmasý halinde bu gibi vesika, herhangi bir zamanda, Mahkeme veya hakimin direktifine göre, pullanabilir. Bu durumda böyle bir vesikanýn, sadece bu bakýmdan, geçerli bir vesika addolunamayacaðý söylenemez. Gör.- Hukuk/Ýstina.f 7/74.
3. Ýstinaf sebebi: Davacýlarýn tahliye talebi 18/73 sayýlý Kira Kontrol Geçýcý Hükümler) Kuralýnýn 7(1)(i) maddesine istinat etmektedir. Bu maddeye istinat ettirilen bir talebin muvaffak olabilmesi için mahkemenin diðer þeyler meyanýnda gerekli inþaat ruhsatýnýn davacý tarafýndan istihsal edildiði hususunda tatmin olmasý gerekir. Bu meselede davacýlar Emare IV inþaat ruhsatýný 1/6/1973'de aldýlar. Bu ruhsat Lefkoþa. Belediyesi tarafýndan 7.1.1975'de bir yýl için yenilendi. Yenilenen ruhsatýn yürürlük süresi, davanýn duruþmasýnýn yapýldýðý 3/6/75 tarihinde, hitam bulmamýþtý. Kaza Mahkemesi, Emare IV ruhsatýn, inþaata ruhsatýn ilk verildiði tarihten itibaren bir yýl zarfýnda baþlanmadýðý cihetle, Fasýl 96 Yollar ve Binalarýn Düzenlenmesi Kanununun 5. maddesine aykýrý olarak yenilendiði görüþüne vararak, kuwetten yoksun ve geçersiz olduðuna hükmetti. Söz konusu ruhsat yönetsel yetki kullanan Lefkoþa Belediyesi tarafýndan yenilenmiþti. Kýbrýs Türk Federe Devleti An.ayasasýnýn 118. maddesine göre ise herhangi yürütsel veya yönetsel bir karar veya iþlemin mevzuata aykýrý olduðu veya yetki aþmak suretiyle yapýldýðý hâkkýnda kesin karar vermek münhasýr yetkisine Yüksek Ýdare Mahkemesi sahiptir. Binaenaleyh, Kaza Mahkemesinin, Emare IV ruhsatý, Yüksek Ýdare Mahkemesinin bu hususta kararý olmadan, kanuna aykýrý yenilendiði gerekçesi ile, geçersiz addetmeðe hakký yoktu ve bunu olduðu gibi kabul etmesi gerekirdi.Netice itibarý ile istinaf reddedilir.
Ýstinaf masraflarýný müstenifler ödeyecektir.
M. Necati Münir Ertekün Ülfet Emin Þakir Sýdký Ýlkay
Baþkan Yargýç Yargýç
-
6 Aðustos,-- --l976.
-
Full & Egal Universal Law Academy