-D.7/2000 Yargıtay/Hukuk 64/98
(Dava No.519/96; Girne)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Mahkeme Heyeti: Celâl Karabacak, Mustafa H. Özkök, Seyit A. Bensen.
İstinaf eden: Mecal Güvenay, Güzelyurt
- (Davacı)
- ile -
Aleyhine istinaf edilen: Emper Otelcilik Ltd., Girne
(Davalı)
A r a s ı n d a.
Girne Kaza Mahkemesinin 519/-96 sayılı davada 28.9.1998
tarihinde verdiği karara (Narin Ferdi Kıdemli Yargıç)
karşı Davacı tarafından yapılan istinaftır.
İstinaf eden namına: Avukat Ünsal Çağda
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Ergin Ulunay.
.........-..
H Ü K Ü M
Celâl Karabacak: İşbu istinaf, Girne Kaza Mahkemesinin 519/96
sayılı davada vermiş olduğu ve Davacının davasını masrafsız
ret ve iptal eden hükmüne karşı Davacı tarafından yapılmıştır.
Davacı, Girne Kaza Mah-kemesinde açtığı konu dava ile, diğer
şeyler yanında, 1.5.1990 tarihinden itibaren Girne'de bulunan
ve Voyager Kıbrıs Ltd.'e ait olan Jasmine Court Hotel'de garson
olarak çalıştığını, orada çalışmakta iken işyerinin 1.2.1996
tarihinde Davalı Emper Otelci-lik Ltd.'e devredilip Emperyal's
Jasmine Court ismi altında çalıştırılmağa başlandığını, kendi-
sinin de Davalı tarafından aynı yerde ve aynı koşullarla garson
olarak çalıştırılmağa devam ettirildiğini belirtmiştir. Bilâhare Davalının kendisine gönderdiğ-i 9.5.1996 tarihli ihbarla
disiplinsiz ve itaatsız davranışları nedeniyle görevine son veril-
diğinin bildirdiğini, halbuki kendisinin disiplinsiz olmadığını
söylemiş ve Davalı tarafından yapılan bu işlemin hizmet akdinin
haksız feshi olduğunu iddia e-tmiştir.
- Davacı, devamla, Davalının hizmet akdini haksız feshettiği için kendisine, en son almakta olduğu 51.186.448TL. maaş tutarı kadar 1 aylık bildirim tazminatı tutarı olarak 51.186.448TL., bildirim süresinin 3 katı tazminat tutarı olarak 153.559.344TL.,
--1 aylık sürede günde 2 saatten 6 günlük iş arama izin tutarı olarak 10.237.289TL., 1996 yılında çalıştığı aylar için ayda 2 günden 10 günlük yıllık izin tutarı olarak 17.062.149TL. olmak üzere toplam 232.045.230TL. ödemesi gerektiğini iddia ederek
konu me-blâğlar ile dava masraflarını talep etmiştir.
Davalı ise, Davacının davasına karşılık dosyaladığı müdafaa takririnde, diğer şeyler meyanında, Voyager Kıbrıs Ltd.'in Jasmine Court Hotel'deki işletmesini tasfiye ederek 29.2.1996 tarihinde faaliyetlerin-e son verdiğini, konu Şirket bu faaliyetlerini durdururken işyerinde çalışan, Davacı
dahil, diğer müstahdemlerin kıdem tazminatı ve tüm haklarını ödediğini, keza diğer çalışanlar gibi Davacının da, bu işveren ile ilişkisini kestiğine dair 6.3.1996 tarihl-i Aklama Belgesini verdiğini izah etmiştir.
Davalı, devamla, konu tesisleri 1.2.1996 tarihli kira sözleşmesi altında esas mal sahibi olan KKTC Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesinden 49 yıllığına kiralayıp 1.3.1996 tarihind-en itibaren orada yeni bir işletme kurduğunu, aynı tarihte Davacı ile de yazılı yeni bir hizmet akdi imzalayarak onu garson olarak 1 yıllığına yeniden istihdam ettiğini söylemiştir.
Davalı, son olarak, Davacının disiplinsiz davranışları
nedeniyle o-na 9.5.1996 tarihinde gönderilen yazılı ihbar ile, istihdamına son verilerek hizmet akdinin feshedildiğinin bildirildiğini, bu işlem Davacının yeniden istihdam edildiği 1.3.1996 tarihinden itibaren 3 aylık deneme süresi içinde yapıldığı cihetle, Davacıya h-erhangi bir bildirimde bulunma ve tazminat ödeme yükümlülüklerinin olmadığını ve bu nedenle Davacı tarafından açılan davanın masraflarla ret ve iptalini talep etmiştir.
Davanın duruşmasını yapan Girne Kaza Mahkemesi, duruşma esnasında sunulan şahadet- ve emareleri inceledikten sonra, Davacının 1.5.1990 tarihinden 29.2.1996 tarihine kadar Kıbrıs Voyager Ltd.'in işlettiği Jasmine Court Hotel'de garson olarak çalıştığı, bu Şirketin konu işyerindeki işletmesini 29.2.1996 tarihinden itibaren tasfiye ederken-, Davacı dahil, diğer müstahdemlerine 1 aylık ihbar ücreti, yıllık izin, kıdem tazminatı, 13. maaş ve 1.1.1996 - 29.2.1996 arası açıklanan hayat pahalılığından doğan haklarını da ödediği, bu ödemelerin Davacı tarafından gönüllü kabul edilip Emare 12 Aklama- Belge-sini de imzaladığı, böylece 29.2.1996 tarihinden itibaren Voyager Kıbrıs Ltd. ile işçi işveren ilişkisinin sona erdiği yönünde bulgu yapmıştır.
Bulgularına devam eden Alt Mahkeme, konu işyerini Emare 8 ile KKTC Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, D-evlet Emlâk ve Malzeme Dairesinden kiralayan Davalının bu işyerini eski Şirketin bir devamı olarak işletmeyip yeni bir işletme şekline dönüştür-düğünü, ayrıca, 1.3.1996 tarihinde Davacı ile yaptığı Emare 10 yazılı hizmet sözleşmesi altında onu garson olara-k, 1 yıllığına istihdam ettiğini, bu istihdamın eski istihdamın devamı değil de, tamamen yeni bir istihdam olduğunun kabul edilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Mahkeme, son olarak, 1.3.1996 tarihinde yeni işçi statüsüne giren Davacının 22/1992 sayıl-ı İş Yasasının 11. maddesindeki 3 aylık deneme süresi kapsamına girdiğini ve böylece Davalının bu süre zarfında Davacı ile yapılan hizmet akdini bildirimsiz ve tazminatsız olarak feshedebileceğini, durum böyle olmasına rağmen, disiplinsiz davranışta buluna-n Davacıya 9.5.1996 tarihli Emare 7 ihbarın gönderilip işine
son verildiğinin bildirildiğini belirttikten sonra, Davacının Davalı aleyhine dosyaladığı davayı ret ve iptal etmiş, ayrıca, tüm olguları dikkate alarak dava masrafları ile ilgili emir vermemeyi- uygun görmüştür.
Davacı, Girne Kaza Mahkemesinin bu hükmüne karşı, Yüksek Mahkemeye, Yargıtay olarak, istinaf dosyalamıştır.
Dosyalanan istinaf ihbarnamesi 7 sebep içermekle beraber, bunları aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür:
1. Alt -Mahkeme, önündeki şahadeti yanlış değerlendirip
Davacının 1.5.1990 tarihinden 9.5.1996 tarihine kadar kesintisiz olarak konu işyerinde garson olarak çalışmasına rağmen, hizmetlerini sürekli saymayıp 1.3.1996 tarihinden itibaren yeniden işe alındığı bulgusu-na varmakla hata etmiştir.
2. Davacının 1.3.1996 tarihinde yeniden işe alındığı, dolayısıyle 22/1992 sayılı İş Yasasının 11. maddesi kapsamına girdiği, böylece 3 aylık deneme süresine tabi olduğu ve netice olarak Davalının bildirimsiz ve tazminatsız -bir şekilde akdi feshetme hakkına sahip olduğunu kabul eden Alt Mahkeme hatalı hareket etmiştir.
3. Alt Mahkeme, huzurundaki şahadeti yanlış değerlendirip Davacı herhangi bir disiplin suçu işlemediği halde, onun disiplinsiz davranışlarda bulunarak su-ç işlediği bulgusuna varmakla hataya düşmüştür.
Yukarıda belirtilenlerden görüleceği gibi, İstinaf Eden Davacının istinaf sebepleri 3 ana başlık altında toparlanmışsa da, bunları birlikte ele alıp incelemeyi uygun bulduk.
Sunulan olgulara göre,- İstinaf Eden, 1.5.1990 tarihinden itibaren Voyager Kıbrıs Ltd.'e bağlı Jasmine Court Hotel'de garson olarak çalışmakta iken konu işyeri el değiştirip Aleyhine İstinaf Edilen Davalı Emper Otelcilik Ltd.'in işletmesine geçmiş ve 1.3.1996 tarihinden sonra Em-peryal's Jasmine Court adı altında çalıştırılmaya başlanmıştır. İşletmenin el değiştirmesi hususunda Alt Mahkeme tutanakların Mavi 54 olarak işaretlenen sayfasında şöyle demiştir:
"Her ne kadar da davalı Jasmin Court Oteli Voyager
Kıbrıs Ltd.'-den devralmışsa, yasal olarak davalı
konu yeri Devlet Emlak ve Malzeme dairesinden 49
yıllığına Emare 8 ile icarına almıştır. Davalı
Jasmin Court'un Voyager Kıbrıs Ltd.'in bir devamı
olarak işletmemiştir. Voyager Kıbrıs Ltd.'e
- davalının bazı ödemeler yaptığı şahadette bulun-
makla beraber esasen konu yeri icar eden Devlet
Emlak ve Malzeme dairesidir. Bu nedenle Voyager
Kıbrıs Ltd.'in Jasmin Court'daki işlerini tasfiye
ettiği ve oraya yeni bir işl-etmenin davalı ile
geldiği kabul edilmelidir."
Hemen belirtmek yerinde olur ki, Alt Mahkemenin bu bulgusuna karşı İstinaf Eden herhangi bir itirazda bulunmuş değildir.
Yine işletmesini bu şekilde tasfiye eden Voyager Kıbrıs Ltd.'-ten kıdem tazminatı ve diğer tüm haklarını alarak konu Şirketle ilişkisini kestiğine dair Emare 12 Aklama Belgesini veren İstinaf Edenin 1.3.1996'da Aleyhine İstinaf Edilen ile
1 yıllık yapılan Emare 10 hizmet akdi altında garson olarak çalışmasını sürdür-düğü sunulan olgu ve emarelerden anlaşıl-
maktadır.
Alt Mahkeme, İstinaf Edenin yaptığı bu işlemleri de inceleyip Mavi 54-55'de bu hususlarda şunları belirtmiştir:
"Davacı her ne kadar da ayni görevde ayni yerde
çalışmaya devam etmişse- de davacı Voyager Kıbrıs
Ltd.'den kıdem tazminatı, 13. Maaş, yıllık izin,
1 aylık ihbar ücreti ödenmiş, Emare (12) yazı ile
adı geçen şirketten hiçbir talebi bulunmayacağını
taahhüt etmiştir. 1.3.96'da ise davalı ile hizmet
akdi -Emare (10)'u imzalamıştır..................
Bu durumda davacının Voyager Kıbrıs Ltd. ile olan
ilişkisini bitirmiş ve davalı ile yeni bir müstah-
dem - işveren ilişkisine girdiği kabul edilmelidir.
Davacının işine Voyager Kıbrıs Ltd. tar-afından son
verildiğinin Çalışma Dairesine bildirilmemiş olması
ve bu nedenle yeni bir hizmet sözleşmesi imzalaya-
mayacağı iddiasını kanaatimce davacı davalı ile yeni
bir hizmet sözleşmesi imzaladıktan sonra ileri
süremez. Daire-ye bildirim yapılmamış olması dava-
cının davalı ile Emare 10 hizmet sözleşmesi imzala-
masına ve yeniden istihdam edilmesine engel olamaz."
İstinaf Eden avukatı, istinafın duruşmasında Mahkememize bu hususta hitap ederken, diğer şeyle-r yanında, İstinaf Edenin 1.5.1990 tarihinden itibaren çalıştığı Voyager Kıbrıs Ltd.'in Aleyhine İstinaf Edilen Emper Otelcilik Ltd.'e devredilmesinin hizmet akdini sona erdirmediğini, kaldı ki İstinaf Edenin işten durdurulduğuna dair İlgili Daireye herhan-gi bir bildirimde bulunulmadığı gibi, aynı yerde ve aynı görevde çalışan İstinaf Edenin hizmetinin 1.5.1990'dan beri sürekli olduğunu, kıdem tazminatı ve sair hakları almakla durumun değişmediğini belirtmiş ve Alt Mahkemenin İstinaf Edenin hizmetini sürekl-i saymayıp 1.3.1996'da yeni Şirket tarafından yeniden işe alındığı bulgusuna varmakla hatalı hareket ettiğini iddia etmiştir.
Aleyhine İstinaf Edilen avukatı ise, Alt Mahkeme kararındaki bulguların doğru ve yerinde olduğunu savunmuştur.
Bilindi-ği gibi, 22/1992 sayılı İş Yasamız Türkiye Cumhuriyetinde yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu'ndan esinlenerek hazırlanan bir Yasadır. Dolayısıyle Yasamızı yorumlarken T.C. Yargıtay içtihatları ile doktrinden yararlanmamız mümkündür.
22/1992 sayıl-ı İş Yasasında işyerinin devredilmesiyle işçi-işveren arasında yapılan hizmet akitlerinin etkilenip etkilenmeyeceği, eğer etkilenecekse ne yönde etkileneceği hususunda açık bir hüküm bulunmamaktadır. Sadece konu Yasanın 47. maddesinde şöyle denilmektedir:-
"47. İşyerinin el değiştirmesi veya başkasına
geçmesi, bu işyerinde çalışan işçilerin yıllık
ücretli izin haklarının ortadan kalkmasına neden
olamaz. Aksine bir sözleşme olsa bile, yıllık
ücretli izin süresine ilişkin ücretle-r yeni
işveren tarafından ödenir."
1475 sayılı Yasanın 53. maddesi de atıfta bulunduğumuz 47. maddemizin tıpatıp aynısıdır. Prof. Dr. Nuri Çelik'in İş Hukuku Dersleri, yenilenmiş 14. Baskı, sayfa 55-58, Prof. Dr. Kenan Tunçomağ'ın İş Huku-ku, Cilt I, 3. Baskı, sayfa 121-123 ve Doç. Dr. Halûk Hâdi Sümer'in İş Hukuku, 6. Baskı, sayfa 25'de işyeri devirlerinde, konu işyerini devralan işverenin kendiliğinden hizmet sözleşmelerine taraf olacağı belirtilmek-tedir. T.C. Yargıtay içtihatları da bu- yöndedir ve bu görüşleri biz de aynen benimsemekteyiz.
Hâl böyle olunca, ilk nazarda, İstinaf Edenin Voyager Kıbrıs Ltd. ile yaptığı hizmet akdinin devam ettiği sonucu çıkmaktadır. Ancak, önümüzdeki meselede Voyager Kıbrıs Ltd. Şirketi işlerini tas-fiye etmiş ve işyerini Aleyhine İstinaf Edilen Emper Otelcilik Ltd.'e devretmeden önce İstinaf Eden dahil, tüm çalışanlarına haklarını ödeyip kendi işyeri ile ilgili ilişkilerini kesmiştir. Diğer bir ifade ile, Voyager Kıbrıs Ltd., İstinaf Edenle yaptığı -hizmet akdini feshetmiştir. Bu durumda, Voyager Kıbrıs Ltd.'le yapılan eski hizmet akdinin Aleyhine İstinaf Edilen Emper Otelcilik Ltd. ile devam etme imkânı kalmamıştır. Nitekim, İstinaf Eden de yeni işveren durumunda olan Aleyhine İstinaf Edilen ile 1.-3.1996'da 1 yıllığına Emare 10 olan hizmet akdini imzalamıştır ki, biz de Alt Mahkemenin belirttiği gibi, bunun yeni bir hizmet akdi olduğu kanaatindeyiz. Şunu da belirtmeliyiz ki, İstinaf Eden bu konuda istintak edilirken, tutanakların Mavi 17. sayfasınd-a "S: Bu akidde süre 1 yıl gösterir, bu akdin tarihi 1.3.1996'dır. Doğru değil mi, burada görülen Emper Otelcilik tarafından yeni baştan istihdam edildiniz? C: Evet." diye cevap verip Aleyhine İstinaf Edilen Emper Otelcilik Ltd. tarafından 1.3.1996'dan it-ibaren yeni baştan istihdam edildiğini kabul etmiştir.
Tüm bu söylenenlerden anlaşılacağı gibi, 1.3.1996 tarihli Emare 10 hizmet akdi yeni bir hizmet akdidir ve dolayısıyle İstinaf Edenin Alt Mahkemenin hizmetlerini 1.5.1990'dan itibaren sürekli saym-ayıp 1.3.1996 tarihinden itibaren yeniden işe alındığı bulgusuna varmakla hatalı hareket ettiği yönündeki istinaf sebebinin reddedilmesi gerekmektedir.
Alt Mahkeme, 1.3.1996 tarihinde Aleyhine İstinaf Edilen ile 1 yıllığına yeni bir hizmet akdi yap-tığı cihetle, yeni işçi statüsüne giren İstinaf Edenin 22/1992 sayılı İş Yasasının 11. maddesindeki 3 aylık deneme süresi kapsamına girdiğini söylemiştir.
Mahkememizde İstinaf Edeni temsil eden avukat, Alt Mahkemenin bu yöndeki bulgusunun hatalı oldu-ğunu ileri sürerken, Aleyhine İstinaf Edilen avukatı ise, İstinaf Edenin deneme süresi kapsamı içinde olduğunu savunmuştur.
Bilindiği gibi, deneme süresi işçi ile işverenin birbirini tanıması ve iş şartlarının öğrenilmesi amacıyle konan bir süredir. - 22/1992 sayılı İş Yasamızın 11. maddesinde bu hususta şöyle denilmektedir:
"11. Sürekli hizmet akitlerinde, deneme süresi
en çok üç aydır. Deneme süresi içinde taraflar akdi
bildirimsiz ve tazminatsız olarak feshedebilirler.
- Ancak çalışılan günler için tahakkuk eden ücret
ve diğer haklar saklıdır."
Yine T.C. İş Yasasının 12. maddesi süre hariç, bu madde-
mizin aynısıdır.
Yukarıda isim ve yazarlarına atıf yaptığımız eserlerde sırasıyle sayfa 82-83, 130-133 ve -43-44'de yapılan hizmet akitlerine deneme süresi konmasının otomatik olmayıp tarafların serbest iradesine bağlı olduğu vurgulanmaktadır. Bu görüşü bizler de benimsemekteyiz ve Alt Mahkemenin İstinaf Edenin Aleyhine İstinaf Edilenle 1.3.1996 tarihinde Emar-e 10 hizmet akdini yapmakla otomatik olarak İş Yasasının 11. maddesi altındaki deneme süresi kapsamına girdiği bulgusunun hatalı olduğu görüşündeyiz.
Bu durumda, acaba, Aleyhine İstinaf Edilenin iddia ettiği deneme süresi hususunda Mahkeme huzurunda -şahadet var mıdır?
Deneme süresi konusundaki şahadetleri incelediğimizde, İstinaf Edenin 1.3.1996 tarihinden itibaren 3 aylık deneme süresine tabi olduğu Aleyhine İstinaf Edilen tanıklarının şahadetlerinden ve özellikle Tanık 2 Ali Fatin Galip'in şa-hadetinden anlaşılmaktadır. Kaldı ki, İstinaf Eden de tutanakların Mavi 15. sayfasında kendisine sorulan "Yine işvereniniz diyor ki sizin işinize son verdiler 95'de (96 olması gerekir) sizi deneme süresi içinde çalıştırdı doğru mu?" sorusuna "Evet" diye y-anıt vererek deneme süresine tabi yeni bir işçi olduğunu kabul etmiştir.
Huzurumuzdaki şahadetten İstinaf Edenin 1.3.1996 tarihinden itibaren, 3 aylık deneme süresine tabi olduğu sonucuna varır ve bu şekilde bulgu yaparız. Dolayısıyle, İstinaf Edeni-n 3 aylık deneme süresine tabi olmadığı yönündeki istinaf sebebi de reddolunur.
Az önce alıntısını yaptığımız 22/1992 sayılı İş Yasasının 11. maddesinde tarafların hizmet akdini 3 aylık deneme süresi içinde bildirimsiz ve tazminatsız olarak feshedebi-lecekleri belirtilmektedir. Önümüzdeki meselede de Aleyhine İstinaf Edilen 1.3.1996 tarihli Emare 10 hizmet akdi ile 3 aylık deneme süresi içinde bulunan İstinaf Edene gönderdiği 9.5.1996 tarihli Emare 7 ihbarla görevine son verdiğini bildirmiş, diğer bir- ifade ile, aralarındaki hizmet akdini feshetmiştir.
Şunu da belirtmek yerinde olur ki, bir işveren bu şekilde hizmet akdini sona erdirirken neden göstermek zorunluluğu yoktur. (Gör: Doç. Dr. Halûk Hâdi Sümer, İş Hukuku, 6. Baskı, sayfa 43.) Ancak,- bu meselede, Aleyhine İstinaf Edilen, İstinaf Edene gönderdiği 9.5.1996 tarihli Emare 7 ihbarla disiplinsiz davranışlarda bulunduğu nedeniyle görevine son verdiğini bildirmiştir.
İstinaf Eden avukatı, İstinaf Edenin hiçbir zaman disiplinsiz olmadığı-nı ve Alt Mahkemenin onun disiplinsiz davranışlarda bulunarak suç işlediği bulgusuna varmakla hataya düştüğünü ileri sürmüştür.
Aleyhine İstinaf Edilen avukatı ise, İstinaf Edenin muhtelif tarihlerde sözlü ikazlara rağmen, verilen emirlere uymayarak -disiplinsiz davrandığını belirtmiştir.
Bu konuyu içeren şahadetleri de incelediğimizde, Alt Mahkemenin bu bulguya varmak için önünde yeterli şahadet olduğu ve bu şahadeti yanlış değerlendirmediği kanaatindeyiz. Dolayısıyle bu hususu içeren istinaf s-ebebinin de reddedilmesi gerekmektedir.
Son olarak tazminat konusuna değinmeyi uygun görüyoruz. Şöyle ki, 22/1992 sayılı İş Yasasının 11. maddesi altında 3 aylık deneme süresi içerisinde hizmet akdi feshedilen İstinaf Edenin Aleyhine İstinaf Edilend-en davada talep ettiği tazminatları almaya hakkı yoktur. Nitekim, Alt Mahkeme de
bu doğrultuda görüş belirtmiştir.
Yukarıda söylenen tüm hususlar ışığında İstinaf Eden istinafında başarılı olamadığı cihetle, istinafın reddedilmesi gerekmektedir.
- Sonuç olarak, istinaf ret ve iptal olunur.
Usulüne uygun bir dilekçe üzerine, Mukayyitlikçe tespit edilecek olan istinaf masrafları İstinaf Eden tarafından ödenecektir.
Celâl Karabacak Mustafa H. Özkök Seyit A. Bensen
- Yargıç Yargıç Yargıç
31 Ekim 2000
-1
12
-
Full & Egal Universal Law Academy