-D.23/87 Birleştirilmiş
Yargıtay/Hukuk 63/87 ve 64/87
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Taner Erginel.
Yargıtay/Hukuk 63/87
(Genek İstida -No.56/86, Lefkoşa)
İstinaf eden: 1. Dt. Erdoğan Mirata, Lefkoşa.
2. Erdoğan Mirata, İdil Mirata'nın vekili sıfatıyle, Lefkoşa.
(Müstediler)
ile
Aleyhi-ne istinaf edilen: Vedat Derviş, Lefkoşa.
(Müstedaaleyh)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Riza.-
Aleyhine istinaf edilen namına: Rifat Mehmet.
Yargıtay/Hukuk 64/87
(Genel İstida No:56/86, Lefkoşa)
İstinaf eden: Vedat Derviş, Lefkoşa.
(Müstedaaleyh)
ile
Aleyhine istinaf edilen: 1. Dt. Erdoğan Mirata,- Lefkoşa.
2. Erdoğan Mirata, İdil Miratanın vekili sıfatıyle,
Lefkoşa.
(Müstediler)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına-: Rifat Mehmet.
Aleyhine istinaf edilen namına: Kıvanç M. Riza.
H Ü K Ü M
N. Ergin Salâhi: Bu istinaflarda Mahkemenin hükmünü Sayın Yargıç Niyazi F. Korkut verecektir.
Niyazi F. Korkut: 63/87 sayılı istinaftaki istinaf eden müstediler dosyalamış olduk-ları bir genel istida ile istidaya konu konut ile ilgili olarak daha önce 134/84 sayılı genel istidada verilen kararın değiştirilerek aleyhine istinaf edilen müstedaaleyhin istidaya konu konut için 1.2.1986 tarihinden itibaren ödemesi gerekli yeni kiranın,- ya da makul kiranın, Mahkemece saptanmasını istediler.
İstidaya ekli yemin varakasında, sair şeyler yanında, 134/84 sayılı istidada makul aylık kiranın 7.11.1984 tarihinden itibaren 30.000TL. olarak saptandığı, bu karardan sonra kiraya etkin durum ve ko-şullarda esaslı değişiklik olduğu ve istida konusu konutun kira değerinin esaslı bir şekilde arttığı ve an az 120.000TL'ye kiralanabileceği, diğer taraftan müsteaaleyhin gelirinde de esaslı artış olduğu, müstedi no.2'nin mali durumunun ise iyi olmadığı ve -konu konutun gelirinden başka bir kazancı olmadığı ileri sürüldü.
Müstedaaleyh ise dosyalamış olduğu itiraznameye ekli yemin varaka-sında, sair şeyler yanında, konu konutu mukaveleli ya da aydan aya kiracı olarak tasarrufunda bulundurduğunu ve müstedi no-.1'in bu istidayı yapmaya hakkı olmadığını ve 17/81 sayılı Yasa uyarınca taraflar arasında kira hususunda bir anlaşma olmaması halinde Mahkemeye başvurulabileceğine ilişkin koşulun ihlâl edildiğini, istida konusu konutun kirasının 134/84 sayılı istidada re-vizyona tabi tutulmuş olup bu istidada da nelerin kiraya etkin olay ya da durum ve koşullarda ne gibi değişiklik olduğu belirtilmediği cihetle bu istidanın ileri gidemeyeceğini ileri sürdü. Müstedaaleyh yemin varakasında ayrıca gelirinde herhangi bir artış- olmadığı gibi 134/84 sayılı istidada verilen karardan sonra da kiraya etkin olay, durum ve koşullarda esaslı değişiklik olmadığı bir yana konu konutun kira değerinde de esaslı bir değişiklik yapılmadığını, şimdiki kazancının da istidada istendiği gibi bir- kira ödeyecek düzeyde olmadığını ve emeklilik maaşı dışında herhangi bir geliri bulunmadığı bir yana devamlı ameliyat gerektiren rahatsızlığı nedeni ile çok masrafı olduğunu da ileri sürdü.
İstidanın duruşmasında ise müstedaaleyh ileri sürdüğü ön itiraz-lardan sadece müstedi no.1'in bu istidayı yapmaya hakkı olmadığına ilişkin itiraz üzerinde durmuş ve bu itirazı da Mahkeme tarafından reddedilmiştir.
Mahkeme kararında makûl kira hususunda da müstediler tarafından tanık olarak çağrılan Turgut Ersoy'un şa-hadetini kabul ederek istida tarihi itibarıyle istida konusu konutun kiralanabilecek kirasının 109.000TL.- olduğuna ilişkin bulgu yaptı.
Alt Mahkeme kararında 17/81 sayılı Yasanın 5(1) maddesini inceleyerek müstedilerin ileri sürdüğü gibi konu konutun ki-ra değerinin esaslı biçimde arttığına ve keza müstedaaleyhin gelirinde de esaslı artış olduğuna ilişkin bulgu yaptı. Alt Mahkeme tarafların mali durumlarını da inceleyrek müstedi no.2'nin çalışmadığı ve eşinin aylığının 115,000TL olduğu müstedaaleyhin ise -kendi şahadetine göre ayda KL.300.- bir emekli maaşı aldığı ve başka geliri bulunmadığı hususunda bulgu yaptıktan sonra müstedaaleyhin ağır ameliyatlar geçirdiği ve doktora olan borcu için ayda KL.50.- ödediği ve ayrıca bakım ile ilâç parası olarak ayda K-L30.- bir masrafı olduğunu kabul ederek bu miktarları aylık gelirinden düştü. Şubat 1986 itibarıyle 1KL=1.300TL.- olduğundan hareketle de müstedaaleyhin aylık net gelirini 286.000TL.- olarak saptadı. Ancak müstedaaleyhin tahsildeki kızına da ayda KL.70 - -75.- yolladığını da dikkate alarak 286.000TL.-'den bu masrafı için de 26.000.-TL tenzil etti ve arta kalan 260.000TL'nin %25'ini kiraya verebileceği noktasından hareketle daha önce bulgu yaptığı 109.000TL.- kirayı müstedaaleyhin ödeyemeyeceği kanaatına var-arak müstedaaleyhin 11/3/1986 tarihinden itibaren ayda 65000TL.- kira ödemesine ilişkin karar verdi.
Bu karara karşı taraflar karşılıklı istinaf dosyaladılar.
Müstediler dosyaladıkları istinaf ihbarnamesinde, özetle, konu konutun kiralanabilir kirasını- 109.000TL.- olarak bulduktan sonra söz konusu miktardan 44000TL.- gibi büyük bir meblağı tenzil etmekle, müstedaaleyhin net gelirini 1KL =1300TL esası üzerinden 390.000TL.- olarak bulumakla, müstedaaleyhin geliri olarak saptadığı miktardan 2 kez tenzilat -yapıp ondan sonra %25'ini kira olarak saptamakla, müstedaaleyhin reşit olan oğluna baktığına ilişkin bulgu yapmakla ve kızı için yaptığı harcamaları dikkate alarak buna karşın müstedaaleyhin gelirinden düşüş yapmakla alt mahkemenin hatalı hareket ettiğini -ileri sürdüler.
Müstedaaleyh ise istinaf ihbarnamesinde, özetle, alt mahkemenin Turgut Ersoy'un çelişkili şahadetine dayanarak konu konutun kirasının 109.000.-TL olduğuna ilişkin bulgusunun hatalı olduğunu; 17/81 sayılı Yasanın 5(1) maddesindeki kriterle-rin bu meselede yanlış uygulandığını ve müstedaaleyhin ayda 65.000TL.- kira ödeyecek mali güce sahip olduğuna ilşkin bulgusunun hatalı olduğunu; kiraya etkin olay, ya da durum ve koşullarda esaslı değişiklik meydana geldiğine ilişkin müstedilerin savı şaha-detle kanıtlanmadığı cihetle alt mahkemenin bu husustaki bulgusunun da hatlı olduğu; alt mahkemenin karar tarihinde KL'in resmi kur değerini dikkate almamakla hata ettiğini ve müstedilerin bu istidadan önce taraflar arasında yeni kira tespiti için görüşme -yapıldığı hususunu ispat etmedikleri halde alt mahkemenin taraflar arasında anlaşma sağlanamadığına ilişkin bulgusunun hatalı olduğunu ileri sürdü.
Her iki istinaf birleştirilerek dinlendi.
Müstedileer avukatı mahkemeye hitabında, sair şeyler yanında, -alt mahkeme önünde kira değeri hususunda Turgut Ersoy'un şahadeti dışında şahadet bulunmadığını ve bu nedenle makul kirayı onun şahadetine dayanarak 109,000TL.- olarak saptarken alt mahkemenin doğru hareket ettiğini ancak bu miktardan, müstedaaleyhin mali -durumu iyi değil gerekçesi ile, 44,000TL.- düşmenin hatalı olduğunu çünkü ilgili devrede müstedaaleyhin bulgu yapılan 109.000TL.- kirayı ödeyecek mali güçte olduğunu söylediğini ve bunun da ilgili devredeki kura göre 392.000TL.- tuttuğunu halbuki alt mahke-menin müstedaaleyhin genel borcu için ayda KL.50 ve ilaç parası olarak da ayda KL.30 düştükten sonra geriye kalanı TL'na çevirdiğini ve bu meblağı net geliri olarak bulduğunu ve bundan da müstedaaleyhin kızı için harcadığı miktardan bir kısmını tenzil etti-kten sonra geriye kalan 260.000TL'nin %25'inin kira olarak ödenmesini uygun gördüğünü ve bu bulgusunun hatalı olduğunu, bir kişinin net gelirinin onun eline geçen para olduğunu ve mahkemenin bu meblağın %25'ini kira olarak vermesi gerektiğini: alt mahkemen-in müstedaaleyhin şahadete göre çalıştığı saptanan reşit oğluna baktığı hususunu daha kaale almaması gerektiğini ve müstedaaleyhin kızı için yaptığı harcamanın 26.000TL.- kadarını mal sahibine verilecek kiradan düşmekle de hatalı hareket ettiğini ileri sür-erek alt mahkemenin sadece müstedaaleyhin ödeme gücünü dikkate aldığını ancak müstedaaleyhin ödeme gücü zayıf ise ve kirası yüksek olan istida konusu konutta oturmak isterse buna kendisinin katlanması gerektiğini savundu.
Müstedaaleyhin avukatı ise mahke-meye hitabında, özetle, tarafların ilk kez 134/84 sayılı istida ile mahkeme huzuruna çıktıklarını ve kiranın 30.000TL.- olarak saptandığını, o zamanki şahadetin müstedaaleyhin ayda KL:50.- aylığı olduğu ve ilâveten avukatlık yaptığı şekilde olduğunu halbuk-i şimdiki şahadete göre müstedaaleyhin halen avukatlık yapmadığını müstedinin de kabul ettiğini, 17/81 sayılı Yasanın 5(1) maddesine dayanan istidayı inceleyen mahkemenin Kasım 1984'den 1.3.1986'ya kadar olan süre ile ilgili şahadet dinlemesi gerekirken mü-stedi 1 ile tanığının sadece 1.3.1986'da olan kira değerine ilişkin şahadet verdiklerini ve mahkeme önünde ayda 30.000TL.- olan kiranın nasıl 109.000TL.-'na çıktığını izah eden şahadet varolmadığı bir yana müstediler tanığının çelişkilerle dolu şahadetine -de Mahkemenin itibar etmemesi gerektiğini ileri sürdü. İstinafta ileri sürülen hususları incelemeye geçmezden önce yasal durumun ne olduğuna göz atmada yarar vardır.
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının ikinci kısmı altında yer alan 5. maddesi aynen şöy-ledir:
"5. Bu Yasanın üçüncü kısmı uyarınca verilen bir mahkeme kararı, istida yoluyla aşağıdaki hallerden herhangi biri nedneiyle gözden geçirilebilir, değiştirilebilir veya kaldırılabilir:
-Karardan sonra kiraya etkin olaylarda veya durum ve koşullarda esaslı değişiklik meydana gelmesi halinde;
Kararın hile, yanıltma veya yanılma neticesinde verilmiş olması halinde;
Karar zamanında makûl çaba gösterilmiş olamsına rağmen sunulması mümkün olmay-an esasa halinde;
Kararın, taraflardan birinin kusur veya ihnmali olmadan gıyabında verilmiş olması halinde."
Bu durumda daha önce 6. madde uyarınca saptanan kira, sair şeyler yanında, Yasnın 5(1) maddesine göre, karardan sonra kirayı etkin olaylarda vey-a durum ve koşullarda esaslı değişiklik meydana gelmesi halinde, gözden geçirebilir, değiştirebilir ya da kaldırabilir.
Müstediler de istinaf konusu konut ile ilgili oaraak Yasanın 5(1)'ne uygun olarak bir istida dosyalayarak istida konusu konutun kirası- mahkeme tarafından saptandıktan sonra kiraya etkin durum ve koşullarda esaslı değişiklik olduğuınu ve konu konutun kira değerinin esaslı bir şekilde arttığını ve ilâveten müstedaaleyhin gelirinde de esaslı artış olduğunu ileri sürmüşlerdir.
Alt mahkeme- de daha önce 134/84 sayılı istida altında saptanan kirayı konu iddialar çerçevesinde inceleyerek bir karar vermiştir.
Tutanaklardan da görülebileceği gibi konu konutun kira değeri hususunda mahkeme önündeki tek şahadet müstedilerin tanığı Turgut Ersoy'un- şahadetidir. Müstedaaleyh avukatı konu tanığın şahadeti çelişkilerle dolu olduğuna ilişkin iddiada bulunmakla beraber, istinaf duruşması esnasında mahkemeye herhangi bir çelişki gösterememiştir. Tutanaklar incelendiğinde de bu tanığın şahadetinde çelişki- bulunmadığı görülmektedir. Bu nedenle alt mahkemenin bu tanığın şahadetine dayanarak kiraya etkin durum ve koşullarda esaslı değişiklik meydana geldiğine ilişkin bulgu yaparken ve istida itibarıyle istida konusu konutun kiralanabilir kirasını 109.00TL.- o-larak saptarken hata ettiği söylenemez.
Yasanın 6. maddesinde bir ön koşul olan istidadan önce taraflar arasında yeni kira tespiti için görüşme yapılması gereği Yasanın 5. maddesinde mevcut değildir. Mahkeme bu hususta da bulgu yapmakla beraber esasında- bu istinaf amaçları bakımından Yasanın ilgili maddesi altında bu hususta bir bulgu yapılıp yapılmamasının gerekli olup olmadığını incelemeye gerek görmedik.
Alt mahkemenin kararından da görülebileceği gibi mahkeme KL:'nin serbest piyasadaki değerinin Ma-rt 1986 itibarı ile 1 KL=1.300TL.- olduğunu kabul ederek hesaplama yapmıştır. Mahkeme önünde bu hususta bir iddia ve şahadet olmadığına göre Mart 1986 sonu itibarıyle KL.'nin resmi kurdan değerini adli ihbar olarak dikkate alması gerekirdi. Resmi Gazetede -yayınlanan kurlara göre de Mart 1986 sonu 1 KL=1081TL.- idi. Alt mahkeme müstedaaleyhin gelirini 300KL.- olarak kabul ettiğine göre de bunun resmi kurdan karşılığı 354.300.-TL eder. Alt Mahkemenin konu konutun kiralanabilir kirasını 109.000TL.- olarak sapa-tdıktan sonra müstedaaleyhin ödemesi gerekli kirayı saptarken yaptığı hesaplamaya gelince, karardan da görülebileceği gibi alt mahkeme müstedaaleyhin doktora olan borcu için ayda KL.50 ve ilaç ile bakım parası olarak da ayda KL.30 harcadığını kabul ederek- bu miktarları düştükten sonra geriye kalanın net geliri olduğuna ilişkin bulgu yapıp daha sonra kızına da ayda KL.70-75 harcadığını dikkate alarak bu harcamaya karşı da bir miktar düşüş yapıp geriye kalan miktarın %25'ini kira olarak ödemesine ilişkin kar-ar vermiştir. Alt mahkeme bu yöntemi uygulamakla hatalı hareket etmiştir. Alt mahkeme bu yöntemi uygulamakla hatalı hareket etmiştir. Bu miktarı aldıktan sonra çeşitli yerlere ödeme yapması gerketiği ayrı bir husustur. Alt mahkeme bir kişnin önce her ay e-line geçen miktarı saptadıktan sonra onun ödemekle yükümlü miktarları ancak onun ödeyeceği kirayı saptarken bir tüm olarak dikkate alması gerekir.
Bir kişi çeşitli yerlere borçlu olup bu borçlar için her ay belirli taksit ödemekle yükümlü olabilir. Ya da- her ay aile fertlerinin tahsili için belirli harcaması olabilir. Ancak bunların tek tek net gelirinden düşmeye kalkacak olursak bazı hallerde hiç kira ödeyecek durumda olmadığı gibi bir durumla karşılaşılabilir ve bu da mal sahibi bakımından çok adaletsiz- bir yöntemdir. Bir kişi çeşitli yerlere her ay borç ödemek ve harcama yapmak durumunda ise ve mali durumu zayıf ise bu oturmakta olduğu taşınmaz malın sahibin omuzuna yükleyemez. Mali durumu zayıf olan bir kiracı ya kira değeri yüksek olan bir taşınmaz m-alın kirasını olanakları çerçevesinde kendisi omuzlar ya da böyle bir taşınmaz mal yerine bütçesine daha uygun ekonomik bir yer bulur.
Bütün bu nedenlerle alt mahkemenin yapmış olduğu hesaplama yönteminin hatalı olduğu cihetle biraz önce belirtmiş olduğu-muz hesaplama ışığında müstedaaleyhin ilgili devrede net geliri olduğu hususunda bulgu yaptığımız 354.300TL.-'den, müstedaaleyhin mevcut mali durumunu da dikakte alarak 134/84 sayılı istidada saptanan kirayı istida tarihi itibarı ile 90.000TL.- olarak deği-ştirilmesinin uygun olacağı görüşündeyiz.
Sonuç olarak müstedinin istinafı kabul edilerek alt mahkemenin saptamış olduğu ayda 65.000TL.- kiraya ilişkin karar iptal edilerek müstedaaleyhin istida tarihinden itibaren ayda 90.000TL.- kira ödemesi emrolunur.-
Müstedaaleyhin de istinafında bazı hususlarda haklı olduğu dikkate alınarak masraflarla ilgili herhangi bir emir verilmez.
(N. Ergin Salâhi) (Niyazi F. Korkut) (Taner Erginel)
Yargıç - Yargıç Yargıç
17 Kasım 1987
-
-
1
-
Full & Egal Universal Law Academy