-D.15/97 Yargıtay/Hukuk 62/96
(Genel Dava No: 29/80; Girne)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı,Nevvar Nolan, Mustafa H. Özkök.
İstinaf eden: Lennox B-. Alexander, Spain, vekili ve
temsilcisi Avukat Peyman Erginel
vasıtasıyle, Girne
(Müstedi)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: 1. KTFD
2. KTFD Ekonomi ve Maliye
- Bakanlığı vasıtasıyle KTFD
veya Devlet Emlâk ve Malzeme
Dairesi vasıtasıyle KTFD'ni
temsilen KTFD Başsavcısı,
Lefkoşa
- (Müstedaaleyhler)
A r a s ı n d a .
ve 14.11.1997 tarihli Yargıtay kararı ile tadil olunmuş şekli ile
İstinaf eden: Lennox B. Alexander, Spain, vekili ve
temsilcisi Avukat Peyman Erginel
vasıtası-yle, Girne
(Müstedi)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: 1. KTFD
2. KTFD Ekonomi ve Maliye
Bakanlığı vasıtasıyle KTFD
veya Devlet Emlâk ve
- Malzeme Dairesi
vasıtasıyle KTFD'ni
temsilen KTFD Başsavcısı,
Lefkoşa
3. Güner Necati, Lefkoşa (Ek-Müstedaaleyh)
- (Müstedaaleyhler)
A r a s ı n d a .
Girne Kaza Mahkemesinin 29/80 sayılı davada 18.6.1996 tarihinde verdiği karara (Necmettin Bostancı, Kaza Mahkemesi Başkanı, Mehmet Türker,Kaza Mahkemesi Yargıcı) karşı Müstedi tarafından yapılan ist-inaftır.
İstinaf eden namına: Avukat Serhan Çınar
Aleyhine istinaf edilen namına: Kıdemli Savcı Ersoy
Ölçter
Aleyhine istinaf edilen Ek Müstedaaleyh namına: Avukat
Zaim Necatigil.
------------------
H Ü K Ü M
-
Metin A. Hakkı: Yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen istinafın kökeninde yatan olguları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür.
İstinaf Eden/Müstedi, 5 Mayıs 1980 tarihinde 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasına istinade-n, Girne Kaza Mahkemesinde dosyaladığı, 29/80 sayılı Genel İstidası ile, 1974 Barış Harekâtından önce Kıbrıs'lı bir Rum olan Andreas Sergides'ten mukavele yolu ile satın almış olduğunu iddia ettiği Girne Kazasında, Edremit köyünde, takriben 1 dönüm 800 aya-kkare alanı bulunan 3237 kayıt numaralı koçana konu, parsel 330/3 ile parsel 331/1'de (Varaka/Harita XII/18.E.2) kain gayrımenkulün kaydının ismine geçirilmesi için Mahkemeden bir emir talep etti. Esas Müstedaaleyhler 26 Kasım 1980 tarihinde Müstedinin sö-zü edilen istidasına bir itirazname dosyaladı. Bu istida istinafı direkt olarak ilgilendirmediği cihetle teferruatına inmeyi gereksiz buluyoruz, ancak şunu belirtmek de yerinde olur ki müteaddit defalar tehire uğradı ve 18 senedir neticelenmeden askıda du-rmaktadır. 27 Haziran 1990 tarihinde Müstedi, Girne Kaza Mahkemesine dosyaladığı tek taraflı bir istida ile Mahkemeden aynen aşağıdaki şekilde bir ara emri talep etti:
"Bu Genel İstida sonuçlanıncaya ve
verilecek karar ifraz edilinceye
-kadar Müstedialeyhlerin Edremit'de
bulunan Koçan No 3237 Pafta No XII/18.E.2
Parsel No 330/3 ve 331/1 olan taşınmaz
mal ile ilgili olarak herhangi bir işlem
ve/veya tapu işlemi yapmaktan ve/veya
başka herhangi bir şahsa kira-lamaktan
ve/veya tahsis etmekten ve/veya başka
herhangi bir şahsın kullanımına vermekten
ve/veya başka herhangi bir şahsa kesin
tasarruf belgesi ve/veya koçan ve/veya
tapu belgesi vermekten men edilmesi ve
Girne Tapu Da-ire'sinin söz konusu taşınmaz
mal ile ilgili olarak herhangi bir tapu
işlemi yapmaktan kesin tasarruf belgesi
ve/veya koçan çıkarmaktan men edilmesi."
Sözü edilen 27 Haziran 1990 tarihli tek taraflı istida, aynı gün Girne Kaza Mahke-mesi tarafından ele alınmış ve aynen istidada talep edildiği gibi emir verilmiştir. Aynı istida 10 Ağustos 1990 tarihinde "returnable" gününde Mahkeme tarafından tekrar ele alındığında Müstedinin talebi, ve Müstedaaleyhleri Mahkemede temsil eden Savcının -muvafakatı ile verilen ara emri kesinleştirilmiştir. Bu ara emrinin Mahkemece verildikten sonra, Müstedi/İstinaf Eden tarafından, sadece Girne Tapu ve Kadastro Dairesine yatırıldığı, bundan başka herhangi bir kişi veya makama tebliğ edilmediği ihtilâf kon-usu değildir.
Yukarıdaki işlemlere paralel olarak Müstedaaleyhler ( o zamanki ismi ile İnceleme ve Dağıtım Komisyonu) Tapu Kütüklerinde Rum malı olarak görülen, Anayasa ve onun altında yapılan mevzuat muvacehesinde mülkiyeti Devlete kalmış olan (ve İ-stinaf Eden/Müstedinin kayıtlı mal sahibi Rumdan mukavele yolu ile satın aldığını iddia edip koçanını talep ettiği) aynı gayrımenkul malı, 16 Ekim 1991 tarihinde eşdeğer maksatları için yayınlanan 15. Kaynak Paketine 4776 sıra numarası ile koymuş ve eşdeğe-re kaynak olarak ilân etmiştir. Bundan yararlanan ve olaylardan tamamen habersiz olduğu görülen eşdeğer alacaklısı Güner Necati isimli bir şahıs, 16 Ekim 1991 tarihinde ilân edilen 15. Kaynak Paketinde konu gayrımenkule eşdeğerci olarak müracaat etmiş ve -sözü edilen kişinin müracaatı Müstedaaleyhlerin yetkili organı tarafından olumlu karşılanıp eşdeğerine karşılık Güner Necati'ye verilmesi için Müstedaaleyhlerin yetkili organı 29 Haziran 1992 tarihinde bir karar alıp prensip olarak konu gayrımenkulü Güner -Necati'ye vermiştir. Bu durum Güner Necati'ye Müstedaaleyhlerce bildirilmiştir. Güner Necati, Tapu Dairesine koçanını alma maksadı ile başvurduğunda 29/80 sayılı Genel İstidada Girne Kaza Mahkemesinin verdiği ve İstinaf Eden/Müstedi tarafından Tapuya yat-ırılan ara emri ile karşılaşmış ve koçanını alamamıştır. Eşdeğer alacaklısı Güner Necati bu gelişmeler ışığında ve durumu öğrendikten sonra, Girne Kaza Mahkemesine, 11 Kasım 1995 tarihinde müracaat edip Müstedinin dosyaladığı 29/80 sayılı Genel İstidaya
-Ek-Müstedaaleyh olarak katılmayı talep etmiştir. İstinaf Eden/Müstedi, bu müracaata itiraz etmiş, Girne Kaza Mahkemesi ise sözü edilen istidayı dinledikten sonra,
18 Haziran 1996 tarihinde verdiği karar ile Yüksek Mahkemenin, bilhassa Yargıtay/Asli Yetki- 12/88 (D.5/88) sayılı kararına istinaden, Güner Necati'nin Ek- Müstedaaleyh olarak Girne Kaza Mahkemesinde askıda duran Genel İstida 29/80'e dahil edilmesine veya katılmasına izin ve emir vermiş bulunmaktadır. İstinaf Eden/Müstedi bu emirden kendini mağd-ur hissederek istinaf yolu ile Yüksek Mahkemeye başvurmuş ve 29/80 sayılı Genel İstidanın duruşması istinafın neticesine dek ertelenmiştir.
Tabloyu tamamlamak amacı için değinilmesi yerinde olacaktır ki, 1 Temmuz 1996 tarihinde Girne Kaza Mahkemesi k-ararı aleyhine Yüksek Mahkemeye istinaf eden Müstedi, Yüksek İdare Mahkemesinde 9 Şubat 1996 tarihinde açtığı YİM 22/96 sayılı bir dava ile 15. Kaynak Paketinde ilân edilip Güner Necati'ye verilmesi için lehine karar alınan, ancak koçan henüz ısdar olunmay-an istinaf konusu gayrımenkulle ilgili Müstedaaleyhlerin aldığı kararın geçersiz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına dair lehine karar talep etmektedir. Şu hususa da yer verilmesi yerinde olur ki Müstedi 16 Haziran 1997 tarihinde YİM- 97/97 sayılı bir dava ile benzeri bir çare için yine Yüksek İdare Mahkemesine başvurmuş durumdadır ve her iki başvuru da henüz karara bağlanmamış, askıda durmaktadır.
Başvurunun kökeninde yatan olguları yukarıdaki şekilde özetledikten sonra istinafı-n tezekkür edilmesi yerinde olacaktır.
İstinaf Eden/Müstedi, Girne Kaza Mahkemesi kararı aleyhine dosyaladığı istinaf ihbarnamesinde 6 istinaf sebebi göstermiştir. İstinafın Yüksek Mahkemede görüşülmesi esnasında ise öne sürdüğü istinaf nedenlerinin- birbirleri ile yakın ilgisi olduğunu belirttikten sonra yakınmalarını tek başlık altında toplamıştır ve şöyle özetlemiştir: 'Girne Kaza Mahkemesi 18 Haziran 1996 tarihli kararı ile Güner Necati'nin istidaya Ek-Müstedaaleyh olarak katılmasına izin vermekl-e hata etmiştir.' Bu iddianın üzerine dayandığı tezi ise şöyle izah etmiştir. 7/80 sayılı Yasa altında Müstedinin koçanını talep ettiği ilgili gayrımenkul Müstedaaleyhlerce Güner Necati'ye eşdeğer karşılığı verilmezden önce Girne Kaza Mahkemesinin yürürl-ükte bulunan bir ara emri mevcuttu ki, bu ara emrine göre Müstedaaleyhlerin ilgili gayrımenkulü emir yürürlükte bulunduğu sürede, inter alia, Müstediden gayrı hiçbir kimseye vermemeleri gerekmekte idi. Müstedaaleyhler Mahkeme emrini kaale almadan işlem ya-ptıklarından Mahkeme kendi emrine sadık kalarak Güner Necati'nin
Ek-Müstedaaleyh olarak istidaya dahil edilmesine müsaade etmemeliydi.
Aleyhine İstinaf Edilen/Müstedaaleyh ve
Ek-Müstedaaleyh ise, bu iddiaya şöyle bir yanıt vermişlerdir. Mevzuat ge-reği ilgili emirlerin bağlayıcı olması için ilgili mercilere tebliği gerekmektedir. Tebliğ yükümlülüğü ise Müstediye düşerdi. İstinaf Eden/ Müstedi, ilgili emri sadece Girne Tapu Amirliğine tebliğ etmiştir. Girne Tapu Amirliği de Mahkeme emrine sadık ka-larak Güner Necati'ye koçan ısdar etmemiştir. Bu durumda Mahkeme emrine uyulmadığı iddiası geçerli olamaz, ve bu durum, olaylardan habersiz olan Ek-Müstedaaleyhi menfi olarak etkileyemez. Bir başka deyişle, Müstedinin kusurundan Ek-Müstedaaleyh menfi ola-rak etkilenmemelidir.
Bu iki zıt iddianın doğrusu hangisidir? İstinafın kökeninde yatan husus budur. Bu konuyu karara bağlamak, istinafın kaderini tayin edecektir. Konuyu karara bağlarken "Common Law" ülkesi olduğumuzu göz önünde bulundurarak, ve -Usulü Mahkeme Nizamlarımızın İngiltere kökenli olduğunu göz ardı etmeyerek, İngiliz mevzuatının konuya şamil ne olduğunu tespit edip, 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 38. maddesi mucibince o mevzuatı konuya uygulamayı uygun gördük. Bunun neticesinde istin-af konusu Alt Mahkeme kararının hatalı olup olmadığı tebellür edecektir.
İngiltere'deki mevzuata bakıldığında Mahkeme emirlerine riayetsizlik olduğunda, masum üçüncü şahısların elde ettiği menfaatların geçersiz olduğuna dair herhangi bir içtihatı İst-inaf Eden bize duruşma esnasında göstermediği gibi bizde bulamadık. Halsbury's de kullanılan kelimelerle
" The appropriate remedy for a breach
of an injunction is by committal, but
it is usual to ask in the notice of
motion for -committal and, in the
alternative, for leave to issue writ
of attachment." (Bak: Halsbury's Laws of
England, 3rd ed. vol.21, page 432 para 911)
Mahkeme emrine uyulmadığında uyulmanın sağlanmasının müeyyideleri başkadır. Bunl-arın yukarıda değinildiği gibi "Attachment and Committal" başlıkları altında tezekkür edildiği ve bu işlemlerin konuya şamil olduğu görülmektedir: Meselâ Halsbury's Laws of England, Second Edition, cilt 7, sayfa 36'da, 52.nci paragrafında aynen şöyle denm-ektedir:
"Attachment and committal are summary
processes for punishing criminal
contempts, and also modes of execution
for enforcing judgments and orders."
(underline supplied)
Aynı eser, sayfa 41-42'de, 58.nci paragraf alt-ında aynen şöyle denmektedir:
"To found an application for committal
or attachment in the case of criminal
contempt, the facts constituting the
alleged contempt must be proved by
affidavit.
To enforce obedience to a ju-dgment,
order, or process by attachment or
committal, it is necessary to prove
by affidavit (1) service of the judgment,
order, or process to be enforced; (2)
default made; (3) service of the summons
or notice of motion- for attachment or
committal (when the respondent fails to
appear on the hearing of the application)."
(underl-ine supplied).
Sayfa 42'de, paragraf 59'da ise aynen şunlar yer almaktadır:
"Personal service of the order or
process to be enforced is essential
......."
THE ENGLISH AND EMPRIRE DIGEST, "1923 Baskısı", cilt 16, sayfa 51, para-graf 547'de "General Rule" başlığı altında ise aynen şunlara yer vermektedir:
"No process of contempt is to issue
against defendant for disobedience
to an order, unless he is served with
a writ of execution of the order under
- the seal of the Court-Moyser v. Peacock
(1667), 3 Rep. Ch.22."
Aynı sayfada paragraf 551'de ise şunlar göze çarpmaktadır:
"As a general rule an attachment for
disobeying an order of the court will
not be granted unless t-he order has been
personally served, or it is shown that
personal service is evaded."
Yine konu ile ilgili Halsbury's Laws of England, Third edition, cilt 21, sayfa 434'de, paragraf 916'da- aynen şöyle denmektedir:
".... The Court may decline to assist a
plaintiff whose right has been protected
by an injunction if he has not himself
exercised due diligence in maintaining
such right."
Yukarıdaki iktibaslar-ın ortaya koyduğu prensipleri destekleyen İngiltere'nin başka yayınlarınıda sıralamak mümkündür, ancak buna gerek yoktur. İstinafın kökeninde yatan olgulardan görülebileceği gibi İstinaf Eden/ Müstedi, yakınma konusu yaptığı Mahkeme emrine Müstedaaleyhler-in riayetsizlik ettiğini ileri sürerken, sözü edilen emrin fiiliyatta geçerlilik sağlaması için kendi uhdesine düşeni yapmamıştır, şöyle ki, İstinaf Eden/Müstedi, ilgili Mahkeme emrini sadece Girne Tapu Amirliğine tebliğ ettirmiştir. Tapu ve Kadastro Dair-eside, bu emirlere uyarak Güner Necati ismine koçan ısdar etmemiştir. Konu gayrımenkulün Müstediden başka birine verilmesini men eden emri Müstedi/İstinaf Eden, Müstedaaleyhlerin ilgili makamlarına veya Genel İstidasında Müstedaaleyh olarak belirttiği mak-amlara usulü veçhile tebliğ ettirmediğine göre burda kusurlu taraf Müstedi/İstinaf Edenden başkası değildir ve bu durumda, ilgili emirlere uyulmadığını yakınma konusu yapamaz. Üstelik mevzuat gereği bu hususun yakınma konusu yapılabilmesi için Müstedaale-yhlerin buna kasıtlı olarak uymaması gerekmekte idi, (Wilful) (Bak: Halsbury's Laws of England, 3rd. ed. vol.8, page 26,para 46.) ki bu hususta Alt Mahkemenin önüne herhangi bir şahadet de konmuş değildir. Bu istinafı 'attachment' ve 'committal' müessesel-eri direkt olarak ilgilendirmemektedir, ancak Mahkeme emirlerine uyulmamasının çareleri ve bu emirlerin fiiliyatta geçerlilik kazanması için kriterler istinafın kökenindedir. Bu münasebetle bu istinafı ilgilendirdiği oranda bunlar incelenmiştir.
Yuk-arıda izaha çalışılan prensipler çerçevesinde bu istinafın olgularına bakıldığında, bilhassa Müstedinin kendi uhdesine düşeni yapmaması neticesi istinafında başarılı olmaması gerektiği açıkca görülmektedir. Bir başka deyişle, Alt Mahkemenin istinaf konusu- kararında hiçbir hatası görülmemektedir. Bu durumda istinaf reddolunur. Dosya, Genel İstida 29/80'in en erken bir zamanda bırakıldığı yerden duruşmaya devam edilmesi gayesi ile Girne Kaza Mahkemesine iade edilir.
Yüksek Mahkemenin geçmişte verdiği- kararlarla (Misal Bak: YİM İstinaf 33/89 (D.10/91) ve YİM 194/89 (D.11/91) 7/80 sayılı Yasa altında bir gayrımenkulün adına kaydı için müracaat edenin, eşdeğerciye oranla önceliği vardır. Dolayısıyle 7/80 sayılı Yasa altında dosyalanan 29/80 sayılı Genel- İstidanın en erken zamanda neticelenmesi şayanı arzudur. Bu Genel İstidanın neticesi, Yüksek İdare Mahkemesi önünde bulunan ve aynı meseleden kaynaklanan, sayıları yukarıda kararın başında belirtilen davaların akıbetini de etkileyecektir.
Neti-ce olarak istinaf reddolunur. İstinaf masraflarını İstinaf Edenin ödemesi emrolunur. Miktarını ise Başmukayyit tespit edecektir.
Metin A. Hakkı Nevvar Nolan Mustafa H. Özkök
Yargıç Yargıç Yargıç
-
1 Aralık 1997
-
11
-
Full & Egal Universal Law Academy