-
D.8/97 Yargıtay /Hukuk 69/96
(Kira İstida No: 57/95; Lefkoşa)
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Mustafa Özkök, Gönül Erönen.
İstinaf eden: Serhan Çınar, Ahm-et Beliğ Paşa Vakfı Mütevellisi Beliğ Arif'in yetkili vekili sıfatı ile, Lefkoşa
(Davacı)
-ile-
Al-eyhine istinaf edilen : Kemal Kalıçay, Lefkoşa
(Davalı)
A r a s ı n d a.
Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 57/95 sayılı davada 18.3.1996 tarihinde verdiği karara (Hasan Sözmener Kaza M-ahkemesi Yargıcı) karşı Davacı tarafından yapılan istinaftır.
İstinaf eden namına: Avukat Serhan Çınar
Aleyhine istinaf edilen namına: Avukat Talat Kürşat.
------------
H Ü K Ü M
Taner Erginel: Bu istinaftaki Mahkeme hükmün-ü Sayın Yargıç Gönül Erönen okuyacaktır.
Gönül Erönen: Müstedi(istinaf eden) 17.10.1995 tarihinde dosyalamış olduğu istida ile Müstedaaleyhin (aleyhine istinaf edilen) icarında bulunan Beliğ Arif'in Mütevellisi
bulunduğu Ahmet Beliğ Vakfına ait Müftü- Raci Efendi Sokak No. 51'de kain hanenin makul kirasının tesbit edilmesi için Mahkemeye müracaatta bulunmuştur.
Müstedaaleyh istida konusu dükkanı 1.1.1964 tarihinden
31.12.1964 tarihine kadar 1 yıllığına ayda 10 Kıbrıs
Lirası için icar etmiş-tir. İcar tarihinden sonra
Müstedaaleyh istida konusu dükkanı tahliye etmedi ve 31.12.1964 tarihinden itibaren kanuni kiracı sıfatı ile icar ve tasarrufunda bulundurmaya devam etti.
4.10.1984 tarihinde Vakfın mütevellisi olan Beliğ Arif, 121/-84 sayılı genel istidayı dosyalayarak istida konusu
dükkanın makul kirasını 1.5.1985 ile 30.4.1987 tarihleri arasında ayda 20.000TL olarak tesbit ettirmiştir.
Daha sonra 20.8.1987 tarihinde Mahkemeye yeni bir istida dosyalayarak mezkur dükkanın kira be-delini gözden geçirilmesini talep etmiştir. Mahkeme, Müstedaaleyhin 31.12.1964 tarihinden itibaren kanuni kiracı olduğu bulgusuna vardıktan sonra makul kirayı 1.9.1987 tarihinden itibaren ayda 75.400TL'ye yükseltmiştir. Bu karardan istinaf edilmiş ve istin-af neticesinde, kira bedeli 50.000TL'na düşürülmüştür.
24.11.1988 tarihinde 119/88 sayılı istidanın dinlenmesi neticesinde Müstedaaleyhin kanuni kiracılığı saptandıktan sonra makul kira 1.11.1988 tarihinden itibaren 75.000TL olarak tesbit edilmiştir.
-
24.11.1989 tarihinde dosyalanmış olan 93/89 sayılı kiranın yeniden gözden geçirilmesine dair istida neticesinde Mahkeme istida konusu dükkanın makul kirasını 1.12.1989 tarihinden itibaren 110.000TL olarak saptamıştır.
Daha sonra 27.12.1990 tarihinde do-syalanmış olan 103/90 sayılı kiraya ilişkin gözden geçirme istidası ile konu dükkanın kirası 1.1.1991 tarihinden itibaren 200.000TL olarak saptanmıştır.
14.1.1992 tarihinde dosyalanmış olan 25/92 sayılı kiranın gözden geçirilmesine ilişkin istida netices-inde makul kira 1.6.1992 tarihinden itibaren 500.000TL olarak saptanmıştır.
7.9.1993 tarihinde dosyalanmış olan 63/93 sayılı istida neticesinde Mahkeme, kira bedelini yeniden gözden geçirerek makul kirayı 1.10.1993 tarihinden itibaren 800.000TL olarak sa-ptamıştır.
Müstedi 1.10.1994 tarihinde eski kira bedelinin gözden geçirilmesini Mahkemeden talep etmemiş ve taraflar Mahkeme dışı yaptıkları anlaşma gereği kira miktarını aynı tarihten itibaren 1.500.000TL'na yükseltmişler ve bu konuda aralarında anlaşmış-lardır.
Tüm bu hususlar ihtilaf konusu değildir.
Müstedi, Alt Mahkemede dosyaladığı istidaya ilişkin yemin varakasında Vakıflar İdaresinden özel izin almış olması nedeni ile işbu istidayı dosyalamaya hakkı olduğunu, istida konusu binanın Lefkoşa'da Sara-yönünde olup şehir merkezinin en gözde yerinde olduğunu, yapısının yontma sarı taş olduğunu, sağlam ve kullanışlı olduğunu, 38.83 metrekare alanı olduğunu, gerek yapı gerekse konut itibarı ile Müstedaaleyhin yapmış olduğu marangozluk ve/veya mobilyacılık i-şine uygun ve kullanışlı bir yer olduğunu, inşa tarihinin ise takriben 1920 olduğunu belirtmiştir. Müstedaaleyhin spor mağazasına çevirip çok lüks bir
hale getirmiş olduğu dükkanın kira değerinin çevre bina ve dükkanların kiraları da dikkate alındığında- 15.000.000TL civarında olduğunu, bu miktarda paraya kiralanabileceğini belirterek konu dükkanın makul kirasının yeniden gözden geçirilerek 1.10.1995 veya uygun görülen tarihten itibaren yeniden tesbit edilmesi için Mahkemeye müracaatta bulunmuştur.
Müste-daaleyhler bu istidaya itiraz dosyalayarak, Müstedinin geçerli ve yasal bir istida sebebi olmadığından istidanın iptal edilmesi gerektiğini ön itiraz olarak ileri sürmüşlerdir. Keza itirazlarına devam eden Müstedaaleyhler yeni kira bedeli olarak 15.000.000-TL talep edilemiyeceğini ileri sürerek istidanın reddedilmesini talep ettiler.
Tarafların müracaatı üzerine, hukuki bir nokta olan ön itirazı öncelikle dinleyen Bidayet Mahkemesi, tarafların bu konudaki hitaplarını dinlemiştir. Mahkemeye ön itiraz ile il-gili hitap eden Müstedaaleyh Avukatı, özetle ön itirazını şu hususlara bağlamıştır:-
Mahkemece en son yapılan kira revizyonu 1.10.1993 tarihlidir ve bu 800.000TL olarak saptanmıştır. 1.10.1994 tarihinde yapılan 1.500.000TL revizyonu ise taraflar kendi ara-larında yapmışlardır. 1.10.1994 tarihinde tarafların kirayı kendi aralarında tesbit etmiş olmaları nedeniyle aralarında yeni bir kiracılık ilişkisi tesis edilmemiştir ve Mahkemenin 1.10.1993 tarihinde yapmış olduğu revizyon halen geçerlidir. Müstedi böyle -bir durumda ancak 1.10.1993 tarihli kira bedelinin yeniden gözden geçirilmesini talep edebilirdi ve bu talebini içeren bir istida yapabilirdi. İstidasının da 17/81 sayılı Yasanın 5. maddesine isnat etmesi gerekirdi. Halbuki Müstedinin yapmış olduğu istida -yeni bir kira tesbitine yöneliktir. Müstedinin istidası 5.
maddeye dayanmış olmasına rağmen, Müstedi esasta 6. madde kapsamında yeni bir kira tesbitine yönelik bir talepte bulunmaktadır bu nedenlerle de istidanın iptal edilmesi gerekir. Müstedaaleyhlere- göre taraflar arasında 1.10.1994 tarihinde yapılan revizyon Mahkemece yapılmadığı cihetle taraflar arasında yeni bir kiracılık ilişkisi tesis edilmemiştir.
Müstedi ise bu ön itiraza cevaben; tarafların dükkanın kirasını 1.500.000TL olarak kararlaştırmal-arını engelleyen herhangi bir Mahkeme emri veya yasal mevzuat olmadığını, Müstedaaleyhin bugün ödemekle mükellef olduğu kira bedelinin 1.500.000TL olduğunu ve Mahkemenin 1.10.1993 tarihinde revize ettiği 800.000TL kira bedelini değil, tarafların 1.10.1994- tarihinde kararlaştırdığı 1.500.000TL'na göre kira bedelini yeniden tesbit etmesi gerektiğini iddia etmiştir. Müstedinin iddialarına göre 1.10.1994 tarihinde tarafların kendi aralarında yeni kira bedeli olarak 1.500.000TL için anlaştıkları cihetle Mahkeme-nin 5. madde altında revize edeceği geçmişte tesbit edilen herhangi bir kira bedeli yoktur. 5. madde altında kira revizyonu ancak 6. madde tahtında Mahkemece tesbit edilen kira bedellerini kapsamaktadır. Tarafların kendi aralarında serbest iradeleriyle an-laştıkları kira miktarları herhangi bir revizyona tabi değildir. Taraflarca 1.10.1994 tarihinde tesbit edilen rakam yeni bir kira bedelidir. Bu nedenle haklı bir istida sebebi vardır ve istida doğru madde altında dosyalanmıştır. İstida, kira tesbit istida-sıdır ve Müstedi,günün şartlarına uygun olmadığı gerekçesi ile 1.500.000TL'nın artırılmasını talep etmektedir.
Müstedi istidasını 17/81 sayılı Yasanın 5. ve 6. maddelerine birlikte dayandırdığı halde, Alt Mahkemede ön itirazın dinlenmesi sırasında esas ta-lebinin 17/81 sayılı
Yasanın 6.maddesi tahtında kira tesbit talebi olduğunu ısrarla belirtmiştir.
Tarafların hitaplarını değerlendiren Bidayet Mahkemesi 18.3.1996 tarihinde vermiş olduğu kararda, başka şeyler meyanında özetle 17/81 sayılı Yasanın 6-. maddesi tahtında kira tesbiti için Mahkemeye ancak bir kez müracaat edilebileceğinden, keza 5. madde altında da müracaat olmadığı gerekçesi ile tarafların Mahkeme dışı anlaşmış olmalarının da yasal durumu değiştirmediğine değinmiştir. Alt Mahkeme, Müsted-aaleyhi ön itirazında haklı bularak istidayı masrafsız ret ve iptal etmiştir.
Müstedi, Alt Mahkemenin kararının yanlış olduğu hususundaki iddialarını vurgulayarak Alt Mahkemede serdettiği gerekçeler çerçevesinde ve keza 6. madde altında yeniden kira tesbi-tine müracaat edemeyeceği hususundaki Alt Mahkeme bulgularının yanlış olduğunu ileri sürerek, bu karara karşı istinaf etmiştir.
Müstedaaleyh ise istida ret ve iptal edildiği halde, lehine masraf emri vermemekle Alt Mahkemenin adli takdir yetkisini yanlış- kullandığından dolayı mukabil istinaf dosyalamıştır.
Taraflar istinafın duruşması sırasında şahadet dinletmediler. Bidayet Mahkemesi huzurunda yapmış oldukları hukuki argüman ve beyanlara benzer beyanlar yaparak istekleri doğrultusunda taleplerde bulu-ndular.
İstinaf konusu 17/81 sayılı Yasanın 4,5 ve 6. maddeleri aynen şöyledir:-
"4.madde:
1. Bu yasa kuralları uyarınca açılacak herhangi bir dava veya yapılacak istida mahkeme tarafından dinlenerek karara bağlanır.
2. Mahkeme bu yasa kuralları -uyarınca bir dava veya istidayı dinlerken hukuk davalarında uygulanan usul ve şahadet kurallarını uygular.
5.madde:
Bu yasanın üçüncü kısmı uyarınca verilen bir mahkeme kararı istida yoluyla aşağıdaki hallerden herhangi biri nedeniyle gözden geçirilebili-r, değiştirilebilir, veya kaldırılabilir:
1. Karardan sonra kiraya etkin olaylarda veya durum ve koşullarda esaslı değişiklik meydana gelmesi halinde ;
2....
3....
4....
6. madde:
Bu yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce veya sonra sözleşmesi sona er-miş veya erdirilmiş taşınmaz malların kiraları taraflar arasında yeniden saptanabilir.
Ancak,
1. Taraflar arasında kiranın saptanması konusunda anlaşma sağlanamadığı takdirde, tarafların mahkemeye ihbarlı istida yolu ile başvurma ve yeni kirayı Mahkemenin -saptamasını isteme hakları vardır.
2....
3....
4....."
Taraflar arasında bir kira münasebeti sona erdikten veya erdirildikten sonra kanuni kiracı statüsüne giren kiracı hakkında taraflardan herhangibiri kiranın yeniden tesbit edilmesi için Mahkemeye mü-racaatta bulunabilir.
Yargıtay/Hukuk 54/85 (D.8/86) sayılı kararda sayfa 6'da kira saptanması ile ilgili 17/81 sayılı yasa tahtındaki uygulama şöyle açıklanmaktadır:-
"Görüleceği gibi 6. madde sözleşmesi sona ermiş veya erdirilmiş bir taşınmaz malın kir-asının yeniden saptanması hususunda taraflar arasında bir anlaşma sağlanamadığı takdirde taraflar bir ihbarlı istida ile
yeni kiranın Mahkeme tarafından saptanmasını isteyebilirler. Yeni kirayı saptarken Mahkemenin hangi hususları dikkate alacağı 6. m-addenin 2.ci fıkrasında belirlenmiş bulunmaktadır. 6.cı madde uyarınca bir taşınmaz malın kirasını Mahkeme saptadıktan sonra Mahkemenin kararı ancak 5. maddede belirlenen durumlardan herhangi birinin yer alması halinde gözden geçirilebilir, değiştirilebil-ir veya kaldırılabilir. Başka bir deyişle Mahkeme 6. madde altında kirayı saptadıktan sonra bu kira değiştirilemez, meğer ki 5. maddedeki durumlardan herhangi biri yer almış olsun. Yasal durum bu merkezde olduğuna göre 6. madde altında kiranın saptanması a-macıyle Mahkemeye bir defa istida yapılabilir ve kiranın Mahkemece saptanmasından sonra kiraya etkin olaylarda veya durum ve koşullarda değişiklik meydana gelmesi halinde 6. madde altında saptanan kiranın yeniden gözden geçirilmesi talebinde bulunabilir."
-
Yukarıdaki alıntıda da belirtildiği gibi taraflar kira tesbiti için 17/81 sayılı Yasanın 6. maddesi altında sadece bir defaya mahsus Mahkemeye başvurabilirler. Nitekim huzurumuzdaki meselede Alt Mahkeme de içtihatlarda yer alan bu görüşü uygulayarak, isti-dayı ret etmiştir.
6. madde altında tarafların neden sadece bir defaya mahsus Mahkemeye müracaat edebileceklerini 17/81 sayılı Yasanın kira saptamasına ilişkin amaçları doğrultusunda şöyle açıklamak mümkündür.
Genel olarak taraflar arasındaki yasal bi-r kira akti sona erdirildiğinde kiracı/mal sahibi ilişkileri taraflarca sürdürülmektedir. Ancak yasal bir akit olmaksızın uygulanabilir bir ilişkiyi sürdürebilmek, bir çerçeveye oturtabilmek için, Mahkemece kiracının statüsünün belirlenmesi ve kira saptanm-ası yönüne gidilmektedir. Bu husus, bir yerde Mahkemenin bu tür ilişkide kira saptaması üzerinde kontrol ve denetimini vurgulamaktadır. Bu yeni ilişkinin temelini oluşturan kira saptaması yapıldıktan sonra taraflar arasında kanuni kiracılık/mal sahibi iliş-kisi sürdüğü müddetçe kira miktarı, belirtilen denetim
çerçevesinde Mahkemece gözden geçirilerek, günün koşullarına göre adalet ölçülerine uygun olarak ayarlanabilmektedir. Kiraların gözden geçirilip ve yeniden düzeltilmesi veya değiştirilmesi de yine -Mahkemenin yetkisine girmektedir, meğer ki Mahkeme dışı taraflar kira konusunda anlaşabilsinler. Taraflar kendi aralarında anlaştıkları taktirde ise Mahkeme, anlaşılan miktara müdahale etmemektedir.
Tarafların kendi aralarında yeni kira bedeli konusunda -anlaşmalarından sonra ve ileride kira konusunda aralarında yeni anlaşmazlıklar meydana geldiği takdirde, Mahkeme tarafların daha önce aralarında anlaşarak tesbit ettikleri rakamla bağlı değildir. Bağlı olması da beklenemez. Çünkü Mahkeme, 6. madde tahtında- ilk yaptığı saptamadan sonra, eski kira bedelini ayarlamaya yetkilidir. Denetim de bundan ibarettir. Kanuni kiracı/mal sahibi ilişkisi kira konusunda Mahkemenin yardım ve denetimiyle sürdürülmektedir.
Bu nedenledir ki anlaşamamaları halinde tekrar yeni bi-r kira ayarlaması için Mahkeme devreye girebilmektedir.
Başka bir ifadeyle Mahkemenin kira saptama isteminden ve emrinden sonra tarafların aralarındaki mevcut ve yürütülen ilişki içinde kira konusunda Mahkeme dışı yeni kira bedeli için anlaşmaları, sadece- kendilerini bağlamaktadır.
Tarafların yeni bir akdi kira anlaşması yapmaları halinde ise bu yeni kira sözleşmesi kira bedeli dahil, içerdiği şartlarla yeni bir kiracılık ilişkisine bağlı olacağı cihetle bu yeni sözleşmenin sona ermesi veya erdirilmesinde-n sonra kiracının tekrar kanuni kiracı durumuna girmesiyle 17/81 sayılı Yasanın 6. maddesi tahtında tekrar işlem başlatılması gerekecektir. Böyle bir durumda
Mahkemenin görevi ise 17/81 sayılı Yasanın 6. maddesi tahtında kira tesbit etmek olacaktır. -
Bu tablodan anlaşılan odur ki, taraflar arasında yeni bir akdi kira ilişkisinin tesis edilip sonra sona ermesi veya erdirilmesi söz konusu olmaksızın ve 6.madde altında kira saptaması yapıldıktan sonra, tarafların mevcut kanuni kiracı/mal sahibi statül-eri devam ettiği sürece, 6. madde altında kira saptaması talebi ile ikinci kez Mahkemeye başvurulamaz.
6. madde tahtında yapılmış olan bir kira tesbitini müteakip Mahkemece tesbit edilmiş olan kiranın değiştirilmesi ancak ilgili yasanın 5. maddesi alt-ında yapılabilmektedir. 5. madde altında yapılacak olan işlemler ise 6. madde altında sadece Mahkemece yapılmış olan kira tesbitlerinin revizyonudur.
Mahkeme, 5. madde altında yapılan revizyonda 6. madde altında yeni kiranın saptanması ile ilgili dikka-te alınan bir çok hususu tekrar dikkate almakta ve gözden geçirmektedir. Bu hususlar arasında tarafların maddi imkanları, iş durumları, çalışabilirlik durumları, bölgedeki emsal binaların kira durumlarındaki değişiklikler, enflasyonun yaptığı etkiler ve "k-arardan sonra kiraya etkin olaylarda veya durum ve koşullarda esaslı değişiklik" meydana gelip gelmediği de vardır.
Şimdi de bu görüşlerimizi huzurumuzdaki meseleye uygulayalım.
Kira saptaması daha önce yapıldığı halde Müstedi kira konusunda Müstedaaley-h ile Mahkeme dışı anlaşmışsa acaba anlaşmış olduğu 1.500,000TL kira bedeli üzerinden 6. madde
altında yeniden kira tesbit talebi ile Müstedinin Mahkemeye başvurmaya hakkı var mıdır ?
Yukarıda atıfta bulunduğumuz Y/H 54/85 (D.8/86) sayılı kararın 4.-sayfasında şöyle denmektedir:-
"Kira sözleşmesi sona eren veya erdirilen bir taşınmaz malın yeni kirasının Yasanın 6. maddesi uyarınca Mahkemece saptanması bir defa yapılır ve bilahare kiraya etkin olaylarda ve durum ve koşullarda değişiklik meydana gelme-si halinde saptanan kira, 5. madde uyarınca yeniden gözden geçirilebilir."
Huzurumuzdaki meselede olgular ihtilaf konusu değildir. Taraflar arasındaki 1.1.1964 tarihli kira mukavelesi 31.12.1964 tarihinde sona ermiştir. Müstedaaleyh 31.12.1964 tarihind-en sonra konu yeri kanuni kiracı sıfatıyle tasarrufunda bulundurmaktadır. 4.10.1984 tarihinde dosyalanmış olan 121/84 sayılı genel istida tahtında yapılmış kira tesbiti ve buna bağlı daha sonraki gözden geçirme istidaları, bu kanuni kiracılık ilişkisini de-ğiştirmemiştir. Halen eski kanuni kiracı/mal sahibi ilişkisinin sona ermediği açıktır. Taraflar arasında yeni bir kira sözleşmesi de yapılmamıştır.
Müstedi en son 1.10.1993 tarihinde kiranın revize edilmesi için Mahkemeye müracaat etmiştir. Mahkeme kar-arı ile revize edilmiş olan kira bedeli 800.000TL'dır.
Taraflar 1.10.1994 tarihinde 800.000TL kira bedelinin günün koşullarına göre yetersiz bulması nedeniyle kendi aralarında yeni kira bedeli üzerinde anlaşmışlar ve Mahkemeye revizyon için müracaat etm-e gereğini duymamışlardır. Tarafların 1.10.1994 tarihinde yeni bir kira bedeli hususunda anlaşabilmiş olmaları da bir revizyon niteliğindedir. Bu "revizyon", Mahkemece yapılmadığı cihetle tarafların mal sahibi/kanuni kiracı ilişkilerini
sürdürebilmek içi-n iyi niyetle yapılan ve tarafları yeni bir kira sözleşmesi yapmaya zorlamayan ancak kira bedeli hususunda kendilerini bağlayan bir aranjmandır.
Yargıtay/Hukuk 35/92( D.26/93) sayılı kararda da belirtildiği gibi kira artışı hususunda anlaşma yapmak, "a-kdi kiracılık" doğurmamaktadır.
Yargıtay/Hukuk 35/92 (D.26/93) sayılı kararda sayfa 4 ve 5'de bu hususla ilgili şöyle denmektedir:-
" R.E. Megarry, The Rent Acts isimli yapıtının 10. baskısında cilt 1 sayfa 226'da yasal kiracılık konusunda şöyle demekte-dir...............
Sayfa 227 ve 228'de ise şunları yazmaktadır.
'One case of changed capacity requires special mention. If a contractual tenancy is granted to a person who is already a statutory tenant of the premises, the contractual tenancy replaces th-e statutory tenancy. (Bungalows Maidenhead) Ltd. v. Mason (1954) 1 W.L.R 769 C.A and see Railway Executive v. Salter (1952) C.P.L 803 C.A Yet the court will not readily infer the grant of a contractual tenancy merely from the landlord inserting the name o-f the statutory tenant "as weekly tenant" on the rent book held by the previous tenant, nor from the purchase of the reversion by the son of the statutory tenant so as to forestall her possible eviction. The same applies where there is merely an agreement -to vary the terms of the statutory tenancy, e.g., as to liability for repairs or rates, or an agreement to pay an increased rent ( Apsley v. Barr (1928) N.I 183 at 186, C.A-) or give up part of the premises......'
Megarry'nin belirttiği yasal duruma göre, yasal kiracılık diğer hususlar meyanında akdi kiracılık ile de sona erdirilebilmektedir. Başka bir ifade şekliyle taşınmaz malın evvelce yasal kiracısı bulunan herhangi bir- şahsa bir akdi kiracılık bahşedilirse akdi kiracılık yasal kiracılığın yerini alarak mevcut yasal kiracılığı sona erdirmektedir. Öte yandan yasal kiracılık esnasında taraflar arasında varılan ve artışlı kira ödenmesini öngören bir anlaşmanın yeni bir akdi- kiracılık meydana getirdiği kabul edilmemektedir."
Müstedinin ilgili istidasının dayandığı maddelere baktığımız zaman Müstedinin 6. madde tahtında kira tesbiti mi yoksa 5. madde tahtında kiranın gözden geçirilmesi için mi müracaat etmesi gerektiği hus-usuna tereddütleri olduğunu görürüz. Bu tereddütleri, dikkatimizi çekmiş olup istidayı destekleyen yemin varakasına dahi yansımıştır.
Müstedi istinafın duruşması esnasında,tarafların kira bedeli konusunda yeniden anlaşmış olmalarının kendisine 6. madde t-ahtında yeniden müracaat etme hakkı verdiğini haklı göstermek için, bu husustaki iddialarını büyük ölçüde Yargıtay/Hukuk 56/86-57/86 (D.6/86) sayılı karara dayandırmıştır. Y/H 56/86 sayılı istinafın konusu özetle, yazılı ancak sona ermiş olan bir anlaşmaya- ek olarak aynı dönemde yapılan ve %10 kira artışının ödenmesini öngören bir beyanname ile ilgili idi. Yargıtay o davada, beyannameye göre halihazırda kiracı tarafından ödenmekte olan kira artışının ve taraflar arasında imzalanan beyannamenin taraflar aras-ındaki esas mukavelenin bir parçası olduğu, keza bu mukavele sona erdiğinden konu beyannameye göre artış yapılmış olmasının, tarafların yeni kira saptanması için 6. madde tahtında müracaat hakkını etkilemediği bulgusuna varmıştır.
Ancak huzurumuzdaki mes-ele farklıdır. Huzurumuzdaki meselede akdi kiracılık 1.12.1964 tarihinde sona erdi. Kiracının kanuni kiracı olduğu Mahkeme tarafından tescil edildi. Bir çok kez revizyona gidildi ve bu revizyonlara tabi tutulmuş olan kira hususunda taraflar yeniden bir ki-ra artışı anlaşmasına vardılar. Yapılan bu yeni kira miktarı anlaşmasının veya bir başka deyişle kira bedelini artırma konusundaki anlaşmanın akitsel bir geçerliliği yoktur. Bu "anlaşma", yukarıda değindiğimiz gibi, 1.12.1964 tarihinden itibaren kanuni kir-acı durumuna giren Müstedaaleyhin bu
durumunu iptal edip Müstedaaleyhi akdi kiracı konumuna veya 1.10.1995 tarihinden itibaren Müstedaaleyhi "ikinci" kez kanuni kiracılık statüsüne sokan bir anlaşma değildir.
Huzurumuzdaki meselede olgusal aşamalar Y/H- 56/86 dakinden farklıdır. Bu itibarla Y/H 56/86'da serdedilen görüşleri bu meselede uygulamak mümkün değildir.
Yukarıda açıkladığımız görüş ve gerekçeler neticesinde, taraflar arasında yeni bir akdi kira ilişkisinin oluşması ve sona ermesi veya erdiril-mesi durumları hariç, aynı taraflar arasında 6. madde altında yapılacak bir müracaatın bir defaya mahsus yapılabileceği görüşünü yeniden vurgulamak isteriz. Taraflar arasında yapılan kira artışından sonra ortaya çıkan anlaşmazlıklar, Müstediye yeniden 6. -madde altında Mahkemeye müracaat etme hakkı bahşetmemektedir.
Tarafların yapmış oldukları 1.500.000TL'lik anlaşma, bu anlaşma altında yapılan ödemeler ve şimdiki durum, Mahkemenin 5 (1) maddesi altında mevcut kira bedelini gözden geçirmesi ve değiştirmesi- sırasında dikkate alınacak "kiraya etken olaylarda veya durum veya koşullarda esaslı değişiklik" tir. Dolayısıyle istinaf konusu istidanın 17/81 sayılı Yasanın 5. maddesi altında yapılması ve bu kurala dayandırılması gerekirdi sonucuna varabiliriz.
Müste-di son mevcut ödenen kira bedelinin revize edilmesi için başvurduğu takdirde, Mahkeme diğer hususlarla birlikte bu meseledeki kira bedelinin 1.10.1994 tarihinden itibaren 1.500.000TL olarak kararlaştırıldığını dikkate alarak mezkur kirayı revizyona tabi tu-tabilecektir. Bu meselede 1.10.1994 tarihinde kararlaştırılan 1.500.000TL bu amaçla dikkate alınabilecek ve revizyon kararına etken olacak olan bir faktördür.
Yukarıda belirttiğimiz gerekçeler ışığında, Bidayet Mahkemesinin vermiş olduğu karara müdahal-emizi gerektirecek bir durumun olmadığı görüşü ile Müstedinin yaptığı istinafı reddederiz.
Müstedaaleyhin masraflar konusunda yapmış olduğu mukabil istinafa gelince, Bidayet Mahkemesi istidasında başarılı olmadığı halde Müstedi aleyhine masraf emri veri-lmemesi ile ilgili kararında yeterince gerekçe serdetmediği cihetle hatalı olduğu kanısındayız. Bu nedenle Müstedinin Müstedaaleyhe istida masraflarını ödemesi için emir veririz.
İşbu istinaf masraflarına gelince, Müstedi istinaf masraflarını Müstedaaley-he ödeyecektir. Masraflar yazılı müracaat üzerine Başmukayyit tarafından tesbit edilecektir.
Taner Erginel Mustafa H. Özkök Gönül Erönen
Yargıç Yargıç Yargıç
27 Haziran 1997
2
Full & Egal Universal Law Academy