-D.7/85 Yargıtay/Hukuk 70/84
(Dava No. 296/83; Girne)
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay.
İstinaf eden: 1. Palm Beach Turizm L-td., Lefkoşa
2. Fevzi Direkoğlu, Lefkoşa
(Davalılar)
-ile-
Aleyhine istinaf edilen: K.T. Turizm İşletmeleri Ltd. Şti.
- (Davacı)
A r a s ı n d a.
İstinaf eden namına: Kıvanç M. Rıza.
Aleyhine istinaf edilen namına: Mustafa Güryel.
H Ü K Ü M
Salih S. Dayıoğlu: İşbu istinaf Girne Kaza Ma-hkemesinin davacı (aleyhine istinaf edilen) tarafından yapılan bir tadilat istidasını kabule dip talep takririnde müracaat doğrultusunda gerekli tadilatın yapılmasına izin veren kararından yapılmıştır. Olgular şu şekilde özetlenebilir:
davacı 2.12.1980 t-arihinde davalılar ile yapıldığı iddia edilen iki ayrı işbirliği anlaşması ile davalılara (istinaf edenlere) bazı haklar tanımıştı. Özetle 1. anlaşma Salamis Bay Oteli ile ilgili olup davacı davalılara belirli devreler zarfında belirli sayıda oda tahsis ed-ecek ve bunlar için davalılar her oda başına 10$ ödeyeceki. Diğer bir işbirliği anlaşmasına göre ise yine belirli devreler süresince davacı davalılara Mimoza Otelinde belirli sayıda oda tahsis edecek ve bunlar için de davalılar her oda için 134$ ödeyecekt-i. Söz edilen ödemeler davalılar tarafından yapılacak ve ödemeler turistlerin ilgili otelden ayrılmalarından sonra 15 gün içerisinde gerçekleşecekti.
Talep takririne göre 11.4.1981-23.8.1981 tarihleri arasında davalılar bu anlaşmaya dayanarak sözü edilen -salamis Bay Otel ve Mimoza Otelde, getirttikleri turistlerin nam ve hesabına oda tuttular ve bundan ötürü davalıların davacının nezdinde yatırmış odluğu teminat miktarı da çıkarıldıktan sonra davalıların davacıya elan 4361.06$ ve 24.602TL. borçları bulunma-ktadır. Davada talep edilen miktar da budur. davacı tarafından açılan dava 29.4.1983 tarihlidir.
Dosyalanan müdafaa takririnden anlaşıldığı kadarıyle davalıların davacıya iddia edildiği miktarda borcu olmadığı ileri sürümekte ancak davalıların davacıya 2-644.56$ borcu olabileceğini buna mukabil davacının nezdinde davalıalrın 1000DM ile 6000$ teminatı bulunduğunu davalıların borcunun bu miktardan çıkarılması ile davacının nezdinde halen 3824.92$ teminat fazlalığı bulunduğunu bu miktarı ise davacının iade et-mesi gerektiğini ileri sürerek bunu mukabil talep yolu ile davacıdan talep ettiler. 18.4.1984 tarihinde duruşmaya başlandı ve davacı tarafından çağrılan bir şahidin şahadeti esnasında talep takririnde ileri sürülen borç miktarının içinde davalıların Mare M-onte Otelinden ileri gelen borçlarının da bulunduğu meydana çıktı. Ancak mevcut talep takririnde Mare Monte Oteli ile ilgili olaak 3. bir sözleşmeden söz edilmediği ccihetle bu otel ile ilgili hesaplar hakkında şahadet verilemeyeceği iddiası ile karşılaşın-ca davacı Mare Monte Oteli ile ilgili sözleşmeden doğan borç hakkında da şahadet verebilmesi için talep takririni tadil etmek maksadı ile erteleme talep etti. Mahkeme bu istemi uygun buldu ve davanın duruşmasını ileri bir tarihe erteledi. Bu meyanda davac-ı bir tadil istidası dosyaladı. Ancak bunu daha sonra haklarına halel gelmeksizin 11.5.1984 tarihinde geri çekti ve 14.5.1984 tarihinde yeni bir ihbarlı istida dosyaladı ve bu istidası ile Mare Monte Oteli ile ilgili olarak taraflar arasında bir sözkeşmeni-n var olduğu bu sözleşmeden ötürü davalıların bir takım borçları odluğunu içeren bir iddianın talep takririne eklenmek suretiyle talep takririni tadil etmek isteminde bulundu. Bu istidaya ekli ve dvacı şirketin genel muhasebe müdür vekili tarafından yapıla-n yemin varakasına göre Mare Monte ile ilgili anlaşma ve hesapların sehven avukatlarına verilmediğini bu nedenle tadilât zorunluluğunun ortaya çıktığını ileri sürdü. Dosyalanan itiraznamede tadilât istidasına karşı çıkıldı ve sebet olarak da istidanın kabu-le dilmesi halinde eklenecek dava sebebinin zaman aşımına uğradığı cihetle davalıların kazanılmış haklarını haleldar edeceğini ileri sürdü.
Tadliâtlarla ilgili mevzuat E.24 n.1'dir. Bu emrin ilgili kısmı ise aynen şöyledir:
"1. The Court or a judge may,- at any stage of the proceedings, allow either party to alter or amend his indorsement or pleadings, in such manner and on such terms as may be just, and all such amendemnts shall be made as may be necessary for the purpose of determining the real question-s in controversy between the parties."
Bu merin gerek sözkonusu ve gerekse özünden açıkça görülüyor ki tadilâttan esas gaye davaya taraf olanlar arasında olan gerçek ihtilâfın halledilmesidi. Bu bakımdan tadilât müracaatları, genel olarak, karşı tarafın -masrafları ödenmek koşuluyle kabul edilir. Bu husus Yargıtay/Hukuk 50/80'de şöyle vurgulanmıştır:
"Genel kaide odur ki davada taraflardan biri davasının takdim edilmesinde makul bir surette gerekli olabilecek tadilâtı, bu gibi tadilâtın sebebiyet vereceği- masrafları ödemek şartıyle, yapabilir meğer ki tadilât yapmada çok gecikmiş olsun ve aynı zamanda kaşı tarafa zarar vermesin veya karşı tarafın muktesep haklarını etkilemesin."
Yasal durum bu merkezde olmakla beraber bu genel kaideye birçok istisnalar g-etirilmiştir. Yine Yargıtay/Hukuk 50/80 s.2'de E.25 n.1'in mehazı olan İngiliz O.28 r.1 (The Annual Practice 1951 sayfa 453) iktibas edildikten sonra Mahkeme şunları söylemişti:
Görülüyor ki tadilât isteminin reddedilmesi aşağıda serdettiğimiz vbir veya d-aha fazla sebeplerin varlığı ile mümkün olabilir:
Davanın takdim edilmeisnde tadilât makul surette gerekli olacak.
Tadilât istemindde bulunan taraf çok geç kalmamış olacak.
Karşı tarafa zarar vermiyecek veya karşı tarafın muktesep haklarını etkilllemiye-cek."
-Bundan hareketle yukarıda (1) ve (2) nin davacı tarafından tatminkâr bir şekilde kanıtlandığı rahatlıkla söylenebilir. esas sorun tadilât istenmesiyle davalının muktesep haları olumsuz yönde etkilenip etkilenmediği ve bundan ötürü ona zarar verip vermiyec-eğidir. Nitekim davalılar da itiraznamelerinde sadece bu hususu ileri sürmüşlerdi.
-
İlk Mahkeme, davacının tadilât yoluyla talep takririne ithal etme istediği yeni bir dava sebebi olamdığı görüşünü izhar etti ve bu kanaata vardıktan sonra zaman aşımı konusunu incelemeyi uygun bulmadı.
Taraflar arasında 2.12.1980 tarihinde imzalanan üç- ayrı sözleşmenin varolduğu ihtilâf konusu değildir. Bunlardan birincisi Salamis Bay, ikincisi Mimoza Oteli ve üçüncüsü de Mare Monte Oteli ile ilgilidir. Bu sözleşmelerin ayrı birer dava sebebi içerdiği ve dilediği takdirde davacının bunlardan doğduğunu i-ddia ettiği bir takım taleplerini bir talep takriri ile talep edebileceğine kuşku yoktur. Tümünün bir dava ile talep edilebileceği keyfiyeti, bunların ayrı ayrı birer dava sebebi içerdiği hakikatını değiştirmez. Talep takriri 29.4.1983 tarihinde dosyalanmı-ştır. Ödenmemiş otel borçlarının talebi ise Fasıl 15 m.3(f)'ye göre 2 yıl ile sınırlanmıştır. Tadil istidasına göre davacının Mare Monte Oteli ile ilgili olarak davalılardan talebi 9.8.1981-23.8.1981tarihlerini kapsamaktadır. En son 23.8.1981 tarihi ele al-ınacak olsa ve davalıların gerekli ödemeleri 15 gün zarfında yapabilecekleri dikkate alınırsa davalıların davacıya var olduğu iddia edilen otel borçlarının 9.9.1981 tarihinde muaccelliyet kesbettiği görülmektedir. Bu durumda davacının dava sebebi 9.9.1981 -tarihinde doğmuştur. fasıl 15 m.3(f) hükümleri ışığında böyle bir borç 9.9.1983 tarihinde zaman aşımına uğramıştır. Tadilât istidası ise 14.5.1984 tarihinde olduğuna göre bu tarihte davacıların davalılardan Mare Monte Oteline ilişkin borcu zaman aşımına uğ-radığı ve bunu talep edemeyeceği kendiliğinden meydana çıkar. Tadilât istidası kabul edildiği takdirde ilgili tadilât normal oalrak talep takririnin dıosyalandığı tarihte talepte varmış gibi işlem görür. Gör: Sneade v Wotherton etc. Co. 1904 IK.B. 295, 297-. Talep takriri de 29.4.1983 tarihinde dosyalandığına göre zaman aşımına uğramış bir talep zaman aşımı dışında kalmış olacaktır. davalıların da bundan olumsuz yönde etkilenmeyeceklerini söylemeğe veya onlara tadil istidası masraflarının ödenmesiyle hakları-nın haledar edilme- yeceklerini söylemeğe imkân yoktur.
Kanımızca İlk mahkeme yukarıda söylenenler ışığında, Mare Monte Oteli ile ilgili talebi ayrı bir dava sebebi olarak tellâkki etmemekle ve bunun zaman aşımına uğradığı bulgusuna varmamakla hata etmiş-tir.
Sonuç olarak istinaf kabul edilir, ve İlk Mahkemenin tadilât istidasını kabul eden karrı iptal edilir. İstinaf masrafları aleyhine istinaf edilen tarafından ödenecektir.
(Salih S. Dayıoğlu) (N. Ergin Salâhi) - (Aziz Altay)
Yargıç Yargıç Yargıç
15 Mart 1985
-
-5-
-
Full & Egal Universal Law Academy